Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini hipponensis episcopi ... Opera omnia post Lovaniensium theologorum ..."

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



MYPL fiCSe*HCH UBRAftlES 

.."'lilllililllillllllililii 

3 3433 06825155 6 



oUrrfi..ii 
inI833. 




4!iilfiF 




CiaijtL piJi^oth 



■ 



\ , 






— W- » V 



/ 



PATROLOGI.E 

CURSUS COMPLETUS 

SITI 

BIBLIOTBEGA DNIVBRSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA. OEGONOMICA, 

DMNIUH SS. PATRUM, DOGTORUM SGRU^TORUMQUE EGGLESIASTIGORUM 

QOI 

AB ^VO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA 

vloaubrunt; 

RECDSIO C1IR0R0L06ICA 

OMMUli QUifi EISTITERC MONUMCNTORUM GATIlOUCiC: TRADITIOMIS PCR DUODEGIM PRiORA 

eCGLESIi£ SifiCULA» 

JUITA BDITIONES ACCUEATUSIIIAS» INTBR SE COMQOS NONNULLIS CODIGISOS MANOSCEmiS GOLUTAS^ 

PBIQUAH DIL16BNTER CASTIGATA; 

RISSBRTATIONIBOS, COIIllBNTARIIS LECTIONIBUSQUB TARUNTIB08 CONTjNBNTBIt ILL08TRATA ; 

eilHIBOS orBRIBUS PO»T AMPUSSIIIAS KDITIONBS QOiB TRIBUS NOVISSIIUS SiECOLlS DBBBNTUR ABSOLOTAt 

DBTECTIS, AIXTA; 
INDIQIBUS PARTIOOURIBOS ANALTTIClS, SINGULOS SIVB TOHOS, SlfB AOGTORBS ALIGUJOS MOMBNTI 

SObSEQOENTIBUS, DONATA ; 
CAPITUUS INTRA IPSUM TEITUM RITB DISPOSITIS, MECNON BT TITULI8 8INGULAR0M PA6IMARUM MARGINBM SOPFRIORBM 

DISTIN6UENTIVUS SOBJBCTAMQUB MATBRIAU SI6NIFICANTIRUS, ADORNATA ; 
OPBBIBOS CUM DUBIUiyTOM APOCRVPIIIS, ALIQUA YBRO AUCTORITATB IN ORDINB AO TRADITIORIM 

EGCLR8IASTICAM POLLEKTIB08, AMPLIFICATA; 

irVIVinHER4BILIBlJS INDICIBOS LOCUPLBTATA ; SED, PRiCSERTIM nUORUS IMMENSIS RT GEMBRALIIIUS, altero 

SGILICBT UERUM, QUO CONSULTO. QUIDQUIB KON SOLUM TALIS TALISVE PATFR, VERUM AUTEM UNUSQUISQUE 

PATROM, ABSQUE ULLA EICEPTIONE, IN QUODLIBET TUEMA SCRIPSKRIT, UNO INTUITU G0N8PICIATUR ; 

ALTBRO SCRIPTURiE SAGRiE, BI QUO LECTORI COMPBRIRB SIT OBVIUM QUIHAM patbes et 

IH QUIBUB OPEBOM SOORUM LOCIS SIN6UL08 S1N6UL0RCM LIBROHUM SCRSPTURiB VERSUS« A 

PRIMO GENESEOS USQUE AD N0VI8SIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. 

BDItlO AGCORATISSIMA, GiKTBRISQUB OMNIBUS FACILB ANTEPONBNDA, Sl PEBPENDANTUR : GBAHACTERUM NITIDITA<i 

CUARTJI QrALITAS, 1NTBGRITA8 TEITUS, PBRFECTIO GOKREGTlONIS, OPERUH REGUSORUM TUM VAKIKTAS 

TDM NOMERUS, FORMA VOLUMINUM PKRQOAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERlS DECURSU CONSTANTKR 

SIM1I.I8, PRETII EIIGUITAS/PRiCSRnTlMQUB ISTA COLLBCTiO, UNA, MBTIIODIGA ET G1IR0N0L061CA, 

SBICENTORUM FRaGMBNTORUU OPCSCULORUMQUR HACTKNUS HIC ILLIG 8PARS0R0M , 

PRIMUH AUTRM IH NOSTRA BIDI.IOTHECA , EI 0PERIDU8 AD OMNRS ATATES , 

LOCOs, LIHGUAS FOUMASQUE PERTINBNTIRUS , COADUNATOROM. 

SERIES PB1IVIA, 

IN CUA PBODKfNT PATRI£S, OOCTOUICS SCRIPIOKESOUK ECCLKSliS LATlNiB 

A TERTULLIANO AD GREGOUIUM MAGNUM. 

ACCDRANTE J.-P._MIGNE, 

BIBIilOTnCA OBiBBl UBIVBBMJB» 

sivg 

CUMSUIIM GOMPLBTORCM IN BINGULOS SGIBNTIA BCCLKSIASTICJI RAMOB BDITOMB. 



PATB0L06IA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESI^C, DUABUS PARTIBUS CONSTAT SIMLX AC DIVIDITCR, ALIA NEMPB LATINA, 
ALIA CRiCCO-LATlNA. ILLA PENITUS EXARATA, NOVEMOECIM ET DUCENTIS VOLUMINIBUS ESt IMMENSA, CENTCMQUB 
ET MILLE FRA.NCIS VRNIT. GRvECA SUBDIVIDITLR ET DUPLICI EDITIONE TYPIS MaNDATA EST. PRIOR GRiECUM TEITOM, 
DNA COM VERSIONE LATINA, LATERALIS AMPLECTITUR, ET F0R8AN CE>'TUM VOLUMINUM EXCEDET NUHEROM. POSTE- 
BIOR AOTEM HANCCB VERSIONEM TANTUM EXUIBET, IDEOQUE INTRA QpiNQUAGINTACIRCITERVOLUHlNA RETINEBITUR. 
UNUMQUODQOE VOLUMEN GRiECO-LATINUM OCTO, UNUU(HJODQUE MERE LATINUM QOINQUE FRaSXIS SOLUUMODO 
MMITOR : VERUM, IN UTROQUE CASU , ID EST AD FRUEND1HI UOC BENEFICIO, COLLECTIONEM INTEGRAH, SfVB 
ORIBNtALEM, SIVE OCCIDENTALEM CONDUCAT EMPTOR NECESSE ERIT; ALIAS CUJUSQUE VOLUMIMS AMPLITUDINEM 
MEGNOM BT DIFFIGULTATES VARIA PRETIA iEQUABUNT. 



PATROLOGIiE TOMUS XLIL 

S. AURELII AUGDSTINI 

TOMUS OGTAVUS. 



EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 
M VIA DICTA bWHUOiSE, PROPC POKTAM LUTETlifi PARISIORUM VULGOD^^iVF^/iNOMINATAM, 

SBU PBTIT-MONTKOUGB. 
18'l5 



SANCTI AUREUI 



AUGUSTINl 



HIPPONENSIS EPISCOPI 



OPERA OMNIA, 

POST LOVANIENSIUM THE0L060RUM RECENSIONEM» 

CAST16ATA DEKUO AD lUIfiniCRIPTOB G0DICE8 6ALLIC08 , TATIGANOS , BELGICOS » iTC, 
HEGNON AD BDIT10NBS ANTIQUIORES ET CA8TI6ATIORB8, 



OfUA BT STUDIO 



MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI 

B CONaREGinOSB 8. HiURI. 

(Pbitto noi»ifftma, (tnenbafa ct auctior, 
ACCURANTE J.-P. MIGNE , 

BIBLIOTBBCJB OIiBBI OHiyBBSB!, 

SITB 
GDRfCinf COlirUTORUll IN SIROOLOS SCIBRTIfi ■CCLBIUITICA RiHbS BDIT0R3. 

TOMUS OCTAVUS. 



16 m. Pris : SC PR. 






•nv 



EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM , 
m mDlCTAI>*A«B0/SB^PR0PEP0RTAMLUTETM5 PARISIORUM VULGOI)£ifFE«NOMINATAM, 

•ED PBTIT-IIONTRODOB 
18^1 



ELEr^CHUS OPERUM 



QUiE IN HOC OGTAVO TOMO GONTINENTUR. 



t 

Dl lliEBBSIBUS AD QuODYULTOEUIf UB£R UHeSL. I%g. II 

TbACTATUS A0YERS08 JuOiBOS. Sl 

Dk UtIUTATK CREDENDI AD HoNORATUII LIBER UNU8. 65 

Db DUABUS AnIMABUS CONTBA 'MaNICRcEOS liber unus. 9S 

ACTA SEU DlSPUTATIO CONTRA FORTUNATUM MANICHiCLM UBER UNUB- III 

CONTRA AdIMANTUM MANICHiEI DISCIPULUM LIBER UNU8. I8S 

CONTRA EpISTOLAM MANICHiEI QUAM YOCANT FuNDAMBNTI LIBEB UNW* I7S 

CoNTBA Faustum Manichxum LIBRI XXXIII. |M)7 

DB ACTIS CCM FeUCE MANICHiSO LIBRI IL 519 

De Natuba boni contra Manicuj:os liber unls. SSl 

CONTRA SeCUNDINUM MANlCHiEUM LIBER UNUS. 577 

Contfa Adyebsabium legis et Prophetaruh libbi II. OOS 

AO OrOSIOM CONTRA PrISCILLIANISTAS ET OaiCENISTAS LIBER UNU8.C 569 

Sermo Abianorum. 077 

CoNTRA Sbrmonem Arianorum libkb ums. 68^ 

CoLLATio CUM Maximino Arianorum episcopo. 709 

C KXTRA EUMDEM MaXIMINUM ArIANVM LIBRI II. 74S 

De Trinitatb libbi XV. 819 

CONTENTA IN APPENDICF. 

TbaCTATUS CONTBA QUINQUE lliERESES. liOI 

Sermo contra JuDiEOS, Paganos et Arianos. 4117 

diai.ogus de altercatione ecclesiie et synacogib. 1151 

Db Fidb contba Manicu^os libeb Eyodio tributus. 1139 

commonitorium (vulgo augcstinl) de recipiendis manichieis qui conyertuntur. 1155 

CONTRA FeUCIANUM ArIANUM DE FiDE TrINITATIS LIRBB YlGILlO TaPSITANO BPISCOFO BBSTITUTUS. 1157 

QUiESTIONES DE TrIMTATE ET DE GeNESI EX AlCUINO DESCRIPTiE. 1171 

Db Incarnatione Verri ad Januarium LiBRi duocollecti ex Origenb. 1175 

LiBER DB Trinitate et Unitate Dei. I19S 

I)b Essentia diyinitatis. 1199 

Db Unitate SANCTiE Trinitatis 1207 i 

Db ECCLESIASTICIS DOGMATIBUS. iilS 



<^ii^ 

Wf^ 



J£x i^pift L> MIONi^ au PeUl-MoBlrongt. 



m OCTAVUM TOMUH 



m 

Cum (lociorts calholici duo sint oflicia, alterum chrisiian» rcligionis veritates illusirare 
ac confirmare, allerum easdem ab insurgentium hsereticorum erroribus vindicare ; nemo 
veterum aut rccenliorum utrasque partes implevit felicius Augustino, qui omnium judicio 
id merito assecutus est, ut prsecipuus ac summus Ecclesiie Doctor haberetur. Hactenus 
ejus opcra quffi christiana dogmata explicant exhibuimus : nunc ea quse ad infidelium hse- 
reticorumque confutationem pertinent, quseque vulgari jam nominc Polemica vocare sole- 
mus, in tribus quffi restant voluminibus reprsesentanda suni. Nam etsi in prioribus illis 
scriptis aliquando ex occasione gra^santes errores Vir s^nctus perstringat ; nbn Us tamen 
ejusmodi gcneris operum scopus erat , qualem sibi ipse in reliquis operibus proposuit. 
Quod si Augustinum obiter in hflereticos disserentem tanta cum volupCate lectores huc 
usaue revolverunt : longc major e\ scquentibus libris fructus sperandus est, in quibus 
recio ordinc ac dedita opera universum errorum corpus in particnlas disclnditur ac dis- 
sipatur ; hffireticomm antesignani tum publicis concertationibus, tum ediiis lucubrationi- 
bus vlncuntur ac prosternuniur ; achillea deniquc ac primaria eorum scripta in favillas 
rediguntur; adeo ut cum ex primi gcneris scriptis Boctoris catholici nomen , quod nonnuU 
lis etiam pr«ecipuis Ecclcsi» Patribus commune cst , retulerit Augustinus ; ex his poste- 
rioribus unum sibi proprium , quo nutlum atind illusirius, elogium a Catholicis Hiero^ 
nynio teste merucrit, ut veluii alter antiqu» Gdei conditor eiiam vivens ct in terris de- 
gens agnoscereiur. « Macte viriuic, » inquit ilie ad ipsum Augustinum scribcns, « m orbe 
< cclebraris. Caiholici te conditorem antiqu» rursum fidei venerantur atque suspiciunt » 
{Epist. i9b inter Augustinianas), 

IVihil ad hujuscc tituli et elo^ii commendationem videtur adjici possc : scd iamcn eodem 
in loco Hioronymus snbdit, « si^um majoris gtori» csse, » quod Virum sanciissimum ob 
earadem causam, « omnes hieretici detestarcntur. » Eorum vcro malevolentia et abaliena- 
tio eo usque progressa est, uteume mcdio toltere quovis proposito prsemio tentaverint, 
nec sibi ad concepii capiialis odii cumuium sufficere putarint , nisi etiam Beum eideni 
consitio sufTragari suis asseclis persuadere conarentur, quibus polliceri non dubitarunt , 
« omnia peccata a Deo indubttanter esse credendum posse dimjiii eis qui hoc facerc ac . 
« perficere potuissent » ( Possid. in Vita Augustini, cap. 9). Sed miranda est hoc in loco 
Augustini moderatio, quod cum non solum privatis criminationibus ab adversariis impete- 
relnr, sed et ab eis quaereretur ad neccm, privatas inimiciiias illas ita «quanimiter tulit 
ac dissimulavit, ut vix ullam de eis in suis disputationibus fecerit mcntionem : nec quid^ 
quam certi de intentatfle illi necis machinatione rescircmus, nisi Possidius in ejus Viia rem . 

Gsteris consignasset. Quod si q^uandoquc ad injurias sibi illatas aliquid reponere coge- 
tnr; id non justse indignationi suse tribuebat, scd lcctorum ulilitati, qui iniquis ejus- 
modi criminationibus a veritate possent abduci. Scd nomo melius tam moderati animi in 
his occasionibus statum cxpresserit, quam Augustinus ipsc, cujus ha^c verba sunt in libro 
contra Petilianu ii tertio, cap. 1 : <c Ego quando cuique vet dicendo vel scribendo, respon- 
« deo, etiam contumeliosis criminationibus lacessitus, quantum mihi Dominus donat, fr»- 
« natis atque contrilis van» indignationis aculeis, auditori leciorive consulens, non ago ui 
« efficiar homini conviciando superior, sed errorem convincendo salubrior. » In his itaque 
disputationibus res lota rationum et argumentorum validis momentis jagebatur. Non illum 
a proposito difficullaiis scopo conviciorum propri«eve Isesionis sensus avocabat ; sed satis 
ribi iactum eiistimabat, si vel proprii honoris dispendio Ecclesise et veritatis jura ( quod 
nninn sibi ob oculos ponebat) asseruisset. In refellendis etiam haereticorum argumentij ita 
se gerebat Boctor sanctus, ut non tantum eorum animos exasperare quam maxime cave-^ 
re t ; sed etiam , quantum in ipso eraif eos ad veritalis agnitionem mollioribus et humanio- 
ril)us verbis et appeilationibus revocarc conaretur. Hunc agendi modum statim ab initio 
concertationum suarum sibi proposuit, uti ipse testatur : « Deum ro^avi et rogp, ut in 
« refellcnda et revincenda hffiresi vestra , cui et vos fortasse imprudentius quam malilio-- 
« sius adliffisistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam , ct magis de vestra cor- 
« reclione, quam de subversione cogitantcm. Quanquam enim Dominus pcr scrvos suos 
« regna subvertat erroris ; ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos 
• esse potius quam perdendos jubet » ( Lib. contra Epislolam Munichcei, cap. 1 ). Utinam 
qui fidei controvcrsias tractant, eodem animo durerentur I 

Etsi pocro in omnibus Augustini operibus summa ejus facultas elucet, nonnihil tamen 
majoris splendoris catholic« ejus disccptationes prie sc fcrunt : ut in bello et pnBlio magis 
qmnm in pace militum virlus probatur. 1n ipsis enim scriptis vis et acumed ingenii , do^ 

Sanct. AlGusT. VIII. {Une.J 



d 



II PR/KFAm tt 

rtrina, crnditio, Scriplurarum pcritia, cloquentia, prudcntia et dextoritas , ut in proprio 
argumento lumen suum explicant , dum urgentium adversariorum impetus omnes animi 
nervos ad eos debeilandos excitant et proritant. 




tis prffifari otiosum et supervacaneum fuerit; cum primo loco sese offerat Augustini 
liber dc Hsresihus, in quo nistoriam harum omniumque bsereseon compendio descriptam 
lcctor inveniet. 

Manichffiorum hseresim , qaa* deceptus atque imbutus fuerat adolescens, stalim a sno 
bnptismo aggressus est strenuissimus pnnl , quinque tibris in eos editis, nempe de Libero 
Arbitrio, de Genesi contra Manich»os, de Moribus Ecclesi» catholicie , de MoribusMani- 
chasorum, et de Vera Reiigione : quos quia neophytus et nondum presbyter composuit, in 
prinio tomo, ut in antea rulgatis, reliquimus. Hos libros nomine Pentateuchi contra Ma- 
nichffios desisnat Paulipus in epistola 25 inter Au^^stinianas, iaudatque in hunc modum : 
« lucerna uigne supra caiidelabrum Ecclesiie posita, quse late catholicis urbibus de septi- 
tt foruii lychno pastum oleo Iffititi» lumen effundcns, densas licet hsereticorum caligines 
u discutis , et lucem vcritatis a confusione tenebrarum splendore clariCci sermonis enubi- 
<( ias I » Hactenus Paulinus de pnmis Ulis in Manichieos scriptis ; in quibus si tantum tu- 
minis ac splendoris deprehendit, quid de aliis subsequenlibus , qu» progressu temporis 
maiore diUgcnlia ct rerugi usu ab Augustino condita sunt, exspectandnm est? 

E\ his primum quod a suscepto sacerdotio composoit in gratiam amici sui Honorati , 
qui Manichieorum crroribus tenebatur, de Utilitate credendi inscripsit , ubi his prfficlaris 
usus cst verbis, quce in fronte Polemicorum ipsius operum adhiberi merentur. « Qu» ut tibi 
a prosint , aut certe nihil obsint , omnibusque omnino, quorum in manus forte devcnerint, 
a et rogavi Beum , et rogo ; et spero ita fore , sr benc mihi conscius sum, quod ad hunc 
« stiium pio ct ofOcioso animo, non vani nominis appctilione aut nugatoriie ostcntalionis 
t( acccssi » {Cap- 1 ). Post hsec eosdem Manichseos denuo exagitavit edito libro de Duabus 
Naiurls, quarum dlcebant unam partem Dei esse , altoram de gente tenebrarum : qu» deli- 
ramenta perspicnis et a lumine naturali petitis rationibus sic eludit, ut magis animos com^ 
movendo, quam disputando, adversarios ad veritatis agnitionem reduccre videatur; dolens 
iaterim quod olim easdem rationes non adhibuisset, ut ne in pravissim® seclffi perniciem 
taberetur. His porro scriptis et gravibus suis ad populum concionibus ita omnium in so 
admirationem excitavit, ut illam causam salvam ct sanam reputarcnt omr.cs, quam vir 
tnnt» moderationis ct sinceritatis, tant® doctrince et eloqucntiffi propugnasset. Hinc cst quod 
Bippone civitateperFortunatum prcsbyterum manichseum magnam partem corrupta, non 
mouo Catholicj, sed et Donalistse sanctum Doctorem ad singularem cum co disputationem 
adduxerint : ex qua ita debilitatus ct fractus rcccssit Fortunatus, ut ejus peslilcntissi- 
mo contagio Hipponenses bmnes dcinccps carucrint. Possidius describit prosperum fortu- 
natumquc successum hnjusce collationis (In Yita Aug,^ cap, G), cujus^cta hic rcferuntur : 
81 quibus discimus hominem loquacissimum ad unum Angustini argumentum ( idcm scili- 
eet quod oUm a Nebridio audierat [a] ) ita obmutuisse, ut captato per spccirm suos consii— 
Irndj asscclas ad respondendum spatio , turpi fuga ex urbe Hippone , nedum cx collalione 
aufugcrtt , nunquam eo rcditurus. Patrata hac victoria, aliquanto post procusum est opu- 
sculum contra Adimanlum : quo in opcre Veteris acNovi Testamcnti loca simul conciliau- 
tur, satisGtque caviliationibus quas ex locis iilis veCcrator istc, Manichiei quondam disci- 
pulus , dcduierat. 

Idem in ManichaK)s ccrtamcn prosecntus est Augustinus jam episcopus, rcfcllcndo pri- 
mum Manichiei Epistotam , Fundamenti appellatam , in qua totius pervcrsie doctriniB 
summa continebatur, id est « doctrinse initiura, medium, et finis, » testante Feiice mani- 
chieo (Lib, 2 de Acfis cum Felice, cap. 1). Unde tanta ab ipsis Manichieis rcvcrenlia hec 
epistola legebatur, ut non nisi ab inciinatis disceretur. Sic enim habetur hic locus in duo- 
bus vctustis exemplaribus , « Inclinatis discebatnr a nobis : » tametsi aliam prietulimus 
lcctionem cx optimse notie codice Cort>eiensi, u Ipsa enim nobis illo tempore iniseris quan* 
t do lecta cst , illuminati dicebamur a vobis » ( Lib. contra Epist. Manich.^ cap. 5). . 

Ab hfic lucubratione fortc non ita pridem manum removcrat Augustinus, cum Catho- 
lici aliud eidem onus imponunt, ut scilicet respondcret ad iibrum Fausti Manichaeorum 
episcopi tantopere a snis pricdicati ; « cujus nobis adventus, ait Auffustinus , ad explican- 
« da omnia quie nos movebnnt, quasi de ccelo promittebatur » (£to. de Utilitate nedendi^ 
cap. 8). Vcrum tam magniflcis promissis non hene respondit eventus : imo vero con - 
traria sorte factum est , ut Doctor sanctns quasi de cc^Io roissns merito existimari possit 
ad reviricenda commcnta ineptissimi pr®stigiatoris,qui miserandis nugis multorum animos 
seduxerat ; maxime vero ad vindicanda veterum Patriarcharum acta , quibus infaustus iile 
hsreticus fucum facere tentavcrat. Hoc in opere cum apostoli Jesu Christi nomen , quod 
Hanichieus initio epistolarum suarum sibi tnbuebat, ab indigno homine removeret, tempus 
exort» hujus hieresis nobis indicat Vir sanctus, aitque constare , « non solum post Tcr- 
« tullianum , verum etiam post Cyprianum banc bieresim fuisse exortam » ( Ltfr. 13 , 
cap. k). Huic sentcnti» concordat Epiphanius, qui ejusdem hieresis ortri» revieal 

(fl) vtile ooqTcss. Ub. 7, cap. 3. 



• « • • • '■ 

• • • • . • 
.• • • • • • 

• * • • • 

• • • • 



15 PUiEFATIO. U 

ad nonam Gallieni annum (Epiph., lib. de Pond. et Mens.), qui ciim anno Christi S;63 coin* 
cidil. Evsebius vcro ad tempus FcUcis pap® et Diocletiani impcraloris (Euseb., lib. 7, cap 
30--d2 ), qul tamen ad imperium non pcrvcnity nisi ferc post decennium a morte Felici.i 
jMip», qu« contigit anno 275. Leo Magnus longius eamdcm origineo; submovet , ad annum 
scilicet a Cbristi resurrectione 260, Probo impcratore ct Paulino consule [Leo, serm. 2 de 
Peniec). Acta Collationis cum Felice manicaieo, qui Catholicos seducturus cum venisscl , 
per Augustinum feliciter ad Ecclcsi« communionem reductus est , nova catbolic(e verita- 
tis trop«a suppeditant , codem Augustino duce reportata. Liber de Natura boni exsecrandi 

Suorumdam iilius scctffi hominum, « non tantum in Paphiagonia, scd etiam in Galiia » 
egentium [Cap. 47), facinora detegit ; habetque pro argumento ut ostcndat, naturam uw 
commutabilem Deum esse ac summum bonum, atouc ab illo esse cieteras naturas, casqu^ 
in qnantum natura sunt bonas ; tum (luid vel unde sit malum , et quanta mala Ma'nicna}i 

eonant in ncitura boni, quanta booa in natura mali, quas naturas iinxit error ipsorum. 
eniqne postremus liber contra Secundinum, doginata perniciosissim» b»resis penitus ever-> 
tit, aaeoque suo auctori placuit » ut ejus sentcntia , omnibus quie adversus lilam pestcm 
scripserat, ta^ile prceponeretur. 

De horum omnium scriptorum dignitate si quis judicium ferre velit, ea conferat cum 
aliis aliorum auctorum de eodem argumento lucubrationibus, quales sunt inler Grcecos 
Serapion Tbmueos ^gypti urbis episcopu^, « qui ob elegantiam ingenji cognomcn Scho- 
lastici mcruit, » ait Hieronymus {Lib. ae Scriploribus ecclesiasticis) ; etDidymus Alexan- 
drinus,^Tilus episcopus Bostrenus, et Zacharias cpiscopus Mytilenensis ; inter Latinos Vi- 
ctorinus Afer : ex quibus hica Sirmondo editus intcr opuscuia dogmatica veterum quinquo 
scriplorum, illi a- Canisio tom. 5 antiq. Icct. 

Ad alia tomi hujus scripta quod attinet, unus codcx qui sive casu , seu dedita opera , 
in platea maritima Carthaginensi venalis exposilus erat, cujusdam hiereiici anonyini li^ 
brum contincns, materiam priebuit duobus liDris rontra adversariumLegis ct Prophcta- 
rum ; in quo Cassiodorus senator scribit multa de Lcgis divinie quffistionibus cnodari. 

Libruro contra Priscillianistas et Origenistas Orosio acceptum referre debemus. In hujus 
consultatione iibro pr»fixa ambi^uam quamdam de anno recondilo lcctionem , ousb ncgo- 
tium legentibus (acessebat , unius codicis ope reslituimus. Nam cum anlea legerolur , 

« Terra iila si eamdemanno illo rccondito apud te mandando ; » ila scriptum habeUir 

in veteri exemplari , « si eam de manna illo rccondito tii apud me mandando et roplendo 
visitaveris. » Qu» verba ab Orosio diriguntur ad Augustinum, dc quo in consequentibus 
ait , se et plurimos secum , ut Au^ustini « eloquium veiul ros super eos do^scendat » cxspe- 
clare. Ad hec autem elogia ingenitam sibi modestiam obiecit Augustinus , cum dc obscuris 
quibusdam qu»stionibus interrogatus, qualis cst illa de Angelorum distinctione , ab his 
solvendis se cxcusal, ignoranliam ingenue professus his verbis : « Sed, quo me contemnas, 
quem magnum putas esse doctorcm, quffinam ista sint, et quid inter se differant, nescio » 
(Lib. conlra Priscill. , cap. 11). 

Denique postrema hujusce tomi opnscula adversus Arianos exarata sunt. Et quidem primo 
loco liber contra Sermonem Arianoriim, qui plures quam triginta errorum articulos conli- 
nebat, de verbo summalim refutatur. Tum subsequitur Coiiatio sub fincm vilie a sancto Do- 
ctore habita cum Maximino episcopo, qum non minus Ecclcsi» Catholic® gloriosa atque 
arian» hiercsi exitiosa fuit , quam alia non paucis ante annis cum Pascentio comitc inita. 
Hanc dcmwn cum Maximino Collationem subsccuti sunt libri contr^ eumdem arianum epi<* 
scopum duo, inerito quidom jure ab Agathonc papa in sexto Concilio generali cnm prcestan" 
tissmi Doctoris commcndalione laudati. 

His succedunt libri de Trinltate , quos, cum in tomo tertio antohac locum tcnucrint, in 
hunc locum consulto rejecimus, ob magnam cumpriedictis opusculis aflinitatem : propterea 
quod in his de Trinitate libris Arianorum passim argumcnta rerelluntur. C»terum Lrasmi 
de hoc ogrogio opere censura satis arguit , eum nonnisi leviter in eorumdem librorum le- 
ctione fuisse versatum. Non immoramur confutandse hominis prieripili sententiie, rati suffi- 
cere antidoti loco Cassiodori judicium , quide his libris ita censuit in librolnstitulionum , 
cap. 16 : « S. Augustini ^uindecim libri , quos de sancta Trinitate mirabili profunditate 
conscripsit, curiosa vobis intentione meditandi sunt. » Augustinus quidoin modestc, prosuo 
roore, dc hoc opcrc loquitur, aitque idargumenti a sc nonfore tractandum, si griecorum Pa- 
trum opcra hac de rcconscripta in latinum eloquium transiala fuissent, aut si quis alius 
flifficultates sibi propositas solvere et illustraro voluisset. At nihil de hujusce operis dignitatn 
detrabere debet modesta id genus auctoris professio.Et cerle qui ros theologicas his tcmpo* 
ribiis accuratius investigarunt, fatentur neminom antcAiigustinuin salis explicasseinvisibi- 
\ litatemFilii Dei contra Arianos, rr^c objectas ab ois dinirultatu:n umbras tantocum iumine 
I dispulisse^ Unde Griecis ita adinirabile visum est istud opus, ut illud su® gontis hominibus 
proprium fecerint. 

Superest agendum de Appendice , in qua conlincnlur tractatus contra quinqur deresea» 
contra Judieos^ Pa^anos, et Arianos, de Fidc contra M:inioha)os , de Unitate Trinitalis coii- 
tra Felicianum arianum, qui omnes in editionibus Lovaniensis rccognitioikis Augo»(iiio 
tributi fnerant : sed quam perperam evincent , ut credimus , Admonitiones , qr.;is siiiffiiiH 
tractatibus prsefigemus suis locis. Consimiles aliis Appendicis opusculis appbnemus, quoruin 
veros ac genuinos, quoad fieri poterit, auctorcs rctog;ere conabimur. 



15 ADMONITIO IN IJBRUM DC lliflRESIDLS. 16 

Hls crgo Lcvilor delibalis , Lcclorcm ad subiecla opcra pervolvenda restinant(^m diiitias 
!ioc in limine remorari nefas dacimus. Longe profcclo jucundius eril insplcere hierescon 
eversionem Jesu Christi virtute ab Augustino faclam; de qua nobisid dicere liceat, quodin 
sermone de Cataclysmo scriptum logilur : « In illopopulo, fratrcs, in quo multa miracnla fa- 
« ciebat Moyses per virgam, exsurrexerunt magi Pharaonis, facientes et ipsi prodigia 
« contra fomulum Dei Moysen. Scd ad hoc quffidam mira facere permissi sunt, ut mirabilius 
« vincerentur. Magi Pharaonis quid aliud si^niGcabant, nisi omnes hsercticos ministros 
« diaboli, qui sub nomine Christi devorarc cupiunt populum Christi ? Scatent nunphjereses 
« in hanc terram , tanquain serpentes magorum , quos devoravit et devorat ilic serpens 
« exaltatus in ligno.... Fuit hic, ut nostris , dilectissimi , viperca doctrina Donatistarum : 
« C4>ntrita est, consumpta est. Mox Maximianistarum ^erpentina fraus pullulavit : contrita 
« est, consumpta cst. Manicli®orum venenum aspidis subrepserat : contritum est, consum- 
« ptum est. Pelagianorum novum dogma a ministris diaboli, tanquam a magis Pharaonis 
« excitatum, illi nostro serpenli certamcn indiTiit : conterltur, consumitnr.... Eccc nobis 
« unus anguis Arianus, olim mortuus, insuUat :... redi.Moyses noster; redi virga ; rcdi, ser- 
« pens Christe ; contere caput dr<iconum , dic quitl sis cum Patrc : te audiamus doccntemy 
« non hiercticum blasphemantem » (Cnp, 5, tom. 6, rol. 696-697). 



ADMONITIO 

IN LIBRUM DE HiGRESlBUS. 

Ad sctibeniluinliunc libruin hortMor ntque nnrior Augiisdno ri:il Quothululcus diaconus Cnnhaginensit. 
Eo specunt sul>sequcntes epiftlolae : prima Quodvulidci e>i Augustinum mgnniis ut hxresnm eilat catalogam, 
proprios quibusquc errores ac rilus pnucis coniplcctenlem ; sccuiiJa vero Augusliiii excusanlis operis difll- 
culialeiii t re mt|ue * ab aliis lentatam jam esse adinonenlis. Rescribil Quodvulideus , veheinenter ab eo con- 
tendcns utid iiiiiiius pelilioni ipsius, iino univers:iH dcsidcrio non denegel. Tunc demuni viclus Aiigustiiiiift 
laborcm el cumm in se recipit scribcndi de h:iTcsibus , duin per alias occupaliones licebit. NuiiC enim iinpo- 
iita bibi necessitale refeUendi Julianuni , se eiiani ab incoeiila opusculorum suorum recognilione ( quam reni 
plurimuin necessariam jiidical ) avocjiri testatnr; .ndditquese hujus recognitionis duo voliiuiinn jnm nbsolvisse 
rctractaiis (Hiinibus libris suis. ILecduo voliinrnin eirciter aiinum Ghristl 4St7 perfecta observainus in lomo pri- 
mo : quibiis iiu:«ndo<|uidem pnsierior esl ipsc de llxresibus liber , ad annum circiter 428 revocnndus vidctur. 
Possidiiis in lndieiilo , cap*. 5, notit, De H(crcsibu$ ad Quodvulldeum diaconum , imperfectum opu$. Et Isidonit 
de Viris illiisiribus, cap. 9 , Prinm^m, inqiiii, Africanui epi»copu$ compoiuit $ermane $choUutico de Uasre^bu$ 
tre$ libro$^ diret'io$ ad Fortunaluni episcopum, explican$ in ei$ quod olim B. Augu$tinu$ in libro Bmre$eon impa^ 
fecium morie iuterveniente reliifuerat, Neni;Mt .'dirniin operis partein , ad oslciidendum quid lixrcticum racial» 
pollicctur Angiisrniiis in pra*r:itiniiis iiiic, (|iuim parlem morte praeventus non attigit. 



De eodem libro epistolce quatuor. 

RPISTOLA CCXXI. 
Domino nierilo vcnerabiii , et vcrc Ix^aiissiino patri AuGUSTtNO episcopo, Quodvultdeus diaconus. 

1. Diu Irepidus fui , et ausus hos ineos arK]uoru^ disiiili : sed mc principaliler , ut dici assolet , animavit 
lcatitudinis tnae benevoleniia omnibiis C()inpri>bain ; qiiam diim considero , magis iimui , nc non pclendo su- 

pcrbus, non quaerendo desidiosiis, non pulsando piger a Domiiio jiidic:irer. Suflicere auiem mihicrederem 
hiyusmodi tantummodo voluntatcm , si rnicium ndipisci non possem : cum auiem pro certo noverim ^ ostiun 
divini sermonis, qiiod Venerationi tuse coclestis graiia paterecii, paraiam esse meniem tuam sanciam, qiiam 
posftidel Christus , non solum ciinctis voleiilibus pandere, verum eliam nolentibus , ut intn>ire non pigeai, 
persnadere; occupationi Reverenti;e imc muliiloqiiio saperfluo moram non Taciam, sed desiderium obsecra- 
lionis mese lireviter indicabo. 

2. NonnuIIos iii clero hiijiisce etinm amplissiin.^e eivitatis csse imperiios, ex me ipso conjicio ; et qunntum 
universo illi ordini proriilurum sii quod expeio , consideralinni Sanciilntis tuae discutienduin oilero. Priviic- 
gio namque cunciorum qiii hoc de spirilunlibus tuis laboribus promereniur, eliam me indigniim consecuiurum 
csse praesumo , domine merito venerabilis , ci vere beatissime paler. Precor igitur Beatiiudinem tiiam , ut ez 
quo christiana rcli(;io h;ercdiRiiis proniisso! iiomen accepit, qiiae ha^reses fuerint, sint ; quos errures intnle- 
riiay infiTant; ipml adversus catholicam CccLViam senseriiii , senliant, dc fidc, de Triniiatc , de Baptisicji 



17 ADMONITK) IN LIBRUM DE HiERESIBUS. Ig. 

de poenlteniia , de liomiiie Gbristo , de Dco Cliristo , de resiirreclione , de Novo ei Yeiere Testamento , ei« 
OBonia oinnino , quibiis a veritatc dissentiunt : qux etiani Baptismam babeant » qosve imm habeMl ; el post 
qiias baplizet, nec taineii rebaptizet Ecclesia « qualiter suscipiat Tenieiitcs , et quid singulis lege » auetoritaie, 
aique ratione rcHpondeat , digneris exponere. 

5. Necme tants Beatitiido tua cr^at ineptia: , utnon iiispiciam quaniii et quam ingeiitibus voiuroinibus 
opus sit, «I possint isia dissolvi. Verum boc ego flerljion expcto; id eiiiin moliipliciter factum esse non du- 
bito : sed bni? iter , perstricte atqiie summatim , et opiniones rogo cujusiibet bxresis cxpoui , ct quid coiitra 
tcneat Ecclesia catbolica , quantuni instrtictioni satis cst , subdi : ut vclut quodam cz oninibus concepto coin- 
nioiiitorio , si qiiis aliquam obiectionem aut convictionem ubcrius« plenlus ac planius nossc voliierii , ad opu- 
lcntaet magiiifica volumii^'' trausmittatur , quibus a diversis , et pra^cipiie a Yencralionc iiia in h(K: ipsum 
constat elaboratiim. Sufficiet autein admonitio talis , ul puto, doctis ct iuiperilis, otiosis et occupaiis, ei ad 
cujuslibet gradus ministerium Ecclcsix undecumque promolis ; dum ct ilic qui mulia Icgil , ciideni breviter 
rccordalur, et compendio ignarus instruilur, ut novcritquid tencat, quid cvitct; quid avcrsctur iie faciai, 
qoid ut raciatasscquatur. Fortassis autcin, si tamcn quod arbiiror vcrum cst, cliam adversiis c:iiuiiiniantium 
maiignas mentes et dolosa labia opus lioc parvum inter cxtera niirifica testimonio coronx tux noii deerit .' 
nl qoibus patet campus calomniaiidi profuslor , validis et cx oiiini parte coiiclusis fidei limitibtis coarciati » 
omnibusque veritatis tclorum gcncribus circuinani , eliam uiio multirurnii jaculo repenle prostrati,morticinos 
spiritiis non audcant aiibclare. 

i. Video qiiam onerosus existam meliora cogiiaiiti , ct dispoiicnii inajora sancto soni , ct qucrebs corporii 
sustinenti. Sed per Cbristum Dominum rogo , qui tc partici|>cm sapicnlix siix sinc iiividia csse concessit , ul 
lianc gratiamdones inddctis Ecclesix, qui te agnoscis sapicntibus alqiie insipicntibus debitorem (Rom. i, 14), 
roerito ac jure dicturus : Videle quoniam non mihisoU Inboravi, sed omiiibm exnttirenlibus teritalem {Kccli. xxiv, 
47 9 ef xxxiu, 18). Potoi adbuc oiferre sup|iliccs ct inultipiiccs prcces, ct niecuni iiiipcriloruiii classes adsci- 
scere : sed malui Jaro aodire dictantem , quam occupare legcntpm. 

EPISTOLA CCXXIL 

Difectissimo filio et coiidiacono QuonvvLTDLO , AixuhTimjs episcopus. 

1. Acccplis litteris Cbaritatis luffi , ubi a me ardcnlissimo studio postulasti , ut dc omnibus bxrcsibus, qnaB 
post Domini Salvatoris adventum adversiis ejus docirinam polliilaverunt , nliquid breviter scriberem ; qnam 
sit lioc ^ilficile, continoo reperta occasione rescripsi per filiuin mcum Ilipponeiisitim priniariuni lMiiIi>c;iium : 
mox autem letiam ista oblata est, qua iiuiic rescribo , et brevitcr diificuliatem operis ejus ostendo. 

2. Philastrius quidam Brixiensis episcopus, qiiemeoin sancto Ambrosio Mediolani etiain ipse vidi, scri« 
psit liiiic librum ; nec illas liffirescs pra^termilteiis , qu» iii popiilo Jtid;eo rueruiit aiitc adventum Doniiiii,eas« 
qiie viginti octo commonioravii : ct post Doiniiii adventuiu centiim viginti octo. Scripsit binc etiam gncce 
episcopus Cyf>rius Epiphanius, in doctrina catli(»licae fidei laiidabililer diffamatus : sed ipse uiriusque temporisi 
ha^reses cotligens, octoginta oomplexus est. Ciim ergo ambo id velleni racere qiiod a me petis,quantum tameo: 
inler se differant de numero interim sectarum , vidcs : quod utiqiie iion evenissct, nisi aliud uni eorum vide- 
reinr esse bxresis , ct aliud alteri. Neqne enim putandum ef t aliqiias ignornssc Epipbaiiium , qtias noveral 
Philaslrius, cuin EtMplianium longc Pliilasirio doctiorcm ii)vciicriinus ; ila ut Pliilastrium potius dicere debe- 
remus laluisse pbinmas , si lam plures essct ille complexus , et iste paiiciores. Scd procul diibio in ea quai- 
stiiMie ubi disccptaturquid sit lixrcsis, non idein videbatur amliobiis; et revcra boc omniiio dcfinire difH- 
cHe est : et ideo cavcndinn , cum om^es in nunicriim rcdigere conamur , nc pRctermittamus aliquas, quamvls. 
Ii^resessiiil ; aut annumeremus aliquas , cum li:vreses non sint. Vide ergo ne rorte librum saiicli Epiplianii 
tibi roittere debeain : i|)SUiH cnim arbitror Pliilaslrio doctiiis binc locutum ; qui possit apud Carthagi- 
ncm in latinam linguain vcrti racilius alquc commodius , iit tu potius prxstes nobis , quod qiueris a 

nobis. 

5. Perlalorem moltnm commendo. Sitbdiaconus est de nostra diiccesi ; de rondo aotem viri speclabilis , iio- 
bisqoe cliarissimi Oroniii. Pro illo aotem , et pro ejiis paire , a qoo adoptatus est , etiam ad ipsom scripsi ; qiias 
litleras com legerit cbristiana Beiilgni:as tua , peto ut eas apnd meinorattim virum tiia ifiterccssione adjuvare 
digneris. Misi autem cnm illo eliam bomincm Ecc lesi.x, ne ad iiinm Snnctkalem dirfiicilis ei esset acces.3iis : 
non enim parom de illo sollicilus sum , a qtin me sollicitudinc Doininus , iit spero, pcr tii;c cbarilatis iiistnn- 
tiain liberabit. Petocliam niibi rcscribere nongravcris, qiienindinoduni sit in fide catbotica ille Tbeodjisiiis^ 
pcr qoem Manichxi nonnniri sinil priHliti ; cl ipsi qiiosab co prodiios, pulaintis csse corrcctos. Si qoid ctiain 
dc prorectione sanctorom episcoporuin rorte audivisti , rac ut novcrim. Dco vivns. 

EPISTOLA GCXXUL 

Djinino merito vcnerabili, ac bcatissimo sacro patri Augustino cpiscopo, Qucdvulti^eus diaconus. 
I. Unnm quldcm RcYcrcutix' iwx connnonitoriuni , qiiod pcr ccclesiahticum dignatus es (Ic>tinarc, sascepi* 



4» ADMONITIO IN LIBHUM DE llieHGSIBUS. i^ 

Nari quod piius dircclum essc Beatimdo lua slgnificavic, pcr Tirum lionorabilcni riulocalum, nccduin ad me 
pervenit. \€rum qiiamvis conscius propriorutn sempcr fueriin pcccaiorum , nunc lamen evidemer agiiovi , adi- 
pi^ndo illi quod exoravi muiicri , mcam loti Ecdcsi» impedimciiui esse personam. Sed omnino eonfido, 
quoniam qui per Unici sui graiiam humani gcneris dignatus cst dclere faciiiora, nee mea In pemiciem cuncto^ 
rum pratvalere permittet, poliusque ubi abiiudavit |ieccattim, gratiam raciel redundare {Rom. ?, SO), domine 
merito vcnerabilis , ac beatissime pater. Dtfnciillatcm opcris , qood insiruAidit impcritissimts nobls per tuam 
hcneficeiiiiam pnestari supplidler exoravi , nec ipse ignoraus ante pncdixi; sed dc divini fontis uberuic, 
quam tibi Dominus tribuit, veraci cordc pncsumpsi. 

9. Nam etsi Pbilastrius el Epiphauiiis venerandi rpiscopi talc allquid scripsisse memoranlur, quod proco. 
dtibio me iiilcr ca^tera , imo sicut omiiia , laict ; non tamen arbhror cos hanc curamdillgentiamque adhibuisse, 
iit siiigtilis qtiibusque opiiiionibns coniraring cllnm opinioncs adjuugcrcnt, ritusqiie subjicerent ; tum denique 
opiisilliitl uintisqiie qiialccoinquc sil noii linbct rortassls cain, qiiam dcsidcro brcvitatem. Frustra etiam ho« 
iniiii, qtii laiini non dKlicil, gr.rcn faciiiidiu dclcgntur; quia noii cgo tnntummodo consiliiim , sed et auxilium 
|K>siiiInvi. Qiiitl aulcm Vencraiioiicm tiinni de intcrprctum non soinm dirficitltntc, scd eliam obscuriute adino* 
iiram, cuiii ipse boc magis ac ptene dijiidices T Acccdit ad cniiftnm , qiiod nonnuUx etiam post illorum obttum 
lia*ri*ses cincrsissc doccniitur, qunrum iiiillam illi fecerint incnrionein. 

S. Qiiamobrcni nd pcculiarc pntrociniiim pictntis tiirc conHigio , cl vocc incn , scd uiiivcrsali dcsiderio » pa- 
r:ftiini ad iiiisrricordiani sacrosnncliim | iclatis pcctus nppollo ; soqticsiraiis saporibus peregriiiis, considcrat* 
lc\tii prioris cpislohe, panem Arnun, qucm nostra provincia solcl Iinbcre pro^cipuum, ccdcsti eliam iiianna 
cmidituin , scro pulsanti et famein patfciiti non deneges. Profccto eiiim iicc cgo pulsare ccssnbo , d(moc 
ipse concedas : ul quod non iinpciRit privilcglum , ubi nullum esl meritum , snltem iiideri ssa iniportunitaf 
inercitur. 

EPISTOLA CCXXIV. 

Domino sinceriler dilectissiino, fratri ct condiacono Qoodvultdeo , Augustixus episcopiis. 

1 . Ciim inihi hxc scribendi offerretiir occnsio pcr Fussalensem prcsbylerum , quein commendo Cliariiali 
tti:r, rccensui cptstobm tuam, fn qua pcils, ul de hxreslbiis, quse oriri potuerunt cx quo Domini in camc 
nuiitiuricoBpitadvcnlus, aliquid scribercm. Iloc autem fccl , ul viderem utrom jam deberem opus ipsuni' 
;iggrcdi , ct inde tibi aliqiiid mittere ; ubi ( onsiderares taiito esse difficilius, quanto vis efficl brevius. Sed ne 
hoc quidcm polui , talibus curis supervenientibus iinpedilus , a quibus omnino dissimuiare non possem : nam 
roe ct nb eo, quod habebam in manibus , avcrlerunt. 

2. IIoc autemesl ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor, quibus anle respoodi. Uos 
eiilin cum Romx accepisset frater Alypius, noiidum omnes descripserat , com oblalam occasionem noluit prac- 
lerirc , per quam milii quinque transmisit ; promittcns alios tres dto se csse missunim , et mullum instans ne 
rcspon.lere differrem Cujus instanUa coacius sum remissius agere quod agelxim ; ut operi ulrique non deessem , 
iini diebus, alteri noclibus^ quando mihi ab aliis occupationibus hinc aUiue hinc Tcnire non desislentibus par- 
ceretiir. Agebam vero rem plurimuni nccessariam : nam rctractabam opuscuUi mea , el si quid in eis me 
offciideret , vel alios offcudere posset , partim repreliendendo , partim defendendo » quod legi deberet ct po^ 
set, operabar. El duo volumina jam absolveram, retractatis omnibus libris meis, quorum numerum nescie* 
bam : cosque duccntos triginta duos esse cognpvi. ResUibant epislplae ^ deinde tractatus populares, quos 
Gncci honiilias vocant. Elplurimasjaincpistoiarum legeram ,scdadhuc nihil inde dictaverjm,cummeeliam 
isti Julinni libri occupare coeperaut, quorum nunc quarto rcspondere ccepi. Quandoergo id explicavcro, 
qiilntoqiie rcspoiidero, si tres non supervenerint , dispono (si Deus voluerit)el quod poscis incipere, simui 
agciis ulruniqtie, ct hoc scilicet , ei iliud dc retractaiione opusculorum mcorum , noctiirnis et diurnb iem|io- 
ribus in siogula distribuiis. 

3. iloc ideo insinuavi SanctiUiti tua* , ut quantum tibi desideriiim esl sumendi quod poscis, lanio flagrantiiis 
a Doinino milii poscas adjutorium , quo serviain laudabili studio tuo, atqiie utiiitati eoruin (|uibus id exisUmas 
profuturuin , domine sinceritcr dilectissiine frater. Commendo iterum perlatorein , et negotium propter quod 
eo porroxit; si cogiioveris apud queui ngenduin sit, peto ne pigeat adjuvnre. Nonentm possumus neccssltatet 
lioiiiiiitiiii rjiisinodi dcscrerc, qui UDSiri nou toloni, sed, quod mnjus est, fratrcs sunt, ct iii chnrilnlc Christi 
adcurain |)citinciit iiosira^ii. Dco vivns. 



■mm 



S. AURELn AUGirSTINI 



HiPPONENSIS EPISCOPI 



DE HtIIRESIBUS 

AD QUODVULTDEUM 



Qiiod pelis sa*pi8siine amiie instaiiiissiine, sancte 
fili QuodvulUleus , ul de liacresibus aliqnid scribain- 
digiium lecrioiie cupieiitiuiii dogniala deviiare con- 
Imria fidei cbrislianae» et christiani noininisobuinbra- 
tiune rallenlia ; scias nie oliin longc anleqiiani pc- 
len», facdrc cogilasse, atque Tuisse factiirum, iiisi 
diligciilcr considemns quale qiianiuinque id essel, 
ultra vires meas esse sentirein. Sed quoniani faleor 
niillnni niibi, ut te» institisse posccndo ; in ipsa lani 
iiiolcsta iiisiantia tua eiiam tuuni nomen alleiidi, et 
dixi : Aggrediar, et faciain quod vult Deus. Uoc enim 
Deiim vclie confldo, si me ad liujus operis terminuin 
iiiiseriCDrdl Eavote perduxerit, iii pcr niinisierium 
lingiuc mex lanta hujus rei difnculias aut ostenda-. 
lur laiitimimodo, nut ipso etiam plenius adjuvante 
loUatur. Quorum duorum, quod priore ioco posiii, 
jam diu esl ut animo volvo ac revolvo, ct quadam 
inedilatione contueor : quod autem postca dixi, noti 
me acceptsse confileor ; cl utrum duin boc ago, ut 
erficiam, dnm pclo, duin qiia,TO, dum piilso, siin for- 
tasse acecpluriii ignoro : scio me tanien iiec pctitu- 
nun, nec quxsituruin ac pulsaiuriim quanium sat esi, 
nisi el bunc affectuni niunero divin;e iii^piratiouis ac- 
cepcro. In hoq igitur opere, qiiod le vebemciiter 
QrgeHle in Dei voluutalesuscepi, ccrnii ine ut id per- 
agam non tam crcbrcscenlibus ad nie tuis potilio- 
nibus csse cogendum, qiiam piis ad Dcum non soluin 
luis, veruiu et aiioruiii fralrupi, quos tibi in liaiic 
rem fideleg socios |iotueris iiivenire, oraiioiiibus ad- 
juvanduni. Qiiod ut fiat, Iias ipsas prinias bujus la- 
boris mei parles, iibi est isia prclocutio, curavt lu^ 
Cbarilati in auxitio Doiiiiiii accelerarc mittcndas : ut 
propier iila qua: reslaut, noveritis qilantum pro ine 
orare debeaiis, quicuniqiie iiosse |>oluoriii«, a me jam 
fuisse siisccptuur hoc lam graiide negoliuni, quod a 
me desideraiis iinpleri. 

Petis ergo (quod tuac indicant littene, quas ad iiie 
dedisti, cum primuin a me peiere isia coepisti) iit 



exponam breviier, perslricte alque $ummatim, ex qno 
christiana religio hareditatis pronumB nomen accepit, 
quas hmretet [uerint^ sint; quos errores intulerint, in- 
ferant; quid adversus catholicam Ecclesiam tenierint^ 
sentiant, de fide, de Trinitate, de Baptismo, de pceni* 
tentia, de homine Christo^ de Deo Chrisio^ de resurre- 
ctione, de yovo ei Vetere Testamento. Isias autem iii- 
quisitioiies tuas in iminensum proccdcre cuni videres, 
jtulasii cujusdnm gencralilaiis adhibendunicsse coiii- 
pendluin, atque dixisti : Et omnia omnino^ quibus a 
reritate dissentiunt. Deinde addidisti : Qute eliam Ba- 
ptismum habeant, qumve non liabeant; ei posi quat 
baptizet, nec tamen rebaptizet EccUna : quediter suid- 
piut veniente^ ; ei quid singulis lege^ aucloritate, atque 
ratione respondeat, II.t!c oinuia cuin quoiris ut expo- 
iiantur a nie, iniror luculentum ingcuium luum, b>l 
laiitarumqiie reruin et sttire verilaxenu et fastidiuin 
jam timeiido poscere brevitatem. Sed vidisti etiam 
ipse qiiid Iioc loco possem tux hujus epistolus cogi- 
lare ; et qiiasi vigilanier occurristi cogiiationi mex, 
diceiis : Nec me tanias Beaiiiudo tua credat ineptiae, ui 
iion inspiciam quaniis et quam ingeniibui toluminibu$^ 
opus m7, ut pdsunt ista ttistolvi, Yerum hoc egq fieri 
fion exspecto * : id enim multipiiciter [actum e$u mui 
dubito, Et taiiquam consilium subjiciens, .quomoda 
possit et servari brevitas, et veritas paiidi, adjuugis 
ea verba qu.-e paulo apte jam posui, et dicis : Sed 
breviter^ perstricte atque summatim Ofnniones rogq CU" 
juslibei hasresis poni^ et quid contra teneai Ecclesia 
catholica^ qnantum instructioni saiis est^ subdi, Ecce 
iierum luiiiis in longum : iion quia dici isia brcvitcr 
sive iion valeiit» sive non debent; sed quia lam 
niuiia siint, ut qiiamlibel breviler dicenda mulkis 
liltcras flagitciit : tu autem ut veiut quodam^ inqiiis» 
ex omnibus concepto commonitorio^ st quis dliquam 06- 
jectionem aul convictionem uberius^, plenius, ne planins 
nosse voiuerit, ad opulenta et magnifica volumina irahS' 
mittatur t^nibus a diversis, et p/oicipue, iiiquis, a Ve- 



ADMONITIO PP. BEMEDICTINORIJM. 

Liber de Haeresibus ad Quodvnlldeum recogoitus est denuo ad codices maDUscFiptos vaUcan^s quinque, et ad Gallioai.os 
doodedm ; seilicet Regios duos, auatuor Colbertinos, Uoiiiiuicaooniin in9joris oonveutus ParisieDss untim, ad viitorinuiu, 
Becheronensem, Beccensem, Floriacensem, Michaelinum ; ad vtrias Iectioii&<^ Belgioorum se| tem quibus Theologi lx)va- 
Qienses usi sunt ; poslrerao ad ediliones Joannis Amerliadiii, Desiderii Fjmsuh, ac Tbcologonim Lovaoiensium. 

. Comparavimus proeterea eas omncs editiones initio Uelr. ct Confcss., (, 1, mmoralas. M 

» Edili, expcto. At M.;s., exspccio, 
(a) Saii luf ircilcr a:muni 128. 



DE Ili£RESlDUS, S. AUGUSTIM 



nerathfu iua in hoe ipsum conslat e$se elaboratum, 
Qiiae cum dicis, unum quasi commonitorium de hb 
•mnibus te desiderare significas : auili ergo unde 
commonearis quid petas. 

Opiniones omnium philosopliorum, qui scctas va- 

rlas condidemiit, usque ad tenipora sua (ncque cnim 

plus polerat), sex non parvis ▼olaminibus qufdMn 

Celsus absolvit. Nec rcdargiiU aliquem, scd tantum 

qiiid sentirent aperuil*, ea brevitate scrmonis, ut 

tantuni adhiberet doquii, quaninni rei neekiudand:c, 

nee viiuperand9f, nec anirmandx aul defendendic, 

Bcd aperiendae indicandaeque sufficeret; cum ferme 

centum philosophos noniinasset : qiiorum non omnes 

inslituerunt li.Treses proprias ; quoniain ncc iUos la- 

cendos pulavil, qui suos magistros sinc ulla (lisscn- 

sione seduti sunt. Noster vero Epiphaniiis Cyprius 

episcopus (a), abhinc non longe humnnis rebus 

cxeropUis, de octoginta hxresibiis loqiiens sex libros 

etiam ipse conscripsit, historica narratione mcmorans 

omnia, nulla disputatione adversus falsitatem pro 

veritate deccrtans. Breves sane sunt hi Itbelli, et si 

10 unum librum rcdigantur, nec ipse erit nostris vel 

aliorum quihusdam libris longitudine comparandus. 

lliijus brevitateni si fuero in commemorandis basre- 

sibiis imiiatus, quid a me brevius postulare vel ex- 

spectare debeas , nnn habebis. Sed non ibi hujus mei 

laboris summa consistil, quod et tibi, vel ine de- 

inoustrante, vel etiam te pnccurrente poierit appa- 

rere, cum hoc fecero. Videbis cnim in eo quod siipra- 

dictus episcopus fecit, qiianlum desit operi quod ipse 

vis fieri ; quanto magis quod ego? Tu iiamqiie, qunm- 

vis breviter» pcrstricte atquc suinmatim, timen \h 

ctiam responderi commemoratis baeresibus : quod 

ille non fecit. Ego vero hoc magis volo facere, si ct 

Deus velit, undc possit oinnis hxrcsis, ct qux nr^ta 

est, et quae ignoia, vitari ; et unde recte possit qu.T- 

cumque innotueril, jiidicari. Non enim onmis error 

haeresis est; quamvis onmis h.Trcsis, qux iii viiio 

ponilur, nisi errore aliqno hncrcsis.csse non possit. 

Quid ergo faciat lixretlcum, regulari quadam defini- 

tione comprehendi, sicut ego existimo, aut omniiio 

non potest, aut difQeillime potest : quod in processu 

hujiis operis declarabitur, si Deus rcxerit, atque ad 

id quod intendo, perduxerit disputationein mcani*. 

Qnid^autem prosit ipsa inquisitio, etiamsi non potiie* 

rimus comprchendere quomodo sit definicndtis hx- 

reticus, suo loco videndum aiqiie diccndum cst : nani 

si hoc comprehcndi potiicnt, quis iion videat uiilitas 

quanta sil? Erunt crgo primac pnrtcs operis Iiiijus de 

hxresibus, qn.T post Cliristi adveiiluin cl asccnsum 

adversus doctrinam ipsius cjcstiicriuit, ct iiicumqite 

nobis innotescere potuerunt. In posierioribus auicin 

partibus, quid faciat bairettcum, dispntabitur. Cum 

* Am. Er. et Mss., qtdd sentiret apermi^ 

* Plerique Mss., perduxerit disposUumem meam. 



crgo Dominus ascendi.ssct in coeluni, lii lixrclid 
exorti sunt (a). 



1. 


Simotuani, 


If. 


Menandriani. 


111. 


Saturniniani. 


IV. 


lUuUidiani, 


V. 


yicolaitw. 


VI. 


Gnostici. 


VII. 


Carpocratiani. 


VIII. 


Cerintiiiam, vel M rinthianis 


IX, 


Nazartei. 


X. 


Ehionan. 


XI. 


Valentiniani* 


XII. 


Secundiani, 


XIII. 


Pioleman. 


XIV. 


Marcitm. 


XV. 


Colorbasii. 


XVI. 


Ileracleonitiff. 


XVII. 


Ophitof. 


XVIII. 


Caiam, 


XIX. 


Sethiani. 


XX. 


Arehontici. 


XXI. 


Cerdoniani. 


XXII. 


Marcionita\ 


XXIII. 


ApeUitm. 


XXIV. 


Severiani, 


XXV. 


Taiianiy vel Encratitas. 


XXVI. 


Cataphryges. 


XXVII. 


Pepumni^ aUas QuintilUanK 


XXVIII. 


Artotyritw. 


XXIX. 


Tessaresccedecatitce. 


XXX. 


Alogii. 


XXXI. 


Adamiani. 


XXXII. 


Elcesan, et Sampsan. 


XXXIII. 


Theodoliani. 


XXXIV. 


Melchisedeciani. 


x\xv. 


UardesanisK». 


XXXVI. 


Noeliani. 


XXXVII. 


Valesi. 


XXXVIII. 


Cathari, sive Novatiani. 


XXXIX. 


AngeUci. 


XL. 


ApostoUci. 


XLI. 


SabeUiani, sive Patripassiani. 


XLII. 


Origeniani, 


XLIII. 


Alii Origeniani. 


XLIV. 


PanUani. 


XLV. 


Photiniam. 


XLVI. 


Mamchm. 


XLVll. 


Hieracitw. 


XLVlll. 


Meleiiani. 


XLiX. 


Ariam. 


L. 


Vadianif sive AnlhropomorphitfB. 


Ll 


Semiariani. 


LIL 


Macedoniani. 


LIIL 


Aeriani, 




ris, quod l^anarium ioscripsil, uoQtiibi eiiloine ct aiiaco|>iia- 
VcoMs Auguslino coguiia. 



(a) HaDrcsum indiculus ab aliiiuo litc adjeclus cst : ro:>c 
iliir in |>lerisquc Mss. nori Uoc loco, scd iu rroiiie kibri anif*. 



|)i'a*ralionein collocaius, cuiii kujiisiiiodt liluto : & In Uoc li< 
« bro i^lx ku.Tescs tdnlinentur. » 



t^ 



UY. 
LV. 
LVI. 
LVIL 

Lvm. 

LIX. 

LX. 

LXI. 

LXII. 

IXIII. 

LXIV. 

LXV. 

LXVl. 

LXVIL 

LXVIII. 

LXIX. 

LXX. 

LXXL 

LXXII. 

LXXIII. 

LXXIV. 
LXXV. 
LXXVL 

• 

LXXVIL 
LXXVIIL 

LXXIX. 

LXXX. 

LXXXL 

LXXXII. 

LXXXIIf. 

LXXXIV. 

LXXXV. 

LXXXVI. 

LXXXVIl. 

LXXXVIll. 



LIBEU 

Acllunif qui el Eunonuani* 

ApoUinan$t(C. 

AnlidicomariUe, 

Miwatiani, sive Euchitw. 

MeiangismonittB. 

Seleuciani, vel Ilermiani, 

Proclianitm, 

Putriciani. 

AtciioR, « 

Pa$$alorynchita:. 

Aqvtuii. 

Colutkianii 

Floriniani. 

De mundi $taiu di$$enUente$, 

Nudi$ pedibu$ ambulante$, 

Donati$tw, me Donatiani. 

Pri$ciUiaiu$t<e. 

Cum hominibu» non manducnntes. 

Rhetorimi. 

Chrisli divinitatem pa$sibile:n dkcn- 

te$. 
Trifojrmem Deum putantes. 
Aquam Deo cocsternam diccntes, 
Imaginem Dei non e$$e animam dicen- 

te$. 
InnumerabUeM mundo$ opimnies. 
Anima$ converli in dwnione$ et in qua*- 

cumque animaUa exi$limautcs. 
Liberationem onmium apud inftros 

"faclam Chri$ti desccnsione crcdentes, 
Christi de Patrc nativiKUi iuiUum tcni- 

pori$ dante$, 
Luclferiani. 
Jovinianisia:. 
Arabici. 
Ilelvidiani. 

Paterniani, sive Vcnustidui. 
TertuUiauistw. 
Abetoitte. 
Pelfigiani, (fui ct Ccclestiani. 



1. SmoNiANi n Siiiioiie niago, (|ui li:))itiz;iliis a Plii- 
Hppo diacoiio , tticiil in Aclibtis Aposloloriini Irgiliir, 
pccuiiia vuluil a saiiciis Apostulis eiiierc ul eliain )ior 
imposilioncin manus ejus darelur S))irilus saiutus. 
llic magicis fatlaciis dcceperat inullos {.icl. viii, 9-19) . 
UoceUat autem delcstnndain turpitudiiiein indilTcrcn- 
tcr ateiidi reniinis. Nec Deum fccibSe niunduin, dicc- 
kit. Negnbat etiain cariiis resitri ectionein. El asserc- 
bat 8C C8SC Clinsiuin. ldeinf}«ic Jovem se crcdi vole- 
bat; Minervain vero ineretriccm quaindam llel non \ 
quam sibi sociam scelcrum fccerat , iinngincsquc ot 
stiam ct cjusdcm ineretricis discipulis suis pr;el)ebat 
ndornndas, qiia-^ ct Itonuc lanqnam dcorum simulncra 
ntictoritnto publita constitucrat. lu qiia urbe aposto- 



* Fxlili, seknen, At Mss., uelenam^ aut, nelenen : vcrius. 
llanc eniin simoii delirabat fuisse llelenam i))sam rrojauaiD, 
f*x Tcrtullinno, lib. de Aninia, cap. ^, ex. Pbilastrlo, etc. 
Etcttd'1 cliam nominat Kpi|>UaQius, nec aliter Dant^jnus in 
Ofwrc (Jc lUcresibus. 



UNIS. '^ 

• 

liis Potrtis eum vcra virlutc Dei omiiiputeutis r\- 
slinxit'. 

II. &1ena!sdriani a Mciiandro ctiam ipso m.igo, 4li- 
sci)iulo ejtis, qui uiundum asscrebat nona Dco, sed ;ib 
Angcli.N fnituin. 

III. SATURXI.NUNI * a quodain Saturnino , qui lur- 
pitudincin Simonianaro in Syria confirniassc perhibe- 
tur : qni ciiam mundiim solos angelos septem praeter 
conscientiam ' Dei Patris fccbse dicelNil. 

IV. Dasilidiani a Basilidc , qtii hoc distaftiat a Si« 
inonianis, quod treccntos scxnginta (iiiinquc coeIt>s 
osse dicobal, qiio Huinero diermn aiiiius includiiui'. 
Unde elinm qiiasi snncttiin nomen coinmond.il)at , 
qiiod esi, &BpeL7o^ S ciijus noiiiinis littene sccuihlum 
gitocnin supputatitmcm eumdein numerum complenf. 
Sunt cniin septem, a, ct /9, ct p, ct oe, et «r, et a, et i : 
id est unum, et duo, ct centum, et untins el dncenta» 
ct unuin, et scxagiiita ; qux fiunt in summa irccenta 
sexaginia quinqiie ^*. 

V. NicoLAiTiE a Nicolao nominnti suiit, iino,iH 
pcrbibctiir, cx illis septem qiios Apostoli dinconos 
ordinavcriint {Act. vi, 5). Istc etim de zelo pulclierrt'> 
m.T coiijitgis ciilparetur, velut purgandi se causa per- 
inisisKc iertur, ut ea qui vellel uteretur. Quod ejiis 
faclum iii scctam tiirpissimaro versum est, qua placci 
iisus indifrorcns fcminarum. Ili nec aJi iis qthne idolis 
iinroolnnlur cibos stios sepnnnt : et alios ritus genti- 
lium supcrsilitionum non aversaniur *. Narrnnt etiani 
qii:cdam fabutosa de mundo, ncsoio qiia; barbara 
priiicipuin nomiiia misccntos disputationibiis suis, 
quibus tcrrcant auditorcs; quae prudentibus risuriii po- 
tius (aciunt, qu.im timorom. Intclliguntur auteni etiam 
isti non Deo tribucrc crcaturam , sod quibnsdam po- 
testattbus, quas mirabili vcl fingunt vanitate, vel 
orodunt. 

VI. Gnostici propter exccllentiam scientia; 6icso> 
np)>c!Iatos esse » vcl appellari dobuissc gloriantur : 
ciini siiit supcrioribus omnibus vaniores alque tnrpio- 
res. Denique ciini ab aliis atque aliis per diversas l(*r« 
rarum paries alitcr atquc aliter nnnciipenltir , non- 
nulli eos ctinm Dorboriias vocanl , qiiasi coeiiosos , 
pro))tcr niiniaro turpitudinem qiiam iti biiis mystcriis 
exercere dieuntiir. Aliq«ii eos a Nicolaitis exorfoi 
piilant : nliqui a Carpocralc , de quo {xist loquemur. 

* uic ia editis addilur : « nixerat ennn se in moute sinar 
« legcin Moysi in l^lris )iersona dedisse Judaeis : tom)joro 
« nborii iii Filii pcrsona ))Uiallve apparuisse : iK)stea se ii| 
« lin^uis igneis spirilum sanclum super A|)ostolas venisse : 
« (Jirislum aulcni ucc venisse, neca Judxisquidquam ))er-> 
« tulisse. » 

' A).'ud K))i(}baoium ot Damascenum sattimiHfaH a;i))ei* 
lanlttr, coruiiique auclor, Salurnilus. sic eliam vocaUusli- 
nus in dlalagocumTry;»liono, ac Tbcodoreius. 

* Unus >a!ica:iis codi 'ihus, prceter scientiam, 

^ sic iuaauscn))li i:| iihauio et ixuuasceno conseiilientes. 
At ediii, ubrasas 

• Vclcrum nianusTiilorum aucloritate ex|Mmgimus vor- 
ba iiaec, qux dc Rasiliiiiauis ha.Tolicis editi addunt : « Mun-* 
« dum isluin vel bomiaom uou credunt a Deo faclum, sed a 
« trecentcsimo scvagesinio ()Ujnio cfclo. Amatoria carniin:^ 
« siudiose discunl. A Juda*.is non credunt cbristum cruci** 
« fixum, scil Siiuonoui cyroiicusem, qui augarialus susinUt 
« crucem ejus. » 

• Lov., non advcrsantur* )loIius Er. cum Mss., non aif r-? 
santur. 



t7 DC lli£UESlBUS, 

T '^duiil aulcm dogmata rahiilosissiuiis phMia figmcn- 
lis : ctiam ipsi prhicipiim vcl atigoloruiii iioininibiis 
iei-riliilibus infirmas aiiimas capiuiit ; ct dc Deo re- 
ruiiiquc iiatura , fabulosa ct a sanitnie vcritaiis alieiia 
miilla contexunt. Animanim substunliani , Dci dicunt 
esse naturam , earumque adventum in Ikvc corpora ct 
rediium ad Deum iisdem suis fabulis longissimis el 
stuliissimis secundum suos errores ins<^rtiiit : cl illos 
qui eis crcdunl faciunt, non mulia , ut puiant , scien- 
Ua prxpoUerc , sed iniilia , ul iu dicam , Tabulosiiate 
Tanescere ^ Dicuntur qiior|ue bonum dcuin et malum 
deum in suis liabcrc dogmatibiis. 
1 VII. Garpocratiani suiit a Cirpocnile , qni doctrbat 
omnem turpem opcrationem , oinneuiqtic aditivenio- 
nem peccati : nec alitcr evndi alque Iransiri princip:i- 
tus ct potestates , quibiis Iktc placcnt , ut possit ad 
coelum super'^us perveniri. Ilic eliain Jcsuni bomincin 
lantumgiodo, et dc utroqne scxu iiatuin ptttassc pcr- 
hibetur , scd accepisse talcm aiiiinam , qna scirct ca 
quo: superna esscni, ntqne nuntinrct. Resurrcctioncm 
corporis simul cuni Lege nbjicicbat. Negabata Dco 
factuin , sed a ne^cio qnibiis virlniibiis miinduni. 
Sectx ipsius fuisse trad liir qnuulatn Marrclliiia, qux 
colcbat iniagiiics Jesii ct Pauli ct Uoincri c( Pytlia- 
gor.r, ndoramlo incciif^uniqnc po iciido. 

Yill. CERiNTnuNi a Cerinlho, iidcniqiie Merinlbiaiii 
a Merintbo, mutidum ab angclis factuiu esse dicenies, 
ci carne circumcidi oportere, atque alia hujusmodi 
liCgis pncccpia servari. Jesiim bominem tantuminodo 
fiiisse , nec resurrexissc , sed resurreciurum asseve- 
rantcs. Mille quoqiie annos post resurrectioncm in 
lcrreno regno Chrisli , secundum carnaics ventris et 
libidiiiis voluptal^s , futiiros fabulanlur : uode etiam 
Chiliasl» sunt appellati (Yid. Ub. 20 de Cmtale Dd , 
cap. 7). 

IX. NAZARiCi , cum Dci Filium confiienntur esse 
Christum, omnia tainen TCteris Legts observant, qus 
Cbrisliani per apostolicam traditionem non observarc 
carnaliler , sed spiritnnliter iiuclligere didicerunt 
(Fiii. lib. i cofUra Crpsconium ^ cap. 31). 

X. EfiiONiEi Christum etiam ipsi tnnlummodo homi- 
ncm dicunt. Mandata carnalia Legis observant , cir- 
cumcisloneiD scilicel carnis , ct c.rlera , a qiionim 
oneribus per Novum Testamentum libcrati sumus. 
Uuic hxresi Epiphanius Sampsxos ct Elcesasos ' ita 
copulat, ut sub eodem numero, tanquam una sit hx- 
resis, ponat, aliqiiid timen intcresse significans: 
quamvis et in conseqiienllhus loqtiatur de illis , po- 
nens eos sub numcro suo. Eusebius Tcro Klcesaita* 
rum sectam commcmorans, fidem iii pcrsecutioiio 
dicit negnndain docuisse , et in corde servandam {Ew- 
«f6., lib, 6, cap. 58). 

XI. Valentiniani a Valcntino, qiii dc iialura rcruin 

* Ediiio Fr., c carumque adve.nuim in lincc corpoi*a curo 
« aliis aereis aniinabus dicunt fiiri, |)ur qtias pcccata iii 
t oorponbus oomniiltuiilur : nam lilas auimas quae ez Dei 
t |irocedunt siibstanlia, reverti ad Deuin immaculalas. Di- 
• ctinlur quoque bouum Deum, * etc. Locum cx Mss. exem- 
I laribi» reduitegranmt l.ovanicnses. 

* la auUquis codicibtis scrl| luni ro|>crlmns cum asptra- 
uo:i!\ ndce^m^ ; vi infra, nclcemVvHm^ soti, uclcescita' 
rutn ^ai .in. 



S. AUGUSTINI tt 

inulla fabiilosa coufiiixii, triginta iEonas, id est, t»* 
culn , asscrcns exstilissc , quorum principium este 
profundum ct silentium , qnod prorundum etiam pdi- 
trcm appcllat ^ Ex quibus duobus vclut ex conjugio 
proccssisse pcrliibel uitcllcitum et veritatem, et prv 
lulisse hi honorcm pafris iEonas octo. De Inteliocla 
auicm ct vcrilatc proccs^isse vcrbiim et vitam, ei pro- 
lnlisse ^Eonas decem. Porro de verbo et vila proccft- 
sisse bominem et Ecclesiam , el proiuIi>sc iEoiits 
dtiodecim. Iiaqne octo ct dcccm el duodecim fleri tri* 
ginla iEonas , habentes, ut diximus, primum priiicl- 
piiim dc profundo et silcntto. Chrislum antcm a patre 
missum , id cst , a profundo , spirituale vet coeleste 
corpiis secum atlulisse : nihilqne assnmpsisse de vir- 
ginc Maria , sed per illnm tanqoam per rlvum * aul 
pcr fistnlam sine ulla de illa assumpta camc irans- 
issc. * Nogat ctiain resurrectionem carnis, solnro per 
Clirislum spiritum e: animam salutcm accipere afGr* 
mnns. 

XII. Seccndiaxi ^ hoc a Valentiiiianis dislnre dicun- 
ttir, quod addunt opcra turpitudinis. 

Xlli. PTOLEiifcisquoquediscipulus Valentiiii, liae- 
rcsim novam condere cupicns, quatuor iEonas et alios 
qttufiior asscrere maluit. 

XIV. Marcus etiam ncscio quis h.Tresim condidil, 
nog:in» resurrectioncm cnrnis, ct Cbristum non vere, 
ficd pnlativc passum as^everans. Duo qtioque opina- 
tits esl cx advcrso sibi csse principia, qtiiddam lalc de 
iEonibus quale Yalcntinus affirinnns. 

XV. C0LORBA8D8 ' sccnttis est istos , non multum 
aliler scntiens, vitain omniuin hominiim etgcncra- 
lioncm in septem sidcribus consisterc affirmans. 

XVI. IlERACLEONiTiE ab lleraclcone discipulo supe- 
riornm, duo asserunt principia, nnum ex aItero,ct ez 
l.is duobus alia plurima. Fcruntur antem suos nio- 
riciitcs novo modo quasi redimcre, id est, per olcuni, 
balamnm et aquam, et invocaliones quas hebraieis 
vci-bis dicunt super caplta corum. 

XVII. OPHiTiE a colubro nominati sunt : colulier 
oniin graece 9fis dicitur. Ilunc aulcin Christum arbi- 
Irnnliir : scd hal)ent eiiam vcrttm colubrum assiietiim 
corun p:iiics lanilierc , alqnc ita cis velni eiichari- 
sii *in snnctificarc. Quidam dicunt istos Ophitas ex 
Nicolaitis sivc Giiosticis cxstilisse, cl pcr coriim fa- 
bulosa fignicnta ad coltibrum colendum fuissc |icr- 
veiilum •. 

> Michaclinus, Golberlinus et vaticanus codices adduntf 
iHcntiim matrem. 

* Edilio Er., tanauamper rimam, 

* Quod hic in editis nierat additum, « De trigesimo sae- 
« culu dicit diabolum genitum, et a diabolo alios natos qiii 
« fecerinl bunc raundtun. F.t Ideo matitiam non nrbitrio 
« tribuit , sed naturae mundi, id est generi diabolloo, « 
abest a Nss. 

^ Ijov. et aliquot Mss., sevandiam, Alil cum Fr., sccim' 
diani : quorum sdlicet princei^s, secundus a rhilasuio, Fpi- 
I hanto et ab aliis dlcitur. 

■ CoLnrbagum editi libri appcllant, mutata allera voc<tli 
\n a, rcluclanlibus antiquis scrtpluris. 

* lla ij Mss. At in excusisdesoribitur istluec haeresis hoc 
fere modo : « Hunc antem colubrum qui deccpit Adain et 
« Fvam, Christum arbitrantur : sed faabcnt etiam verniii 
« colubrutii, quom nutriunt et vencranlur. Qui ct iiicafi- 
« tantc .sa 'crdolc egrcdllur de spclunca, et asconiii sii|>ct 

c allare, innixtiin s'»olun(;a*, cl ol)lationes coiuin Ia:nl>it, ct^ 



M 



LIBER 



X MI!. Caiam pn^picrca sic appcHali, nuoiHain Cain 
boitoraiit, diecnles eum rorlissiinx csse virlnlis. Si- 
ninl et Judam tradtlorcm diviuum aliquid putaiil, et 
bcelus ejns beneficium dcpuiatit; asserenles eiim 
pr.Tsci8*ie qiiantum csscl grncri humano Clirisli pas- 
sio profulura, ei occtdenduni Jiid:i!is propterca Ira- 
ditlis^iC. IIIdS ctiam , qui scbisma racienles in priino 
fiopuk)Dei,terra dehisccnlcpcrierunl^^Arttm. xvi,5!- 
53 ), ct Sodomilas colere perhibentur. Blaspbemant 
Lcgein, ct Dcum Legis anclorein, carnisque rcsurre- 
ciioncm ncgant. 

XIX. SETmA?^! nomcn acceperiml a filio Adm» , qni 
Tocalus rst Setb : etim quippe bon6rant, scd rabiilosa 
ct bacreiica ranitaie. Diciinl enlni eum de superna 
malre natiiin, quam perhibcnt coiivenisse cum snper- 
no patre, niule divinum scmcn aliud nasceretur, lan- 
quain filiorum Dei. Hi quoque mulia de principatibus 
ct potestatlbns vanissiina rabulantur. Quidain eos di- 
cuiil Sem niiiim N(»e CbrisUim piilare. 

XX. Arciiomtici a principibus appellali, nnivcrsi- 
tiiieni , qiiain Dous coiididit , opera esse principnm 
dinint. Opcraulnr ctiam quamdam turpitudiiicm. Ue- 
snrrectioiietn carnis negant. 

XXI. CcnDOMANi a C(*rdnne nominati , qui dtio 
principia sibi adversanlia dogmatizavit : DeuiiKpie 
Lcgis ae Prophutarum non esse patrcm Christi , iicc 
boniim Deiim csse , sed justiim ; patrcm vcro Cbrisli 
bonuin : Cliristiiinqne ipsum neqtic nalum ex reinina, 
ncqiio babiiissc cariicm ; nec vere mortnum vel qnid- 
qnam passom, sed simulassu passioiiein. Quidam vcro 
in diiobus principiis stiis duos d(M)s ila ciim dixisse 
perbibcnt, ut tinus eornin cssrt boniis, aller anlein 
malus. Resurrcclioncni mortuorum ncgat , spcinciis 
etiain Testanientum Vetus. 

XXII. Maecion quoqiie, a qno Marciimil»; appellati 
siint *, Cerdonis sccutus est doginata dc dtiobiis prin- 
cipiis : quamvis Epiphanius enm tria dieil ass<^riiisse 
priiicipia , liononi , jnstinn , pravinn : sed Kuscbins 
Sincmin qiieiiidam , iion Marcioiiein , iriuui piinci- 
piommalqiienalurnruinscribitaiictorctii, (Euseb, Ub, 
5f eap. io). 

XXIII.Apellit^c siint, qiiomm Apellcs est prin- 
ceps, qni diios quidcin deos introducil, unum lionuin, 
altemm iiiahim : non tamen in duobus diversis aiqiie 
tnter se adversis esse priucipiis; sed unum esse prin- 
cipiiim, deum scilicet boniim ; et ab illo ractiim alic- 
riim : qni cuni inaligniis cssct, invonius cst iii sna 
mundum malignilaie fccissc. Iliinc Apellom diciini 
qnidam etiani dc Cliristo lain TaUa sensisse, iii dic4>rcl 
rnm non quidcni carnein doposiiisse de cwln ', scd cx 
etenieiitis mundi acrcpisse , quain mundo rcddidil , 
eum siite carne resurgcns ascciidil iu ctrliiiii. 

■ iavolvens se circa cas, regrtHitiur aJ spcluncaiu : et ifa 
f coiifriiiguiil o; l.ilioiies iu Eiicliarisiiam, quasi a serueiUe 
« Cliristti , ut illi i.iiUial, sinclirijaias. 'rraffunt huju*S(*r- 
« pciilis cullum a ^icolaiiis sivc (Uiosliois ad islos dedu- 
« ctu.ii. « 

• Posl, pen 'riiut , c.lili adiiebaal, (7/orc, Dathan el 11- 
9W ; i-i tioii liabciil &bs. 

* K<fiii, a qno MiirciohUtcs appelM suiU. 
^Scli cdiliu i.o>anicnsitiiii, tluxuisc de calo. 



UNUS. ^ 

XXIV. Sevebia?» a Scvcro cxorti vinMm nrn bi- 
bnnt, eo quod fabiilosa vaniiate de satana el icnj 
germinasse asserant.Yitem. Etiam ipti non sanain dt>- 
ctrlnan) suam, quilius volunt, inflant nominibus prin- 
cipnm, carnis resurrectionein cum Vctere Testamenio 
respticntes *. 

XXV. Tatiahi a Taliano * quodam instituti , qui et 
Eucratitnc appcllali suiit , niiptias dainnant , afque 
omnino pares eas rornic:itionil>us aliisque coTraplio- 
nibus faciunt : nec recipiunt in suorum numerum con- 
jugio nlentem , sive marcm , sive reminam. Non ve- 
scuntiir cariiibtis, easque omnes abominantur. Proja- 
tionesquasdam rabulosassxculorum etiam isti sapiunL 
Saluli primi hominis coiitradicunt. Cpipliahius Talia- 
nos et Encratilas ita disccrnit , ut Encralitas Talianl 
scbismaticos dtcat '. 

XXVI. CATAPnRTGEs sunt, quoriim anctorcs rucrunt 
Montaiius tanquam paraclitus, ct diise prophetiss» 
ipsius, Prisca ct Maximilla. Ilis iiomcn provincla 
Plirygia dcdil, quia ibi cxstiieriint, ibiqiie vixemnt:et 
etiam niiiic in cisdem partibus populos liabent. Ad- 
ve:itun! Spirilus sancti a Doiniiio promissiim , in se 
poriiis qiiam in Apostolis ruissc asscrtint rcdditum. 
Sccundas niiplias pro roriiicaiionibiis habeiit : ct ideo 
diciinl cas pcrmisisse aposioluin Pauluin , quia ci 
parte sciebat, ct ex parte prophclabat: nondumcnim 
vencrat qiiod pcrrcctnm est (I Cor. xin , 9 , iO). lloc 
aulcm pcrrcctiiin in Monfaiium ct iii cjiis prophctissas 
venisse delinint. Sacramcnta perbibentur babere fu- 
nesta : nam de inrantis anniculi sanguine , qiicm de 
toto ejiis corporc minulis puiictionum vulneribus ex- 
torquent , quasi encliaristiam suain coiificerc perhi- 
lientnr, miscenies eum farina!, panemqiie inde fa- 
cientes : qui pucr si mortuiis fiierit, habetur apud 
eos pro mariyre ; si autem vixerit, pro magiio sacer 
dote\ 

XXVII. PepuziAm'slvc Quintilliani, a loco quodani 
nominati sunt, quam civitaiem desertam dicit Epip 



* subjnnsnnt cdili : « llic pnctcrca rhilumcncn quam- 
« dani lueiiani dicebat ins; iralain diviiiitns ad |traeouiitian- 
c da futura : ad quam somnia alqiie aeslus sui animi refe- 
« rens, divinaUoiiibus scu pnesagiis c;us secretim erat so- 
« litus pra;u)oneri, eodeui phaQlasinatc eidem Philiiinen» 
« pueri bal)ilu sc demonslraiiie, qui | uer ap| arens diri- 
« sluin se aliquando, aliquaudo esse asscrcret Paulum. A 
c qiio ibantasmalc sdscitaiis, ea soleret rc.spondere, qme 
c se audieuUbiis t icerel. Nonuulla quotitie illaiu niiracula 
« operari solilain, inter i\ux illud i.ra*cipiinin, quod in an- 
« giistissinii oris impullam vitrcam | aueiii graiidom immit- 
« terel, cuimpie exlreinii» digiltilis levary soleret illa»suui, 
« eoqtie sulo (itiasi diviiiitus sihi cil>o dalo rurssel conten- 
• ta* » Al>est id lolttin a > ss. (ptod rorle cuni csset a qtto* 
I iaui in ora libri, uoii de Scvcro, sed de Appelle annola- 
tum, lilirarii hallucitiautes islhtic iranstuleruut. De Appelie 
ac ejusdem lliilumeueTerlulliauus, lib. de rrsescripl., capp. 
Cet50. 

* Fdiii rerunt, a racio ; sed Mss., a Tatiano : quo eum no- 
miiie veleres liislorici appellaal. 

* luJiU , Uicutit, Melitis uliquol Mss. , dici.t. i^erer ad 
Fpiphaiiiuui, qui FUia^atiias aposjHisina luliuiivik dicil iu Ki i- 
toine. 

* (Xilbertini codiccs diio cl ouus c vaticaiiis, pro inaqtio 
nuirtyre; si aiitem rixeril^ pro siannio sacerdote, All' va«l- 
cini cuin aiiUqtiissiuio Floriacensi, cum Bcclieronensi« etc.» 
pro Mortijre ; d aulcm vixerit^ nro maximo sacerdou, Mi« 
cliaeliuus Ms., pro primo saceraote. 

■ In oninibus propc Mss., Pepudi^mi: etinfrapro, rcpn* 
iitt constauiersciipiuui ost, repudia. 



51 DE Hi£UE;smus, 

pliAriius. Ilaiic aulcm isli diviiium aliquid csse arb*!- 
ir intcs, JcrMsalem ▼ocanl : lanlum danlcs miilicribiis 
priiicipatum, ui saccrdotio quoquc apiid cos hoiion n- 
lur. Dicunl cniiii Quiulillaj el Priscilia; iu eadcm ci- 
vilale Pepiiza Cliristum spccie feininai rcvelalum : 
iinde ab liac Quintiiliani etiam iiuficiipanlur. Faciunl 
«t ipsi de saiiguiiic infaiilis, quod Calaphry;ses facere * 
siipra dlximus : iiam et ab eis perhibcntur cxorli. 
Dciiique alii haiic Pepuzam noii csse civitatcm , sod 
villam dictinl fiiissc Moiitani cl proplietissarum ejus 
Priscic ct M.iximillc; ei quia ibi vixcruut, idco lo- 
cum nicruissc appcllari Jcrusalcm. 

XXYIIi. AuT0TYmT«suul, quibus oblatio eorum 
lioc noiiien dcdU : offcruntenim paiiem ct easeimi, 
dicciitcs a primis hdminibus oblalioiics dc rnictibus 
lcrr» ct oviiiiii fuisse cclebralas. IIos Pcpuziaiiis 
juiigit Kpiphanius. 

XXJX. Tessarb6C/E0ECatit£ hinc appclhiti sunt 
quod iion iiisi quarta decima luna * Pascha cclebraiil, 
quilibet scptfin dieruni occurratdies; ct si dies domI« 
iijcus occurrcrit, ipso die jcjuiiant ct vigilant. 

XXX. Alogi *, propierca sic vocantur, tanquam 
siiie vcrbo ( u-fc^ cnim gi^xcc vcrbum dicitur ) , quia 
Deuni Verbiim rccipcre noluerunt , Joannis Evango- 
lium rcspuentes, cujus nec Apocalypsin accipiunt , 
lias videlicel scripturas negantcs csse ipsius. 

XXXI. AnAiiiAiSi ex Adam dicti, cujus imiUintur iii 
paradiso nuditatem, qii» fuit antc pcccatum. Hnde ct 
iiuplias avci-saiitur : quia ncc prtiisqnam peccassct 
Adam, ncc priiisi|uam dimissus cssct dc pnradiso, co- 
i;novil uxorcm. Crcdunl ergo quod iiiiptix futune non 
fuissent, si iicmo [icccasset. Niidi ilaque mares femi- 
iiarquccimveiiiuiit, nudi lectiones audiunt, nudi orant, 
iiudi celebraiit sacramenta, et cx boc paradisum suam 
arbitrantur Ecclesiam. 

XXX II. EiXESvEOS ct SAiiPSiEOS hic tanquam ordiiic 
8U0 cninmemorat Fipiphanius , quns dicft a quodam 
j)Seudoproplicla C!^c dcccplos, qiii vocabaliir Elci (n), 
vt ciijus goiicrc diins inulicres tnnf|uain deas ab cis 
pcrhiliet adorains : c:etcra EI)ion:eis tciiere siinilia. 

XXXIII. TuEODOTiANi a Thcodolo ^ qoodnm insti- 
luii, houiinem laiitiinimodo Christum asscvcrant. 
Qiiod dicitiir idem Theodotus proptcrca docui^, 
quia in persccuiioiio lapsus Islo modo se casus sui 
devitarc pukibat opprobrium, si noii Dcum negassc , 
bcd homiiiem vidcrctiir. 

XXXI Y. Melchisedeciani, Mclchiscdcc saccrdolcni 
Dci cxcclsi , non hoinincm fuisse , scd virtulcm Dei 
csse arbilrnntur. 

XXXV. BARDESAi^viSTiE a quodam Dardcsanc , qiii 
in doarina Christi priiis exslitisse pcrhibetiir insi- 
gnis : sed postea, qnamvis non pcr omnia, in Valcn- 







> Mss., q^mi ra'aphrygas faccre. . 

* Editl hic addiinl, niensc niarlio. 

* lii edilis, Mwfimit. liesiilueudum ck Mss., docfi : i\\x\ a 
gra*c'is liaTesiograpliis dicuntur : Aogoi. 

^ Fdili, a Tlicoilotione : paiiloque iiost, idem rhcodolion. 
Cuitiga itur ex valicauocodice. 

({7)*Ah R|ii|jhanio iu AnacophalaKisi FJkcsam iioin!: atur, 
|»i raiijrio 1:1x01^ io ranarii .synoi si Llxa. 



S. AtGUSTlNI 8t 

tiiii h.Trcsim lapsiis est *• 

XXX VI. NoETiANt a quodain Noeto, qui dioelNil 
Clirisiiim eumdcm ipsum esse Pairem ct Spiritum 
sancluni. 

XXXVII. Valesii et se ipsos casirant, ci lioftplies 
siios, hoc modo cxisdmantes Deo se debcre servire. 
Atia quoque bxrctica docere dicuntur ct liirpia : sed 
qua: illa sint , nec ipse conimciiMiravit Epiplianius , 
iicc uspiam potui reperire. ^ 

XXXVIII. Catoari *, qui se ipsos Isto noiuliiep 
qiiasi propier munditiam , superbissime atque odior 
sissime nominant, secundas miptias non admitumi, 
pociiitcntiam dcncgant , Novatum sectaiitcs bxreil- 
cuin : uiide eiiam Novatiani appcllantur. 

XXXIX. Anoelici , in aiigelorum cultum iiidliialj , 
quos Epiphanius jam omnino defecisse Ipstaiur. 

. XL. Apostouci, quise ist^ nominearrogantissime 
vocaverunt, eo quod in suam communioncm non re^ 
cipcrcnt utentcs conjugibiis ct res proprias possiden- 
tcs : qualcs liabet Calholica ' et monaclios ct clcricos 
pliiriinos. Scd idco isti hxrclici sunt, quoniam se ab 
Ecclcsia scparantes , nulLiin spcm piitaut cos liabcre» 
qui uliintur his rcbus , quibus ipsi carcnl. Encratilis 
isli similcs sunt : nam ct Apolactit^c (a) appcllantur. 
Ped ct alia ncscio qux propria liaTctica docere perlii* 
boiitur. 

XIJ. Sadelliam ab illo Nocto qucin supra mcnio** 
r.ivimiis, defliixissc dicuntur ; iiam ct discipiilum ejns 
qiiidnin pcrhibcnt fuisse Sibcllimn. Sed qiia caiisii. 
duns liairoscs cns Epiphanius computet, iicscio : cum 
fieri potuissc vido^nmus, iit fiicrit SiIn Hius istc famo- 
sior , ot iilco cx illo celchrius li.cc ha*resis nomen 
nccopcrit. Noeliaiii cnini diflicile ab aliqiio sciuntnr .: 
Sabelliniii niilcm suiit iii orc multoruin. Nam ol 
Praxcaiios cos a Trnxca qiiidam vocaiit; ct iiermo* 
goniniii vocari ab llcrmogcne potuernut : qul Pr»- 
xcas ct llcrmogcnos eadcni scnliciites, in Africa fuiiflo 
diciiiitur. Noc tnmcii istx' plurcs socla! sunt ; sed 
uoiiis socia^ pliira iiomina , cx his hominibiis qui In 
ca iiinxiiiic iiiiiotiieriiiit : sicul Donalistic , iidem 
Parmciiiaiiist.-c ; siciit Polngiani , iidcm CudestiaiU. 
IJiidccrgo sit facluui ul Noeliaiios ct Sal)clliam>8, 
noii unius huTCsis duo iiomina , scd tanquam duas 
hxrescs supradicdis Epiphanius poncret , liquido in- 
venire non pohii : qtiia si qiiid hiter se diffcruiil , 
tnm obscurc dixii, studio forsilan brcviiatis , ul iiou 
intellignm ; loco quippe isto, qiio ci nos, (am 
loiigc a Noctianis Sahcllianos commcmorans : Sq- 
beUiani^ inqiiit, simitia JSoeto dogmaUxmle$i ptrm' 
icr hoc qnod dicwU Paircm non esse passum (Epipha' 
nius t in Anaccphalwosi). Quomodo de SabeHianis 
iiitclligi poicst , ciim sic iniioliicrint diccre Patrcm 
passiim, ul Palripassi.ini qiinm Sabclliani crchrius 
iiuricupentur? Aut si fortc in eo quod ail , ^r<i74;r 

< ^ost, iapsus esi, adjccta crant ia cxcusis lihris vor!ia 
Iiarc, addens de s?/o, »( falo ascribcret conversationcs twmi- 
num ; qiise in Mss. nostns non rcpcriinus. 

« in Mss. : cathaioe sive Novatiani, qui seipsoSj oir. Grafe- 
ois suni, hatharoi. 

* m ocJiiis, catholica Fcclesia. Abcsl, KcclcMu a ^»ss. 

(a) V\ esi, i;t'imiil;alc.ros. 



S3 



LIDEa 



hvc quod dicunl Palrem hoh em pat^um , Nociianos 
luic diccre iiilelltgi toluil, quiscos Jn li»c ambigui- 
catc discemal? Velquoinodo possunl inlclligi qnilibct 
conini Paimn |)assuin fuisse iion dicere, cum dicant 
eiinidem ipsnni csse cl Palrcni el Filiuin cl Spiritun) 
sanciuni? Pliilaslcr auleni Bri!iianus episcopus, in 
prolixissinio liliro qiicni de lixresibus condidil , ct 
ccnluni * viginii ocio lix^rescs arlMlralus esl compulan- 
d.is , Snbeilianos conliiiuo po>t NoclinnoA ponens : 
SabeUiui , in(|uit, di»cipulu$ ejns , qui miititudinem sui 
doctoris iiidem tecutui eti^ unde ei SabeUiani poslea sunl 
appellati, qui et Palripat^ani^ et Praxeani a Praxea , 
H Bermogemani ab UenHogene, qni fuerunl in Afri- 
ea, qui et ita senlienlet abjecli sunl ab Ecdchia catho- 
tica. Ccrie isle eosdcm poslca Sabollinnos dixil ap- 
pellaios, qui ea qu;c Noeius senlicbniil ; cl alia iio- 
mina ejusdem scctoi commcnioravii : cl iniiien 
NoeiianoselSabeiliauos sub duobus numcris :anquain 
duas hxreses posuit ; qua causa , jpsc videril. 

XLll. Obicesiiani a quodam Origeno dicii suni ; 
non illo qui fcre omnibusL noliis est , scd ab nlio nc- 
scioquo, de quo vcl scctiloribiis ejus Cpiplinniiis 
loquens : Origeniani, iiiquil, cujusdam Origenis *; tur- 
fris aulem tunl operatiouis, isli sunt nefanda fnrientcs ', 
tua corpora corrupiioni tradcnles (a). Alios aulcm Ori- 
gcnianos continuo subjiciciis : 

XI Jll. Origemiani , iiiqiii I , aiii , qui el Adamautii 
iraciatoriSf qui et morluorum resurrectionem repellnnt. ; 
Chrislum autem creaturam et Spiritum sanctum intro' 
ducentet : paradisum autem et ccslos ct alia omnia alle- 
goriumles ^ . IIxc qiiidcm de Origene Kpipliaiiius : 
sed qui eum dcreiidunl , unius cjusdemqiie subslan- 
liae esse , dictini , docuisse , Palrem el Filiuni cl Spi- 
rilum sancluin ; ncque re^urrcciioiicm repuli^sc mor- 
loorum : qiiamvisei in islis eum convincere studcniii, 
qui ejus plura legerunl. Sed sunt bujus Origcnis ali:i 
dogmaki ' , (|uai caibolica Ecclesia omiiino iion rcci- 
pil , in quibtis ncc ipsum fa^so argiiii, nec polcst ab 
rjus dcfeusoribus falli * : innxime de purgaiionc cl 
libcratione, ac rursus posi longum lempus ad eadcm 
iiiula revolulione ralionalis universx crealun&* Quis 
etiiin calholicHS christianus vel doctus vel indociiis 
non vchemeuter exborreat eam quam dicit purgaiio- 
iicm malorttiu, id esi, clinm cos qui hanc viiain in 
A:igitiis et farii.ohbus cl sncr h^giis ntr;iic impicliili- 

* Forte |)ro, el cenlum^ bH^ciiduni esi, ccnttmi et. M. 

* Lov. : origenis disdpiiti, vox, discipuli,sihcsiabFx, ci 
Mfts. necnon agrn^t) tcxlti K^.ipliaaii. 

* ui[Ms8., inenarrabUia faaemes. Gnece cst, arretopcio&n'- 
les, 

' ^ Ecliti, c qui ct Adamaniii iradatoris illius sectatores, 
X qoi el morluoruin resuireclioiiem negant : Clirislum aii- 
« lem el S|»iriUimsanctuiii creaiuraiudicunlparadisum;autein 
« et CQdos el alia uon creduut esse SiHmiidtun IiUcram,sed in 
« allegoria. » \ eteres aulem libri pressius inha;rent gra<co. 

* soli edili, repiUishe nwrtuorum : sed qiti ejus ptivra le- 
gerlml, contradiemi, suni et aUa hujits ongems dogmata, 

* sic Mas. At eitfU, ub ejns defensoribus excusari. 

(a) Epi|>hanius in l>anario quidem hasres. 63 et 64, aperte 
iiroftetur ncscire se an Origeaiani isti turpes ab Ongcne 
Adaiuantio dicli sinl , an ab alio origene : sed protecio 
ui AiiacephaUcosi , qux s la sinc Paaario vcuit in manus 
Aiigustiui, de utrisiiuc orijcniauis sic dicit ol>scure. ut 



UNUS. ^i 

biis qiianilibel maxiniis (inicrunt , ipsum etiam po- 
siremo dialiolum alqueangelos cjus, qnamvis posl Itm- 
gisstma lempora, purgatos alque liberalos regno Dci 
lucique restitui , et rursus post longissima icinpora 
omnesqtii liberali 6unt,ad hxcmala dcnuo rclabi cl 
reverti ; oi lias viccs alternantes beaiitudinum etntise- 
riarum Ritionalis crcaiurac scmper fuisse, semper 
fore?nc qiia vanissima impietale adversus philoso- 
phos, a quibus isia didicil Origeiies, in libris de Civi- 
tate Dei diligeiinssinie dispiitavi * {In libro^l). 

XLIV. Pauliahi a Paulo Samosateno, Ghristam 
non sempcr fuisse dicunt ; sed ejns inilium , ex qno 
de Maria natus est , assevcraut : nec eum aliquid 
anipliiis qunin homiiicm puiant. ista hxresis ali- 
quaiido ciijusdnm Artcnionis • fuit : sed cum defccis- 
scl, iiistaurata est a Paulo , et postea sic a Pholino 
conrirmala, iil Phoiiniani qiiam Pauliaiii cclcbtius 
nuncupenlur. Istos snnc Paulianos baptizniulos csse 
iu Ecclesia cathoUca Ntcicno concilio eoiiblitiilnm 
esl. Undc crcdciidum est eos rcgulam Baptisuiniis 
non tcncre, quam secum multi hxrciici cum de Ca- 
Ihtdica discedereul abstulcrunt , camque ciistodiuiil. 

XLV. PuoTiNrs ab Epiphanio non continuo post 
Paiiluin sive cum Patilo, scd aliis iutcrposiiis po- 
hiiiir. Noii lacelur 8;ine siniilia credidisse : scciin- 
dum aliquid lanien adversalus ei dicitur; sed quid 
sil ipsuin nliquid , omnitio iion dicilur. Philaster au- 
tein conlintiatim ponit ambos sub singulis cl propriis 
iiiimcris , qiiasi hxTCses duns , cum dical Photiiium 
in omnibus Pniili sccuium fuisse doctrinam. 

XLVI. MANicniCi a quodani Porsa exsiiterunl , qiii 
vocabanlur Maiics : (lunttivis cl ipsum , cuni ejus in- 
sana doclrinn ccepissct in Graicia pro^dicnri , Maiii- 
cIkcuiii discipuli ojiis a|)p;llare innlucruiH, devi- 
laiiics iioinon insnni;e. Undo quidani eorum quasi 
doi'tiores, el oo ip*o nicuiiaciores, gcmiiiala n lit- 
lora, Maiinicli:ciiin vocanl , qtiasi manna fundcn- 
leiii '. Islc dtto piincipia inter se diversa cl ad- 
versa, eademque xlefua et coselernn, hoc cA scui,»er 
fuisse , compostiit : duasque natitras atqne siib- 
stanlins, boni scilicct el ma|i , scquens nlios anti- 
qiios hxreticos , opinaltis est. Quaruin inlcr sc pu- 
gnamel conimixtionem, etboni a malo piirgnihmein , 
et boiiiqitod purgari nbn poterit, cuiii inalo iii a^tcr- 
iiuni damiiationeni , secundutn sua dogninta nsseve- 
ranlos, multn falnilnnliir, qiio) ctincla inlcxere huic 



irtoivs nop nb codeiu Origeiic Adaniaiiiio, sed ahalio i;ro- 
£iCtos crederes. 

» voterum codicum aucloriuite removimns quod in ex- 
cusis liin addebnuir : « Dicit i>ra!lerca ii^se Origenos, qu(xi 
« Kiltas l)ci sinclis hoiniiilhus coinpni^atns, verttas.il; l>a- 
« tri colbtus, mendaciiiin : et qiiautum distant A|)osioli 
« Clirislo, lauiuiu Filius ratri. Untie ncc oraiidus est Hiius 
« cum i^aire, qnin non esl aucl«r iiidulgendarutn |)eiriio- 
« ntim, sed su|)|ilic:itbr. » 

* in exaisis, trlemoirii. Al in vss., ^rtemonis. 

< ^icotnnitiofernnt Uss. At edlii, cce^selnomen prmdt- 
cmi : nammtle/uic rrbicus (imo, cubrtciis^ ex Etiiplwnio, 
hser. 6(i) vociibatiir. sed in arwcia discipiili eius mtatites 
mmen ins^muc^ qnari doctiorcsy et eo ipio menaariores, ge- 
nwmta n tUfcrn, Mitmiicha^um, auast numim fundenieni^ 
pro Monichceo^ id esl inxLnOt appellaverum. iste duo prin^ 
riiJVit eic. 



DE lliCRESIBLS, S. AUGUSTINI 



opcri nlmb longum est. Ex nis autcm sais rsibulis 
Taiiis alquo impiis cogunlur dicere , aiiimas bouas , 
quns censeiil ab auimarum malaniin naliiRe scilicel 
contrarix commixtiotie liberandas, cjus cujus Deiis 
est essc iiatura'. Proinde muiidum a iialura boni, hoc 
esl, a iiatiira Dei factum , confitentur quulcm, scd 
de commiilione boui el maii , quae Tacta est , quaiido 
inter se ulmqiic natura pugnaTil. ipsam Tcro boni a 
malo piirgaiionem ac liberationem , noii solum per 
liituni iiiuiiduip et de omnibus ejiis elemeiitis virtuies 
Dci * facere diciint , verum etiam Etcclos suos per 
alimcnta q4ix sumiinl. Eleis quippe alimcntis, sicul 
univcrso muiido, Dei substantiam pcrhibenl esse 
commixtam : quam purgari pulanl in Eleclis suis co 
gencrc vilx , quo vivuiil Elccli Manichacorum , velul 
sanctius et excellcntius Audiloribus siiis. Nain his 
duabus prorcssionibus , Iidc est Elcctonim cl Aiidito- 
rum , Ecclesiam suapi conslaro volucriini. Iii cxieris 
aulem hominibus , ctinm in ipsis Auditonbus suis , 
banc parlem bon.-c divinapque substanlix qu;c mixni 
el colligata in escis el potibus detinetiir , masimcquo 
in eis qui generanl lllios, arclius cl inquinatius coUi- 
gari putant. Quidquid vero undiquc purgatur liimiiiis, 
per quasdaui iiavcs, qiins csse luiiain el solem voliini, 
regno Dei , lanquam propriis scdibus rcddi Quns iti- 
dem nayes de substantia Dci pura perhilicnt rahi ica- 
las. Liiccnique istam corporcani unininn:iuiii uiorla- 
liiim oculis adjaccntcm , non so!uin in his navihus , 
ubi eam purissimam credunt, vcniiii ctiniu iu nliis 
quibusqiie lucidis rcbus , uhi sccuiiduiii ipsus lciiciur 
admixta, crediturquc piirgnnda , Dci tlicunl cssc iia- 
lurani. Quinque enim clcnienla qu:c gcniierunt priii- 
cipcs proprios , genti tribuiinl tcnchmruin : cnqiie 
elementa his noniinibiis uuiicupniit , ruinitm , ictic* 
hras , igncm , aqiiam , veulum. In fumo nala niiiinn- 
lin bipcdia, undc homiiies duccro orij;inciii ccnsenl ; 
in tcnebris • serpcntia ; in ignc , qtindrupcdin ; in 
aquis, natatilin; in vento, vokitilia. His quinqiie 
elcmcnlis malis dcbellatiflis alia quinqiic cliMucnia 
de regno el subslantia Dci missa cssc , el in illa 
piigna fuisse permixta; fumo acra, teiichiis lu- 
cem , igni inalo igucm bonum , aqu;c niahc nqiiain 
booam , veuto malo vcntum bonum. Nnvcs nulem 
iilas, id esl, duo coeli luminaria , ita distinguunt, iit 
lunain dicant facUm ex bona aqna , solcm vero ex 
igtic 1)000. Esse aulem in cis navihus .«anctas virtu- 
tes , quae se in masculos Iransfigurant , ut illicianl 
feminas gentis adversae , et rursiis in frminas , ut illi- 
ci:inl masculos ejusdem gentis advers;c ' ; el per hniic 
itleccbram commola eonim conciipiscentia ru^ini dc 
illis lumen , quod membris suis p<*rniixlum t('i^cl»nut , 
fl purgandum suscipialur ah nngelis Itici^, pirg lciu- 
qne illis navibiis imponatur ad regiin propri;i rep<M- 

■ Edlti, mtutein nei, Mdius Mss., virtttles net : quns ui- 
•ilnim inVni iHanichxi diciiiit csse !n sole el luua taucjuaiu 
ni clualMis navibus «mcfff< otrliues. cxiticofdat iu Au^,'iensi 
exemi lari vetns ille Uc ilaeresibus liber, quem iiuiito no- 
Diine lYaedcstiQati puMlcavit Jacobus 2»tmiondus;qui tanieu 
boc looo mtuiem Pei edidit. 

* ilapc lars sententiae, etrwsus genti§ odterM! , 

restiiuilur ex ^tss. vide Kbnun de Nauira Boni, cap. •U. 



landuro. Qua occasione , vel poiiiis exsecrabiiis sii* 
pcrstilioDis qiiadam nccessiuie, coganlnr Electi eo* 
rtiin Tclut eucharistiam coospeniam Cttm aNBiiio 
hiimniio sumcre , ut etiam iDde , siciil ile ariis dbit 
quos accipiuiil , substantia illn divina purgelur. Seil 
boc se facerc ncganl, cl alios iicscio quos sub iioiuiiie 
Manich.ronim facere aninnnnt. Duiecti suiii linieii 
iii ccch^sia , sicul scis , apud Cnrlhagineiu, jaiu le ilii 
diacoiio constitulo , qiiando iiislniilc Urso iribuiMi » 
qui tunc doniui regiae praefuit, aliqui addncti siimI(«) *. 
ubi puclla noinine Margarila islain ncfariain liirpita* 
dincin prodidil , quae cum essct annomni iMmdttm 
duodecim , propler hoc scelestum myslcriuni se di- 
celiat esse vitiaiam ^ Tunc Eusebiam qiiaimlain ma- 
uich.x*nm quasi sanctimoninlem, idi|)Siiin propler lioo 
l|isuin passain , vix oompnlil coiifilcri , cuiii priiito 
illa se nsseriiisset inlegram , atqhe ah ohslclricc iii- 
spici poslulassel : quae iiispecLi, cl qiiid esscl iiiTciiU, 
toiuin illud turpissimum scelus , uhi nd cxcipifemlum 
elcommiscendum toncumbenlium aenicn rariiui su^ 
sternitur(quod Margarita indicantc abseiis noii andie- 
rnt) , simililer indicavit. £| rccenii lcmporc iioiinutU 
eorum rcperti , ei ad ecclesiain ducti , sicul Gesia 
episcopalia qive nobis roisisiis osiendtini , hoc noa 
sacramentum , sed exsecrameiitum , «ub diligcnti iii* 
tcrrogattone confessi sunl : qiiorum iiuus ooiuiMO 
Vinlor, eosqui ista faciunt propric (lalliarisias ' vim 
cari dicens, cum alias ejusdem iiianicha!;c kCckc par» 
lcs iti MatUrios ' , el &pecialiter Manichaeos, distriliai 
|)ci'hihcret, omiics lamen hns ircs fornias ab una 
auctore propngaUs , et omnes geiieraliier maniclia*oi 
csse, iicgarc iioupotuil. El ccne illi libri iiiaiii«*li.*H 
sutit oinuibiis sinc dubiutioncconimuiies, iu quilHH 
lihris illa porleiita ad illicicndos el pcr concupisocn- 
ii:iiii di.>solvcudos ittriusque sexiis priiici|ies tenebni- 
ruin , ul lihcrnu riigint ab eis, qu.-e cn| tivaU tcnfba- 
tiir iii cis diviiia suhslanlia, de mnscuhirtim in femif 
iins el rtMuinnriini in masculos Iraiisilguraiioac cou* 
scripla suiit, uiidc isUjqunm qitiltbet e4»rum ncganl * 
n4l >c pertiiierc, turpiludo defluxit. Diviiuis euim 
virtules, qunnlum possiml, imilari se puUul, «I 
piirgcnl Dci sui partcm : qiiani profecUi , sicul. io 
otiiiiibus corporibus coelcstilHis et tcrrcstrihiis « aiqno 
iii oinnium rcruin seminihus , iu et in hoiiiiiiis so« 
inine lcneri cxistimant inftuinaiam. Ac pcr hoc se- 
quitur eos , iit sic cam ciinm dc semiiic humano , 
quenindmoduiK de aliis seminihus qiuc iii aliiiicjiiic 
suiniint , dcbeant manducaiido purgnrc. Utide rliar 
Cathnrista; nppcUnntiir , quasi pur^atoics , Uiila caic 
purgaiites diligcntia , ut sc iicc nh hac taui horrciula 
cihi turpitiidine abstincant. Nec vcscimtur Umeu car- 

1 sio Mss. Fili!i nulcm lialiciil, violatam. 
> liic edtli aJdtmt, ul eM mundatorei vet fnwgalares, 
< FdiU, Mocarios : quod errauun scculus est Mruiofiduf 
in suo lYsedestliialo ; quanquam AUKicnse ejusdem Pr.i»- 
destinali exeini.Iar pra^ert, Mattarios. Sic vero habeul hk 
ciiam Au^sttoi Mss. omnes. Nempe cmia in niattis dor. 
niiimi, MaUarii appellantur, ex libro 5 contra fausttiiu, 

cap. 5. . „ 

^ lu va-jcani duo Mss. Al ediO, unde tita eonim, ^iuuiifl 

bet negant, eic. 

(.i) Ml rossid. iu ViU Auguslini, ca|K 16. 



1^1 



LIBRR UMJS. . 



SS 



iriliiis , taiiqunni dc morluls vel (tccisis fiigerit di?itia 
sulisianlia , iniitunii)Hc ac taie inde rcroaitscrit , qnod 
jaiii dignttin non sit in Klcciorum vcntre purgari. Nec 
ova sallcin sumiint, qiiasi el ipsa cam frangunlor 
ricpireni , ncc oportcat uUis morltiis ^ corporibus 
iresci , et hoc soluin vivnl cx cnrne, qnod farina , no 
luoriatiir , cxcipitiir. Scd ncc arnnouia iactis utuntur, 
qiiamvis dc corpore animantis viventc mulgentiir sive 
Angator : non quia putant divinac siibstaiitiai nihil ibi 
esse pcrmixtam, sed quin sibi error ipse non eonsiat. 
Nain et viiiiiin non bibnnt, dicentes fcl esse princi- 
]Him teiicbramin ; cum vescantur uvis : iiec musti 
aliqiiid, vel recenlissimt, sorbent. AniinasAiiditorum 
siioriiin iii Eleclos rcvolvi arbilrantur , aut fcliciore 
coniperulio in escis Elccioriim suoruui , ut jnm Iiido 
purgata* iii iiulla cor|)Ora rcvcrtnntiir. CaMcras nuleni 
aiiiiiias ct in pecora rcdire putnnt , ct iii oinnin ' (\nx 
radicibus (ixa suut alqiie aluntur iii lcrra. Ilcrbns 
pniin atquc nrborcs sic put.inl vivere , ut vitnin qii:e 
illis incst, et sentire credant , ct dolerc , cuiii l.ciliiii- 
tinr ' : ncc aliquld inde siiie cruciniu eoruui quom- 
ifiiam pos^e vellercaut rnrpcre. Propter quo<l, ngrtiiii 
etiam spintti purgare , nefns hnbciit. Uiidc ngi icnliii- 
ram , qnx omuium nrliuni csl iiiiioccniissiinn , (an- 
quam plurium honiicidiornin reani «UMiienlcr nccii- 
sant : snistiue Audiioribusideo Iixc arbitrnntur igno^ci, 
quia pRFbent indc alimenla Electis suis ; ut divina illa 
substantia in eorum ventre purgata , iinpetret cis vc- 
mam,quorum tradilur oblatione piirganda. Iiai|iie 
ipsi Elccii , nihil iii ngris opcraiites , nec pomn c:ir- 
pentes « nec sallcm folia ulla vellcnlcs , cx<^pcctant 
b:rc afferri usibus suis ab Audiloribus suis, vivoiilcs 
de tot ac lantis secundum saam vaniiatem hoinicidiis 
allenis. Moncnt etiam eosdem Auditorcs suos , iit &i 
TesGontur caniibiis , animalia non occidant , ne oflTirn- 
danl principcs tencbrarum in coelcstibiis coHignios , 
a qiiibns oinhem camcin dicuiit originem diiccre : et 
81 ntunlur conjiigibus , conceptuin Uimcn goiier;itio* 
Qomqiie devitenr, iie divina siibstantia qiia^ iii ens pcr 
■limcnta ingreditur, viiiciilis ciriicis ligelur in prole. 
8ic quippe' in omnem camcm , id est , prr csrns •*t 
pototTcnire animas crediint. Unde nuptias stuc dii- 
litaiione condemnant » et qiinntum iii ipsis est , pro- 
ftibent; qoando generare t^rohiliciit, propter qiind 
conjngin copulanda sunt, Adim et Evam ex pnrcnti- 
lios principibus fuml nssemnt nntos : cuni paicr eo- 
mm noniine Saclas socioram suoniin fetus oniniiim 
devorasset, et quidquid iiidc cominixtum diviiia^ suli- 
ftiiiti»ceperat,cum uxore concumbens in cnrne pro- 
lis tanquam lenacissimo vinculo colligasset. Christum 
aotem fiitsso nnirmaiit , qtieni dicit nostra Scripiura 
serpentem , a qoo illoininalos asserunt , ut cogiiitio- 
iiis oculos aperirent , et boniim maluinque dignosce- 
reiit : cumqoe Christum iiovissimis iemporibus ve- 
nisse ad aniinas, non ad coqxira libemnda. Nec 
fuisse in carne vera , scd simulalam spccicni osriiis 

< Aliquot Mss., <//ts mor/uix. 

* Sola editio ix)v., et omtria ; omissoy m. 

* in Mss., c/.tfi UedUnr. 



lodiQcandis humaiiis sensibiis pKcbiiisse, ubi non so 
lom mortem , vemm ctiam resurrectioncm similiter 
mentiretur. Deum qui Lcgem per Moysen dedit, el 
in llebncis Prophetis loculus est » non esse vcram 
Deum, scd unum cx principibiis tenebramm. Ipsius- 
que Testamenti Novi scripturas tnnquam infalsatas 
ita legunt , ut quod volunt iiide accipiant , quod no- 
lunt rejiciant, cisqtie tanquam totum vemm liaben- 
tes*nonnullas apocryphas anteponant. Promissionem 
Domini Jesu Christi de paraclcto Spiritu sanctQ {Joan. 
XVI, 7) In suo hxresiarcha ManichaHi diconl eue 
complctam. Untle se in suis litteris Jesii Christi ap»- 
stoliimdicit, eo quod JcsusChristussemissummesse 
promiscrit nUpic in illo miscrit Spirilum sanctum. 
Proplcr qiiod etiam ipse Manichxus duodecgn disci- 
piilos liabuit, ad instir apostolici numcri, quem nii- 
mcriim MauichaDi hodicqiie custodiunt. Nam ez Elc- 
clis suis habcnt duodeclm, quos nppellant magistros , 
et lertium dccimum priiicipcm ipsoriim : episcopos 
aulcm scptimgiiiia duos , qui ordinantur a magistris ; 
ct presbytoros , qui ordinantur ab cpiscopis. Ilabcnl 
etiain cpisropi diaconos. Jam cxteri tantnmmodo 
Electi vocaiiiur : scd inittuiilur cliam ipsi qui viden* 
tur idonoi , ad hunc crrorem , tcI ubi est , susteiitaii- 
dum et aiigcndum ; vel , ubi non est, etiain seminan- 
duin. Dnptismum in aqiia nihil ciiiquam perhibcnl 
salulis afferre : nec qiiemqiiam eorum quos decipiunt, 
bapiizandum putant. Oratioiies faciunt ad soiein per 
dicm, quaqiia versum circuit : ad luiiam pernoctem, 
si apparct ; si aulein noii apparet, nd aquiloniam par- 
tem , qua sol cuin occiderit, ad orientem reverlitur, 
stant orantes. Peccalorum origincni non libero arbi- 
Irio volimlatis , scd substantiae trihuunt gcnlis ad- 
versnc : qiiam dogmatizames esso hominiims niixtam, 
omiicm carncin non Dci , sed niala^ mcntis perhibent 
esse opificium , quu) a contrario principio Deo co.T* 
terna est. r«arnalem concupiscentiain , qiia caro con- 
cupiscit adversus spiriium , non -cx vitlata in primo 
homine iiatura nobis iiicsse infiraHiaiem ; sed sub- 
stantiam voliint esse contrarinm , sic nobis adhaeren- 
tem, ut t|uaiido libcramiir atque purgamiir, separetur 
a iiobis , ei in siui natura eiiam ipsa immortaliter vi- 
vat : easqiic duas animas , vel duas mentes , unam 
boiiani , nltcmm nialnin , in uno honiinc inter se ha- 
bere ctmflictum , qiiando caro coiicupiscil adversus 
s|[>irilum . ct spiritiis adversus caracm (Gaial. y^ i7)« 
Nec in noliis Siiiiatum lioc vilium, sicuti nos dicimus, 
nuntiuani futuram : sed a noliis sejunctnm alque se- 
clusnm subsiantiam istam mali, et finito isto sxculo 
post conflngrationem miindi in globoquodam, lan- 
qoam in cnrceresempiterno, esse victurain. Cui globo 
affirmant accessurum semper el adhxsurum qiinsi 
coopertorium atqoe tectoriom ez animalios , ii:itura 
quidem boiiis, setHamen quae non potuerint a iiatura! 
malx contngionc mundari. 
XLVIl. lliERACiTiE * , qoonim aiictor llicraca iiiin- 

* Sic veicrcs Mss. Al cditl, eiique lanquani tum Mmn ve» 
mn habentibus wamulUts, etc. 

* Editi, uierackiUB. Al Kss. altsqne asi^iratioDe ui quartt 
^llaba, nieracitop, Grstci, lerakkui. 



w 



DE IliERESiinJS, S. AUGUSTINI 



49 



cupaliir, resurrcciioncm carnis n«»}^inl. Monaclios 
iniilum el monaclias el conjTigi.i non liaVnles in com- 
nuinionem rccipiunl. Ad n^niini cocltvnMn non pi?r- 
lincre parvulos diciinl, qiiin non sunl c's ulla incriia 
c<ulaniinis, quo vilia siipcranlur \ 

XLVIII. Meletiam a Moldio nuncnpali , nolcnles 
orare cum convcrsis , id csl , cis qui in pcrscculioiie 
cecideiunt, schisnia roccrunl'. Nutic auU'in dicunlur 
Arianis esse coiijuncri. • 

\LT\i, Ariani ab Ario, in co sunl nolissinii ermre, 
qiio Palrcm cl Filinm cl Spirilum sanclnm noluiil 
csse uniiis ejusdcnique nalurx alqiie subsiantix, aut, 
iit cxprc^sins dic:ilur, esscntise, qn;c ovvia grxce ap- 
pcllatur scd esse Filiuni crealurani ; Spiriinm vcro 
snnclnm crcaturam crcaliirnc, hoc est, ah ipso Ftlio 
crcainni Totuiit. In co auicin quod Chrisluni sine 
anima solani cariiem susccpissc arbitrantur, niinus 
noli sunt : ncc advorsus eos nh aliqiio invcni de hac 
re aliquando fuisse cerlaluin. Sed hoc vcriim csse, et 
E|»iphanius non tacuit , ct cgo cx corum quibusdam 
scripiis et collocutionibus ccrlissiine compcri. Reba- 
ptizari qiioque ab his Cntholicos novimus; utnim et 
iion catholicos, ncscio. 

L. Vadianos*, qnos appcllat Tlpiphaiiius, et schi« 
smaticos, non li:vrclicos vult vidcri ; nlii vocaiit An* 
thropoinorphiias, qiKininin Dcuin sibi niigiiiit cogiia- 
tioiic cariiali in simililiidir.ein hoininis corrnplibilis : 
quod riisticilnli coriiin Iribiiit Epiphanius , pnrrcns 
eis nc dicnnlur h:iTClici. Eos aiiicin sopnrnssc sc dlcil 
a conHnuhion«! iioslrn, ciilpnndo tpiscopos diviics, et 
pascha ciiin JiuLvis cclcbniiidi). Qnntiivis sliit qni c6s 
in iflgyplo Ecclcsiui cntlioIic:v ctminunicnre assevc- 
rcnt. De Pholininnis nulcin, (|iios isto locoEpiphni:ius 
comincmorat, jain su.crius snlis loculiis suni. 

Ll. Semiaiuano^ Epi|)h:iiruis dicil , qiii slinilis cs- 
scnti;i?(d/«oto09cv>)dicuiit Filiiiin^, laiiqiiain non plcnos 
Ariaiios : qunsi Ariani ncc siinilcin vclint; cuin hoc 
Eunnminni tliccre cclcbrenlur. 

Lll. MACEiyoNiANi siint a Maccdonio ' , quos et 
WfiviAOLTCftaxcui Cncci dicunl, eo quod dc Spiritii san- 
clo litigeiit. Nnm de Patre ct Filio rcctc scnliunt , 
qutHl uiiins sinl cjiisdcniquc substantix, vel esscnii.T : 
scd tle S| iritii sancto hoc nolunt crcdcre « crcniiirani 
einn csse diccntes. IIos potiiis qiiidnin S>Miii:iriaiios 
v«>cniil, qnotl in hac qiucslionc cx partc cuin illis sint, 
c\ iinric nnbiscnm. Qinnivis a noiiniiHis pcrliibcan- 
riir, n«'n Dou:n , scd deiinlcin Pnlris ol Filii drccre 
Spiiiiiini snncluni , cl niillnin pro,!rinin hnboiv sub- 
sinnlinni. 

LKl. Aekiam .nb Acrlo qnnd:iin suiit, qui cnin cssct 



* sic Mss. Ai Ijov., scpareHiur. Er., snperentnr. 

• Apud Ijov., vet u:hiana fecenoii, Abcsi, vcly ab Er el a 

MSB. 

* Floriaceiisls oodex hoc lantum loco habolmt, Adianos : 
nam sii|»ra in indiailo operi |.raefixO, cuin caaoris ^:ss. pra}- 
fcrt, yudiiofm. rra^desttnnliis in Au^ensi codicc ralduoios 
coHsiantor vocat, iis duobus locis quilHis sirrnondus Audia- 
no$ edidit. crxcis rcvcra dicuntur Audzanoi. 

♦ lx)v., dicunt Patrem et FUium. 

■ Editi addnm, conslanlinopolitaita^ Fccicstw episcoyo . 
^piodMsis.aabest. ' 



presbyter, doluissc ferlur quod episcopus non poiiiit 
ordinari ; ct in Arianoriim hxresim lapsus « propi ia 
quoi|ue doginata addidisse nonniilla , diccns offorri 
pro donniciitibus non oportere * ; nec statuta bole- 
mniter cclchranda esse jojunia, sctl cum f)iiisque vo- 
luerlt jcjun:iiiduni, iie videatur essc siih lcge. DicclmC 
ctiain presbytemm abepiscopo nuHn diflereniia de- 
licre disccrni. Qiiitlam pcrhilicut islns, sicut Eiicnili- 
tasvcl Apotactltas, iion adinitiere ad coniinunionoin 
siinni iiisi contincntes, ct eos qui $;ccnlo iia rennntia- 
verint, ut propria nulln possidt^nnt. Ab '^sca tamen 
caniiiiin ut)n eos abstincre dicil Ei>ipliauius : Pliila- 
ster vero et luiiic eis tribult abstinciitiain. 

LIV. Aetia.m ab Aclio siuit vocati, iidcinqnc Eu< 
noininni ab Eiiuoniio Aetii discipulo , qno iioiiiiue 
iiiagis innotiieruht. Eunomius qiilppc in dinlcttica 
|)r;cvalcns, nculins ei cclebriiis tlefoiulit linnc luvrc- 
siiii, dissiniilom pcr omnia Patri n scrcns Filium , el 
Filio S|Hrituui snnctum. Fcrtur etinm iisquc adco fuisse 
btniis moribns inimicus , ut assevcniret qnod nibil 
cuique tdicssci quoruinlil>ct perpeiratio ac perseve* 
Rintia |)ecc:itoriini , si hujus quae ab illo docebatiii 
fldei |)nrticeps csset. 

LV. Apt)LLiNARiSTA8 Apollinaris instiluit, qni de 
anima Christi a Catlmlica dissenscrunt , dicciites, 
siciit Ariani , Deuni Christum carneiu sinc auiina * 
siisccpisse. lu qua quxstione leslimoniis cvangclicis 
victi , mcntem, qua rationalis est aiiiina homiiiis, dc- 
fuis8eanim:c Christi, sed pro liac ipsuin Vcrbum in 
ct) fuissc dixcnint. De iosa vero cjns carnc sic a re- 
cla fidc dissensisse pt*)...^ntur, ut diccrcnt carneiii 
itlam ct Vcrbum unius ejusdemque siibstanti;e , con- 
lcntinsis-inu; asscvernnies, Verbuin c^imein factum, 
ht)C t*si , Vcrbi alitpiid in camem fuissc ctmversum 
nlquc inuiatiiin, non aulcm cnrncm de Mari;c carne 
fiiissc susccplani. 

LVI. ANTiDicoMARiTiE ' appcllaii suiit ha^rctici, qiii 
Mari:i^ viigi. itati usqiie adeo ct)niradiciuit, ut aflir- 
inont t*nm pt)st Christum iiatuiu viro siio fnisse coin- 
mixtani. 

LVII. Postrcmnm ponit Epiplianins Massai.iaiio- 
Ruu ^ lia*rcsiin : quod iioincn cx lingua syra cst. Gnroe 
aiiiein dicunlur Euxfroec, ab onuidt) sic appellaii. Tan- 
tuin enim orant, ut cis qui hoc tle iilis nu.Iiunt iitcre- 
dibile vidcatur. Nain cuin Doniinus dixerit , Oporiet 
scmper orare^ et non de/icere (Lnc. xviii, 1) ; et A|io- 
stoliis, Sine inlermissione orale (I Thess. v, 17) : quod 
snnissinie sic accipilur, ut nullo ttie intcrmitiantiir 
ccrta tcmpora ornndi : isli ita nimis hoc faciunt , nl 
hinc judicarcntiir inter hicrclictis iioininnndi. Qiiam- 
vis nonnuni eos dieaut de piirg.ilione animamm ne- 
scio quam phantasticani et ridiculam fabulaih nar- 

* sic Mss. At cditi, dicens, orare vcl offerre pro moriuis 
oblalionem non oportcre. 

* in ^iss., carnem solmn sme anima. 

* loiiii, ^ntidiconunianiKe : secundum Graecos. omnet 
vcro hic latini Mss., Aniidiconuuila:. 

^ Editi, PsaUianorum. At Mss. plerique, MassaUanorunu 
Pauciorcs, MassUiamrum : qui tamen MassaHanos et ipa( 
lnl)cnt in indiculoante pri^fationem.conct^rdant graed scr» 
|.iores. 



41 

me *» porcani sriltcel cum porccllis videri c\ire <le 
ore honiiiiis (iiiando purgaliir, el in euin visibili si- 
tiiililer spccie ignem, qui non comburat, inlrurc. Ilis 
adjungil Cpiphaiiius Eiiphemilas, llnrtyrianos, et Sa- 
laiiianos *, et hns omnes cam illis tinqaam nnam \\x- 
resim ponit. Dicuntur Euchil;e opinari, monncliis 
i on licere suslcntaiidoc vit^e sux causa aliquid ope- 
rari » atquc iia se ipsos monachos profiteri, ut omni- 
iio ab operibus vaocnt. 

Usque ad islot ergo de hxresibus opus suum pcr- 
duxit supra dictus cpiscnpus Cyprlus , apud Graecos 
iiitcr magnos babitus , et a multis in caiholic» fldei 
laniiate laudatus. Cujus ego Ui commemonndis hnc- 
relicis non modum; sed ordinem sum secutus. Nam 
et aliqiia cx aliis posui qune ipse non posuit, et aliqua 
noB posiii , qux ipse posuit : itaque alia latius quam 
ipse, alia etiam brcviiis explicavi , paremque in non- 
nullis exhibiii brcvitatcm , omnia moderan^ sicut in- 
tentionis mex ratto poslulabat. Proinde ille de oao- 
ginta hxrcsibuSy scparatis viginli, quas antc Domini 
adventum cxstilisse, sicut ei visum.est , compotavit; 
reliquas post Domini ascensum natas sexaginta, brc- 
vissimis libris quinque comprcbeudit , atque omnes 
sex libros totius ejiisdem sui operis fccii '. Cgo au- 
lcm , quia secundum petitionem tuam eas hxreses 
meinorare iiisiilui , qwe post glorificalionem Christi 
se adversus doclrinam Christi ^ etiam sub veiamine 
christianinominis extulerunt, quinquaginta scptem ex 
Epiplianii ipsius opere in meum transtuli , duas in 
uiiam refercns, ubi nullam differentiam potui repe- 
rire : et nirsus ubi ille ex 'i.iiIJmis iinam facere voluil» 
sub iiumeris suis siugulas posui. Scd adhuc comme- 
morare debeo, sive qiias apud alios reperi , sItc quaa 
ipse reminiscor. Nunc ergo addo qiuis Pbilaster po- 
sttil, ncc posuit Epiphanius. 

LVlll. METANGisMONiTiC dici possuut, qui Melan- 
gisinon asscruni, diccntes sic esse in Patre Filium, 
quomodo vas in vase, quasi duo corpora carnalitcr 
epinantes ; iu ut Filius intret in Patrcm, tanquam vas 
minus in vas majus. Unde et tale nomen hic error 
acccpit, ut /Mr«vvi9^6<grxcedicerelur : ecyv<rev quippe 
illa liiigua 'vus dicitur : sed iniroitus unius vasis in 
alteruin , latine uno uoniiuc non potest dici , sicut 
groH^e potuit lurotrrt^jMi, 

LIX. Seleuciani sunt vel Herminni ab nucioribus 
Selcuco vcl Hermia, qui elementorum mntcriani deqiia 
fuctus est niiindus, noii a Deo factam dicunl, scd Deo 
coxtcrnam. Nec animam Deo Iribuunt crcatori, scd 
creatorcs esse animarum Angelos volunt dc igne et 
spiritu. Maluiii auicm asserunt esse aliquando a Deo, 
aliquando a mntcria. Ncgant Snlvatorem in cnrne sc- 
dcre ad dexterain Patris, scd ea se exuisse perhibeiit, 
eaniqne in sole posuissc, accipientes occasionem de 



I in Mss., imdo qm phantattica et ridiade fatmtotanar' 

tare, 

* In impressis, saiamanoi : eonun vitto qui ediderunl ; 
nnro mss. omnes ferunt, salanUam, 

* Kdiii, in sex libros totius ejusdem svi operi$ fecit con» 
cML M«i. vero ncc babent pafticulain, i/i, Dce verbum, 
concMi. 

Sangt Augi^st. YIII. 



LIUER ONIJS. 4!« 

Psalino, iibi legitiir, In $ole posuii labernaeuktns iunm 
(Psal. xviii, G). Ncgant elinm visibilem paradismv. 
Baptismuin iii aqua non accipiuiil. Bcsurreeiioncm 
non putant fulurani^ sed quotidie fieri in gemratione 
filiorum. 

LX. Procliaritjb secuti suiit istos, et addiderunt 
Christum iion in carne venisse. 

LXI. Patriciani a Patricio nuncnpaii^ subsiantiani 
camis humanae non a Deo, scd a diabolo condilam 
dicunt : eamque sic fugiendam et delestandam putant» 
ut quidam eorum perhibeantur etiam morte sibi illa- 
la * carere carne voluisse. 

LXII. AsciTiE ab utre appellati sunt : eu>x4« enim 
grxce, latine uter dicitur : qnem perhibentur hiflalum 
ct opertum circoire bacchanles, tanquam ipsi siiit 
evangelici utres novi novo vino repleti. 

LXIII. pASSALORTNCBiTiE iii UiDium silcntiostttdeni, 
utnaribus et labiis suis digitum opponant, iie Tci 
ipsam taciturnitatem voce pra.Tipiant, quando tacen- 
dum sibi esse arbllnintur ; unde etiam illis est no- 
mtn indilum : itcuiKXoi enim gncee dicitur palus ; ct 
pvvxo{ nasus Cur auiem per palum digitum signiflcaro 
maluerint , a quibus hoc nomen compositum est, 
ncscio : cum gnccc et dicatur digitus iauirvloi » et 
possinl utiqiie Dactylorynchitaemultoevidentiusnun- 
cupari. 

LXIV. Aquaru ex lioc appellati winl, quod aquam 
olTerufit in poculo Sacrainenti, nen illud quod omnis 
Ecclesia. 

LXV. CoLUTfflANi a qiiodam Colutho, qui diccbal 
Dctim non faccre mala ; contra illud quod scriptum 
esl» Ego Deui creant mala (Isai. xlv, 7). 

LXVI. FLOiiiMAifi a Florino, qiii econlrario dicebat 
Denm creasse mala : eontra id quod scriptuin esi» 
Fecit Deut omniaf et ecce bona nalde (Geti. i, 3i). Ac 
per hoc quamvis contraria jntcr se dicentcs, tamen 
ambo divinis eloquiis rcsistebnni. Creat enim Deiis 
mala, poenas justissimas irrogaudo; qiiod Coluthus 
non videbat : nonautem malas creando naturasatque 
substaatias, in qiiantum siint uaturx atqiie substan- 
tiiG ; ubi Florinus errabat. 

LXVli. Ila^resim quamdaro sine auciore et sine 
noniine Philasler commcmorat, qux dicit hunc niun- 
duin eiiam post resurrcctionem mortuorum tn eodeni 
statu in quo nune est esse mansurum, neque ita esso 
mutandum, ut sit ccelum novum et lorra nova, sicut 
sancta Scriptiira promittit (Itai. lxv, i7 ; II Petr. iii, 
i.5, et Apoc. xxi, i). 

LXVIil. Estalia hxrcsis nudis pedibiis sempcr ani- 
bulaiitiuin, eo quod Dominus dixerit ad Moysen, vci 
ad Josuc *, Solve calceamentum de pedibut tuis (Exod, 
III, 5; et Josue v, 10) : etqiiod propbeta Isaias nudis 
pedibiis jussus fiicrit ambularc (Isai. xx,2). Ideo er- 
go hxresis est, quia noii proptcr corporis afnictionem 
sic ambulant, sed quia testimonia divina taliter iotel- 
ligiint'. 



1 IK liss., morle sibimet Utala. 

< n: ^. deest, telad Jome. 

• Am. Fr. et |jlcrique »!ss. omittniH : idea $rg9 kmtti» 



17, DE IliCRESlBUS. 

LN!X. no:«ATiAWi vol DonfiUst» sonl, qutprim«m 
Pfnpier onlinalum conlMi suara volimlalcni C«cilla- 
num EcclrsiJD Cariliagincnsis cpiscopiimschisma/eee- 
ruiil : nbjicicnies ci crimina non probata, el niasjme 
»luo(i a traditoril)Us divinarura Seriplurarum fuerit 
drdinnlus. Sed post caosaro cum eo dielam aU)ue fi- 
nilani falsiiatis rei dcprehensi, j^nlniei disaenskme 
firmata, in hajreslm schisma Torleninl s tanqnam 
Ecclesia Chrisli propter erimina Cjrciriani, seu vc«i, 
seu qiiod magis jiidicibus a|>paruil, falsa, de tdo 
terrarum orbe pcricrii, ubi fUtura proroissaesi» aiqiie 
in Africaua Donali parlc remanseril, inaiiis torranim 
imrtihus qnasi conlagione comnnmionis esstincla. 
Audcnt etiam rebapUzare CatboUoos : ubi se ampliiis 
hiaretieoi esse fivmanwt, cum Eoclesisc eatholic» 
.univcrsnc plactieril> ncc in ipsis hxrcticis Baptisina 
communc ro cindcre. llujus ha>rosls princi[>cm accipi- 
nius fiiisse DojiaUim, qui de Numidia vcniens, et 
conlra Ciscciliantim cbristianam dividens plobem, ad- 
juiictis sibi ejnsdcm laclionis opiscopis, M»jortiiiim^ 
apuil Carllinginem or4tti»avil cpUcopuin. Cui Majori- 
no Doiiatiis alius in endotn divisiono succcrsil, qui 
cloqucntia sua sic coiiArniavU banc li:iTe,Min« ul 
iiiuUi exi$timcnl propicr ipsuin pniius eos Donaiisias 
vocari. Exslant scripta cjus, ubi npparct cuni etiam 
iioii caiholicam de Trinitalc habuissc scnieiiliam, sed 
quMiivis oju^dcro 8ui>slaiiti:v, niinorom lamcn IHitfe 
Filium« et roinorem Filio puiafse Spiriiiim snnctum. 
Venitn in huiic, qucm de Trinitate liabuit, ejus erro- 
lem Donaiisiarum muititudo inteiita nonfuit;ntc 
f;ici!c in cia quisquam, qiii hoc iUum sensisse iiove- 
ril, invcnitur. Isti luertiici in urbe Roroa Ibmtcnsos 
vocantur, quibiis liinc tx ktticM solenl eiuseopum 
miuere : aut liiiic illue Afri epiacopa eoruro pei-gere, 
sl rorlo ibi eiiro ordinure pUouisseU Ad hanc h.Trcsira 
iil Africa cl illi pcninenl, qui appclbintur Circumcet. 
lionc&, gcnus houiiiuim agrcsto el fHmoiisiim» au* 
dacix, non s«iluni iu alios iromania facinora perpo- 
irando, sed ncc i^ibi cadom iiisana fcirilale parcendo. 
Nam pcr inort&s varias niaxiincque prjucipitiorum 
ei aquaruni ct ignium se ipsos necare consiienint ; 
el m isluni furorem alios qiios poiuerint soxiis 
olriusquc seduccre, aliquaudo ut occidantur ab aliis, 
nr.ortem, ni&i (ecerint, coinminantos. Yorumtainen 
plerisqiio DonatistiUiim dispUceut tales, ncceorum 
Cdniinnniotic coiilaminari so pulanl, qui christiano 
01 bi ici rarum demeiiter objiciuiil igiiotorum crimcn 
iXfroruin. Multa et iiitcr ipsos fuclu sunt schisroaia, 
1 1 nb iis 80 diversis ccblibiis alii alqiie alii separarunl ; 
i|uoruin ^cpraliouem rxleragrandtsroiiltiiudo non 
sctisiL Scd apud Cartliaginem Maximtanus contra 
l^riinianum ab ejusdcro crroris cenuiro fermeepi co* 
pis ordituiii^, ct a reliquis irocenlts decem, cum eift 
dnodecim qui onUiiationi ejus etiam praesentia cor- 
poraU inierfuerwil, airoeissinia criniinatioiie damna- 
lus, conipiilit eos nosse eliam extra kcclesiain dari 
IKissc Ritptisinutn O.ribti. Nam quosdam cx eis cum 

eHs ipxi non prcmler coqiotu afkiioaem m umbulwU ; 
9€d ^^ tatiaioma difim laiikr mteiligmu. 



S. ACGUSTINI U 

eis quos cxtra conim E«*c1c8iam hapiiravcrant , in 
sols honoribus sine uHa in quoqinm repctiiionc 1!^- 
pilsmalis reeepeninl, nec eos ut corrigerent per pu- 
blieas poicstntes ngere deslilerunt, nec corum crimi- 
nibos per sni Concilii sententiam vehcmciitor exag- 
geratis communionem suam conUminarc tiiniierimt. 
LXX. PRi6€n.Liifii$Tie, quos in Ilispaiih Priscil- 
lianue Institnit, maxime Gnosiiconim ci M:ii^cfb;or- 
rom dogmata permixta scctantur. Qoamvis et ex aliis 
ha^sibus in eos * sordes, lanquam in scnlinam qnnm- 
dam horribiU eonftisiooe confluxerinl. Propter occul- 
tandas autem contamlnationes et turpitudincs sua» 
habent In suls dogmatibus et haec verba : 

Jura^ peijara» secTQtum prodere noG'. 

IFI animas dicunt cjiisdcm naturx atque substantiar 
cnjus est Dcus, ad agoncm quemdam sponlanciim ii> 
lerris excrccndum, pcr septcm coelos ei (ler qtiosdam 
gradatim dcscendero prlncipatus, el in nia!i£^iuoT 
priiicipom iiicurrcre, a qiio islum muiidum facluiit 
Tfituiil, aiqne ab hoc principe pcr divcrs:i carnis cor- 
pora scminari. Astruuiit eli:iin fatalibus sicllls honii- 
iies colligatos, ipsnmquc corpus nostrum sccuiidiirtt 
diiod(!cim sigiia coeli cssc coropositum, sictit lii qiii 
mathemnlict vulgo appenaiilur;constitucntcs in ca- 
pilc Ariclcm, Taiirum in ccrvice, Geminos In liumeris, 
Cancrum in pcctore, cl cxicra iiominatiin signa per- 
currcntes, ad plantns usquc pervcniunt,qiuis Piscibus 
tribiiunt, qnod uUimum signum ab astrologis niineu^ 
patur. II.Tc et alift fabiilosa, vana, sacrilcga, qnae 
perscqui longum csl, hxresis, ista conlcxit. Carnes 
lanqiiam immundas escas etiam Ipsa devitnt : conjii- 
ges, qiiibus hoc maliiin pntucrit pcrsuadercy disjiu^ 
gcns, ct viros n noleiitibus fcmiiiis , ct fciiiinns a 
nolcntibus viris. Oi.iriciiiTn qiiippe oniiiis caniis non 
D«'0 Ixmo' ct vero, scd mnligiiis angclis tribuunt : hoc 
versiitiores cliain Manicliicis, quod nibil Seripluraruin 
canoiiicarnm rc|iu:liaiii, siinul cum apocrypliis legen- 
tcs omnia ei in nnctoritatcin sumenles, sed in siios 
scnsus allcgorizando vcrteiitcs qnidquid in sanctis 
Libris csl qtiod corum cvertat crrorcm. Dc Chrislo 
Subcliianam scctain tenciit cumdcm ipsum essc di- 
ccntcs, non soium Filium, scd cliam Patreni, et 
Siiirituin sanctum. 

LXXI.Dicit Phihister, cssc alios hacrcticos qui cum 
hominibus noii sumunt cscas : scd iitruin cum aliis 
qul cjiisdcm sectac non sum, an ctiain inler se ipsos 
id faciant, non expriioit. Dicil etiam cos de Patre et 
Filio rccte, dc Spiritu aiitem sancto non cathoUce 
saperc, quod cum opinemur esso creaturam. « 

LXXIl . A Rlictorio qiiodam. cxortain hxresim 
dicit nimium mirabilis vanitatis, quac oinnes hxrcti* 
CQS recic ambulnre, ct vera diccre amrmat : quod 
iiaest absurdum, ut inihi incrcdibile vidcaliir. 

LXXIII. Alin cst hxrcsis, qiix dicit in Citmlo 
diviniiatero doluisse , ciun Hgerolur caro ejtts ia 
crucc. 

* Sola cdiua Lov.«. in C(u. 



45 LlbER 

LXXIV. Esi alia, qv^ Iriformem sic asserit Deiim, 
iit quaHlaiii pars ejus sit Pater, quxdam Filiiis» 
quxdam Spirilus sanclus; hoc est, quod Dei unius 
partes siiit , qiiac isiam laciuiit Trinitaiem : ?eiut ex 
liis iribus partibus complealur DeuSt nec sit peKis- 
ctus in se ipso, vei Pater» vei FiHus vel Spirilus 
sanctiu. 

LXXV. Alia est^qua dicil aqua» bob a Deo 

creatam, sed ei semper fuisse coaienMn. 

LXXVl. Alia dicit» corpus homiBis , noa aoimam » 
esse imaginem Dei. 

LXXVIL Alia dicit , esse ionomeralHles miuidos, 
sicut opinatlsuntquidam pliiiosophi Gentium. 

LXXYIIL Aiia, soeleratorum aoimas coaverti in 
d;emoncs dicit , et in qua^que animalia suis meritii 

congrua. 

LXXIX. Alia , descendente ad inleros Ghrislo 
rredidisse incredubs, et omiies exinde existimat li- 

beratos. 

LXXX. Alia, sempilerne natum non inlelligcns 
Filium, putat likm nativiuiem sump^isse a tcmpore 
Initium : etiamco voleas coxiernum Pairi Fiiium 
conflieri, apud iiium fuisse antequam de illo nasce- 
retur existimal ; hoc est, semper eum fuisse, veruita- 
tamen semper eum Filium non fuisse, sed ex quo de 
illo natus est Fiiium esso cocpisse. Uas bsreses ' 
puiavi in.hoc opus meum de Phiiastri opere transfc- 
rendas. £t alias quidem ipse commcmcnrat » sed mihi 
appeilandae hsreses noa videntur. Qoatcumqtte au- 
lcm slne nomhtilHis posai, aec ipse earum nomina 
mcmoniviL 

LXXXI. LociFERims a Lucifeso Caraiitano epi* 
scopo exortos, et celebriter nomuiatos, aec Epipfaa- 
niot, nec Phiiaster Inter haeceticos posoit : oredo 
tantommodo sehisma , non haeresim eos condidisse* 
credentes. Apud quemdam tamcn, cujus nomeq In 
eodem ejus opuscoio non inveni, iu haereticis Lociie- 
rianos positos legi per iixcverba iLueiferiam, inquil, 
cum Uaeanl in onmibus eatkolicam veritatemf in hunc 
errorem ilultiwmum ^olabuntur , ut ammain tHcant 
€X tram$fuuone generari ; eademque dicunt et de carne 
et de earms eae tubitantia. Ulnim crgo isie propier 
boc quod de anima ita seiiiionl (si lamen vero ita 
senliunt), eos uiler hxreticos ponendos esse credide- 
rii, recteque crediderii ; an eliaro si id iion sentirenty 
aive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dis- 
aeiisionem suam pertinaci animosiiate (irmanut, 
aiia quaestio est, neque hoc loco miiii videtur esse 
tractanda. 

LXXXIi. JoviNiAPiiSTis quoque apud istum reperii 
quosjam noveram. A Joviniano quodam monacho 
ista bflereais orta est aetale nostra, cum adhuc juvenea 
cssemus («). Hic omnia peccata, sicut stoici philoso- 
phi, paria esse dicebat , nec posse peccare homiiiem 
iavacto regenerationis accepto , nec aliquid prodcsse 
it*j3nia, vel a cibis aliquibus abstiiicntiam. Virginita- 

> iiic cditi pcrperam addunt, qu4B ab$que auciorum mh 
vwdbHs sunt, 
{u) \ kie Admonit. in Ub. dc Bono Go^jugail, tom. 6. 



UMtJS. l^ 

tem Maris deslruebat, dicens eam paricndo fuisse 
cemiptam. Virginitatem etlam sanctimonialljm , et 
contuicRtiam sexns virilis !n sanctis eUgentibas 
cislibem vltam, conjugionim castorum alqoe fideiium 
meritis adaequabat ; ita ut qmedam virgines sacno 
proveciae jam aetaiis ki urbe Roma, ubi b»c docebat, 
eo audito nnpsisse dicantor. Mon sane ipse vel habe- 
bal, vel haliere voiebat oxorem : quod non proptcf 
aliqnod apod Deum majus merilum in regno vitae per- 
petu» profutttmm, sed propler pncsenlem prodesse 
necessltatero , hoc est , ne horoo conjugales patiatiif 
moloslias , dispolabat. Cito lamen ista haeresis op- 
presaa et exstliicta est, nee osque ad deceptionem 
aiiq«onim sacerdotom potult pervenlre. 

LXXXlll. Gnm Eosebii liisiorlam scrutatos essem, 
cui RuOnus a se in iatlnam linguam iransbtx subsc* 
queniiom ciiam temporum duos libros addidit , non 
inveiii aiiqtiaro haeresim, qoam non iq^ro apud 
istos, nlsi qiiam In sextolibro ponit Eusebius, narrans 
eam exstitisse in Arabia. I(aque hos hafretlcos , qoo- 
niam nullum eorum ponit auciorciQ , Arablcos poS" 
stmus ooncupare : qui dlxorunt animas com corporl- 
bus mori atqoe dissolvi, et in line saocuK utnimqiie 
resurgere. Sed hos dispotatione Origenis praescntii et 
eos alloqoentis , celcrrime dlcit fuisse correetos {Eu^ 
teb.f Hb. 6, cap, 57). Jam minc iilai commemorandae 
simt hxreses, qoiB a nobis non apud istos repert» 
sum, sed in roeordationeffi nostraiii qoomodocumque 
venemnt. 

LXXXIV. HELviMAifi exorli ab Helvidio , Ita vir- 
giniuii Mariae eonuradieuni , nt eam post Cfaristiim 
alios etiam fiiios de vlro soo Joseph peperisse coii* 
tcndanU Sed mirum nl istos ^ , practcrmlsso Heividli 
nomine, Antidiconaritas EpiphaniitB appeliavft(ar). 

LXXXV. Patbhiiuiii inferiores partes humatii 
corporls non a I>eo, aed a diabolo. flicias opinantur, 
ct omnlum ex lilis partlbiis Oagitiomm licentiam (ri« 
buentes Impurissime vivunt. Hos etiam Vcnostianoa 
quidam vocant. • 

LXXXVI. TERTOLLiAifisTie a Tertoiliano , cojns 
multa leguDlur opuscula eioqiientissimo scripta , 
usque ad noslram tempus paolatim dellcienles, hi 
extremis reiiquiis durare potuerant in urbe Carlha- 
giiiensi : me aoiero ibl posito ante aliqiiot annos, 
quod etiam te memlnisse arbltror , omni ex parte 
consompti sunt. Paucissimi enim qui remanserant , 
in Catbolicam transieraiit , suamqne basilicam , qu» 
niroceliam notisslma est, Catliolicae iradiderunt. Ter* 
tuiiiaBDS ergo, sicot scripia ejus hidicant, animam 
dieit immortalem quldem, sed eam corpus esse con- 
lendit : neque hanc tantom , sed ipsnm etiam Deom 
*. Nec tamen iiine haeretieos didlar factos. Posset 
enim qaoquo modo putari ipsam naturam subslan- 

tianoqoe divwam corpos vocare; non tile iior\m 

/' 

1 to Mss., sed numrum t;ioi. 

' Editi, ied eam efi(fiatum corput em contendit : nepue 
hanc lantum^ ted ipntm etium Deum corporeum e$9e dicUt 
licet non ef/igiatum, Kec tamen lunCf ctc Ex|iUuxmws q*uD 
absunt a Mss. 

(a) Epipbanlus jntidicomarLmUas af pclijL 



47 DE lliGRESIBlJS. 

cujus partes alia inajorcs» «lUx niiiiorcs valennl tel 
c ^bennl cogilari, qnalia S1211I omnia quae propric di- 
C jniis corpora ; qnamvis dc anima lale aliquid sen- 
tiat : scd poiuit, ut diKi, propterea puiari corpus 
Dcum diccrc» quia non cst mhil, noB est inanitas, 
non cst corporis vel animx qnalitns , sed ubique lo- 
tus, ct pcr locorum spatia nulla pnriittis , in sua ta- 
men natura atqne substaiitia immoiabiliter permaiiei. 
Non crgo idco cst Tcrlullianus racltis bxreticus : scd 
quia transicns ad Cataphrygas , qiios ante dcstruxe- 
rat, coBpit ctiam sccuiidas nuptias contra aposiolicam 
floctrinam ( I Tim, iv, 5) tanquam stupra daronare, 
et postmodum etiam ab ipsis divisus, stia convcntlcu* 
la propngnvit. Dicii saue eliam ipse animas liominum 
pessimas post mortem in dx*mones ^erti ^ 
. LXXXYII. Esiqiiordam hsDresis ruslicaMa ir>campa 
nostro, id cst, lllpponcnsi, vel potius fuit : paulalim 
enim dimlnuta, in una exigua villa rcmanscrat, in 
qua quidem paucissimi , sed omncs hoc fucrunt , qui 
omnesmodocorrccti etcalhorici fncri sunl, nec ali- 
quis illius supcrsedit erroris. Abelonii * vorabantur, 
punlca dcclinatione nominis. Hos nonnulli dicunt ex 
fllio Adx fuissc iiominatos, qni est vocaius Abel : 
unde Abeliauos vcl Abcloitas eos nos possumu» dice- 
rc. Non miscebantur u&oribus, ct eis tamen stne 
uxoribus vivere seclac ipsius dogHiaie non liccbai. 
Ilaa cigo et fcminasub continentix prok^ssione sinuil 
Jiabiiantcs , puerum et puellam. sibi adopt.ibaiit in 
ejusdcm conjiinciioiiis pacto successores suos fuiuros. 
Mortc pncvcntis qnibusque singulis alii subrogaban- 
tur ; dum tamcn duo duobus disparis sexus in illius 
dorous societatc succcdercnt. Utrolibel quippe paren- 
tc dcfuncto, aiio rcmaneiiti, usque ad ejus quoqne 
obitum fllii scrviebani. Post cujus mortem etiam ipsi 
pucniin ct pueUam similiier adoptabont. Nec unquam 
eis defuit uude adopiarent, gcneraniibus circuroqua- 
qiie vicuiis, ct fllios siios inopcs ad spcm hxrcditalis 
aliennB libcntcr daniibus. 

LXXXYIil. PjkLAGiANORiTii cst bxrcsis , hoe lem- 
porc omnium reconlissinia a Pclagio monaclio cxorta. 
Qiiem mngistruin CoDleslius sic sccutus est, nt sccia- 
lores corum Ckelcstiani ciiam nunciipentur. Ili Dci 
gralic, qiia praidcsiinati sumus in adoplionem rilio* 
ram pcr Jesum Cbristum in ipsum (Ephes, 1, 5), 
ct qiia cruimiir de potestatc lcnebraruin , ut in eiim 
rrcdamus atque in regnuni ipsius traiisfcramur {Co' 
lo$i. 1, 43), propler quod ait, Nemo venil ad me , viti 
fueril ci daium a Paire meo {Joan, vi, 66), ct qua 
difTiinditur charikis in conlihus nostris {Rom. y\ 5), 
ul fitlcs |>cr dilccrioiiem Oficretur {Galal, v, G), hi 
laiitum iniinici sunt, ut tiine bac possc bdmiticm 
credant faccrc otiinia divina nuiiidata : cuni si boc 
venim cssrt , friiNtra Dominus dixisse vidcrcttir , 
Sine nu nihtl poleUii facere * {Joan. xv» 5). Denique 

^ Binc nirsum audoritate Mss. removunus, quod excusi 
llhri addebant, statum aulm amm credU per traducem 
p^opagaf t. 

* lii aiss., ibeloike. 

' in |4ei'i^ue Mss. Uecsty cwn $i hoc vcrtan estet, ftmlra 
iMjmiiui dixtae lideretur, sine me nihH poteuii facere. 



S. ACGUSTINI 4« 

Pelngitis a fratribus incrcpatiis , quod iiihil tribuerci 
adjutorio gratiac Dei ad ejiis mandata facienda , cor- 
reptioiii eorum hactenus cessit, ul non eam libero 
arbitrio pr.Tponerct, sed infidelr callidltate srippnntf- - 
rct, diccns, ad lioc eam dari hominihus, ut qu» 
faccfre per Irberum jubcntur arbitrhim , facilius po9* 
sint implcre pcr gratiam. Dicendo utique, Ut facilio9 
possint, voluit credi, ctiam si difUcilius, lamen posse 
bomhies sine gratia divina facere jussa divina. Illanr ' 
vcro gratiam Dei, sine qua nihil bont possumus faee- 
re, non esse dicunt iiisi in libcro arbitrio, quod nullis 
suis prxcedentibus mcritis ab illo acccptt nostra na- 
tura, ad hoc tnntum ipso adju^ante per soam legcni 
atqtie dociriiiam , ut discamus qu^ facere, et q»» 
spcrarc dcbenmtis , non atilem ad hoc ut pSer donni.^ 
Spiritus sui \ qtiJC didiccriinus csse facienda *, facJ*' 
nras. Ac pcr hoc divinitiis nobis dari sCientiam conft- 
tentur, qna ignoranlia pellitur , chariiatcm aiitera djrl 
ncgant, qtia pie vivitur : ut scilicet cum sit Dei doniiui 
scientia quac sinc charitalc iiiflat, non sit Dei donais 
ipsa chariias , qux ut scientia noii inflet, aedificaf - 
(I Cor. vni, i). Destruunt etiam orationes, quas fucH 
Ecelesia , sive pro infldelibus el doctrinx Det resH 
stentibus, ut converlantur ad Deum ; sive pro fldcli' 
btis , ut augeatur in cis fidcs , et perseverent in eir 
Il;cc quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis ha- 
mmes habere contendtmt, graliam Dei qua liberamnr 
ab impiciate, diceiites secundum roerita nosira darf. 
Qnod quidem Pelagras in cpiscbpali jodido Pahesrinp» 
damnari metuens , damnare compnlsus est ; sed in 
posterioribus suis scriptis lioc Invenitur docere. In id 
etiam progrediuntur, ut dicant vitam justonnh in boc 
sxctilo nullum omnino habere peccatum , ct ex his 
Ecclesiam Cbristi in hac mortaliute perQci , «t tir 
omnino sine maculn et niga {Ephes. v, 97) ; qnasi non 
sit Christi Ecclcsia, quae toto terrarum orbe clamat a£ 
Deum, Dimitte nobit debita nottra {Matlh. n, tt^ 
Parvulos etiam ncgaiit,'secttndum Adam camalifef 
nalos, contagium mortis antiqux prima nativltalc 
coiitrahcrc. S!c ciiim cos siiic ullo peccati originafis 
vinculo asscTunt nasci , ut prorsus non sit qnod cls 
oporteat secnnda nativitate dimitti rsed eos propterca 
baptizari , ul regcncralionc adoptati admittantur ad 
rcgnum De! , dc bono iii mt^Iius trnnslatl ^ non ista 
rcnovatione ab aliquo nialo obligntionis vctcris ahso* 
luti. N:im etinmsi non bapiizcntdr, promittunt eis 
cxtra- rcgnum quidcm Dci , scd tamen xtcrnam et 
bcataro quamduro vitam suain. IjKSum qiioquc Adain 
dicunt, ctiamsi non pcccassct , fiiisse corpore mori 
tunrm, ncquc ita morluum mci^flo cnlpae *, sod coi:- 
diiione naturac. Objiciuntur cis ct alia nonnulla , se.l 
ista sunl maxime , es quibiis intelliguutur otiam illa 
vcl cuncta, vel pcnc cuncta pendere. 

Ecce qunm roultas coromcmoravinras h:Dre8C8 , nec 
lamen modum tua^ postulationis iinplevimus. Ex qiKi 



1 sic Mss. Fditi vcro, spiiHus scncH. 
* Sic cx Mss. [non autem ad hoc per donum Spirilus std , 
ut qua' didicerimus esse facienda, etc.] 
> L^v., ncqnemortuum nteriio cntpa; onteo, im. 



49 LIBEH 

cnun ehmtuma religlo, ut verbis tuis utar, kwreditalii 
promliUB nomen aeeejrit, quse bsDreses ortae siiit , quo* 
modo comroemorare omnes poiui , qui omnes nosse 
non potui ? Quod idco existimo , quia nulius eorum 
quorum de bac re scripta lcgi , omnes posuit : quan- 
doqtiidem invcni apud alium » quos apud alium non 
inveiii; etrursu9 apud isium , quas ille non posuit. 
Ego aut<*m proplcrea plurcs quam Ipsi posui , qiiia 
collegi ex oiiinibus, quas omncs apud singiilos non 
inveiii , addilis eliam quas ipse recolens apud ullum 
illorunr. .nvenirc non poiui. Uude merilo credo nec 
me posuisse omnes ; qiiia ncc omnes qui de hac re 
scripscrunl , legere polui , neqne lioe quemqiiam eo* 
rum video fecisse quos lcgi. Poslremo cliamsi oinncs 
forsilan posui , qiiod non puto , ulnim omncs siiil iili* 
que «cscto. Et ideo qiiod vis me loquenie finiri , non 
saUem poiest mc cognosceiite comprebendi. Audivi 
scripsisse de lixrcsibus saiictiim llieronymum , sed 
ipsum cjus opusculimi nec in nostra biblioilieca in- 
venire potuimus , nec unde possit aecipi , scimus ^ 
Qu(m1 si tu scieris, perreni ad iliud, et forte babebis 
melius aliquid * quam boc nostrum : quamvis nec 
i|^m 9 lieet bominem doctissimum , omnes bxresea 
arbilrcr indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae 
regioiiis bsreiicos» quantum existimo , llie nescivit ; 
•ic forte et alibi alios in obscorissimis locis recondi- 
los, ejus noUiiaHi ipsa locorum suonim obseuriiate 
IKigienies. 

Jamvero illud qaod babent tu« litlerae , ut onmia 
^nino dicamas; quibus bxretici a veritate dissen- 
linnt , ctiamsi omnia scirem , facere non possem ; 
Ifuanto minus possum , qui omnia scire non possum ? 
Sunt enim hxreticl , quod fatendum cst , qui singulis, 
Vel non multo amplius , dogmaiibus oppuguani regu- 
lam ferilalis : sicut Macedoniani vel Pboiiniani , at- 
qiie alii quicumque ita se bal)ent. Illi autem , ut ita 
diierim , fobulones , id est, qui fabuhs vanas easdem* 
l|iie longas perplexasque contexunt , lam multis fulsis 
dogmatilMis pleni siinl , ul ipsi quoqtie illa numerare 
iion possint , aut difOclllime possini. Nec uUi alieno 
nlla baeresis facile sic innolcscil , ul sub : unde nec 
eamm quas commemoravi , omnia dogmaia me dlxisse 
Tel didieisse profiteor. Quis enim non videat quanlam 
res isla operam , et quani miillas litteras fl;igitet ? 
Mee ideo lamen parum prodest errorcs istos , quos 
bttic operi biiexul , lectos cognitosque vilare. Quid 



* Boe looo pleriqne Mss. isla ialerponunt : f certissimus 
f bomo stiidiosus Ubronuo ejus cxM^niior, de hoc interroga- 
f tus, ait nescio quem qui nanc raiiuun disseminavit, ne- 
f s e ias e qidd dixerit. Kam de haeresibus, inquit, nulium 
f oposculum sanctus llieronymus condidit. » Et prosecjuun- 
tur, « Qttod si tu scieris, * etc. Exstat Hacresum indiculus 
Uierbaymi oomine per claudium Menardum post Augusiiai 

2.I1S imperrectum vulgalus; sed erudilonim seotentia ipsi 
gudicatur. 

* sic Er. et prope oimies mss. At Lov., perveni, et ego per 
k ad iUud pervemam, et pn-mtan halfelfu meliu$ aUguid, 



ORUS. 



so 



enim conlra ista senlial catbolica Ecclesia , quod a 
me dicendum pulasii , superflvo quxritur : cum pro- 
ptcr hoc scirc sufliciat eam contra isla sentire , nee 
aliquid boruni in fidcm ' quemquam debere recipere. 
Quomodo autem qiiae contra b.TC veritas babet , as- 
sercnda ac defendenda sint, modubim operis bujun 
excedit. Sed multum adjuvat cor 44ele , nosse qui4 
crcdeiidum Qon sit,eliamsi dispulandi facultate id 
rcfutare non possit. Omnis iiaque cbristianus catbo- 
licus ista non debet crcdere : sed non omnis qui ista 
non crcdil , conscquenler debel se cbristianum caibo- 
licum jam puiaro vel dicere. Possuiit enim ei bacreses 
alias, qux in boc opero nostro commemoralm non 
sunt , vel esse vcl fteri , quarum aliquam quisqub 
tenuerit, cbrislianus catbolicus non erit. Quid ergo 
ibeiat bxreticum , deinceps requirendum est : ul , 
cum boc Domino adjuvanto vitamus , non solum e« 
quae scimus , verum etiam quae nescimus, sivc quse 
jam oria sunt , sive quae adbuc oriri poierunt , liaer&- 
tica venena vilemus. Hujus aulem sit Jam Toluminis 
flnis, quod proplerea vobis, anleqnam totom hoc 
opus perficerem , credidi esse miitendum , ut illml 
quicumque legerilis , ad id quod restat impleodum ^ 
quod lam magnum esteeernitis , me oratiouiims adjufc 
vetia K 

^ piures Mss., in pde. 

* Hic certe flnitnr AugusUnl liiier : lametsi bi codidlNitT 

manuscriptis plerisque addantur Neslonani et Enijchiaoi 

(haereses mique non ante Augustini obicnm nominute), et 

in quibusdam etiam Tlmotheani, hoc ordlae : 

«TUiOTHBAxidicunt Filium Dei venunquidem hominem es 

vh*gine Harla natum, sed non ita unam reddklisse persor 

nam. ut non in unim sit redactus naturam ; ooafljiorium 

quoddam volenles Ibteo faiteriora virginis, per quoddus 

naturae, id est, Deus et homo, in unam resoiuts et comr 

paclse massam, unam Dei et hominis exhibueriut formam: 

immntata vkleiicet naturartun proprietate efBdentium oo> 

itiooem. El ad oooflrmandam hi^usmodi knplelatem» c|uap 

Deum assecit a sua versum natura, coguot evangelistae 

testimonium dicentis, Et Yerbiim caro fictum est : quod 

ita interfiretantur, Divina natura in humanam versa estr 

oaboUUooem, illi ioviolabili impingentem subsiantis! 

Hujus impietalis inilium Timotheus, apud Bizam Eithynins 

modo exsulans civiuitem, continentis et religiosae vilas 

imagine muliis illudil. 

« Kbstoriahi a Nesiorio episcopo qui oontra cathoUcara 
fldem dogmatizare aiisus est, Domiuum nostrum Jesum 
Chrislum homiaem tantnm » (plerique Mss., «doffmaiizare 
ausus est, christum Dominum nosu^um Deum hominem 
lantum »),« nec id qnod mediaiorDei et hominum effbctns 
est, iu uiero virginis de Spirltu saacto luibse conceptumy^^ 
sed poslea Deum horoini fulsse permixtum : nec Deum 
homincm passum sepultumque dicebat; vacuare ooatenr 
dens omne noslrum remedium, quo verbum Dei sic ho- 
minem suscipere dignalus est in utero virginis, ut un!a 
persona fleret Dei et hominis, propterea sic singukiriter 
ei miralMliler natus, mortuus eiiam pro noslris peocalis, 
cum ea quae non rapuerat persolveret, Deus homo a mor- 
tuis resurgens asceiidit in coelum. 
« EuTTcmAifi ab Eulyche quodam consuintinopolitanae Ec- 
ciesise presbytero » (addit quidam codex, « monacho » ) « ex* 
orti sunt, qui cum videreiur refutare Kestorium, in aooIt 
Unarem Manichaeumque transivit, et humauiiatis in dirl- 
sto denegans veritatem, quidquid a verbo nosUrs pro- 
prietalis receptum est, divinae tantummodo ascribit e^ 
senUae ; ut sacramentum salotis humaaae, quod non nisi 
in uuraque substantia est. nostram in christo naturam 
negando, dissolveret, stuita fanpielate noo scntiens onj^ 
verso corpori auferrit quod capiti deruisset. 



uff^^jlJidSbr 



8. AUREUI jaUGUSTlin 

HIPPONENSIS EPISCOPI 

TRACTATUS 

ADVERSUS JUOiSOS . 



GAPOT PRIMUM. — i. Stfvertfaljf Do ttmphm 
kt eMkhne Judesomm ; kQniMit verd, bt insitione GeA- 
teR. Judworum etpeOai ex icnpturh Yetcrii TeUa- 
menti cfmineenda. Deatus appstoluB Paitlos , dodor 
Geniiom in Me et Terilate , exbortans nos ut in ea- 
dem fide, cujus idoneus miuisler eCfeeius est, stabite« 
(nniqne maneamiii, praeoeplo admonet, lerret exen* 
plo. Vides, inquit, boniiatem et temitaiem Det : in eQ$ 
qed^em tfui ceciderunt » Hverkatem ; tn te amem komtor 
tem \ u permaneerie m bani$ate. iloc dixit utique de 
Jfud»»» qni tanquam raroi ei iUa olea, qo« in sanctis 
Pfttriarchia tanquam in radice /ruclifera , propter in« 
fideHuiem fracti «unt; ot Gentium propter Mem 
Inaereretur t>lea8ter , et lieret particeps pinguedlnit 
ole» ramis naturalibus ampulatjs. Sed ito/t , inquit , 
glariari adferenm ramoe : nam M ghriarit, non tu radi- 
cem vortae , eed radix te. Et quoniflm salvantur aBqui 
ex ilfis , conlinno subjunxit : AUoguin et tu exciderii. 
Sed et UH m non perman$erinl in infidetitate^ ituerenlur : 
potena eet enim Deu$ Uerum imerere eos {Rom. xi , 18- 
2S). lUj amcm qui perpnanent in {nadelitate, ad iliam 
aenleniiam Domini pertincnt 9 ubi ait : Fi7fl autem 
regtd hujm ihunt in tanebrae eaoteHom ; ibi erit ftetue et 
itridar dentium, Genles autem pcrmanenlcs in boni- 
tale , ad illad qiiod superius ait : Multi ab orienie et 
ocddente venienf , et recumbent cum Abraham et Isaae 
et facob in regno cceloruni {Mattk, tui, i% ii). Itaque 
inis Patriarcliis in radice viventibus , ct infidelis su- 
perbia.iialuralium ramorum justa Dei severitate cqn- 
fringitur, et fidelis humilitas oleaslri gratia divinac 
bonilatis inaeritur. 

3« Sed qoando Judaeis ista dicuntur , Evangdium 
Apostelumque eontemnuiU , et quod dicimus non ao- 
dinnt ; quQniam quod legunt , non ititelligunt. Nam 
utique si intelligerent de quo pracdixerit prophfta , 
quem legunt, Dedi te in tucem gentium^ ita ut me ealue 
nua uegne i a finee terrm {leoL lux , G) ; non sic caed 



easenl, non sic «groti , ut in Domiao Chnalo nee te* 
cem agnoacerent , nee salulem. iten ti luteUigeroai, 
quod infructuose atque hianMercafitanl, doquibos 
ail prxnuntialura, in oomcfn lerram eaivit ionue eonm^ 
et m finci orbii terrm verba eorum {Piol. iviu , 5) ; ad 
sonum Apostolorum evigilareia , et ?erba eorum 'di« 
viua ease sentirent. Dc sanclis ergo Scriplttrts,'qoa<* 
nim et apud ipBoa magna habetur aoctoritas, sumenda 
^nt testimonia , quorum et si nolint oblala utiitlate 
aanari, ap^ ta poasint veriiate eonvinci. 

GAPUT II. — l. Imtrumena Velerii tikro^ ad ma 
perdneret eorumgne prcecepta ptr noa mekui! taipkri 
Sed primo eorom lUe redargoeodus eal error, epm 
pntanl ad opa l^eo non p(Brtiaere Inatrumenii feiana 
libroe , quia jam noa velera , aed nova aacramenia 
servamus. Dicunl enim noUs , Quid apud m CmII 
lcctio Legis et Prophetarumi cujus pnecepla servafa 
non v^Uis ? eo quod eamein praepuiU uon oireoiiicl- 
dimus masculinam S el vescimur camibus quas Lea 
dicU immmulas, nec sabbata et neomeniaseidiea feaios 
eorum caniaUter observamua, nec victuni8.pecoruffla 
sacrificamus Deo, aec Pascba ia ove et aiiymi» aiml- 
liicr celebramus : et si qua aUa vetera aacramenti^ 
gencrali vocabulo umbras iutiurorum appellal Apo* 
stolua {Coloi^. II , i 7), quia ea signUioabaiit suo tem« 
pore rcvelanda , quae nos revdata suseepimuK ^ «l 
remeta umbra nuda eorum luce Irucfemur *. De qui^ 
bus singUlatim nimis kingum est disputare quemad- 
moUum exuendo vcterem hominem drcumcidimur, 
non m exspoliaiione corporis earnts ; e| quos cibo^ 
vitant iu pecoribus, vitamus m morU^us ; et exhilM^ 
mus corpora nostra bostiam vivam , sanciam , Deq 
placentem, cui ^t aniuias nostras in dcsiderUs sanciAa 
pro sanguine inleUigepter effundimus, ei Christi velul 
agfd immaculali sangtiine ab omni iniquitate miiindji* 
mur. Qui propter simiUtudincm carnis peccaii eU.*iin 
caprino pecore * in veteribus sacriQciis figura^ur : nec 



▲l>U02flT10 PP. BENSDICTIIIOaUII. 

Traciauii adveraos Judsos emendauis est nA uss> exemplaria vaticana iria, dstercknsla doo, victorinum unum, et 
ad ediUones Am. Er. ac Lov.. 

Comparavimm pra^terea eatomnas editionaa initia Retr. el ConfiBftg., ^om. 1, memm^atas. M. 

* Jn editis, oratio adverwa Judceoi. lo cisteFciensi Ms. ioscribiuir, Sermo 5. ^iugue^ contra Judaoi* fti alio Mss. dstefw 
dflBSi et in unoe v«iicanis, sermo S, Auq, de incartwtione ronifm, contra Judeeos, in vaticanis aliis duobus, Uber b auq 
de mcarnatione Dondxd^ contra Judaua. tilmiin adversus JucJiPos appcllat eliam Beda sive Horus ioPaufaim ad Roin 9ei 
ll,ad Galat. 6, ad Ephes.2,adGolo69. 2, et ad uebr. 7.ln PossidH indiculo, csu).l, notiaiuir itactatiis duoadverausiadno^ 

< in ediiis, bonitatem Dei* Abcst, Deif a Uss. et a grxco > omnes fere mss., came prwputH non drctmcidinm 
teitu ApostoU. mascutinam : ctim quihus concori&i Beda v-ulgalus. 

" lt9 omnes Mss. cl Bcda scu 1'lorus ad Coloss. 2. Al editi» 
ut remota umbra Judceonmt, luce fiuercmw. 
» vaticam duo mss., hircino pccore. 



RS 



S. AUGVSTINi EPISCOPI TRiCTATUS ADYERSUS JUDi&OS. 



14 



euin iicgal in crucis coniilms laiirum , qui in illo 
a^fioscil Riaxiinam vicliniam. In illo requiem cura iii- 
venimuSt vere sabbalizamus : el lunae nov» observa* 
lio , vike novx es( sanclificatio. Et Pascba noslrum * 
Clirisius est; et axyma nosirum sincerilas verilalis, 
rcrmentum non babeiis veiustalis : et si qua alia sunt» 
in quibus nunc Immorari opus non e«t , quae illis ve- 
lciilMis adumbrala suiU signis* in illo babcni flncm , 
^cujiis rcgni non-erift (inis. lu ilto quippe omoia opor- 
tcbat implcri» qiii venit Legem et Proplictas non sol- 
ver3 , sed implere (Malik, v, 17). 

CAPUT 111. — 4. Chrutui Uge^ non ewcumni 
m^endo , $ed mpUndo muiamL Mulaiio velerum m- 
crameniorum fwwdicta in Prnlnuu Proinde illa velera 
aigna rcrum non evacuavit arguendo» sed implondo 
roulavit : ut alia essent qux nuiitiarent venissc jam 
Cbristum , qiiain fiieranl illa quai pracuunliabani esse 
venturum. Quid sibi aulem vull, quod sic prxnolaik' 
tur quidam psalmi » quos cl ipi^i lcgunt ct babent ia 
Liitcranim auctorilale Miiciarum, ul in eorum lilulis 
scriplum sit, Pro u% quce immuiabuntur * ; lextus vero 
eoruiBdem pMiknorimi jirxdicat Cbrisium : nisi quia 
eorum mutatio per ilium fulura ftxdkka esl » pcr 
quem apparet implela ? ut populus Dei« qiii Bunc esi 
populiis ciiristianu» , JMH boii eogatur olMervare qu» 
propbeiicis temporilnis observabantur : non qiiia 
damnaia, sed quia mutaia simt ; non ut rcs ipa» qii» 
aigniftcabantur perireDl« sed ut renim signa suis qn^ 
que temporibus oonvenircnt. 

CAPUT IV. — 5. Chri$lu$ in P$almo quadragemio 
■^uarto prnenunliatm. Dcnique in psalmo qiiadragcsiiiio 
quarlo ( nam ipse primus est eorum qui bujusmodi 
liiiiium pra^ferttnt, Pro 0$ quee immutabuntur-: ubi 
ctiam iegitur, Canticum fnro diieclo ) apertissime Cbr^ 
6lus ostendiiar : Speeio$u$ forma prm fitii$ hominumm 
Qm cum tft (onna Dd e$$el, non rapinam arbitralu$ eet^ 
e$$e wpudie Deo. Ibi ei dicitur, Accingere giadium tuum 
juxta femur : quod in cariie esset liominibus locutu- 
rus. Per gladium quippe sermo, per femur caro signi- 
licalur : quia smnetipeum exiuamvit , formam $erpi ac" 
ciplene ; ui ille per divinitalem $pecio$u$ forma prm 
fiitt$ honunum , eiiam illud fierel per iiifirmitatem , 
quod de iilo alius propbeiai Yidinm eum , er non ha-- 
bebai $peciem , neque deeorem; $ed vuliue eju$ abjeciue^ 
et defomde po$iiio eju$ {I$ai. uu, 2). Nam in eodem 
psalroo, quod iion lantum homo » sed eiiam Deus sit 
ChristuSy apertissime osiendilur, cum subditur : 
rArafiaia fMiw, /)<«•, m ewculum $a:cuU^ virga cBquitati$ * 
tirga regni tui. DHe»$ti ju$titiam et odieti iniquitatem ; 
propkrea unsM te^ Deu$, Deu$ tuu$ oleo ex$ultationi$ 
pra particlfnhu$ tui$, Ab unclioiie -quippe, quo grxce 
XptffjMc dieitur , Christus cst appellatuK : ipse csl Deus 
vactua a Deo , qui ei ipsam oum cxleris sacrameiitis 



■ Uic edtli addant verbum» knmotalMgf quod a Mss* et 
Boda vulao abest. 

* Editi nic et infra, qui inmuttabunttur. At Mss. omoes ct 
Beda cunstaAter babetit, qua: immuUibumur. 

* In duobus Mss. ct ad orain editionis lx)v., rtr^ dire- 
clioni$ : quam lcctioiieinscqutiur AugusstLiuus, Fnarraiioae 
lu cuauJem psal. 41-. 



carualem in spiritualom mulavil uuciioneni. Ibi ci de 
Ecclesia dicilur : i4f/t7i7 rcgina a dextrit tuh in tc$titm 
deaurato , cinumamicta varietate. Ubi significatur lin* 
guarum varietas in omnibus gcntibus : quarum tamea 
una ct simplcx fides cst intus : Omm$ euim puUkri^ 
tudo (iliw regi$ intrin$ecu$. Quam Psalmiis alloquilur 
dicens , Audi , /i/ia , et vide : audi promissum , vide 
completum. Et oblimuere poputum tuum et domum 
patrie liit. Sic nova iniplcutur, sic vctera commutan- 
iur. Quoniam concupivit rex $peciem tuam, Speciem 
quam lccit ipse per se , non invenit in le. Quomodo 
enim speciosa esses ejus oculis , quando eraifi tuia 
foeJata peccaiis? Ne tamen spein luaro arbiireyis 
ponendam in homine, sequitur ctdicit, Qicaitiiim ip$$ 
e$t Dominu$ * , Deu$ iuu$, Ne formam scrvi spemas ,, 
ne potenlis innrmiUitcm excclsique huniililaiem de- 
rideas, ip$e e$t Deu$ luu$, \a eo quod parvus apparcl» 
roagnus latet ; in mubra morlis sol justiii», iii ctm* 
tumelia crucls Dominus gloria*. Quamvis eum pcrse- 
cutores ncceni , iiifideies negeiit ; ip$e e$t Donunu^ 
Deu$ tuu$ : per cujus corpus iuimutiolur , qux anlc^ 
per umbraa figurabaniur. 

CAPUT Y — 6 . TUulo P$aimi $exage«mi octavh. 
qui de Chrieti pa$$ione $eripiu$ eet^ etiam muiatio pr»^ 
dkiiwr. Psalmua quoque sexagesimua oaavus babei 
in tilulo : Pro tlf qum cammutabuntur. Et caniatur 
ibi pasaio Domioi noslri Jesu Christi, Iransfigurantia 
in ae quasdam eiiara voccs membrorum, boo e$( 
fidelium suoruin. Non enim ipseulla delicla habuilK 
sed nostca porUvit : uiide dicii , El deticta mea^ 
a te non $uni ab$condita. Ibi scriptum est et pnenun- 
tialum, quod in £vangelio legimus factum (Maith. 
XX vu, 3i, 48): Dederuni in e$cam meam fel^ et in at$ 
mea potavcruut nte aceto. Pcr hunc ergo immulaUt 
snnl vetera, qunc tiiulua Psalmi pracdixerat immii- 
ianda. 'QikhI Juilusi legeiiles el non intelligenles, ali« 
quid se dicere cxistimant, cum requirniil a nobia 
quomodo accipiamus auctoriiaiem Legis et Proplie* 
laruin, cum sacramenta non observeinus qu;o ibl 
prxccpta suni. Non observamus, quia mmafa siint : 
mutala suni aulem, quia mutanda prxnuniiata sunt; 
et in eum credimus, cujus rovelaiione mututa sunt. 
Non ergo observamus sacramenu quoi ibi prxccpUi 
sunt, quia inicHigimus quae ibi pr.'cdicUi suni, ai 
tenemus qiia» ibi promissa suiit. Isti autcm qui hioc 
nobis objiciunt, adbuc amari sunt ex parentibus suis, 
qui dcderunt in escam Domino fel, el adhuc vcicres 
ex accio quod ei poUndum obtolerunt : et ideo non 
inlelligunt, quia in eis impleiur quod scquitur, Fiai 
men$a eorum coram ip$i$ in muscipulam, et retrihuiio» 
nem et uandalum. Ipsi enim lellci et acidi facti suntp 
felteas ct acidas esoas pant vivo muusiraiido*. Quo« 
modo enim bxc videant, de qiiibus ibi pru*dicluni 
est, Excaxenlur* ocuii eorum^ ne vidcant f ot quoniudo 

> vox, nomimUf non in omDibas codfclbus rc|)eritur. m 
apud LXX ; sed ab iis abest, Deus. 

* sic Mss. Rditi vero, fel et aceium facU $untf fdtea$ et 
acida$ pani t tvo epuLa$ niinistrando. 

' Editi, obscurenlur : qui Umen iiifi-a, cap. G, in couoH • 
djam rcdcuntes cum ibs. babent, ExcwcaUur, 



s. AfcusriNi i:ii;cori 



KR 



iiiil rccil« ul sursuii! cor liabcaul, dc quibus |irjci]i- 
cttiin e^l» Ei dor$vm eorum semper iiicurva? Ncc dc 
cHnnibus hxc dicla suiit : imo vcro dc ouinibus nd 
quos pcrlinenl quoe pra*dicla sunl. Ad cos enini qui 
\cl tunc cx illis crcdiderunl in Chrisium, vd nunc 
iisquc crediint, vel deinccps usquc in finem srciili 
crediluri sunt, ista non perlincnl, ad vcruro Isrncl * 
scilicet, qui iridebit Dominum facic ad faciem. Neque 
enim onmesqui ex Israel sunt, /it Israd sunt : neque qui 
guni semen Abraham, omnes filH sunt; sed in Jsaac, iii- 
quit, vocabilur tibi umen : hoc est, non iiqui filii camis, 
hi filii Dei, sed fiiii promissionis depulanlur in semen 
(Rom. IX, 6-8). Sed hi pcrtincnl ad spirilualem Sion ct 
civiiates * Judx, id est, Ecclesias : de quibus Apostoltis 
dicit, Eroin autem ignolus facie Ecclesiis Judwa:^ qum 
nmt inChristo{Galat, i,^).Quoniam, sicul incodcm 
psalmo paulo post ponilur, Deus salvam faciet Sion^ 
€t eedificabuntur civitates Jud<e. Et inhabiiabunt eam, 
tt hcereditate acquirent eam\ Et semen servorwn tjus 
postidebunt eamf et qui diligunt nometi ejus^ inhabita- 
bunt in ea. Sed cum liacc audiunt Judxi, camaiiter 
accipiunt, et terrei»4m Jcrusalem cogitant, qux servit 
cuiD filiis suis : non roatrcm nostram sternam in 
cceUs^li/. IV, 25,26). 

CAPUT VI -- 7. Titulus quoque Psalmi septuage- 
simi noni prosnuntiat mutationem. Mutationis faciendee 
festimonia contra Judetos apertiora, Itcm psalmus se- 
ptiingesimusnonus simili tituio prxnolatur : Proiis 
qnas immutabuntur, In qiio psalino intcr cxtera scri- 
ptum cst, Rrtpicediceebi et vtc/e, et vi^ta vineam ittam : 
(t perfice eam quam plantavit dextera tua; et super 
Fittum hominis , quen^ confirmasti tibi, Ipsa cst 
enim viiieii de qua dicitur : Vtn^ai» ex Mggpto trans- 
tuUsti. Non cniin Cliristus aliam plantavii; sed ipsam, 
vcnicndo, in inclius commutavit. Sic et in Evangelio 
kgitur : Matos male perdet, et vineam suam locabit aUis 
pgricolis (Matth. sxi, 41). Nun enini aii, Eradicabit, 
nliamque planLibit ; sed, eamdem ipsam locabit aliis 
ngricolis. Eadem namquc cst sanctorum socieiate 
civilas Dci et congregatio Gliorum promissionis, roor- 
talium deccssione ac succcssione complenda, atquc in 
fine sarculi simul inoronibus iminorlalitatem dcbiiam 
rcceptura : qnx alio modo in alio psalmo pcr olivam 
fructiferam significalur, ct dicit, Ego autem skut 
oliva fructifera in domo Dei, speravt in misericordia 
Dei inwternum, Etin sceculum sceculi {Psal. li, 10). 
Ncque quia fracti snnt iiifldelcs ct supcrbi, ac pcr 
boc iiifnictuosi ranri, ut inscrerctur oleaster Gcniium, 
ideo pcrire polult radix Patriarcbarum et Propheta- 
rum. Quia etsi fuerit, iiiquit Isaias, numerus filiorum 
hraetttctttarena maris, reliquicB satvce fient {Isai, x, 22): 
sed per eam de quo dicitur, et super Eilium homims, 
qutm confirmasti tibi ; ct dc quo repctitur, Fiat manus 
tua ntper virum dexterm tuee^ et super Fiiium hominis, 
quem eonfirmasti tibi. Et non diseedimus a te. Per huiic 
filinm bominis, idest Christum Jesum,etdc suis rcli- 



■ Rditi, adversum rsrael. Corrigoudum arbitramur, nd 
veivm israet. • 

* Edili , et civitatcm. Hclius Mss. , ct ciiitates. 



quis, hoc cst A|K>stuIis, ct aliis inullis, qui ex Israe- 
liiis in Christum l>eum * crcdiderunl, aceedente pt6« 
nitudinc Gentium , vinca sancla perficitiir : et in 
rcinotiouc vctcnim, ati|iie insiiiutione novoram sa- 
rramentorum titulus ejus psalmi, Pro hi$ quee ctnn' 
mutabuntur, imple4ur. 

8. Apertioribus itaque testimonils cum eis agen- 
dum est, qii» sivc conseoliant, sive dissentiant, ta« 
men scntianl. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, ei 
confirmabo super domum Jacob testamentum novunt, 
non secunduin tcstamentum quod constitui patribu» eo- 
rum, in die qua apprehendi manum eorum^ ut educerem 
eos de tcrra jEgypti {Jerem, xxxi, 31, 32). Ista certe 
prxdicta mutatio, non per Psalmorum titulos intelli- 
gcntibiis paucis significaiur, sed manifesto pnccoDlo 
prophciicx vocis exprimitur. Aperte promissom etl 
testamcntum novum, non secuiidum testamentum 
qiiod faclum cst ad populum, qiiando cdiictos est de 
iflgypto. Cum ergo in illo veleri testamento praccepu 
siiit ista, quae nos ad novoro pertincRtes observaro 
non coglmur, cur non Judxi se po.tios in vetustate 
supcrvacanca remansisse cogno8Cunt,qoam nobis iiova 
promissa tenentibus ; quod vetera mni obocrTemoa^ 
objiciunt? Qooniam ergo, sicut scripturo est ioCaii- 
tico canticoniro, Atpiravil Set^ removeantur mmbret 
{Cant. II, 17) ; spiritualis significatio jam lucescat, 
caroalis celehratio jam quiescat. Deut deorum l^ml- 
Rirf locutut ett, et vocavit terram a tolit ortu utque ad 
occatum : utique omnem terraro ad tcstamcntum no- 
vum, cui dicitur in alio psalmo, Canlate DouuHor 
canticum novum; cantate Domino omnit terra. Non 
crgo sicut antea ex monte Sina locolus est uni popii- 
lo, qucm vocavit cx ilDgypto Deus deorum ; sed sic 
locutus est, ut Tocaret lcrram a solis ortu usque ad 
occasum. Quam si Judxus vcllct intelligcre locolio- 
nom, audiret haiic vocationem, et in eis esset quibus 
in eodem psalroo dicitur, Audi^ populut meut^ et toquar 
tibi , Itrael^ ct lestificabor tibi : Deut^ Deut tuut ego 
sum. Non tuper tucrifieia lua arguam te ; holocausta 
antem tua in conspectu meo semper, Non aecipiam de 
domo tua rtla/oi, neque de gregibut tuit hircot : quo- 
niam mea: tunt omnes bestia silwe, peeora in monlibut 
et bovet ; eognovi omnia volatiUa cneti , et tpeciet agri 
mecum ett. Si esurierOf non dicam tibi : mcus est enim 
orbis terrce et plenitudo ejus. Numquid manducabo 
cames taurorumf aut sanguinem hircorum potabo f 7m- 
mola Deo sacrifidum laudis^ et redde Attisumo preees 
tuas*. Et invoca me in die tribututiouh, el eruam /(*, 
et glorificabis me, Ccrte ct hic sacrificioru m vetcrum 
apcrla mulatio est. Illa ciiim Dciis acccpturum scnon 
forc pr^dixil, cultoribus suis sacrificium laudis iitdi- 
xit : cl hoc non qiiod a noliis lanqiiani indgens cxpc-> 
tat laudcin, scd ut iu ea nobis consulut ad salutcm. 
Nain eumdcni psalmum ita coiiclusit : Sacrificium 

* Edili , in christum Dominum. vetus codex cistercieii* 
sis , in Christum Domini. Alti | leritpie M.«3., fn christum 
neum. 

* ilabebant cdili, vofa tua. scd veteres codices omues 
habenx, preces tuas : ct sic AugiisUuus ijse, F.iiavr. iu 
eumdem psalmuin 49. Griccc est aiutllAX, Uis Ci.rAos 



S7 



hudis ghrifieabU mt ; el ibi via est, ubi osiendam itli 
talutare Dd {P$aL ilii). Qiiid verae«t snlulare Dci« 
nisi Filius Dei, Salvalor iimndi ; dics Filius rx dic 
Palre» boc est lumcn ex luminc, cujus advenlus rc* 
Tclavil (csiamciitum novuni? Unde eliam ubl diciliir, 
Cantale Domino canticum novum; cantaie Domino^ 
cmnie terra. Cantate Domtito, benetUcite nomen ejus ; 
statim evangeliiaiidus ipse monslratur, atque addilur, 
Bene nuntiate diem ex die salutare ejus ( Psal. xcv I , 
2). Ipsc igitur sacerdos et viciima sacriQciuin laudis 
iiiiplevit, malonim operum tribuensindulgentiam, et 
benc operandi largieiis gratiam. Ad hoc enim Domi- 
no sacrificium laudis ab ejus culloribus immolatur, 
ut qwgloriatur^ in Dontino glorietur (1 Cor, i, 31). 

CAPUT VII. — 9. Hdai prophetias quasdam pro st 

non recte interpretantes. Quas magis in Judaos gua" 

drant Proplietarum voces, Sed tioc Judxi cum audiunt, 

erccla cervice respondcnt : Nos sunius ; dc nobis hoc 

diclum esl, iiobis hoc dicium csi. Nos cnim sunius . 

Isracl populus Dci : nos in verbis dicentis agiiosci- 

mus, Audi, popuius meus, et loquar tibi, Israely et testi» 

ficabor tibi. Quid sumus ad ista dicturi ? Novimus 

qiiidem Israel spirilualem, de quo dicit Apostolus, Et 

guicumque kane regulam sequuntur, pax supa illos et 

nasericordia, et super Israel Dei (Galat. vi, 16) : islum 

autem Lrael scimus esse carnalem, de qiio ideiu 

dicil, Videte Israel secundum camem (ICor. x, i8)* 

Sed ista isti non capiunt, et eo se ipsos carnales esse 

convinciinl. Quos paululum qiiasl prxsentes alloqtii 

libet : Itane vos ad eum populum pertinetis, qnem 

tocavit Deus dcorum a sotis ortu usque ad occasum ? 

Nonnc vos ex iEgypto in terraro Clianaan Irans- 

lati estis? non illuc vocati a solis ortu usque ad 

occasum, sed mde dispcrsi in solis ortum et lii 

occasum. Noone vos ad ejus inimicos poiius pertinc- 

tis, qui dicit in psalmo, Deus meus demonstravittnihi 

tn inimids meis ^ , ne occideris eos , ne quando^oblivi' 

seantur iegis tuas : disperge iiios (n virtute tua {Psai. 

Lviii , 12) ? Unde noii obliviscenles legem Dei , scd 

eamdcm circumfcrentes , Gchlibus ad testimonium , 

vobis ad opprobrium , nescienlcs eam populo mini- 

stralis, qui vocatits est a soiis ortu usquc ad occasum, 

An vero negabitis? ct ea qu» lanla aucloriiate prx- 

dicta, tanta manirestalione complcti suiit , aul ma- 

jore cxcitale uon inlucmini , nut mirabili impudeuiia 

iion falemini ? Quid crgo ad illud rcsponsuri cstis , 

qiiod Isaias proplicta prociainat : Erit in novisvims 

temporibus manifestus mons dotnus Doinini , paratus 

in cacumine montium , et exaitabitur super coiies ; et 

venient ad eum universce gentes , el dkent : Venite , 

ascendamus in montem Domini, et in domum Dei Ja- 

cob , et annuntiabit nohis viani saiutis ^ et ingredienmr 

in eam ; ex Sion enim lex prodiet , et verbum^Domini 

ex Jerusaiem (Isai, ii, 2 el 3) ? An ct hic dicturi csiis, 

Nos sumus ; quoniam audislis domum Jacob ct Sion 

et Jerusalcm? Quasi nos ncgemus de semine Jacnb 

# 

* ita Mss., nec alitcr lcgit AupntsUnus, Enarr. in hiinc 
palinum 58. At editi fcrebanl, demmUra mUri inter uwni- 
uu fitfOf . Et iufra, di»perge iltos i}i reritaU $wu 



TRACTATDS ADVCRSUS JUDiEOS. S8 

cs5e Chrislum Doininum scciindum carncm , qui si- 
gtiinc2ius est vocabulo moiitis pnrati supcr cncuiiieii 
iiionliuin, qiiod omnes cclsitmlines ' cjus cclHitudo 
liansccndit : aut iicgcmiis Apostulos et ilias F.cclesins 
Judxac , qus post Chrisii resurrcctioncm iii euni con« 
lintto credidenint , ad domum Jacob pcrtinere : aut 
vcro alius intclligendussit spiritualitcr Jacob, quam 
ijise populus christianus ; qui cum sit miuor nala , 
quam populus Judxorum , (amen cum crcscendo su- 
perat * , et subdit : ut implcalur quod de duobus illis 
fratribus in figura pRcdiclum cst , Et major serviei 
nunori (Gen, xxv, 23). Sion autem et Jcrusalcm 
quamvis spiritualiter intelligalur Ecclcsia , magis ta- 
men adversus istos idoneum testimonium est , quia 
ex isto loco , ttbi Cbristum crucifixerunt , et lex et 
verbum Domini processit ad Gentcs. Lex enim qus 
illis pcr Moysen data est , de qua superbius cxiollun* 
Uir , et de qua melius convincunlur , Don intcHigitur 
prodisse de Sion et Jenisalem , sed de monte Sina. 
Ad terram quippe promissioiiis , ubi est Sion * , qm 
appellalur etiam Jerusalem , post quadraginta annos 
cum ipsa Lege venerunl : non autem ibl eam vel inde 
acccpcrunt ^. Cvangelium vero Christi , ct I^x fidei , 
quod certnm est , inde processit. Sicut eliam ipse Do- 
minus , posteaquam resurrexit , loqucns discipulls 
suis , cl o^tendeus prxdicta divinorum eloquiorum in 
se esse completa : Quofdam sic seriptum est , inquit , 
€t sic 9portwt Christum pati , et resurgere a mortui$ 
die tertio , et prmdican in nomine ejus pasnitentiam ei 
remis^onem pcccatorum per onmes geutes , incipientibus 
ab Jerusaiem (Luc. xxiv,'i6, 47). Eccc qiiod pro- 
phctavit Isaias dicens : Ex Siott enim iex prodiet , et 
verbum Domitd ex Jerusalenu Ihi enim venieos desu- 
pcr sccundum Domini-pronfi^ssionein Spiritiis san« 
ctus , eos quos lunc iina domus contineb;it , implevil, 
et loqiii lingiiis cmnium genlium fecit (Act, li, 1-6) : 
ct indc exierunt praedicarc Evaiigclium lii notiliam 
omniiim gentiuni* Sicut cnim Lex illa , quas processit 
do monle Sina , quinqiiagesimo die posl celcbratuni 
Pascha conscripta est digito Dci , quo significatur 
Spiriius sancius : ita Lcx ista , quae processit de Sion 
et Jcrusalem , non in tabulis lapidcis , sed in labulis 
cordis sanciorum Evangelistariiin scripta cst per Spi- 
riiiim sanclum , quinqitngcsimo die post verum Pa- 
sclia passioiiis et resurrcctionis Domini Ghrisli ; quo 
die Spiritus sanctus est missus , qui fuerat ' anie pro- 
missus. 

• 

10« lie nunc, \> Israciiiae secundum camem , non 
sccundum spiritum ; ite nunc , ct adhiic conlradicile 
apertissimae veritati : et cum audilis , Venite^ ascenda- 
mus in montem Domini , et in doinum Dei Jaeob ; di- 
ciic , Nos siimus ; ut cxci offeiidatis iii iiionlem , uli 



* Rdiii , ceLdtudines eorum ejus eetsitudo transcendit 
Voccin, con/m, cx| unximus audoriiaie Cistcixueusiuw Mss. 

* vaiicani duoMss., lamen eum traiucendit, siiperat. 

< Nonicn, ^totty liic in ediUsoiuissuni, resUtoitur cx 
Mss. 

^ omnes codices Nss. omilluot, tton autem ibi rorti, rct 
vide acceperunt, 

* Ediii, qui fidclHer fuerq^. Abest, fideliter^ allss. 



S. AUCCSTINI EPISCOn 

4*filltsa Cacie p«jas perdalis rronlm. Si vcrc vuliisdi- 
ecre , No8 sumns ; ibi boc dicilc, iibi amlilis , Ab iw- 
^uitaillms * ffopuli mci dnclHi nt nd nwrtm {Itai. tiii , 
S), Dc Chrlsto enim dicwm csl , qiiwn vog in parcn- 
Itbiis Tcslrl» duxisiio ad mortem ; qui sicul ovis ad 
immolandom doclus esl , ul Pawba , qtiod ncsctcnlcs 
oelcbralis , nescientes tasvicndo knplcreli» •. Si terc 
vdtis dieere , Noa somds ; tonc dicite , q^mdo awli- 
Ib , Inenma ew ftofmU hujm , el aure$ eorum oppHa, 
41 oeulos eorum ^rava (Id, n , 10). Tmic dkitc , Nos^ 
somns ; qnando anditis , Tola die expandi nianne meae 
md fWfnilum non credentem, ei contradieenlem (Id. hxr, 
t), ToBC dichc , Nos sumos ; quando aodltis , Exctt- 
£enlur ocuU eorum ne MeuHt , cf dersa eomm eemper 
ineurva (PtaL Lxvm , U). In his atqoe hujnsmodl 
propheticis vocibus dicilc , Nos svmus ; ubi slfic nlla 
dobitatione ros cslis : scd sic caeel cstls , ut esse 
vos dlcat» ubi non estis, et non Tosagnoseatis ubl estis. 
CAPUT Vin. — li. JudcBorum a Deo 4iim$^& per 
ieaktm prantttntiata. Scd in liaec manircstiora qucc di- 
duros smn , paulisper aueiuliic. Certe cum auditis In 
boBO brael, dicitis, Nos sumus; ct camaudiiis in 
boiio Jacob , dicitis , Nos somus. El cum a vobis 
caosa reqmriUir , rcspondctis ^ QuonHim lacob ipse 
m el Isracl , et quo patrlarclia propagatl sumvs , 
uitde merito patris Roslri appellatione censemur. Non 
ergo Tos alto et graTi somno dormientes, ad sprritua* 
lia qtnc non eapitis excitanos ; neque nunc qoomodo' 
spirituallter accipienda srnt ista TOcabuln, robis in 
uiditti ct irisu spiritoafi surdis et C(cci6 persnadcre 
cmiaRmr. Ncnipo sicut vos fatcmim , ct lcoiio libri 
Gcneseos manifeste ded^ai , unns liomo erat Jacob 
et Isracl (Gen. ixxii, 28); et iindc gloriamini , ipsa 
esl domus Jaoob, qine donrus cst Israel. Quid ergo 
est , qiiod idcm ipsc propbeta , cum pncnunliasset 
nionicm futuruni paratum in capuntlne montium , ad 
qiiem veniurjc esseiit uniTcrsic gentcs ; quia non de 
ntonle Sina oni genii , sed dc Sion et Jcrusalcm lex et 
vcrbum Domini proccssurum essct oinnibus gcntibus ; 
qood manifestissime in Christo ct Chrisiianis vldeinus 
impletum : paulo post dicit , Et nunc tu , domus Ja^ 
pob , venite , ambulemus in luce ' Donum ? liic profe- 
eio dicctis , ot soletis , Nos sumus ; scd quod sequi- 
|nr , paulisper atlendite, ut cum dixeritis quod viiliis, 
etiam quod iion Tultis dudiatis. Nain Propliela con- 
jungit et dicit, Dindsit enim plebem suam, domum 
israel {Isai. n, 5, 6). Ilic dicitc, Nos sumus; hic 
vos agnoscite, ej aobis quia ista conimemoraTinins , 
i^noscite. Si eiiim libenter audtiis, ad Testrum dicun- 
tur altoquium ; si Tcro indignanlerauditis, ad vestruin 
dicuiiUir opprcbnum. Dicautur tamen oporlct , sive 
volcntibns, slve noIeNtibus vobis. Ecce, non ego, sed 
propbcta qucin legitis , pcr qucin Dcum locutum iion 
|iotcslis negarc , qiiein de auctorrtate divinarum Scri- 



Pi 



> Ediii, ob wiqtdtateAi. At llss., Ab inimiitatibus : ciuod 
r?s;)ondct graH» LXX. 

« lla Mss. Atediii, ncscicntes in pccude cclebraiis. no!i% 
p?r clvrisfwn, qui ai gaus nci^ consccraretur, nan 'ubcha 
nMrum umnoUaus cU (brittus. 

» 6ic i»lures Mss. juxU LXX^Ai cditi, in iHCcm. 



|)tiiiarnm noa poicsiis aiifcrre , qucmadinodiim illi 
Dontiiius iniperavit, exclanrat voliemcnter , et sicul 
tuba cxaltat roceiu mm {Isai. lViii, 1), vosqiiie in- 
crepAt, diceiis : Et nunc /u, domusJaeob^temte^ 
ambulemus in luce Domini. Occidistts Cbristum iii pa* 
rentibus vestris. Tanldiu non credidistis, et conlradi 
xistis : sed nondum peristis , qnia nondom do eor 
|«orc cxistfs ; et nonc habctis spatTum poenitendi , ei 
nuiic Tcnitc. Olim quidem debulstis, sed et nunc vo- 
nitc : iiondum flniti sunt dles , cui nondum Tcnlt ulli- 
mns dics. Aut si vos tanquam domum Jacob Proplio- 
tam secutos , jam lii luce Domiiii credltis ambubire , 
domom Israel quain dimisitostendiie. Nos cnim uti-os- 
que monstramus , et qtios ex illa domo T<icando dis- 
croTerit , et quos iHrc rcmaiientes diiniserit. VocnTit 
enlm inde non solum Apostolos, sed ctiam post Chri- 
ati rcsorrcctionem populum magnum ; uiido snperius 
jam diximus : dimisit aulcm illos , quos etiain Toa 
non crcdendo imitamini ; et tos ipsos , qui cos imi- 
tando In eadcm pcrnicie demoramini. Aut si tos estis 
qnos inde Tocavit , ubi sunt quos dimislt ? Non C!iltu 
potestis diccre , quod iiescio quain aliam gcntcro di- 
miserit ; cum Propheta clamet : Dimisit enim p/eMi 
tuam , domim Israet. Ecce qood estis , nou quod too 
esse jactatis. Dlmisit eqim et vineam , de qua exspe- 
ctaTit ut faceret uvas , fecit autem spinas ; ei mamla- 
vit nitbibus suis ne phierent super eam imbrcm. Sed 
etiam inde eos Tocavit , qulbus dicit : Judicate inter 
me et vfneam meam {Id. t , 2-6). De quibus et Domi- 
nos ait : Si ego in Bedzebub ejicio dcemoma , filii f#« 
$tri in quo ejidunt ? Ideo ipsi judices erunt ve$tri (Mattk* 
xn, 27). Quibus hoc promittcns : Stfi/e6t7», inquitf 
super duodcdm $ede$ , judicantee duodecim tribus 
I$raet (Id. xix , 28). Sedcbit iLtque domus Jacob » 
qnx in luce Doniinl vocata ambulaTit , jiidicarc do- 
mum Isracl , hoc est , plcbem ipsius quam diiiiisit« 
Qiiomodo cnim juxta cumdein prophetam , Lap:$ 
quein reprobaverunt wdificantee , hic factu$ e$t in caput 
anguli (Isai xxviii , 16 , e( Psat. cxvii , ^) ; nisi qiiod 
cx circumciiionc etpra^puliopopuliianquam paiictes 
de divcrso vcnientes , in angulo sibimei tanqiiam in 
pacis oscuio copulaiilur ? Unde dicil Apostolus : Ipse 
est etum pax noslra , qui fecit utraque unum (Ephes. u, , 
i4). Qiii ergo cx donio Jacob sivc Isracl vocantem 
secuti sunt , ipsi suul lapidi angulari cohxrentes , ct 
iii Doinini luce ambulantes : quos vero ibi dimisit , 
ipsi sunt ruitiam aedificantes , et angularem lapidem 
rcpmbanics. 

CAP13T IX. — 12. Dimi$no Judceorum ctariu$ preiy 
dicta pef Malachiam. Sacrifidum Christianorum ubique 
in terra et in ccelo o/fertur. Posiremo si hsec vcrba prophe- 
tica sccuiidum cor vestrum inalium sonsum detorqucre 
conamini, o Judx*i, coutra salutem vestram resisiciiirs 
Filio Dci ; si Ikvc, iiiquam, verba sic viiltis accipere, ut 
cadcm sit plebs et doinusJacobvel Israel, etvocaia ct 
dimissa ; non in aliis vocata, in aliis dimissa, sed uni • 
vcrsa propterea vocain, utambularet in luce Doiniiii; 
quoniam proptcrea cral dimissa, quod non anibiilali:il 
in luce Doroini ; aut ccrlc sic iii aliis vocala, in aiiis 



61 



TRACTATIib AOVERSUS JU&iSaS^ 



dimim, u( ndlto facU separalioiie menix Dominic», 
ad Clirisli sacrificiuni pertinente \ sub ciftdem vcteri- 
Lns sacramenUs essent ulriqiie , ei ii scilicet qui in 
luce Domini ambulanles ejus prarcepla servarunt, et 
ii qui justitiam respuentes ab eo deserl meruerunt : 
si hxc ergo sic inteiligere vnitis » quid dicturi estis , 
ct qoomodo aBum propbetam inteilecturi i qui vobis 
omnino kanc ampulat vocem, tanta maiiifesiaiione 
clamanlem, i^ToA m nuhi volimlM in vabh, dkit Donit- 
nu$ omntpo/^My gt menpcimn nonaedfnam de manibui 
vestrit. Qula ab aritnte $oU u$qne in occidentem nomen 
mewn clarum factum eU in gentibut ; et in omni ioco M' 
crificinm ofertur itomtitt meo , sacrificium mundum : 
quoniam magnum nomen meum in gentibm, dicit Donu- 
nu$ omnipotene (Malacb. i, 10, 11). Qua tandem voce 
tante rernm evideniix rcclamatis ? Quid vos amplips 
nimis impudcnter exloilitis, ut graviore ruina misera- 
bilius perealis? iVoii eat mihi vohaUa$ in vobit^ dieit , 
noii quicumque, sed Dondmu omniffotent, Quid tan- 
tom de Abrahx semine gloriamini, qul ubicumqiie 
auditis Jacob aut Israel, aut domum Jacob vel domum 
Israel, cum aliqua laude dici, contenditis hoc non po- 
tuisse dici, nisi dc vobis? cum Domiiios omnipoiens 
dicat, Non e$i mihi voluntoi tn vabh^ H eaeripdum w>m 
accifnam de mambu$ ve$lri$, Certe bic negare non po* 
lesiis, non solum ilhim non Hccipere sacriflcium de 
uumibus vestris^ sed nec tos illl oflferre manibos ve- 
stris. Locus enim unusestlcge Dominiconstitulus, ubi 
manibus veslris sacriflcia jussil offerri, prxlcr qnem 
lucum omnino prohibuit. Hunc ergo locum quoniam 
pro vesiris meritis amisisiis> etiam aacriflckim quod 
ibi laiilum iicebat oflTcrri , in locis oflcrre aliis non 
audelis. Ecceomnino impletum cstqnodail Prophcti, 
Et $acrificium non acciftiam de mambut vettrit. Nam si 
in icrrcna Jeriisalem maneret vobis templum ct al- 
tare, posseiis dicere In eis hoc esse complctum, qoo- 
lum iHiffuorum intcrvos consiitntornm sacrificia Do- 
ininus non accepiat; aliorum vero cx vobis alque in 
vobis acceptare aacrificio , qui Dcl pncccpta cusio- 
diunt. ttoc noB est air possii drci, nbi nt>!lus omnino 
veslriim cst, qoi seconddm Legem, qox de monie 
Siiia proccssit, manibos suis Bacrificlom possit offer- 
rc. Neque hoc ita pracdiclum ei impletnm csf , ui vos 
pro|)heiica sententia respondere pemriiltal , Qnia 
manibtts non offerimus carnem , scd cordc et ore 
ofierimus laudem, secundum illud In Psalmo : /m- 
moia Deo taerifieium lttudi$ (P$aL xlix, 14). Eiiam 
Iiiiic conlradicit vobis, qui dicit, Non e$l mihi volun- 
ta$ in vobit, 

13. Deinde ne exfstimetis, non ofl*ercnlibus vobis, 
Bcc illo accipiente da manibus vestris , Deo sacrifi- 
cium noR offferri ; qoo qnhlem ille non cgei, qiii bo- 
norum nostrorom noifhis faidlget : lamcu qiiia sine 
sociificio non est, quod non illi , sed nobis olile esl, 
adjungit et dicil, Qtda ab orietite tole utque in occiden- 
tem ncmen ineum ciarum ett factum in gentibut ; et in 
onm toco tacrificium offerturnomini meo, tacrificium 

« sic Mss. Ediii vero, pcrtinentis. Forte legendum, pcr- 
luienus tub Ltsdcm vetctibiit, olo. ' 



mundum : quomam magnmn nomen memu in gentibut, 
didi Dominut,ommpoten$. Quid ad b^se respofldeiis? 
Apcrite oculos tandem ariquando, ct vidoie» ab orien* 
te sole usque in eccidentem, uou in uoo^ sicut vubis 
fuent constitotun , sed ih omni ioco oflerri sacri9«> 
ciom ChristiaQOnim ; non cuilibet dco, sed ei qui isla 
pracdixit, Deo Israel. Uade et alil>i dicit Ecdesim 
Sttoy : Et qui eruit te » ipte Deut Itrael^ uiuvew Knvs 
vocabitur (/«ai. ut^ 5). Serulamini Scriptnras, i|i qui« 
bus putalis vos habere vtiam a^ternam (Joan. v^ ^). 
El profoclo baberetis» si Cbristum in eis intelligere* 
tis , et leneretis. Sed porserulamiiii eas : ipsa) test»- 
monium perhibent de hoc sacrificio mundo, qu<Hl of- 
fectur Deo Israel ; non ab una gente veetra» d# ciyus 
manibus non ae accepturum pracdixii ; scd ab oiuni" 
bus gentibus, qiix dicunt, Vemte, atceudamm in mo»- 
tem Donutti (/soi. ii, $)• Nee in uno loce, sicut vobis 
praeceptum erat in terrcna Jcrusalcm ; scd !& emni 
loco, usque iii ipsam Jerusalem ^ Nec secundum or<- 
dinem Aaroo , sed sccundum ordincm llelcliisedee. 
Chrislo enim dictum est , et de Christo tonto aoie 
pnedictum cst, Juravit Dominu$, etnon fHenilebiteum^ 
Tu e$ tacerdot in wteriium tecundum ordiiiem Melcbi* 
i^dee {P$al. cix, 4). Qitid esl, Jurarit Doininut; nisl, 
iiiconcnssa veritatc finnavil? et quid cst, non peenite^ 
bit eum, nisl, hoc sacerdofium nulla omnino ratione 
muUibit? Neque enlm sleut homine:ii« pamiiet Dcnm : 
sed Dci dicliur poenitentia, qiiamvis ab ilb> insiituto;, 
rei cujusqiie mutatio, qux credebatur essc niansiira. 
Proinde cum dicit, Non pcenilebit eum^ Tu et tacerdot 
bt mtermm eecundum ordinem Melehitedcc ; sa.tis 
ostendit eum poenituisse , hoc cst , eum mutare vo« 
luisse saecrdotium quod constituerat secundum ordi- 
nem Aaron : sicul de ulroque vidcmus iinpleium^ 
Nam ct Aaron saccrdoiium jam nuilum esl in aliqim 
tcmpU), et Christi sacerdotium in sefermim pcrscvcral 
in coelo. 

11. Ad hanc crgo lucem Domini vocat vos Prophe-. 
la, com dicit, Et nunc /«, domutJacob, venite^ ambu* 
iemut in luce Domini, T», domut Jacob, quam vocavit 
et clcgit ; noii Tu, qoam dimisit. Dimitit enim ptebem 
tuam, dommn ItraeL (Itai, ii , 8, 0). Qnicofnqoe inde 
venlre voltis, ad hanc perlinebitis , quam vocnvit ; 
llh carebitls , quam dlmlsit. Lqx qoippe Domlni, in 
qtia ambulant gcntcs , illa est de qiia idcm propheta 
dicit, Dedi te in lucem gentlum, ut tie taiut mea utque 
m finet terroe (Id, xux, 6). Coi hoc diclum cst; niai 
Clirislo ? de qtio implctiim csl, nisi de Cbrislo ? tioa 
cst istn Inx in vohis,de quibus idcntldcm dictum cst : 
Dcdit illit Deut tpiritnm compunclionit ; ocuiot, ut not^ 
videant ; et auret, ut non audiaitt , utque in hodicrnun^ 
diem (Rom, xi, 8). Noii cst, Inquam, iii vohis hxcliix • 
ideo nimia caecitate tapidcm rcprobatis, qui factiis cst 
iii cnpiitangoli. Ergo, Acceditead eum, et illuminninim 
ni (Ptai, xxxiii, 0). Qoid csl, Accedile ; nisi, credite ? 
Qno enim eatis, ut ad eom acccdatis ; ciim ille sit la- 
pis de quo Daniel propbeia dicil, quod cresceiido lam 

* Apud Bcdam, ad iicbr. 7« utqne m ipsa Jcrusatem : 
id ^% eiiam tn q^sa Jcrusalciii, ia coclo. 



05 



ADMONITIO IN OPUSCILUM SUBSEQUENS. 



6« 



magni» ihons ftdns sit , ut impleret univcxsa ti fa- 
ciem temc (Oon. ii, 55) ? Sic eufm et gentes qus di- 
cunt, Yemte^ ascendamus in montem Domim, nusquain 
terranim pergere et pervenire contendunl. Ubi sunt, 
Ibi ascendunt : quia iii omui loco sacrificinm oflerlnr 
secwidom ordinem Alelcbisedec. El sicul alios 
propbeti dicil, Exterfmnai Deut omnes deoi gentium 
Urrw^ ei adorani eum unusquisque de loco suo (So- 
phon. iiyll). Cum ergOTobis dicilur, Accedite ad 
emm : non vobis dicilur, Navcs aut jumenta prrcpa- 
rate, et Tcstris Ticiimis oneraic, ct dc tam longlnqoo . 
pergite ad locum obi Deus sacriflcia vcstrx dcvotioiiis 
acceptet; scd, Acccdite ad eum qui in vestris auri- 
bos prxdicatur, accedite ad cum qui ante oculo3 -ve- 
stros gtoriflcatur. Ainbulando noh laborabitis : ibi 
enim acceditis, ubi creditis. 

CAPUT X. — 15. Qua charilate invitaiidi Judasi 
ad fidem. Hxc, cbarissimi *, sive gralaiiter, sive in- 

* Editi, f^aires charisnnd. Al>esl, (ratres, a Mss. nec 
apod Augustioum facile occumiat juucUe simul bx dwe 



dignantcr aodiant Jud.cl , nos iamcn obl possoiiiiSv 
cuin comm dtlectlone prjedicemns. Nec soperbc glo-i 
riemtir advcrsus ramos fhictos : scd potius cogiteroiijj 
cujiis gratia, ct quaiiti miscricordin, et in qua radicc 
inscrti sunius ; ut non alta sapicntes, scd humilibas 
cmsenlientcs (Bedaseu Florus, ad Rom. ii)» non cis 
cum prassoinpilone Insoliando , aed oum iKmort! 
cxsultando dicamtis ( PsaL ii^ il ), VehitefambulemuM 
in tnce Donrini, quoniam magnum nomen ejus m gen- 
tibus. Si enim aiidicrint et obaudicrinl , eront iiiter 
cos quibusdictumcst : Accediteadeum^ et illuminamin 
ni (Rom. \\)\ et vnltus vestri non erubescent, S\ :iu* 
tem audiunt ct non obaudiunt, videnl et invidont, in • 
tcr eos sunt de quibus dictum est : Peceator vidcblt^ 
et irascetur; deutibus suis frendety eitabescei {Psat. cii, 
iO). Ego auteint dicit Ecclesia Cliristo,t«/Nl oliva frum 
ciifera in doino Domini, speravi in misericordia Dei in 
asternum, et in sa:culum saxuli [Psat. li, iO). 

voccs, fratres charissimif prxter quam ia supf osililiis 
moaibus. 



SEQUUNTUR 
OPERA ADVERSUS MANlCIIiEOS , 

QUJB AU6UST11IUS TBIIPORB PEESBTTERII AG BPISCOPATUS SUI CONSCEIPSIT. 

Hisetiansofai|icitariodezalioniaiopQ8culoniiD,quibasiQ eosdem hsreticos aote suum f resbjteratum ex professo efH^ 

necoon caeiororum in quibus ipsos obiter quocumque leoqxire reprebeiidit. 



ADMONITIO 

IN OPUSCDLUM SUBSEQUENS. 



f-k :'4J...iiu. 



Libromde Utilitate credemli rccenset Augostinus primum eorum quos edidit tempore sui presbyteratus. 
llanc Yero dignitatem liipponc suscepit sub iuitium anni 39 i ; quod jam alias demonstravimiis iH secundl 
tomi praelatioDe, ad Augustini epislolas 8, 9, elc« 

Opos HoBorati causa scripsii,iit a &lanicba'Orumerroreamicumrevocarct,qiiem olim in eonim laqneos ipse 
oonjecerat, sicuti sub libri exordium coniitetur. Deceptus fuerat llonoratus spcciosis illis Manicbxorom. pfiW 
liclialionibus, qoibos sc nihii nisi qu(Hl raiione evidens et aperlum iieret, docturos promiltebant : irridelNil- 
qae ille iii calliolic» Ecclcsiac disciplina , quod fides bomiuibus iiuperarelur, nec vcrum els ralione demon* 
straretur. Cum igitor folsa vcritatis specie illusus, non temporalis commodi gratia iiiducius adlixrerct errori. 
slcqoe magis deceplos ab baereticis, quam harreticus esset ; spcravii Augiistinus fore ul illum ad vcram rcli- 
gionem adduceret, si roodo ostenderct , Manictoos sncrilege ac tcmere in eos invcbi, qui catholicx fidei ao- 
ciorltaiem sequcnles, antequam illud vcrum, quod pura mente conspicilur, iniueri queaiit, credeudo prxiitu- 
iriantor, et illominaturo pra*parantur Dco. id autcm sic prxstat boc in opere, ut Veleris quoqoe Testameiitiv 
cujus ilii maiime reprebcnsione commovcbiinl iiiiperitos, pairocinium suscipiat. 

Augostini labori stodioque optatos erga Bonoratum respondil evcntus ; si lameu is est, ut Rivius arbitratur, 
qoi ab urbe Cartliagine scribcbat ad Auguslinum circa annum 412, cl varias illi quxstioncs enodandas pro- 
ponebaL Quamvis enim Honoraius iste necdum B;iptismum percepisscl , illa: tamen qii^e ab eo propoiiuntur 
qiixsiioues miiiime rcdolent manictixum, nec de Manicbxis nisi ex occasione loquitur ipsi Augustinus, et ian«* 
qiiam de iis quos ipse censerci kcreticos. Islum ipsum llonoratum, cui Augusiinus epistolam 140 scribit, pre- 
sLytenim Cassiodoms noncopai : qui forte ad presbyteratum provectus poslea fuent. Loquitur Augustinus in 
epistola 83, de morte alterius cujusdam Honorati prcsbyteri. Sub fincin quoque vitx sux scripsit epistolam 
S!^H ad Thabennensem episcopum ejusdem nominis. 

De libro subsequente vide lib. 1, cap. 14, Rctractationum, tom. iyCol. 605, n. 1» % vcrbis 
Jam vero, usqut ad col. 608, ri. 6, verbis^ Idcm videretur cssc. M. 



■■ 



8. AURELn AUGnSTUIII 



HIPPONENSIS EPISCOPI 



DE.UTILITATE CREDENDI 

AD HONORATUM 



Contra Maaidiaeos disruiat,'prol)atqae insos sacrilege ac temere in eos ioTehi, qui caibolicx fidei audorilalem sedlieo* 
tcs, ad inysteriorum intelli«;entian] scse illius subsidio comparant, dum ea ^cr«^unt quae nondum valcnt animo i)erd|icre. 
scd iinpriiiiis osteadit yeius resiaaientum perperamab Uadem taaereticis reprebeodj. 



CAPUT PRIMU.V1.--I. Quo consilio ^ure nonorato 
uribat, Hierelicw et luBreticii credent ^ non idem. 
Operit argumentum. Quomodo per MamcluBOt Augusti- 
nus deceptuB evaeerit, Manichmrum dictum in $u(B 
seci(s de»ertore$. Si milii, Honorate, unum aiquc iJem 
videretur esse, bacreticus, ct crcdcns bxreticis homo, 
tam lingua quam stilo in hac causa conquicscendum 
luibi csse arbitrarer. Nunc tcfo cum intcr bxc duo 
plurimum iutcrsit : quandoquidem bflerctieus est , ut 
roea fert opibio, qui alicujns temporalis conimodi, el 
niaximc gloriac principutusque sui gratia , falsas ac 
novas opiiiiones vel gignit vel sequitur; ille auiom 
qui bujusmodi bominibus credit » homo esl imagiua* 
tioue quadam vcritatis ac pielatis iUusus : : cniii bm 
ergo ita sint, non putavi apud tc silenduin essc, quid 
mibi de invenicnda ac rctincnJa vcritate videalur ; 
cujus y ut scis, ab ineunte adolescentia magno amore 
flagravimus. Sed res est longc reniota a vanorum bo- 
minum mentibus, qui nimis in baec corpomiia pro- 
gressi aique lapsi, nihil aliud putant esse« quam qood 
istis quinqtie notissiinis nuntiis corporis sentiunt ; ct 
quas ab his plagas atque imagines accepcrunt , eas 
secuin volvunt , etiam cuin conantnr recedcre a sen- 
sibus;et cx carum mortifera et fallacissima regula 
ineffabilia penetralia veritatis rcctissime se mctirl 
putant. Nibil esl facilius, mi charissline , quam non 
solum se diccre , sed etiam opinari vemm uivenisse : 
scd quam rcipsa difficiUimum sit , agnosces, ut con- 
fidoy liis litteris mcis. Qux ot tibi prosint, aut ccrtc nihil 
obsiot , omnibusqoe omnino quoriim in manus forte 
dcvencrint, et rogaviDcum, et rogo;et spero ita 
fore, si bene mibi conscius snm, quou ad bunc stilum 
pio cl ofOcioso aniitio , non vani nominis appetitione 
ac nugatoriae osieiitationis acccssi. 



2. Est igitur inilii proposiium , ut probem tibi , sl 
possiin, quod &lanicb3Ri sacrilcge ac tcjiicrc invebaii- 
tor in eos qiii cnlbolicx fldei auctoritatem seqocntes, 
anlequnm illiid verum, qiiod pura mentc conspicilur, 
inlueri queaui^ credendo pnsmuniuntur, et illumin^' 
luro prjcpirantur Deo. Nosti enim, Honorate, non 
aliam ob causam nos in tales l»omiiies incidisse , nisi 
quod sc diceb.int, lerribili aocioritatescparuta, mera * 
el simplici nitiene edft qiii se audirc Tellent iutrodii*- 
Gturos ad Deiim, el crrore oraoi liberataros. Qukl 
enim me aliud cogebal, anaos fere novem, spreta re- 
ligione qoae mibi puenilo a parenlibus insita erat, ho- 
roiiies ilbis sequi ac diligenler aoJiro {b) ; nisi qiiod 
II08 8iip.*rsiitioiio lerreriy.et fidcm nobis apte raiioncin 
imperari dicerenl, sc autem nullum prcmcre ad fideni, 
nisi prius discussa el enodata verilatc ? Q lis non hia 
pollicitaiiouibus illiceretur, pracsertim adolc^ccnlis 
animbs cupidiis vcri, etiam nonnullonim in scbola 
doctorum bominum disputaiionibiis supcrbus et gar- 
rulus : qualcin me innc illi iiiTcnerunl , spcmeiiie» 
scilicct qoasi anilea fabulaa, clab eis promissuni* 
aperium el sinccrum vcrum lenerc aUino haurire cu- 
plenlem ? Sed qu» nirsum ratio revoeabnt , ne apwl 
C06 penittts h.Trcrcm , ul me in illo grado qiiem vo- 
canl Audiiorum lenerem, ut bojus miindi spcm alqne 
iiegoiia non diniilterem ; nisi quod ipsos qnoqoe ani- 
inadTcrtcbom pliis in refcllendis aliis discrlos ei 
copiosos essc, quam in suis probamiis firmos el ccrlo» 
manere? Scd de me quid dicam , qui jam catholicus 
cliristlanus eram?qu» nunc iibera', posl longissi* 
mam sitim pene cxbaustus atque arldus ', tou aTidt- 
taic repotivi, eaque ahius Oens el gcnidns concnssl el 
expressi , ut id manaret quod mibi sicaflTecto ad re* 
crcationem sntis essc possd, et ad rpcm reducendam 



ADMONITIO rp. DENRaiCTIKORDU. 

Ad emendandun librum de Utibtate credendi usi suinos codidlHis Mas. vaticanis quioquc, Gallicanis sepien^ 
Tictorino, Gennaneosi»CorbcieDsi, Michaelioo, Gistercieosi, Lauduneosi oia:oris Ecdesix, et exeroplari domioi de Mai^a 
Tolosails» variisetiam lectiooibus trium Belgicorum per ix>vanienses vulgatis, ac tandem cditiooibus antiquis ac pr»* 
dpuis. 

Comparavimus praterea eas omnes editiones iniiio Retr. el Gonfess., I. 1, memaratms, M« 

* l^illi ndra Melius aliquol w., mera. 

* in excusis , qui mmc uoera Ecctem, At bi Mss., qm mmic ubcra ; omissa voce» Ecclemt* - 
s Edili, aeidiu. Kmeodaniur a Mss. 

(a) Scriptus circiter aonum39i. 

(t) vid. Ub. i CooTcss. cap. 1 i, et lib. 5, cap. 14. _ 



41 



t>£ UTILITATfi CiiEDfiNDI, S. Al3€raTlNI 



W 



viiaB ac salulis. QhmI crgo d« me ipfio dicaw ? Ti| 
nondiim clirisiianus > qol horlaia meo , cum eo4 
veliemcnler exsecraroris, vix adducliis C8 ut audiendi 
libi alqiie cxplorandi videreniur, qua, qnaiso, alia re 
deloeiaM es, recoitkire, obsecro te» nisi roagna qua- 
•(|am pnctttmpiiaiie ic polliciialioiie ratioBum? Scd 
qoia diu mullumt|ue de impcrilorum erroribus lalis- 
sime ac velicmcnlissime di-iputabanl, qaod cui?is luO- 
diocriter erudilo essc racillimnm, scro didici : si quid 
eliani suorum nobis inserebant , necessitaic rcttiien* 
diim, cum alia non occiirrerent iii quibus ocquiescere- 
liius, arbitrabamur. llaque nobis faciebant quod Inel- 
diosi' atieupes eoleut qui vlscatos surculos propler 
aquain dengunl % uleitienics aves decipianl. ObruunC 
cnim, et quoquo modo coopcriuiit alias qnai circa 
snnl :iqnas , vei Inde etiam formidolosis molilionibus 
dctcrrcnt , ut in eoram dolos , non dectione , sed 
Inopia dcctdanl. 

. 5. Sed cur non ipse mihi rctpondco , quod ielm 
lauia^ ae lepidie shnilttudineeaiqiie hojasmodi repre* 
lionsioncB, In omnes qui aliquul docent, a quofia 
:idvcrsario efrundi urbaiiiesime ae dkactssime poa- 
stint ? Sed tib boe pmati aliquid talc insercndum lil- 
lcrls meiii , ut cos adnioncam, deainant ulibus agare : 
ui queniadniodum Uie ait, scparatts nugis locomm 
OMnmunhim, res cum re, cattsa c«m caiisa, rafio eom 
fathmc coHfligat (Cte^To). Qnare deshianl dicere iUudi 
qiMNl in ore habent qnasi noceisoriam, cora eoa 
qiaiFqiie deserucrit qui diutios aadissel , iMmM per 
iUwH irantitum fteU. Vides enkn tu, mca maxima 
oira (nam de illia non nimis »stuo), quam hoc inaiie 
et lacillimum ad reprdiendendttm cuiTis esse possit» 
Itaque hoc dtsculiendnm dimitlo pmdentiai tiiae. Noq 
euim vercor ne me arbilreris inltabilatum lunlino, 
cum vita^ huius mundi cram iinplicalus , tcnebrosam 
spem gereiis , do pulchrhuditie nxoris, de pompa dl- 
viitaram, de uianitatc honorum caeterisque noilis el 
pcmiciosis volnputibus. Ilxc cnim omnia , quod te 
tftoo laiel, cum sliidiose Ulos audirero, cuperc ei spc* 
rare noo desislebam. Ncquo hoc eorum dociriiim 
iribuo : faieor enim el iHos sedulo monere, ut bia 
caTcantur. Scd modcpme dicere desertum lumine, cum 
ab bls omHibus umbris rerom rae aTcrterim, soloque 
victu ad Taletuduiem corperis necessario contciiUis 
esse dccreverun , illustratum autera aiqoe ruli^eutcm 
fuisse , cum isu dUigercm et his inTolutus teneror , 
liominis esi, ut mitissime dicam, minus acute eoiisi- 
dcraniis res , de quibus kM|ul muUum amaL Scd vc- 
iMamos ad caosam, si pkicet. 

GAH3T II. — 4. liimichffi Velu$ Tatamentum rt* 
prehendunt apud imperUos, Num beiie nosti quod re- 
prehcndciites Mauichari caiholicam lldem, et maxiine 
Vetus Testamentum discerpenles et dilanlanies, com- 
rorrent imperitos : qoi profeclo nesciunt qualcnus 
siiii aeciphmda Ula, ei qocmadmodum liausu uiilUer 
iii vcnas quasi vagicntium adhuc animaruin niedul- 
lasque dcsccndant. Et quia sunt ibi quasdam qux 

* Riliiiy prope aqaam. M Mss., propter aquam : eodam 
se;uML 



suhofleiidani animos igiiQros et negligenles suiy qnm 
maiiroa tiirba esi , populariter accusari possunt : de» 
leodi autem populariicr , propter mystcria qux his 
coiilinenlur , non a mullis adinodum possunt. Qui 
vero pnucl hoc facere BOTcram» aon amamprQpa- 
luia ei Iamiferi4a quiedam ia dispulaiiolfti QertamhMi ; 
ei ob hoc minime noti sunt , nisi his qui eos inslaii» 
lissimo requirunL De bac igitur Manichsonim iemo* 
riute , qua Vetus TesUmeutum ei caiholicam fidem 
reprehendunt , accipe , obsecro , qu» me moTcanL 
Opto aiitem ac spcro le hoc animo acceptnrum, quo 
a me dicuntur. Scit autcni Dcus, cui nota suni arcaiia 
consdeniiio mem, nihil me*in hoc sermone maritmse 
agere : sed ut exisiimo accipieodum esse , veri pro* 
baiidi causa*: cui uni rci viTcre Jam diu sUluimus, 
el incrcdibili soUiciludine; ne mihi errare Tobiseum 
factlluBum fueril , iier anlem rcctum lenere Tohisettm 
sit, ne durius hKioar diflicillimum. Scd praesnroo 
quod et in hac spe , qaa spero vos vtam sapientiaa 
mecum obienturos , non me deserei Uie coi saora- 
tus sum : quem dles nociesque Inlueri conor ; eC 
qooniain propler peecaU mea proplerque eonsueiii^ 
dinem phgBveiemosarum opiniomtm saociatom oco* 
lam auima& gerens, inTalidum me esse oogtfosco, sa^ 
rogo cum lacrymts. Et qnemadmodam post longam 
coiciutem ae tencbras luminibus vixapenis, «t adhoo 
lucem palpiundo aiqoe aTcrsando , quam umen de« 
shlerant» recusantibus, prxsertim si eis sotem istooi 
qiflsplam ooneiiff ostendem ; iu mihi nnnc erenfl, 
nen neganii esse ineffabilo quiddam ei singulam anW 
mde homim quod mente Thlealar ; el me ad eoniem- 
plandum nondum esse idoneam cum fletu ei gemilnr 
conQteiiti. Non me ergo deserei, si niht! fiiigo, si 
oflQcio diicor , si veriuiem amo , sl amicitiam diligii, 
si mnUum mcluo ne laUaris. 

CAPUT IIL — 5. Quadmptex 4eriptura$ Yeterie Te- 
eUimenti IraeUmdi ratio, Uietoria et aHhU>gia, in Seri* 
piuri$. Anatagki4 Aiiegaria. Le* nou necesearia niti 0$ 
qulhu ttft/tt est servitue ac timor, Mysleria in veteri 
Lcge veUua. Omnis igiiur ScriiHura , qu» Testame»- 
tuni Vetusvocatur, diUgcnler ram nosse cupietilibua 
qoadrifaria traditur ; sccundum hisloriam, sceundam 
ajtiologiam , secundum analogiam , socundum allego- 
riam. Ne me inepiuin puies , grxcis iiominUHis 0100"- 
tem. Primiim quia sic acccpi , nec tibi hoc aiiier 
aodco inlimare qiiam aeccpi. Deinde tu quoquc aiii- 
madverlis , non cssc hamm rcram apud nos usilalt 
Domiiia : qux si fabricasscm inierpretando , essom 
profecto incptior ; si autcm circumloquerer , niinos 
esscm in disscrendo expcditus. Id Uiitum oro crcdas, 
quoquo modo errcm , itiliil a inc inflalo ac luiuido 
fleri* Secundom historiam ergo traditor, cum liofelHr 
quld scriptum, aut quid gcstum sit; quid nou gestuns, 
scd Untuinmodo scripium quasi gestum sit. SeeuiH 
dum »tiok)giam , curo ostenditur quid qua do causa 
vel factum vcl dictom sit. Secundum aiiatogiam, cum 
dcmonstraiur non sibi adversari duo TesUmeoU, 
Veius et Novum. Sccundum aiiegoriamy cum decetvr 
non ad littcram esse accipieitda qnxdanf qUuc salpu 



(» 



LIBEIR 



sm.i, sod fii;uraic iiitcHigcnda. 

!•. His omiiibus modls Dominiis nosler Jesus Chri- 
stus ei Apofltoli usi sunt. Nam de historia ilkid sum- 
|itum est, curo objcctum esset, quod die sabbatti 
discipull cjus spicas e?ulsissent : Non legi$tis, inquit, 
quod fecii Bmdt cmn mriret , et qui cum eo erant; 
qw>modo mtrmt in domum M , ei pana propoiiiiomi 
mmidueamt , ^m non licebat ei nmducm^e , neque eli 
qm cum eo erant , titit solti iocerdotibui ( Mattk. xu. 
5 , 4) ? Ad xtiologbm f ero illud pcrtlnet , quod cum 
Uiri^us prohibulssct uxorem abjicl , nisi romlcati<K- 
nis causa, rcUiiumque essut ab Interroganiibus, Moy- 
scn libello dalo repudii i^crmisissc lieeiiliaHi : Boc^ 
iiM|nit, Moyifi fecit propier duritiam cordii vntri 
( Id. XIX , 8). Hic eiiini causa reddita cst cur illiid 
u Moysc pro tempore bone permissum sit ; ul lioc 
qtiod Ci^ristusprxcipiebai, alia jam tempora demon- 
straro Tiderctur. Horum auiem tcmporum vices, 
aiqnc ordinem mira quadam divinx. (irovideniia! dis- 
positione digestufu atque compositum, longuin etC 
esplanare. 

7. Jam porro «nalogiam * , qua utriusquei Tcsta- 
meiiti congnientiia perspiciuir , qutd «go dicam usos 
fuisse omnes quorum auctoritati illi ccdmit; cnm 
secum ipsi gmsiderare posslnt , quam multa soleanl 
diccre immissa esse Scripturis divinis a ncscio qoi- 
bus corrnptoribusveriiatisT Uuce tox mihi semper 
qwklem , etlam (^ura eo» audirem , inTalidissima visa 
et i : nec mibi soU, sed etiam tibi (mm beiie memini) 
ei nobis omiiibus , qui paulo majorem diligentiaiii i» 
jiidicaiido habcre eooabamur , quam turba credenr 
tium. Nune vero poetetquara mihi soni exposiu at- 
qoe enodata mulia , qu» me maxime movebani, ea 
scilicei in quibus iliorum pleromque se jacut, ci quo 
securius sine adTcrsario , eo eflusius cxsuliai or:itio ; 
nihil mihi videiur ab eis impudentius dici , vel ui rai- 
tius loquar , iueuriosius ct imbecillius, quam Scriptu- 
ras divinas esse corruplas : cum id uullis in tam 
rcccnii merooria esstantibus exemplarjbHS possini 
convincere. Si enim dicereni eas sibi penitus acd- 
piendas non puiasse , qiMMl ab his essent coDScri|>tae, 
quos verum scripsisse non arbiirareniur ; csset utcum- 
que lergiversatio eorura reetior , vel error bumanior. 
Hoc enim de ilio libro fecerunt , qui Actus Apostolo- 
Tum inscribitur. Quod eoram consUium, cum mecum 
ipse pertracto, nequeo satls mirari. Non eiiim sapiea- 
liam bominum in bac re, sed cor mediocre desidero. 
Tanta enim iiber isle habet, quae similia sflit his qua 
accipinni, ui magnjo stiiltiti» mihi vidcatur, non ei 
hunc accipere , et si quid ibi eos oflendii , falsum ai- 
que immissum dicere. Auisi iaiisoratio iiflpadena 
est, siciiti est, cur Id Psroli Episioiis , cur m qMatuor 
Evangeiii ribris et valere aiiquid potant , in quibu^ 
haud scio an multo plura sini proportiODe, quam in 
illo libro csse potuorunt, quae a eorruptoribiis inter- 
jocia crcdi volunt? Sed nimirum iiiud esiquod mihi 
yidetur, quod peto placidissimo eisereiiissiroo judicio 

* in cxcusis, analoma. in Mss. vero, anatoqiam. Refertur 
ad vorbuiiL uios, quod cum accusaodi casu noo ineie^anl^r 
iuugiiur.' iric tara, cap. 6, cttjuimodi viimutiu ^uerun. 



UNUS. 70 

niccum considcrcs. Nosti cnim quod aiicloris sui 
Manicli:ci per8<Miain in Apostoiorum nuincrum iiidu- 
ccre molicnles, dicunt Spiriium sancLum , quein f>o- 
minus discipulis se missnrum esse promisit, pcr 
ipsum ad nos veuisse. Iiaque si illos Aclus Apostoio- 
flim acciperent , in quibus evidenier advciiius sancli 
Spiritus prxdicalur {Act. ii, %4)i Don invenirentquo- 
modo id immissum esse dicereut. Voluni eiiim iiescio 
quos corruplores divinorum Libroriim ante ipsius 
Maiiicba;i tempora fuisse ; corru|nsse autem illos qui 
Juda^orum lcgem Evangeiio miscerc cupicbanU Hoe 
autcm do Spiritu sancto diccre nequcunl , nisi forte 
diviiiasso illos asscrant, ct |iosuisse in suis librie 
quod contfa fulurum aliquando Manichieum, qui Sfi- 
riium sancium pcr se missum esse diceret, proferre- 
lur. Verum de Spirilu sauclo alias plaiiius aiiqiiid 
eloquemur. Nuiic ad iioc quod iiitenderam redeainus. 
8. Nam ei hisioriam Veleris Teslamenti , et »ti<^ 
logiam , et analogiam in Npvo Testamenlo inveniri» 
satis, ut puto, cst demoustralum : de allcgoria restai 
ostendcre. Ipse Liberator nosler in Evaogclio alle- 
garia utitiir ex Veterc Testamenio : Generatio, inquil, 
haic iignum quigrit; el nmi dabitur ei ni» iignum Jouee 
. propheUB, Sicut enim Jonae in ventre ced tribui diebui 
et tribui noclibui fuit , eic el Filiui hominii Iribui die" 
bui et tribui noetibM erit iii corde terrce {Matth. xii, 
59, 40). Nam quid cgo de aposUilo Pauio dicam , qui 
etiam ipsam Exodi liistoriam futur» cliri»tiaiiac plebit 
aUegoriam fuisse significai ad CorinUiios Episiola 
prima? Nolo aute$u voo ignorare , fratre» , quia patrea 
tioetrionmee tub tmbe fuerunt^ el omne$permare trmu* 
ierwUr ei ommee in Jfoyun * baptiaati iunt , tii nif^ir 
ct in umri : d onmee eumdem cibmn ipiritualem tiia»- 
ducoHrunt « et onuue eumdem potum epiriiuatem bibe^ 
runt, Bibebaut euim de spirituali coneequeute eoi pt f ra * ; 
petra autm ontt Ckriitue. Sed non in pluribui eorum 
coinpUcuit Dea f : proetrati enim tuni in dmaio. Bmc 
autem figurof uoilrce fuerunt , iil non amue cnpidi iita- 
/orift.*i , iicut et illi concufHcrunt. Neque idola coiamuiy 
Kcut quidam ex i7/ii, iicul icriptum e$t : Sedit populua 
manducare et biberOt et iurrexerunt ludere. Neque 
fornicemur , mut quidam ex iltis fomkflti iunt^ et c«- 
cideruttt una die vigiuti tria nultia hominum. Neque 
tentemui Chrittum , lictil quidam eorum tenlaverunt^ 
ct a ieri^entihue interierunt» JSeque mumiuremue , itrnl. 
quidam ex illii tnurmuraveruni ^ et perienmt ab exler^ 
ndnatore. Onmia autetu i$ta in (iguracottiingebant im$m 
Scripta autem iunt ad correplioitem uoeiram , tn i^vos 
/iaei iiecii/oriiiit devenerunt (I Cer. j , l*li)* Esi ilCH 
apud Apostolum aliegorit quflcdam , saoe ad causnm 
maximc periincns, ideo quod ipsi eam in disputando 
profcrre atque osientare consuenmi. Idem enim Pan- 
lus dicti ad Galatas : Scriptum e$t emm quod Abra^ 
ham duiee fitioe kabuit; unum da aneiUa^ei uuum de 
libera : aed ia quidem quide anaUa^ a eeundM m camem 



1 Rditi, m Mouie, Ai Bisi. Juxta grccuro, m Moyien. sle 
iDfhi coosentleiiies graeci veteres llbri habeut, Bitebaut 
emm ; ubi ediii, Hmbani auUm. 
• ui Mss., pmequeme eoi petra, 
s Editi» bcngpiaciit veo. At uss., compUtcuk. 



7! 



DE UTILITATE CREDENDI, S/ AUGUSTIffl 



fiA.lM €$l; qiri autm de libera, per promnmnem : quas 
Mir per aUegoriam dicla. Nam hac mnt duo Tesla- 
menta ; unum quiden{ de monte Sina in mvitulem ge- 
'veroM, qnod eU Agar. Sina enim mon$ ett in Arabia^ 
qui eonfimt ei owe nitnc ctt Jerutalem , et tervU cum 
filiit tuit. Quo! autem turtnm ett Jerutalem , libera etlT 
qnce etl mater onmium nottrum (Galai, iv , 22'26). 

% \\\c igitur illi lioiiiines niinium mali» diim fni- 
6irar€ Lcgem conaiiiur, eas Scripluras approbarc nos 
coguiit. Altendunl eniin qood diclum est, i:i serviiule 
esse eos qni sub Lege sunl, ct id uliimum prx cae- 
leris Tcnlilaiit : Evacuaii etUt a Chritto, qni in lege 
juttificamini ; a gralia excidittit {Id. v, 4). Nos hxe 
omnia Tcra csse concedinms, ncc illain legcm neccs- 
sariam cssc dicimus, nisi ch quibiis cst adhuc utilis 
servilus : idcoqiie uliliter esse latani , quod homincs 
qui revocari a pcccatis rniionc non potcrant, tali lege 
cocrceiidi crant, poenaruni scilicct istarum qux vi- 
deri ab stuliis possunt, niinis ulquc tcrruribus; a qui- 
bas gralia Chrisii cum libcrat, non legcm illam da- 
innat, scd aliquar.do nos obtcmperarc suas ciiaritali, 
non servire liinori Legis , iimlat. Ipsa est gratia , id 
esC , bcncficium qiiod non intelligunt sibi vciiissc di- 
vinilus , qiii adhuc esse cupiunt sub vinculis Legis. 
Qhos nierito Paulus objurgat tanquam infidclcs , qiiia 
:i scrviiute, cni ccrlo temporc justissima Dci ^iisposi- 
liotic subjecti eraiit , jatn per Doniiiium nostnini ic- 
fruin sc libcratos cssc non crcdunt. Ilinc est illiid 
ejusdem apostoli : Lex enim pcedagogut itoHer erat in 
Chritto {Id. iii , i4). Illc igitur pxdagogum dedit ho- 
iuinibas qucni timcrcnt , qui magistrum postca qucm 
dHigcrcnt. In qnibus tamcn Legis praeceptis atquc 
inandatis , quibus nunc Cbrlstianos uti fas non cst, 
qualc vel sabbaliiiii est, vd circumcisio, vel sacriflcia, 
et si qiiid hujusniodi est, tnnla my.steria continciilur, 
ut omnis pius intelligat nihil essc pcrniciosius , qiiam 
qaidquid ibi est accipi ad liiteram, id est, ad verbtiin ; 
nUiil autcro salubrius, quam spiritu rcvelari. Inde est : 
Uitera oceidit , tpiritut wtem vivificat (a). Indc cst : 
liiptum telamen in lectione Veterit Tetlamenti manet, 
quod non revelatur, quoniam in Chritto evacuatur. Evn- 
ciiaCur namque in Christo, noii Vctus Testamcnluni, 
sed vcLimen ejus; ut |>er Chrislum intelligatnr , et 
quasi dcnudctur , quod siiic Christo olisciirum aiquc 
: topcrtum est. Statiiii quippe ideni apostolus siibji(!it: 
€um autem trantierit ad Chrittum^ auferetur velatncn 
<II Cor, ni, 6, ii, 16). Noii enlin alt, Auferetur Lcx; 
aut, Testamentum Vetus. Non igitiir pcr Domini gra* 
tiam, tanquani tnutitia ibi tegerenlur, abiata suiit ; 
sed teginen potius, quo utilia tcgebanlur. lloc modo 
agitur cuni ii8,qui studiosc ac pic,non turbideatque 
improbe, Scripiuraruin iliaruin sensum rcquiruat, 
deroonstraturque sedulo et ordo rerum, et causae 
raciorum atqiie dictorum, ct Veteris Testamenti ad 
Novum unta congrucntia, ut apex nullus, qui non 
€onsonet, relinquatur; et figurarum tanta sccrcta, ut 
, ouiiiiaquaeinterprctandocruuntur, miseroscsse co- 



gant faicri , qui lia>c volunt anic condemnare , ^uam 
discerc. 

CAPUT IV. — iO. Triplex error Ugentium, Sed ot, 
oinissa intcrim aliitudine sciciiiix , sic agam leeiiiii, 
quomodo agcnduin nrbitror cum familiarl iiieo; 1d 
e^t, siciit ego possum, nou sicui doctis^mot viros 
posse miratus suin : tria genera snnt errorte , qailm 
homincs errant , cum aliquid legunt. De singulis di- 
cam. Primuro gonus cst , in quo id quod faliuni est 
vertim putatur, cum ajiud qui scripsit putaveriL AI* 
tenim est, quamvis non tamlaie patens, noA laniea 
minus noxiuin , cuni id quod falsuro esl verom piita»^ 
tur, id timon putatur quod/^tiam ille qui scripBil pn- 
tavit. Tcriium est , cum cx alicno scripto Inlelligiliir 
aliquid vcri, cum hoc illc qui scripsit nou InteUexerit. 
Iii qiio gencrc non pnrum cst ntnilatis , inio sl dill« 
geiilins coosideres , totiis lcgendi fructus est Inleger. 
Priiui gcucris exemplum est , ut si qnisquam , verbi 
grntia , dicat cl crcdal Rliadamanthuin apiid iiifcm 
audire ac dijudicare cnusas mortuorum, eo qaod 
Mnronis in cnrminc id legcrit {jEneid, ^b, 6, nen, 
566-509). Ilic enim errat duobiis modis ; qaod el rcm 
non credendam crcdit , neqiie id putamlus esl erMi- 
disse ille quem legit. Altcrum gcniis aniinadTerli sie 
poiesl : si quis, quia Lucrctius animam e v^tomis cise 
scribil , eamfiuc post inortem in casdero aiomo« solvi 
atqiic interirc , id vcriim ac sibi credendom arbilre- 
tur. Nain et hic iion niinns nilser est, st de re UmUi 
id qaod falsum cst pro cerlo sibi persoasil ; qaanqoam 
Id Lucretius , ctijus libris decepias esl, opiiiatiK sH. 
Quid enim hoic prbdest de aucloris sentenlia eemmi 
esse, quando sibi cum non per quem non emrel \ trd 
cum quo crrarel, elegerit? Tcrtio generi esl illad ic- 
comroodatum : si qois Epicorum , leclo ^iis in libris 
ali(|iio loco obi contiiicniiam laudat i in virtnte ilhmi 
summum bonom posoisse asscvcret, et idco non etsa 
culpandom. Iluic etiam quid obesi error Epicori , tl 
sumroum bonoro hoininis voluptalem illc corports cre- 
dit ; cum isle non se dederit tam turpi noxi.Tque aeiw 
tcr.iix , neque ob aliam causam ei placeat Epicoraa, 
niiii quod eum seiislsse non pulal , qnod sentiri non 
oportcat? Hic crror non niodo huinanos esl, sed saepe 
c:iam hominc dignissimus. Quid eniro , si roihi dc ali- 
quo qiicin diligerem nuntiaretur quod sibi, cum cssel 
barbaius, pueriliaro atque inrantiaro ita placcre mol- 
tis audicntibus dixcrit, ut eliam juraverK se similitcf 
vellc vivcrc, idque itn mihi prubaretor, iit iropudenter 
negarem? num reprehendendus viderer,si euro exi- 
stiniarcm, cum hoc diceret, significare f ololsse, sibl 
placcrc innocciiliam, et abeis qoibos honiinoro ge- 
nus involvcrctur cupiditatibus aniroum alienum, et 
ex eo illuin roagis magisque diligerero, quam antcn 
diligebam; ctiamsi forlnsse ille in puerorum aetatibus 
liberlatem qoamdani in ludendoct cibandoaiqoe igna- 
vom otium siultus adaniassct? Fac ^.lim euin esse 
defunctum postquam hoc mihi nuiitiatum cst, necln- 
tcrrogari a me potuissc quidqu.im, ut aperiret senlcn* 



{a) 1 Ketr., cap. U, n. i. 



' Hic, in anlc edills oroissa cral par:icu!a negnns. 



liam stMD ; tm^M ^N<|wawi tan inprobiis qui niilii 
tucGcnserei, cum honiinis laudarem propogilum ti 
volunuiein per itla ipsa verln qtiae acccperam ? QuiJ, 
quod etiam juslus reruni cxiaimilor non dubiiarel 
fortasse lautlare opinionero ac volnniaiem meam, cum 
el innoceniia mihi placeiei, cl iionio de bomine ia re 
dubia bene poiius existimarein , cum etiara male U* 
ccrei *? - 

CAPUT V. — il. Trei teriflwanm quarumque 
i^ifferentia, Ecciema clholica erroris iecundum uUum 
kwdum ex pra:dicli$ redargui non poteit in YeUrit Ta- 
itamenti leclione. Qux cum iU siiit, audi etiam canim- 
dem ftcripturarum loiidem conditioiics et dilTereniias. 
Nam necesse esi lotidcm occurrani. Aut enim ittilii«r 
scripsit quispiaro, et non util ter ab aliquo in.elligi- 
lur : aut utruroque inutiliier fit : aiii uiilitcr intelligii 
lecior, cum ille contra, qiii legiiur, scripserit. Horum 
Irium primura non improbo, ultimum iion curo. Nam 
nequc possum reprehondere boiiiiii(*m qtii nulla sua 
culpa inale iniellecius est ; nec iiudeslc iial»erc (|iiein- 
qtiain legi , qiii vcruiu r.oii vidcrit , cum ol)csse le* 
gciitibus iiiliil viileam. Unum igiiur gcnns esl pro- 
balissiinum» ei quasi purgatissimiim , cum ci boiia 
icripta sunt» et in bouaro partcm accipiuntiu' a legcn- 
tibus. Id quoqiie tamcn adhuc in duo dividiiur ; non 
eiiim penitus excludit crrorem. Nam evenit plerum- 
ciuo, ui cum benc senserit scriptor, beiie eiiam leclor 
sciiikii ; sed aliud qiiam ille, ei sx|)e melius» 8a*pe in- 
ferius, uiiliter lamQn. Cum autem et boc seniimtts quod 
ille quem legiuius* ei id esi viiai bene agendiB aocom« 
modatissunum» cuqiuUiissinie sese habci veritas, nec 
allttiide aperiiur falsii^iis lucus. Quod geoMS eum de 
rebus obsciirissiaiis lectio esi, rarissimum omnino 
est ; neque id, mea seateniia , liquido sciri , sed lan- 
iuinmodo credi potesi. Quibus euim arguniciilis ab- 
setitis vei mortui bominis voluutatem iia colligam, ui 
de illa jttrare poesim ; cum eiiam si pReseiis iutcrro- 
gareiur, multa esee poeseat, qu.T, si malus iioii essei, 
officiosissime absconderet? Illwl autem nibil ad rem 
cognoscendam. valere arbiiror , qu;ilie fuerit ille q«i 
scripsii : bonestUsime latnen bonus credltur » ciijus 
lilteris gciieri buinano posleriiati(|ne e<ui8ultum esi. 

12. QiiaiiiiibreM vrllem niibi isti dicercBt, in qiio 
gcnere |)onani £oclesi:e cailioiicai, quem putant, er- 
rorcni. Si in primo, grave onmino criiiicn : sed de 
reiisioBem loiigin(|iiain nuii req^iirit ; saiis est eaim 
iiegare iia ncn inielligt're , ut illi , cum iiivehimiur, 
exisiiinaal. Si in socuudo , non minus grave est : sed 
eadem voce n-fi^llcniur. Si in terlio, nuUum crimen 
cst. Agr, ac deinde Scrjptiiras ipsas considera. Quid 
eiiim hbris el\iiciuDt Veleris, qiiod diciiur, Teslamen- 
ti ? Numi|uidnam quod boni eiini, sed nale inielligan- 
tur a nobis? At oos ipsi aon accipiuni. An quia aec 
boui sunt, nee bene accipiuniur? Ai boc siipcrior de- 
fensio satis expugiiai. Aji ilbid diceni : Quamvis beae 
a vobis accipiantur, mali suni tamen? Quid esi aliud 
vivos , cum quibus res agitur , adversarios absolvere, 

' Uv., matediceret. Melius Fr. el Mss., male Hceret :snp- 
jJo^ exihtunare. 

Sanct. August. VIII. 



UNUS. 74 

atq^e olim meriuoA, cum qiiibus nulla contcnliu esi, 
accusare?Egoquidero illos virosetomnia uiiliterme 
morix mandasse, et magnos ac divinos fulsse, ei illaui 
legem Dei jussu ac voluntale promulgatam esse cl 
condiiam crcdo : et id ^ quanquam perpauca ejus ge- 
ncris librorum sciam , persuadere tamen facile pos- 
sum, si mihi aH|tius et minime pertinax animus ad- 
bibcatur ; atquc id laciara, cum copia nobis data fuerit 
bcnevolarum aurium ac meiitis 111» : scd lioc cum po- 
teio; nuiic autcm nonne mibi saiis est, qiioquo modo 
se ista res haboai, decfptum non fttisse? 

CAPUT VI. — 13. De Scripturis non credendum 
expotitoribus earum inimicie. Tesfor, llonorate, con- 
scicnliammcam, et piirisanimis iiihabitanlem I>eum« 
nihil me existimare pmdeniius, castius, religiosius, 
quam sunl illse Scripturu) omneSy quas Testamcnti 
Veleris nomine catbolica Ecclcsia retinei. Miraris, no- 
vi. Non enim dissimulare possum, longe aliter nobis 
fuisse pcrsuasum. Sed nihil esi profeclo temeritaiis 
plenius ( quse nobis tunc pueris inerai }, quam quo- 
rumque librorum expositores deserere» qui eos se 
leaere ac discipiilis iradcre posse prontentur, etco- 
nim sententiam requirere ab his qui condilorilms 
illorum alque aucioribus accrbissimiim, ne>cio qu;i 
cogcnle caiisa, bellum indixcrimt. Quis euim silii 
uiiqiinmlibros An^tolclis reconditos et obscurosab 
ejus iiiimico exponciidos putavit ; nt de bis lo^iu^ir 
disciplinis, in quibus lecior foriasse sino sacrilegio 
labi potest ? Quis denique geometricas litteras Ar- 
cbimedis legerc, magistro Epiciiro, aut disccre vo- 
luit ; contra qiias ille multum pcriinaciter, nihil en- 
rum, qaaniiim arbitror, inielligens» disscreliai? Aa 
isUe Scripiune Legis planissinuc siinl, in quas isti 
quasi vulgo exposius impetum raciunt frustra et uia- 
niter?Quimihi siinilesvideutiirilii muIiercuLc, qiuim 
iidem ipsi solent deriderc, qux irata quod ei sol isle 
landaretnr, et a manicbaea quadam fcmina colendns. 
commendaretur, ui crat religiose simplex, coneit:! 
exsilivit, et eum locum .quem sol pcr fencsiram i|Iu- 
suravcrai, crebropedepercutiens, Eccesolcm deuiii- 
quc luum calco. clamare cqDpit : stulte <uiiniiiO atqiie 
nudicbriter ; quis negat ? Scd mmne libi tales viden- 
tiu* isti» qui ea quscuon intcUigiuil, aiii ciir,aiit omni- 
no qualia siint, quamvis jacenlibus similia, subtilia 
taiRcn intclligcalibus alquc divina, magno iuipeUi 
orationis maledictisque Liceraulcs, quia eis impcri- 
ti plaudunl, aliquid se pruriccre exisiimant ? Quid- 
qiiid est, mihi cnnie, in Scripinris illis, aliuui el di- 
viuumest: inest oiniiino verilaS, ct reficicndis in- 
stnurandisqiie aniiuis ^jcommodatissinia disciplina ; 
et plane ita modificata, ui nemo inde hnurirc iidu 
possii quod sibi satis esty si modo ad hauriciiduni 
devete ac pie» ui vcra reiigio poscil, nccedat. Qmul 
uttibi proben, multis ralionibus et longiore 01 a- 
tione opiis est. Agendum eium tecnm prius esi» iii 
auctoree ipsos non oderis, deinde ut tnes : ci lice 
agcndum quovls elio modo potlus, quam expnnen- 
dis eorum sententiis et litleris. Proptcrea quia sl 
Virgllium odissemus, inio si non eum, priusquaiii 

(TroisJ 



75 



DE UTILITATE CREDENDI, S. ALGUSTLM 



76 



kilelloclus <i{iiu>i, majvftiDI nostronim commendaiio- 
nc diligcremus, nunquam nobis saiis fiercl de illls 
ejus quaestionibus innumerabilibus, quibus grammati- 
ciikgilari eiperlurbari solc.iit : nec audiremus liben- 
ter, qui cum ejus laude illas expcdirct ; sed ci favc- 
rcmus, qui per eas illum crrasse ac dclirassc cona- 
relur oslcndcre. Nunc vero cum eas muUi ac yarie 
pro suo qui,sque raptu apcrirc concntur, his pntis- 
simum plaudiiur, pcr quornm cxpositioncm mclior 
Invenilur pocia, qui uon soUnn nihil pcccassc, sod 
niliil nonlauilabililcr ccciiiissc, ab cis ctiam qni il- 
Imn non intelligunl, crcditur. liaque in quansliuncula 
magistro deficicnli, ct qtiid respondoat non iiabcnti, 
succcnscmus potins, quam illum mutum vitio Mto- 
nis putamus. Jam si ad defcnsionem suam pcccatuni 
tanti auctoris asserere volucril, vix apud cujn disci- 
puli, vel datis mcrccdibus, remanebunt Quaniuni 
crat ut siinilcm bcnevolentiam pr:i;bcrcmus cis, pcr 
qnos locutum cssc Splritum sanctum tam dininrna 
vetiislalcrirmntumesl? Scd scilicct intciligcntissimi 
adolcsccntcs, ct miri ralionum exploratores , non 
evululis saltcm illis Littcris, non quxsilis mag sliis, 
non alittuantuni nostra tarditatc accusala, non dcni- 
quevcl mcdiocri cordc concesso cis qui ojiismodi 
Litteras (icr tolum orbcni lain longo lcinpore legi, 
<;u8todiri, traclarique volucrnnt; nibil apiid illos 
crcdcndum putavimus, eorum qni istis iniinici infe- 
fctique sunt voce commoli, apud quog falsn pollicita- 
tioncrationisinauiita millia fabularum crcdcre et 
-colere cogcrcnmr. 

CAPUT Yll. — 1 i. Qumenda vera religio. In eis 
qnarenda qui execUunl,fani(e celebritale et omniumoc' 
cupalione populorum. ObycUtri [ruslra, apud pauco* 
esse veriiatem, nec qwerendam in mnUiindine CuUioU" 
€onim. Temere visum Uonorato^ absnrda qucedam tradi 
♦Ji calholica religione. A tcligione qnanrenda apud Cn- 
tholicos nilul prohibebat . Cum inquiritur vera religio^ 
sumendum exordium a catholica Ecclesia. Scd nunc 
qnod inslitui peragam,sipossum,et sicapiidtc ngani, 
ut (idcm ciitbolicam non intcrim apcrinm, scd r.d 
ftcruUinda ejus magna mystcria, eis quorum animac 
sil^i curxsunl, spem divini fructus et invcnicnd.c vc- 
ritatis ostendam. Ncino dubitnt cum qui vcram reli- 
^gionem requirit, aiit jnm crcderc immortalcm e>sc 
animam cui prosit illa rcligio, nut ctiain idijistim in 
eadcm religione vellc invcnire. Aninuc igiiur cnnsn 
oninis religio : iiam corporis natura quoquo inodo se 
lial>eat, nullam curam ac soUiciludincm incutit ci, 
pracscrtim post mortem, ciijus anima lenucrit quo 
* bcata sit. Animae igitiir causa vcl solius- vel maxiinc 
vcra, si qua est, rcligio constitnia est. ll:cc auteni 
onima, vidcro quam ob causam, et obscurissimum 
essc conflteor, errat tamcn ac stulta csi, ut vidcmus, 
doiicc adipiscatur pcrcipiaiqnc sapicnliam, ct fortas- 
se ipsa cst vcra rcligio. Niim lc ad fabulas niitlo ? 
numaliquid cogo te temere credcre? Animam no- 
•tram dico errore ac stuliitia iiTctitam ct dcmersain, 
viam, si qua est, quaercre Terilatis. Si hoc in tc non 
€11, da vcniam, ctparliciparomcriim. qtrrso, «capicn- 



tinm tuam : sin id qnod dico agnosris iii te, skniil, 
obsecro, qiixramns veram. 

15. Puta nos adhuc nemitiem jmdissc ciijiitpiam 
rclgionis insimiatorcm. Ecce res nova cst a notiis 
ncgoiiumque siisccptum. Quarrcndi snnt, creilo, hti- 
jus rci, si iilla est *, professorcs. Fac nos reperisse 
alios ariud opinantcs, et divcrsitate opinioniiui ad se 
qiicmque tralicrecupicntes ; sed inter ho8exc»'llere 
fanuc intcrim cclcbritnte qtiosdain , atiue omuimn 
peneocciipationc pf^piiloriim. Utrum isti veruin ris- 
nr^nnt, inagna quTsiio cst : sed noniie prins sinit cx 
ploratidi, ut quamdiu crramus, si quidein bomiii4*8 
sninns, ciim ipso gcncre biimano erraro Ttdeatnnr f 

f G. At cnim apud paucos quo&dam e^t veritas. Scis 
crgj jamqux sit, si scis apiid qiios sit. Nonnc di\c- 
ram paulo anle, ul qunsi rudes quxreremns ? SiNt si 
cx ipsa vi verilatis paiicos eam tenere conjectas, 
qui vero sinl, nescis ; qnid si ila pauci sant qiii ve- 
rumsciunl, uiauctorii.-itesiia multitiidiiiem leiie:iit, 
iinde se in i!la secrcta expedire et qiiasi eliquare paii- 
citas possit ? Nonne Tidcmos qoam paiici sifminoiii 
cloquentiam Ciinseqiiantur, ciim pcr totum •rlM*iii 
rhetorum scliolx adolcsc^ntium grcgibus pcrstrcpanl ? 
Numquidiiam imperitorum perterritl muItitiidiHe , 
quicumquc boni oratores evadere voliint, CaKilii sHii 
potius, aut Erucii orationibiis, quam Tiitlianis iiav:m- 
dam opcram existimant ? Ila^c appetunt omnes, qn^e 
majorum auctorilate Qrmata sunt. Eadcm imperdo- 
ruin turbx disccre moliuntnr, quae a paiicis doeiis 
disccndu rccepta sunt : asscqirantar autcm perpnuci, 
agunt pauciores, clarcscunt paucissimi. Quid, si lale 
quiddam cst vera rcligio ? Quid, si multiludo impe- 
ritorum frcqiientat ccclesias, scd nulliim argiimcntnm 
csi, ideo neminem 111.8 mysteriis factiim esse perfe* 
ctum T Et tamen si tam pauci studerent eloqaenti.T, 
qaam pauci sunt cloqiientes, nunqaam ii08 parenica 
noslri magistris talibus^ comnfendandos paiarent. 
Cum igltur ad hxc studia nos multltudo inTitaveril, 
qux imperitorum parte copiosa e.-t, ut Id quod panci 
adipisci possunt adamaremus ; cur nobis esse sinii- 
lcin in religione nolumns cansam, quam cum magno 
animo) dlscrimine fortasse coiitemniinas? 5i eniin 
verissimus ct sinccrissimus Dei cultus, quamvis slt 
apod paiicos , apiid eos tamen est quibas multititdo, 
quanquam cupidiutibus isTolnta et a pnritate hilel- 
ligeniiue remota , consentit ; quod lieri posse quls 
dubitct ? quxro, si quis temeritatcm vecordianiqne 
nostram arguat, quod non apud ejiis magistros ejin 
diligeiiter iuvestlgamiis, cujus inTcniendae nobis ma- 
gna cnra iiicst, quid respondere posslmus? Deier* 
ruit me multitudo ? Cur ab stadio artiuro liberallnm, 
vix hnic pricscnli vlfe aliquid commodi aflrerenlinm ; 
cur ab inquirenda pecunia ; curab lionoreadi))lsceii- 
do ; cur denique a comparanda et relinenda liona 
valetiidine, postremo curab ipsa bcaiaR vila; appeti- 
lionc ; cism his oinncs occiipontur, pauci excrlhint, 
nul!a dctcrrnit innliitndo? 

» sola oiUtio l.ov:jaiensium, si nntta est. Meriduae. 



77 I IBER 

17. Atabsurda ibl dici videbantur. Quibos asse- 

rentibus ? Ncmpe inimicis, qaalibct causa, qualibet 

ralione» non enim hoc nunc quneritur, timen inimi< 

cis. Cum legercm, pcr me ipsc oognovi. Iiane esl ? 

Nulla imbutus poelica disciplinaTerentianum Maurum 

sine magistro attingere non auderes ; Asper, Cornu- 

lus, Dooatns et alii innumerabiles requiruntur, ut qui- 

Sibet poeu possii Intelligi, cujus carmina et tbeatri 

plausus videnturcaptare: tu in eos Libros, qui quo- 

qno niodo se habeant, sancti tamcn divinarumque 

reriini pleni, propc totius generis hiimani coufessio- 

ne dlflaniantur, sine duce irruis, et dc his sine pnc< 

ccptore audes ferre sentcnliam ; nec si tibi aliqua 

occurnint quse videaiitur absurda, tarditatcm luam 

et putrcrnctum tabe 1 ujiis mundi animiim , qiialis 

oinniiim »tulloniin cst, accusas potius, qiiain cos qiii 

fortasse a Uilibus intclligi neqiicuiil l Quxrercs ali- 

quem piiimsimul ctdoctum, vel qiii taliscsse muUis 

consentieiitibus diceretiir, ciijiis et prxccpiis indior 

et doctrina peritior (icres. Non f.icile reperiebatiir ? 

Cuin laiK)rc invesligareiur. Dccral in ea tcrra (|iinm 

iiicolcbas ? Qu.T causa ntilius cogorct peregrinari ? 

Iii contincnti prorsus latcbal, aut non cral?N.(vi- 

garetur. Si in propinquo trnns ninrc non iiiveniebatur, 

progrcdorcris usqiie ad illns terras, iii quibus ca quoe 

illis Libris contiiiciiliir, gesta cssc dicuiitur. Quid tale 

focimits, I1onoraie?Et tnincn religionem forlasse 

sanctissimam ( adhuc eiiimquasi dubilandum sit lo- 

quor ), cujus opinio totum jain terrarum orbem occu- 

pavit, miserrimi pucri pro tioitro arbitrio judicioi]iie 

damnavimns. Quid, si ilia quas iionnullos imperitos 

in eisdem Seripturis videiitur offendere; eo sunt ita 

posita, utcum res abborrenles a seiisu qualiumcumque 

hominum, ncdum prudentium atque sanctorum, lc- 

gerentur, secretam significationem multo studiosius 

quarreremus ? Nonne ccrnis, ut Catamilum Bucoli- 

cerum ^ cui pastor durus efQuiit, coneniur ho- 

miiies iiiterpreiari, et Alexim puerum, in quem Pla- 

to etinih carmcn amatorium fecisse dicitur » nescio 

quid niagnum significarey sed imperitorum judicium 

fugere anirinent; cum sineullosacrilegio poeu iiber-' 

rimus videri possit libidiiiosas cantiunculas edi- 

disse ? 
iS. Scd revera revocabat iios atque prohibcbni a 

qua^rendo, aut alicujiis legis sanctio, aut aders.in- 

tium polentia, aul sacraturum * pcrsona vilis, aut 

fama turpis, aut institutionis novitas, aut occulta pro- 

fessio? Nihil lioruni est. Omnia divlnn el humaiia juri 

permittunt quxrere catholicam fidem ; teiiere autem 

ct colerc, per humanum certe jus licct, si de divino 

quamdiu erramus, inoertum est : nemo imbecillila- 

lem nostram terrct inimicus (quanqnam veritns atque 

anini:r salus si diligenter qnaRSita, ubi tutissime licet, 

inveiita non fiicrit, ciim quovis discrimine quxri de- 

bcat) ; omnium dignitatum ct poteatatum graiteii buic 

* Ediii, catimihm Bvcolicun*. AtMss.» CaUufnUHm Bueo- 
/icorKm.caiaiiiliushicquo nouiineiiucr meritorius vocattir, 
inieiligetidus ii se Alesis puur, de quo VirgiUus tn Bucolicis, 
Fclog. 2. 

* inus Micha.>li'ius codcx, sectatorum. 



UNUS. 1t 

divino cultui devotissime inserviant ; bonestksfmuiii 
est religionis nomen, et praeclarissimuni. Quid Im'^ 
pedil tandem perscmtari atque discutere pia et seduU 
investigatione, utrum hic sit iliud quod sincerissime 
nossc et custodire paucos nccesse est, etiamsl om- 
nium in Id gentium volunias favorque consplret T 

19. Quac cum ila sint, fac nos, ut diii, nunc pri« 
mum qnxrere cuiiiam rdiginni animas nostras pur- 
gandas instaurnndasqne tradaiiius : procul dubio a 
catholica Ecclesia sumendum cxordium. Plurcs enim 
jam Christiani sunt, quam si Judxi simulacrorum 
culleribus adjungantur. Eorumdem antem Christia-- 
norum, cum sint haereses plurcs, atque omnes se. 
catholicos vdint vidcri, aliosque prxter se hxreticos 
nominent, una esl Ecclesiay ut omnes concedunt; si> 
totum orbem considercs, refertior rooUitudine ; uC. 
autem qoi noverunt affirroant, eliam veritate sincerior . 
cxleris omnibus. Sed de vcritate alia quassiio esC : ; 
quod autem quxrentibus satis est, una cst Calholica, . 
cui hrereses alise diversa nomina imponunt, cum. 
ipsx singule propriis vocabulis, qusc negare non au- . 
dcant, appcllcntur. Ex qiio intelligi datur, jiidicaiiti- . 
bus arbitris qiios nulla iin|)cdit gratia, ciii slt * ca- 
iholicum nomen, ad quod omncs ambiuut, tiibucii- 
duni. Sed ne id ioquacissime aut superfluo qnispiam . 
disserendum putet, una est certe, in- qua ipsae quo- . 
dain modo etiam humanae lcges christians sunL. 
Nullum ego hinc prxjudidum fieri volo, sed exordium 
quxrcndi opportonissimum judico. Non eiiim m»* 
tuendum csi ne vcrus Dei cultus nullo proprio robor6i 
innixus, ab eis quos fulcire debeaty fiilciendus essc 
videatur : scd certe perfectae felidtatis est, al polpe-| 
rit ibi verum invcniri, ubi et Inquisitio ejus er.roiea*» 
tio securrissima est : si non potueril, tum defmmi . 
alio, quocuniqne periculo, adeundum atque rtma» . 
diim, 

CAPUT VIII. — iO. Qua Au^tinui tria venmt ad 
catholicam retigionem, His igitur constitutis, quac, vs 
opinor, ita justa sunt, utobtinere apud te isuro eau- 
sam quovis adversario debeam, edam tibi, ut pos- 
sum, ctijusmodi viam usus fuerim, ctim eo animo 
quxrerem vcram religionero, quo nunc esposui esse 
quxrendam. Ut cnini :; vobis trans niare abscessl » 
jam cuncubundus atquo hssitans, quid mihi tenen- 
duin, qu*d dimittendum esset : quae mihi cuncutio Ir 
dies major oboricbatur, ex quo illoro hominem («)» 
ciijus nobis adveiitns, ut nosti, ad explicanda omnia 
quae nos inovebant, qoasi de ccelo promittebalur , 
audivi ; eumquc, excepU quadam eloquciitia, taleni 
quales cxteros esse cognovi : rationem ipse mceuni 
habui magnamque deliberationem jam in lulia eon- 
stitutus, non uirum manerem in illa secta, iii quam 
me incidisse pcsnitebal, sed quonam modo veruiii 
inveniendum essety in cujus amoreni susiiiria roe:i 
nulli rodius quaro tibi noU sont. Sxpe milii videba- 
tur non posse inveniri, magnique fluctus cogitationuiii 
mearum in Academicomm suffragium fcrebantur. 

i KonnuUi ^tes., auod ri »L 

(a) Fauttum» ex hb, S Couless., cap. 6. 



*\ 



tepe rmus InlueM, quanUim potcram, menlcm 
huroanam (aro Tivacem, tam sngacero, tam perspi- 
eacem, non putabam lalere Tcritatem, niai qiiod in 
ea quxrendi modas laleret, eumdcmque ipsum mo- 
dum ab aliqiia divina auctoriutc csse suroendam. 
Restabat qu:erero quxnam illa cssct auctoritas, cum 
in lantis dissensionibiis se qoisqne illam traditurum 
pollicerctur. Occurrebat igitur incxplicabills siWa, cui 
demum Inscri multum pigebai ! atque iiiter liacc sine 
nlla reqnie, ciipiditate rcpcriendi vcri animiis agiia- 
batur. Dissuebam me Umen magis magisque ab istis, 
quns jam desercre proposuerAm. ResUbat autcm 
aliiid niliil in laniis perlculis, qiiam iit divimin pro* 
.Tidenliam lacrymosis et miscrabilibus voctlius ut 
opem mihi fcrret, deprccarcr. Atque id scdulo facie- 
bam : et jam fere mo commovcrant nonnull c di>po- 
tationes Mediolanensis episcnpi (a), ut noii sine spe 
aliqna de ipso Yelere Tesuinrnto miilu quaDrorc cu- 
perem, qu», ut scis, nialc nobis coinnicndaU cxse- 
erabamur. Dcerevcramquc lamdiii csso caiccbuincnus 
in Ecclesia, cui iraditus a parentlbus eraini, donec 
aul Invcnirem quod vellem, aut mibi pcrsuaderem 
non esse quasrcndum. OpporUinlssimum ergo me ac 
▼alde docilem tunc invenire possct, si fuisset qui 
posset doccre. H :)C ergo modo et simili anim» lu» 
cura si ' dlu te quoque affcctum vides, et si jam satis 
libl jacUius vidcris, flncmque hujusmodi laboribus 
Tls imponere; sequcre viam caiholice disciplinae , 
qnae ab ipso Clirisio per Apostolosad iios usqtic ma- 
navit, et ab liinc ad posteros manatura esl. 

CAPI3T IX. — 41. CathoUca Ecclesia venieniibui 
ynBcipil fidem ; h(Bretid promiUunt rationm. Nihil viiii 
tm nt fide, atque inter credenUm et credulum {tfuod 
nomen cuipm datur) plwrimum iMeteue. Ridicu- 
liim, inquis, islud est, cum omnes hanc se pro- 
fiteaiiiur tenere, ac docorc. Prolltentur hoc omnes 
lucretici, negare non possum ; scd ita ut cis qiios 
illecUnt, raiionem sede obsciirissimis rcbns |K)tli- 
ccantur redditiiros : eoque Gatholicam maiiiiic cri- 
luiiiantur, quod illis qui ad eain venitint prirctpitur 
ut cfcdaiit; se autem non jiigum credendi imponere, 
sed doccndi fontem aperirc gloriautur. Quid, iiiqais, 
dicl potuit, qiiod ad eomm laudem inagis pertine- 
rct * ? Non iU est. Hoc euim faciunt nullo roborc 
prxdiii, sed ul aliquam concilient multitudiiiem no- 
iiiiuc raiionis : (pia promissa Daluraliter anima gau- 
«ict bumana, nec vircs suas valcludinemque cunside- 
raiis, saiiorum escas appetendo, quoe maie oommit- 
liiiitur itisi valentibus, irruit in vencna fallcntitim. 
Nam vera religio, iiisi credantur ea qiia: quisquc 
p >stea, si se bene gesserit dignusquc ftierit, assequa- 
tur ati|ue percipiat, et omnlno sine ' quodam gravi 
aiictoriiatis impcrio iniri rectc niillo pncto poiest. 
S2. Sed qiixris fortasse vd de hoc ipso aliquam 



9U 



t Edltio Lov. omUUt, it; cujus looo Er. et Mss. habeofty 



DE JTILITATC CREDENDi, S. AUGUSTiNI 80 

aocipere rationcm, qiia tihi pcrsiiadeator, nonprins 
ratione quam fide te csse duceiidum. Quod facile 
potest, si modo a^uom le praebcas. Sed ut cummodc 
flat, volo quasi respoiideas Iiiterroganli : et priiiio 
dlcas milii, qiiare libi videatnr non esse crcdendum. 
Quod ipsa, inquls, crcdulitas, a qua creduli oomi- 
nanCtir, vitfum quoddam mlhi vidctur esse : alioquln 
hoc nomcn non pro convicio objecUre solercmus. 
Nam si suspiciosus In vitio cst, eo quod non com- 
perla suspicntur ; qtianto mngis credtilus, qiii hoc a 
suspicioso dilTerl, quod ille incognitis aKqiiam» ibie 
nullam tribuit dubitationem. Interim accipio haiic 
opiuioncm ac dislinctionem. Sed scisciiam curiosuni 
non nos solerc appcllare sine convicio ; studiosum 
Tcro etiam ciim laude. Qnamobrom aitcnde, si |ila- 
cct, etiam intcr hxc duo quid tibi distare videatur. M 
certc rcspondes, quod quamvis uterquc agatur inagna 
cupidiutc noscendi, curiosus tamen ea rcqiiiril quae 
niliil ad se atiinent; sludiosus auiem conira, qu:c ad 
sese attincnt rcquirit. Sed quia noii negamus ad lio- 
minem perlinere conjugem ac libcros et corum salii- 
tem ; si quispiam peregre posiius, queinadmoduni 
valeant ac sesc aganl sua conjuz ac liberi, omnes 
iidvcnicntes scdulo pcrconictur, inagna uti^ue diici- 
tiir cupidiute noscenili : ct umen liunc stiidiosum 
Don vocamus, qtii ct magnopere scire vull, ct ca quje 
ad se maximc pcriiiient. Quaro jam iiitclligis co va- 
cillare isUin dcflnliioiicin siudiosi, quod omnis qui- 
dem sludiosus ea nossc vult quoc ad se pcrtincnt, ntm 
tamcn omnis qui id agit studiosus vocaiidus cst ; scd 
is qui ea qux ad aniinuni nutricndum liberalitcr at- 
qiie ornandum pcriinent, impcnsissimc reqiiirit : 
Uinen studentein rccle appellamus *, pnesertiin ad- 
dcutes quid studeat audire. Nam etiain suoruni stu- 
diosum pusstimiis appellare, si suos Untum diltgt: 
non latiicn adiunctionc nulla , communi ntunine 
studiosorum dignuin pulamiis. Audiendi aulcin cupi« 
dum quemadmodum se sui baberent, non ap|tcllarcin 
studiosum audicndi, nisi gaudens (ama bona idip^um 
sfcpe vellet audirc : stiidcntem vcro, ctiamsl scniel. 
RcFer nunc animum ad curiosum, et dic niihi* utriim 
si quis fabcllam iibciitcr audiret, nihil sibi oinnino 
profuturam, id esi, rcrum ad se non pertiuentium ; 
iieqiic id odiose * aiqiie crebro, scd rarissiine ac 
inodostissimc, vcl iii coiivivio, vel in ali(|uo circtilo , 
ullovc coiisessu ; videreturne tibi curiosus ? Non opi- 
nor : scd ccrte babens illius rci curam, quain llbenter 
audiret, profeclo videretur. Quapropier eliam curiosi 
denniiio ca regula, qua studiosi, emeiidanda csl. Vide 
igitur utrum et illa siipcriora emcndanda siiit. Cur 
cnim ntin el suspiciosi nomiiie indignus sit, qui 
aliqiiando aliquid suspicatnr ; ct creduli , qiii ali- 
quando aliquid credii? liaque ut iotcr stiidentem 
alicqjtis rei cl omniiio siiidiosum, rursunique iulcr 
curain habcntcm aique ciiriosum : ita iniercredcu* 
lcin et crcdulum plurimum inlcrest. 



* Omnes Mss., maxime pertmeret. 

* Editi, perciinatf ontnitio slne ; ooiisso, el, qnoJ rcsti- 
tnttur ex Mss. 

<fl) Arabro;ii. vid. lib. 9 confoss., capp. i\ 14. 



* Edill vitiosc ferebant, vnpemtssime retfmntt euin stu* 
deutem recte appcUamus. r.iiieiMlaniur ex Vss. 

* (luiflani Mss., otiose. 



il LIDEa UNUS. 

CAPUTlL.— io. Twrpe non es»e crtderc in religione. 
Katianl perdpiendw idomi perpauci : via nd relhjionem 
tutior et Unenda ab omnibus , fidci. Sed niHtc vide , 
inqtties , uirum in religione crcJerc dcbcamus. Ne- 
qiie etiiin si conccdimus aliiid csse crcdere , aliud 
ctedulum eise , sequitur ul iiulla culpn sil in religio- 
Hibtts eredere; Qaid enim , si et eredere el credttliim 
esse viliosttmest, qucmadinoduin et cbrium ei ebrio- 
sam esse T quod qiii certum cxistimat , milliim mihi 
^iberc posse amicum videtur. Si enim turpe est ali- 
quid credere,aut turpitcr facit qui amtco credil, 
aot nibil aniico credcns qtiomodo amicum vcl ipsum 
vet te appeHet non vtdco. Hic fortasse dicas : Con- 
cedo aliquid aliquando esse credendum ; nunc expedi 
qiiomodo in rcligione turpe non sit credere, anie- 
qunm scire. Faciain, si potero* Quocirca tx tc 
qii.pro quid existimcs tn gravlore culpa esse , religio- 
iiem tradere indigiio , an id quod ab cis qui illam 
iraduni dicitur, crcdere. Si qiiem dicam indignum, 
non inlcHigis : eum dico, qui (icto pectore accedit. 
Coiiccdis , ut arbiiror , magis eulpandum esse , tali 
homini pandere si qua sunt i>ancta secrcia , quam 
religiosis vlris de ipea religione aliquid aflirmantibus 
credere. Neque eniin te aliud respondere dccuerit. 
Quare ntine f.ic putes eum adesse , qui tibi religio- 
jiem sit tradiiurus : quonatn modu illl Hdem facturus 
^, vero animo te accedere, nequc quidquam in te, 
quod :)d hanc rem attinet , doli atquc simulatlonis 
^ssc ? Diccs , boiia tua conscientia nibil tc flngere , 
quaiitis poieris idipsum asserens vcrbis , sed famen 
verbis. Non enim animi tut latebras, ita at intinie 
sciaris , liomo bomini aperire possis ^ . At ille si di- 
xerit , Ccce crcd» tibi ; sed nonne est apqiiius ut 
etiam tu credas mihi, cum tu bcneficium, si ali- 
quid viri tctieo, sis accepturus, daturttS fgo? qtiid 
respoiidcbis , nisi esse crcdendum? 

d4. Sed, biqiiis, noone erat melius, rationeiB 
mihi rcdderes * , ut ea quocumque me duceret , 
sine ulla sequercr temeritatc ? Erai fortasse : scd 
cuin rcs taiita hii , ut Dcus tibi ratione cognosccfidus 
sit , omnestte piitas idoiicos esse pcrcipiendis rntio- 
nibus, quibusad divinam inteliigentiam mens duci- 
iiir buiiiana , an plures , an paucos ? Paucos , ais , 
existimo. HoruniBe in numero esse te credis ? Non 
est nieiim , inquis , boc respondere. lUius ergo pu- 
las , eiiam hoc tibi credere : quod quidem facit. Tu 
tantutii mentcnto, jam eum bis credidisse tibi incerta 
dicenti ; te illi religiose admonenti ne semel quidem 
ydle credere. Yerum fac ita esse , el vero animo le 
ad acclpiendam religionem acccdere, et iia paucomm 
te esse homiiiam , at rationes quibus ad ceriam co- 
gtiitioiicm vis divina perducitur, capcre possls : 
quid , caeteris homiDibos-, qtti Um sereiio ingenlo 
prjediiinon fiuui, negandam religionem pmas?An 
eos pedetentim quibnsdam gradibos ad ilia summa 
peiieiralia esse docendos ? Yidet plane quid sii reli- 
giosius. Neque enim libi quivis homo in rei tanUe 



cupidilatc ullo modo dcscrendus aut rcspucndus vi* 
deri potcst. Sed nonne censes , nisi primo cr^.djS sa 
ad id quod instituii perveniurum , metiiemque sup- 
plicem ^ pra*beat , et quibusdain magiiis necessariis- 
qtie prdeceptis obiempcrans quadam vitae actione 
perpurget * , iion cum esse alitcr illa qux pure vera sunt 
adepturum ? Censes profecto. Quid ergo istis « quo* 
riim de gencre te esse jam credo , qui facillime di- 
▼ina sccreta ratione certa capere possunt , si bae 
via veniant , qua illi qui primiitis credunl , numquicl 
landem oberit? Non arbitror. Sed tamen , ais , qiifii 
cos morari optis est? Quia etsi facto sibi nihil noco- 
biint, noccbunt tanicn exemplo cxteris. Vix eniii^ 
cst qui de se tantum sentiat , qttantum potest : scd 
qiti minus , excitaiidus est ; qui amplius , reprimeih- 
dus ; ut ncque ille desperatione frangatur , neque 
iste prax:ipitetnr audacia. Quod facile fit, si etiam 
ii qui valetit volare , ne cul sint pervculoso iovita* 
mcnto , paulisper cogaotur Incedere qua etiam cse« 
tcris tutiim est. Ifunc est providcntia Tcne relifio- 
liis ; hoc jiisstim divinitus , hoc a beaiis majoribua 
traditttm , hoc ad nos usque serv^tum ; hoc pertiur- 
bare velle atque pervertere , hihil est aliud quam mI 
vcram rcligionem sacril^am viam quxrere. Qttod 
qui faciunl, nec si cb concedatur quod voluoi* 
possunt quo Intendunt pervenire. Cujusmodi eniiu 
libet excellant iugenio, nisi Dcus adsit, humi re« 
punt' . Tunc auiem adost, sl socielatis human» iii 
Deum teiidentjbus cura sit. Quo gradu nihil firmins 
iii ccelum reperiri potest. ^go quidem buic raiioni 
non possuin resistere ; nam nibil sine cogniiione esne 
credeiidtim , qui possum dlcere? cum ei amicitia, 
iiibi aliqtiid crcdatur quod certa ratione demonstrart 
iioti potest , omniiio nulla sit , ei saepe dispensatori- 
bus servis sitie ulla culpa dpminorum credatur. Jbi 
religionc vero quid Iniquius fieri potesi, quam al 
Dei antisiites oobis oon fictum animum polliceQlibas 
crcdani, nos eis pnecipicntibus nolimus credere?Po- 
strcmo qttse potesi esse via salubrior, qiiani idonemn 
primo fieri iiercipiendae veritatis, adhibendoiis fidem, 
quac ad pRBCoIendum et ad pra^curaodum animaai 
Suiit divinittis conslituta ? aut si jam prorsus idooeos 
sis , circuire potitis aliquantum qua tutissimum 9$l 
ingredi , quam ei libi esse auctorem periculi, ei caa* 
leris temcritatis excmplum ? 

CAPUT XI. — 25. Credentes ab opinantium temeri- 
tate quomodo alieni. Intelligere^ credere^ opmm* 
Quare jam superesi ut considcremus , quo pacio hi 
sequendi non sint , qui se polliccntur raiioue duciu* 
ros. Nam quomodo sioe culpa possimus sequi eos 
qui credere jubeiit , jam dictum esi : ad hos attiem 
sponsorcs, ratiouis, oon modo sine vituperatlooe , 
sed etiam cum aliqua laude 8c venirc iionnuUi pulaiii : 
sed iion ita esi. Duac eoim personae in rcligione sont 
laodabiles : una eorum qui jam inv eiierunt » quot 
eiinm beatissimos judicare oecesse est; alia eonua 



1 inD,potnl. Er.Uigd.^ven.ljov. secotlsumos. 
• Apud Er. Lttgd. vcii. Lov., reddere. ai. 



< in (|ualuor Mss., timplkem. 

* Editit perjmrgetwr. At Mss., perpurgci, 

• veieres Ubri eonsUiotcr, ^umo reptau. 



S«pe rarsvs liilueM, quanUim polcrani, menlein 
huroanam uro ▼ivtcero, tam sagacero, lam perspi- 
eacem, non putabam lalere Tcritaiem, niai (fnod in 
ea quxrendi modas faleret, eumdemque ipsum mo- 
dum ab atiqiia divina auctoritatc esse suroendam. 
Resubal qurerero quxnam illa csset auctoritas, cum 
in lantis dissensionibiis se quisque iiiam tradiiurum 
polliceretur. Occurrebat igitur incxpticabilis siWa, cui 
demnm Inseri roulium pigebal t atque iiiter liacc sine 
nlla requie, cnpidiiate reperiendi veri animiis nj2;i(.v 
balur. Disraebam me tamen magis magisque ab istis, 
quns jam deserere proposueriim. Restabat autem 
aliud niliil in lanlis periculis, qiinm ut divinfiin pro- 
.▼identiam lacrymosis et miscrabilibus vociltiis ul 
opem mihi ferret, deprecarcr. Atquc id scdulo facie- 
baro : el jam fere mc comraoverani nonnnll c di-pu- 
taliones Mediolanensis episcnpi (a), ut noii sine spe 
aliqna de ipso Yelere Teslamrnlo mu!u quaDnrc cu- 
perem, qua, ut scis, nialc nobis coinmcnd;ila cxse- 
erabarour. Dccrevcramquc lamdiu esso catccliumenus 
in Ecclesia, cui iradiius a parentibus erani, donec 
aut invcnirem quod vellem, aut mibi pcrsuaderem 
iNMi esse quasrendum. Opportiinlssimnm ergo me ac 
Talde docilero tunc invenire posscl, si futsset qui 
posset doccre. Hoc ergo modo et simili aiiimaj lu» 
cura si ^ diu te quoque affectum vides, et si jam satis 
libl jactaius vidcris, flncmque hujusmodi laboribus 
▼Is imponere; sequcre viaro caiholicflB disciplinaB , 
qiiae ab ipso Christo per Apostolos ad iios usquc ma- 
navit, ei ab liinc ad posteros manatura esl. 

CAPUT IX. — 41. Catholica Ecdeva venieniibui 
yrtBcipil fidm ; hesr^ici promiuunl rationm. Nihil vitii 
tm \n fide, alque inter credentem et credulum {tfuod 
nomen euipm datur) plwrimum iMeteue. RUiicu- 
liim, inquis, istud est, curo omnes banc se pro- 
fiteaiilur lenere, ac doccre. Prodtenlur hoc omnes 
liaeretici, negare non possum ; scd ita ut cis quos 
jlleclant, ralionem se de obseurissimis rcbns polli • 
ccantur redditnros : eoque Gaibolicam maxitiic cri- 
luttianlur, quod illis qui ad eain veniunt pnectpitur 
ul cfcdaiii ; se aiitem non jiigum credendi imponere, 
sed doccndi fonlem aperirc glorianlur. Quid, itiqais, 
ilici potiiit, qiiod ad eorum laudero inagis peniiie- 
rct*?Non iU est. Hoc enini faciunt iiullo roliorc 
IMroidiii, sed ul aliquam concilient multiludiiiem no- 
iiiiiic raiionis : fiita promissa naluraliter anima gau- 
det bumana, nec vircs suas valctudineroque cunslde- 
ratis, saiioruro escas appeiendo, quae male commit- 
liintur itisi valeniibus, irruit in venena fallcniium. 
Nam vera religio, iiisi credantur ea qiio: quisquc 
p istea, si se bene gesserit dlgnusquc fuerit, assequa- 
lur ati|ue percipiat, et omnlno sine ' quodam gravi 
iiiH.*toriiaiis impcrio iniri recte nullo pncto potest. 
S2. Sed qiixris fortasse vel de hoc ipso aliquam 



W 



* Editio lx)v. omilUt, d; cujus looo Er. et Mss. habenc, 



DE JTILITATC CREDENDl, S. AUGUSTiNI 80 

aoi.ipere rationcm, qita tihi pcrsiiadealor, noti pritis 
ratione quaro fide te csse ducendum. Quod facilc 
potesl, si modo a^uum le praebcas. Sed ui commodc 
flat, volo quasi respondeas liilerroganti : et pritiio 
dicas mihi, qiiare tibi videatnr non esse crcdcndiim. 
Quod ipsa, inquis, credulitas, a qna crediili oonii- 
iiantitr, vitfum qnoddam mlhi videlur esse : alio(|iiin 
Itoc nomcn non pro convicio objectare solercttius. 
Nam si suspiciosus In vitio cst, eo quod nun com- 
perla suspicntur ; qiianio magis creditlus, qni hoc a 
suspicioso dilTert, quod ille incognitis aliqitani, islo 
nnllaro tribuil dubitationem. Intcrim accipio li:iiic 
opinioncm acdislinctionem. Sed scisetiam curiosum 
non nos solcre appellare sine convicio ; studiosuin 
Tcro etiam cum laude. Quainobrem aiicndc, si |ila- 
cct, cliam inlcr hxc duo quid tibi dislare vidcatur. M 
cerlc respondes, quod quamvis uterque agntur inagna 
cupidilatc noscendi, curiosus Umen en rcqiiirit qtia; 
niliil ad se atiinent; siudiosus autem conira, qiiic ad 
sese attinent rcqutrit. Sed quia noti negamus ad lio- 
minem pertinere conjugem ac libcros et eorum salu- 
lem ; si quispiam peregre posiius, queinadinoduni 
valeant ac sesc agnnt siia conjux ac liberi, oinnes 
itdvenicntes scdiilo pcrconlctur, iiiagna uti^ue diici- 
lur cupidiute nosccndi : ct umen hunc sliidiosum 
non vocamus, qiii cl magnopere scire vull, et ca qujc 
ad se maxinie pcriinent. Quarc jam iiitclligis co va- 
cillare isUin dcflniitottctn studiosi, qitod omuis qiii- 
dem siudiosiis ea nosse vult qux ad se pcnincnl, non 
tamen omnis qui id agit studiosus vocaiidus csl ; scd 
is qui ea qux ad aniinuni niitricndum liberalitcr at- 
qiie ornanduin pcrtinent, impcnsissimc reqiiiril : 
Umen studenlem rccle appellainus *, pncsertitn ad- 
dctiles quid studeai audire. Nam et:ain suoruni stu- 
diosum posstimus appellare, si suos Untuin dtlig t : 
non lanien adjunctione nulla, communi noinine 
sludiosonim dignuin piitamtis. Audiendi autcin citpi* 
dum quemadmodum se sui baberenl, non appcllarcm 
sludiosum audicndi, nisi gnudens (ama bona idipbum 
sfcpe vencl audirc : studcntem vcro, ctiamsi scmel. 
Rcrer nunc aniniuin ad curiosutn, et dic niihi, uirum 
si quis fabellain libciitcr atidiret, nihil sibi otnnino 
profuluram, id esi, rerum ad se non pertiticnliiim ; 
neqiie id odiose * atqtie crebro, scd rarissiine ac 
inodcstissime, vcl iu coiivivio, vcl in aliquo circulo , 
ullovc coiisessu ; videreturne tibi curiosus ? Non opi- 
nor : scd cciie babcns illius rci curam, quain libctiier 
audiret, profccto vidcrclur. Quapropter etiam citriosi 
deflniiio ea regula, qua studiosi, eineiidanda est. Vide 
igitur ittrum et illa siiperiora emcndanda sitit. Cur 
cnim non et suspiciosi noniiite indignus sit, qui 
aliqttatido aliqiiid suspicator ; el creduli , qiii aii- 
quando aliquid credii? liaque ul ioter siudeiitem 
alici^its rei ct oinniiio studiosum, rursunique iuler 
curain habciitetn aique ciiriosum : ita inier credcn • 
lcin et credttlum pluriunim iiitcrest. 



* Omncs Nss., maxime pertmerel, 
s Edili, percipiiti^ omnino sine ; omisso, ef, qnoJ resii- 
tnitur ex Mss. 

^) Aiubro ;ii. vid. lib. 9 Confcss., capp. 13, 14. 



* Edili vitiose ferebant, vnpensissime regrnit, euta $tn- 
dentem recte appctlamus. r.iiitiodaoUir ex .Vi&s. 
' ()uiilani Mss., otiose. 



i 



St LIDEI\ UNUS. 

OAPIiTlL.— 43. Turpe non eae cuderc in leligione. 



» 



Hnihni perdpiendw idomi perpauci : via nd rdljionem 
imihr ei ienenda ab oiiinibus , fide$. Scd luinc vicle , 
iiiqiiies , oCrum in religionc crcderc dcbcanms. Ne- 
quo eniin si conccdimus aliud csse crcilere , aliud 
csedulum eise , seqtiitur ul iiiilla culpn sil in rerigio- 
iilboi eredere. Qaid enim , si el credere el credulum 
vitiosum esi, queinadinoduin et cbriuin ei ebrio- 
esse T quod qui ccrtum cxistimat , milliim mihi 
kiberc pesse amicum videtur. Si enim turpe est ali- 
q«id crcdere, aui turpitcr facit qui amico credit, 
aiK nikil amico ercdciis qiiomodo amicum vcl ipsum 
!ret ae appeHet non vtdco. Ilic fortasse dicas : Con- 
eedo aliqiiid aliquando esse credendiim ; nunc expedi 
quomodo in rcligione turpe non sit crederc, anie- 
quam scire. Faciain, si potero* Quocirca tx tc 
qvapro quid existiines in graviore culpa esse , religio- 
Rem tradere indigiio, an id qiiod ab cis qiii illain 
iraduni dicitur, crcdere. Si qnem dicam imlignum , 
oon inlelligis : enm dico, qui (icto peclore accedit. 
Conccdi.s , iil arbitror , magis eulpandum esse , tali 
homini pandere si qua sunl sancta secrcta , quam 
Kligiosis vlris de ipea rcligione aliquid aflirmantibus 
credcre. Neque eniin te aliud respondere dccuerlt. 
Quarc niine f.ic putos eum adesse , qui libi religio- 
jiem sit trndiiurus : quoiiaiii modo illi ndem facturus 
«s, vero aiiimo te accedere, nequc quidquam in te, 
quod ad haiic rem attinet , doli aiquc simulatlonis 
1BS8C ? Diccs , bona tiia conscieiiiia nihil le flngcre , 
<}«iaiitis poieris idipsum asserens vcrbis , sed famen 
verbis. Non enim animi tui latebras , ita ut intinie 
sciaris , liomo bomini aperire possis * . At iile si di-* 
xerit , Ccce crcd» tibi ; sed iionne est apquius ut 
etiam tu credas mihi , cum tu bcneGciuin , si ali- 
quid viri tcueo, sis accepturus, daturus fgo? quid 
respoiuicbis » nisi esse crcdendum? 

d4. Sed, iiiqiiis, nonne erat mdius, rationeni 
mihi rcddercs * , iit ea quocumque me duccret , 
sine ulla sequercr tenicritate ? Eral fortasse : sod 
cuin rcs tanta hii , ut Dcus tibi ralione cognosccndus 
sit, omnesiie piitas idoiieos esse |icrcipiendis rntio- 
nibus, quibusad divinam inteiligenliam mens duci- 
liir buiiiana , an pltires, an paucos? Paticos, ais, 
existimo. Horuiiine in uumero esse te credis ? Non 
esl nieiim , inquis , hoc respondere. Illius ergo pu- 
1:1$ , eiiam lioc tibi credere : quod quidem facit. Tu 
taiituni menicnto, jam eum bis credidisse tibi incerta 
4icenti ; te illi rcligiose admonenti ne semel quidem 
ydle credere. Yerum fac ita esse , el vero aninio te 
ad accipiendam religionem accedere, et iia paucorum 
te esse liominum , ut rationes qiiibus ad certam co- 
gnitioiiem vis divina perducitur, capcre possls : 
qiiki , ceteris hominibor, qui Um sereno ingenio 
prjeditinon smit, negandam religionem piitasrAn 
eos pedetentim quibnsdam gradibos ad illa summa 
penelralia esse ducendos ? Yides plane quid sit reli- 
giosius. Neque enim tibi quivis homo in rei tanUe 

1 in D , pottU, Cr. Uigd. ven. Lov. seculi sumiis. M. 
> Apud Er. Luisd. ven. Ijov.» reddere. H. 



cu|>N)ilatc ullo modo dcscrendus aut rcspucndus vi* 
deri potcst. Sed nonne censes , nisi primo crvdaS so 
ad id qiiod instituit perventurum , meiitemque sup- 
plicem * prarbcat , et quibusdam magnis necessariis- 
qiie prneceptis obtemperans quadam vits actiono 
perpurget* , iion cnm esse aliter illa qux pure vera sunl 
adepiurum ? Censes profecto. Quid ergo islis, quo* 
riim de gencre te esse jam credo , qui racillime di- 
▼ina sccreta ratione certa capere possunt , si bae 
via veniant , qtia illi qui primitiis credunl ^ numquiil 
tandem oberit? Non arbitror. Sed tamen , ais , quld 
eos morarl opus est? Quia etsi facto sibi nihil noco- 
bunt, noccbunt tanien exemplo cxteris. Vix eniii^ 
est qut de se tantum sentiat , qiiantum potest : scd 
qiii mhius , excitandus est ; qui amplius , reprimen- 
dus ; ut ncquc ille desperatione fraiigatur , neque 
isle praccipitetnr audacia. Quod facile fit, si etiaiu 
ii qui vaieiit volare , ne cul sint pervculoso invita* 
mcnto , paiilispor cogantur incedore qua eUam cse« 
tcris tutnm est. Ilirc est providentia ver:e religio- 
nis ; hoc jiissum divinitus , hoc a beatls majoribus 
iradituin , hoc ad nos usque serv^tura ; hoc pertur- 
bare vclle atque perveriere , nihil est aliud quam aMl 
vcram rcligionem sacril^am viam quxrere. Quod 
qiii faciunt, nec si cb concedatur quod voluni* 
possunt quo intendiint pervenire. Cujusmodi eniiii 
libet excellant iiigenio, nisi Dcusadsit, humi re« 
punt' . Tunc autem adost, si socielatis humanae iu 
Doum lciideiitibus cura sit. Quo gradu nibil finnius 
iii coelum reperiri potest. Ego quidem buic rationi 
non possuin resistere ; nam nihil sine cogniiione eseo 
crcdeiidum, qui possum dicere ? cum et amicitia, 
iiibi aliqiiid crcdatur qiiod certa ratione demonstrari 
noii potest , omnino nulla sit , et saepe dispensatori- 
hus servis siiio ulla culpa dpminorum credatur. Jbi 
religioiic vero quid iniquius fieri potest , quam vt 
Dei aniisUtes nobis non fictum animum pollicentibiis 
crednni, nos eis praecipientihus nolimus credere? Po- 
strcmo qii» potest esse via salubrior, qiiani idoneum 
primo fieri iiercipiendae veritatis, adhibendoiis fidem» 
qiiac nd pnccolendum et ad praccurandum animuai 
Suiit divinitiis consiituta ? aut si jain prorsus idonens 
sis , circuire potiiis aliquantum qua tutissimum OSC 
ingredi , quam et itbi esse auctorem periculi , ei can- 
teris temeritatis excmplum ? 

CAPUT XI. — 25. Credeniei ab opinanUum Omeri- 
tate quomodo alieni. Intelligere^ credere^ optiunri* 
Qunrc jam superest ut considcremus , quo pacto hi 
sequendi non sint , qui se poiliccntur raiioue ductu* 
ros. Nam quomodo sine cuipa possimus sequi eoe 
qui credere jiibent , jam dictum est : ad hos aotem 
sponsorcs^ rationis, non modo sine vituperatione , 
sed etiam cum aliqua laude ae venirc nonnuUi puUuii : 
sed iion ita est. Dux enim personae in rcligione sunt 
laudabiles : una eorum qui jam inveiieruiit , quos 
etinm beatisslmos judicare necesse est; alia sonmi 

< in (lualuor Mss., ^plieem, 

* Editit perpurgetnr. AtMss., perpurgei. 

• veteres nbri eonstaotcr, f*umo reptmi. 



13 



DE UTILITATE CREDENW, S. AUGOSTINI 



84 



qai stiidiosissime ct rcctissime tnquiruiit. Primi ergo 
•unt jam * inipsa possessione, alieriin via, qua ta- 
inen certissime pervenilur (a). Tria sunt alia liomi- 
num genera, profecto improbanda ac detestanda. 
Unum est opinnnlium , id est, eorum qui se arbi- 
tniniur scire qiiod ncsciont. Alierum eorum qui son- 
iluBi quidcm se ncscire , sed non iu quxrunt , ui 
invenire possint. Teriium eorum qui ncque se scire 
existimani , nee qua^rere volunt. Tria suat ilcm vchit 
finitima sibimet in animis hominum disiinclione di- 
gnlssima; intelligere, credere, opinari. Quaci si pcr 
se Ipsa considerentur» primiim semper sinc vitio cst ; 
seeondum, aliqiiando cum viiio; tertiiim, nun- 

*quam sine vitio ' . Nam inlelligere magna et honesta 
Td etiam divina , beailssimum est {b). Intclligcrc au- 
tem snperfloa, nihil nocet ; sed foriasse diaccrc nocuil, 
cmn tempus necessariorum occiiparent. Ipsa etiam 
noxia, non intelligere, sed facerc aut pati, mise- 
mm est. Non enim si quis intelligat quomodo possit 
inlmicus sine suo periculo occidi , intelligcnlia ipsa, 
ic non cupiditate reus est : quae si absit , quid inno- 
centius dici potest? Credere autem tunc est culpan- 
dnm, cum vcl de Deo Indignum aliqoid creditur , vel 
de bominc racile creditur. 1n cxteris vero rcbus si 
«(oisquid credit, si se id nescire intelligat, nula 
cofpa est. Credo enim sceleratissimos conjuratos vir- 
tute Ciccronis quondam inlcrrectos : alqui id non so- 
raro nescio, sed etiam nollo pacto me scire posse, 
certo scio. Opinari autcm, duasob res turpissimum 
csi : quod et discere non potest, qui sibi jam sc mre 
persuasit, si modo illnd disci pot&st ; el pcr se ipsa 
temeritis non bcne afiecti aniini signiim est. Nam 
eliamsi hoc ipsom quod de Ciceronc dixi , scirc se 

-qoisqoam arbitratur, qiianquam nihil eiim impcdiat 
a discendo , quia res ipsa nulla scientia leneri poicst : 
tamen quod non intelligit multum interesse , utrum nli- 
qotd mentis certa ratione teneatur ' , quod in teHigere di- 
tbm^ an Csnue vel litteriscredendum posteris uiiliicr 
commendetor ; profecto errat, nerjoe qoisquam error 
lorpltudine caret. Quod inlelligimus igitur , debemiis 
rationi : quod credimus , auctoritati (c) : quod opina- 
mur , errori. Sed iiitelligens omnis eiLnm credit, crc- 
dit omnis et qui opinntur : non omnis qui crcdit in- 
lelligit; nullusquiopiiiaturintelligil. Hxcergo tria sl 
ad illa quinque liominum genera , qux paulo ante 
commemoravimus , referantur ; id est, duo pro- 
Uanda qoae priora posuimus , et Iria reliqiia vittosa : 
invenlmus primum beatorum gcnus ipsi veritaii cre- 
dere; secundum autem studiosorum amatorumque ve- 
rilatis, auctoritati. In quibus duorum ^ generibus lau- 
diblliter creditur. In primo auicm vitiosorum, id 

i . 

« Sk Uss. At edili, timi etlam. 

* Bditi, post, nunquam dne rf/io, addunt lethocad eam- 
dem bemudinem referre debeiims, inliacemmvita qvum' 
tumcumque idsciatur ^elc. ReUraciatio i\ys3L est sulisequentis 
sententl» huca librariis iranslata. 

< Plerique llss., menU certa ratione rideaiur. 

^ Sic Mss. Editi vero. m quibus diiohis. 

(a) I Retract.,oap 14, n. 1 

WlWd. 

\e) ttiid. n* 5/ ii * 



est, eorum qui opinantur se scireqood nesciant«/ 
est profecto vitiosa creduliias. Cstera duo impro^ 
banda gcnera nihil crcdont , et illi qui verum quae- 
runt cum desperatione inveniendi , et illi qni omiiino 
non quxrunt. Et hoc duntaxat in rebus ad aliquany 
pertinentibusdisciplinam. Nam in alio yitx acto, prb- 
rsus nescio quo pacto possithomo nihil credere. Quan* 
quam in illis etiam.qui se in agendo probabilia sequl 
dicunt, scire potius nihil posse , qunm nihil credcre , 
volunt videri. Quis enim qiiod probnt non credit? 
aot quoroodo est iilud quod sequiintur , si non pro- 
batur , probabile ? Quare duo genera possont esse 
advcrsaniium veritati : onom eorum qui scientiam tan- 
tum oppugnant, non fidem : alierum eorum qui utrum- 
que condemnant ; qoi tamen otrum in rebus liiiihanis 
inveniri ppssint , rursus ignoro. Iloic dicta sunt , nt 
iiitelligeremus nos retenta fide , illanim etiam rerom 
qoas nondom comprchendimus , a temeritate opinnn« 
tium vindicari. Nam qiii dicuiit nihil esse credendum 
nisi quod scimos , id onum cavent nomen Opinationis, 
qood fatendum est torpe ac miserrimom : sed si di- 
ligenler considerent ^ plorimum interesse, nlnim se 
scire quis putet , an quod nescire se intelliglt , credat 
aliqiia niictorilate commotus ; profeclo crroris ct in- 
humanitniis ntqiie superbi» crimcn vitabit. 

C.4PUT Xil. — 26. Credere in multit qnam neeet" 
tarium ad humanam tocietalem, Tntittimumobtemperare 
tapienlibut, Qimo enim , si qiiod nescitur , creden- 
dum non cst , qiiomodo serviant parcntibus liberi , 
eosqiie muliia pietaie diligint, quos pareiites soos esse 
non credanl. Non eiiim rationc ullopacto sciri polest: 
scd hnterposita inatris auctoritalc de pairc creditor ; 
de ipsa vero matre plcriimqoc ncc inatri , sed obste* 
tricibus , niilricibus , rainulis. Nam cui furari (iKits 
poicst , aKosqoe sopponi , nonne polcsi dcccpta deci- 
pere?Credimus tamen,el sine ulla dubitaiione crcdi- 
mus, qood scire non posse confiiemnr. Qiiisenim non 
videot pietatcm, nisi ila sit, sanctissiinom goneris ho- 
mani vincoIum,superbissimo scelere violari ? Nain qub 
Tcl insanus eum colpandum putet , qui eis officia de- 
bita impenderit qoos parentcs esse crediderit, etiarosi 
non essent? Quis contra non exlcriirinandom judica- 
vcrlt , qni veros fortasse parenles minime dilekerit , 
dum ne falsos diligat metuit? Multa possunt aflcrrl • 
qnihus ostendalur nihil omnino humanae societatis 
incolome rcnianere, si nihil crederesutoerimos, qood 
non possumiis tenere perceptum. 

27. Scd nonc accipe , qiiod jam facilius me tibi 
pcrsuasiirum esse conndo. Cum de religione , id esi • 
cum dc colendo atqne inteUtgendo Deo agitur, ii mi- 
nos scquendi sunt , qiii nos credere vetant , rationem 
promptissime pollicenles. Nam nemini dubiom est , 
omnes homines aot stoltos , aot sapicntes esse (a). 
Nonc aotem sapientes voco, non cordatos et ingenlo* 
sos homines; sed eos qoibos inest, qoanta inesse ho- 
mini potest, ipsios hominis Deiqoe flrmissimo peree* 
pta cognttio , alque huic cognitioni vita moresque 

* Sola editio Ijov., ted ti quit comideret, 
(a) I Retract.y eap. 4i» n. 4. 



w 



I.IDKi; U.NUS. 



86 



Ciiiignif^Jilcs : cirloros aulnn , ciijit^quc uiotli uriibus 
ineriiisitue aflecU sinl , quolibci vicUi probandi sivc 
improbandiy sluliorum iii numero depulavcrim. Qu;c 
cum iia sinl , quis mcdiocrilcr inlclligeiis iion plaiic 
videril , slultis iiliruis alque salubrius esso prxccplis 
oblcmperare sapieniium, qu:im suo judicio vilam de- 
gerc? Nam omne faclum , si recle facium non esl , 
|iccca(um esl : nec recie factum essc iillo modo po- 
|i!Sl y qiiod Don a recta ratione proHciscitur. Porro 
recta rafio cst ipsa virtus. Cui autem bominum vir- 
tiis, nisi snpicnlis aiiiino priesto est ? Solus igitor sa- 
piens non peccat. Stultus ergo omnis peccai , nisi in 
iis faLlis in quibus saificuti obtcmpcraTcrit : a recta 
cnlm ralionc lalia facta proficiscunlur, ncc, ut ila di- 
cam, dominiis sui facti stultus cxuitimandus cst, cum 
est lanqiiam iiislrumentum minisieriuinque sapicntis. 
Quare, si omnibus bominibus iion pcccare qiiam p^c- 
care melius est; inclius profccto stulti omiies vivcreiif^ 
si senri possent esse sapitntinm. Alque lioc si in rebiis 
ininoribus ut in mercando vel colendo agro , in uxore 
dueeiida , in suscipiendis ediicandisque liberi.s , in 
ipsa deiiique re familiari adniinislranda expcdirc ne- 
luo ambigii, multo magis in religionc. Nam ctres bu- 
iiinn;c prouiptiorcs ad (lignoscrndiiin sunt, quain 
diviiix ; c( in quibuscuni(|U0 sanclioribus el prac- 
siaTilioribus , quo innjiis cis obsequium ciiltumqiic 
debemus , co sceleratius pcriculosiusciue pcccatur. 
Niliil igituKnobis restarc amodo vides *, quamdiusiuhi 
suuius , si nobis vita optima et rcligiosa cordi cst , 
niiii ut quxramus sapienles , qiiibus obtcnipernndo 
dominniionem stiiltilix ncque ila multuin sentire, 
diim inest iiobis, el evndcrc aliqtiaiido possiinos. 

CAPUT XIII. — - 28. Qtti iaptentia caret, non quaS' 
ril sapieiilem, nisi esse credaL ita et rcligiouon quari- 
tur, nisi esse credatur. Hic rursus oritur difficillima 
qiia^tio. Q lonam enim modo slulti sapicnlem inve- 
nirc potcrimus , cuin boc noineii , tametsi nemo ferc 
aiideat palam , plerique tameii ex obliquo sibi vindi- 
cant; cum de rebus ipsis, qiuirum cognitione eonstat 
sapiciitia , ita inter sc dissentinnl , nl aut nullum co- 
runi , aut ccrtum unum ' neccs^e sti csse sapientem? 
Sed quinam istesit, cum ab stulto rcqtiiralur, quo 
pncto qitcat dignosci plane atqnc pcrcipi, omnino non 
vidco. Neque enim signis quibusrib(»t cognoscere ali- 
qiiid potcst ^ nisi illiid ipsum , chjhs ea signa sunt , 
noverit. Alqui sapientiam stiiltiis ignorat. Non enim 
11 aiirum et argentiim ,* cceieraque id genus , ct ^co- 
giioscero cum videas , et noii babere cpnoessum est , 
ita sapientiam mentis ejiis oculo, qiii ea ciireat, vidcri 
fas cst. Sensu enim corporis quaccumque altingimos , 
forinsecuH nobis offcrQntur : et ideo licet quoque rcs 
nlienns oculis cernere , cum earum vel ejus generis 
nos nibil babcamus. Quod autem intellectu capitor , 
intus apiid animum est : nec id babere quidi|nam est 
arnid.quan: v«dere.Caret aulem stullussapientla : non 
igiiiir novit sapientiam. Non enim oculis eam posset 

< omncs Mss., admodum vides ; slve quod Idem est, om* 
moiium vUes* 
* r.r. ci rl«res m., mt certe vmm. 



vidcre : noii auicm poicst vldcrc cl non lin!i(!ie , ne- 
qiic babcrc ac stultits esse. Ncscit bnnc Igitiir, cl dum 
noscil, in alio loco cogrioscere non poiosl Noii polcst, 
qiinnidiii slultiis esl , quisquam ccrliss ina cogi.iiiono 
invcnire sapienlem, cui obtempcrando lanto stiillitiai 
innlo liberetur. 

29. Iliiic igilur tam immani dilficultati , qnoniam 
de riligioiie qua>rimus , Dcus solus mederi polest : 
qiicin iM et esse et humanis mcnlibus opituiari cre« 
dimus , nec quaerere quidcm ipsam vcram religionem 
dcbemus. Quid enim tindcm tanto molimine investi- 
garc ciipimus? Quid opiamus attingcrc? Quo pcrvenire 
dcsidornmus? Eone quod esseaut ad nos periinere noii 
credimns? Nibil est tali meiite pervcrsius. Tunc cum 
bcncficium a me pcicre non auderes , aut cerle im- 
podenler aiidcrcs, inventionem religionis postulatum 
venis , cuin Denm ncque cssc , ncque si sil , curaro 
nos pute8?Qiiid,si lantn n^s ol, qiirc nisi scdulo atquo 
oinniliiis viribus quoesila ncqncat reperiri? Quid , si 
ipsa difHcillima iiivcntio.ad capiendumiiuodinvcnluni 
( ri', nicnt(Mn qua^rcntis excrcet?Quid enim oculis no- 
stris linc lucejuciindius ct fnniiliariub?Quam lamen pcr* 
pc:i ::tqiie tolcrare post diulurnas tenebras ncqueunt. 
Onid cxliaiisto argrotiiionc corpori acconionidalitis 
qtiain cilms ct potio? Vidciiiiis tamcn convnlcscentcs 
nfiTnnri aiquc cohibcri, nc saturitati valentium com- 
niitliTc sesc audcnnl, cibisquc ipsis agerc, ut ad illum 
iiiorlMim , qul eos repudinliat , reverlaiilur. Dc con- 
vnlesciuilibus loquor : quid , ipsos .Tgrotnnles iionno 
uigcmus ut aliquid sumanl? In quo profecto nobis 
Cdin tanla inoleslia non oblcinperarent , si sc illum 
inorbum cvnsuros esse non crederent. Qnando ergo 
tn lc operosissimx ac laboriosissim.-e inquisilioni 
d ibis ? Quando lantam , qunnta ipsa rcs digna est , 
ciiram negotiumque tibi audebis imponcre, cum id 
quod qiixris , esse non crcdas? Reclc igitur ca- 
tbolicx disciplinas majestate instiiutum est, ut ac 
ccdentibus ad .rcligioncm fides persuadealur ante 
om 1)1.1. 

C.\PUT XIV. — 30. Si niliil crcdendum esi, nec 
ipsa esse retigio credelur. Clirislo credendum csse docent 
omnes eiiain ha^retici, Chrislus ipse maxime exegit fidem, 
Ilnqiie ille Iiuereticus (siquidcm de Iiis nobis scrmo 
cst, qni sc cbrislinnos dici volunt) qiiam mibi rntionem 
aflerat , qua*so te? Quld cst undc a credondo , veluti 
a (cmeri(a(e revocel ? Si niliil me credere jubci; lianc 
ipsam vcrotn rcligioncin nllnni iii rebus biimanls esse 
non crcilo : qunni cniii essc non credo , non qtixro. 
At ille , ut opinor, qunTCnd monsiraturus cst : ila 
cniin scriptum esi, Quareni inveniet (Malih, vii, 8). 
Ad eum igitur , qul me vetat credere , non venirem , 
nisi aliquid credcrem. Estnc ulla inajor dementia , 
qnam iit ci sola , quac iiulla scicntia subnixa est , 
fide displiccam , quoe ad cum ipsum nic sola |)cr- 
duxit? 

51. Quid, quod omncs hxrelici Christo nos cre< 
dere bortantur? Possunlne magis sibi adversari ? Iii 
quo dupliciter urgendi sunt. Primum qiixrendum ab 
hiB^ uhi sit ratio quam pollicebantur , ubi objurgatio 



«7 



DE UTILITATC CRCDENDI, S. ADGUSTINt 



«I 



t'»mcrilaUs , nbi prxsumplio scicniia. Si enim lurpe 
>st &ine ratione cuiquam credorc , qni J exspectas , 
quid satagis , ut alicui sinc rationc credam , quo laci - 
lius tna ralione duci possim? An finiMim aliquid su- 
pencdiric;ibit ratio liia fundamentotemeritatis? Secun- 
dum iltos loquor , qiiibus crcdendo displicemus. Nam 
cgo cn dero ante rationem , cum percipiendae ra- 
tioni non sis idoncus , ei ipsa Gde animum excokre 
excipiendis seminibus veritatis , non solum saluber* 
rimuin judico , sed tale omnino , sine quo apgris 
:inimis salus redire non possit. Quod illis cum deri- 
dendom ct plenum tcmcritatis videtnr , profecio ut 
Christo credamus , agunt impudenter. Deinde fateor 
me jnm Cliristo credidisse » et in animum induxisse 
id esse Tenim quf)d ille diierit , etiamsi nnlla 
ratione fu)ciatur : hoc, hxretice, principio me doctu- 
rus es 't Sine paululum mccum Ipse considerem 
(quonlam Chrisium ipsum, quomodo apparerc homi- 
iilbas Toluit» qui isUs etiam Tulgnribus oculis Tisug 
esse prxdicaiur, ego non vidi) quibos de illo credi- 
derlm, ut ad te jam lali iide prxstnictus accedam. 
Nullis me video credidisse, nisi |)opulorum atque gen* 
tiiim coiifirmatx opinioni ac fanix admodnm celeber- 
riina: : lios autem populos Ecctesioe catliolicae mjste* 
ria Q^iquequ^qtie occupasse. Cur non igilur apiid eos 
|K)ltssimara diligentisstme requiram, quid Christus 
prspceperit, qnorum auctoritate commotns , Christum 
•liquid utile prxcepisse jam crcdidi ? Tune mihi me- 
lins exposituras cs quid ille. dixerit, quem fuisse aut 
csse non putarem, si abs te mihi lioe commendarctur 
e.sse credendiAn* ? hoc ergo credicfi , oi dixi , fnmae, 
eclebritate , consenslonc , Tctusiate roboratx*. Yos 
nntem et tam pauci, et tam turbulenti , el tam novl, 
nemini dubium est, quam ^ nihil dignum auetoritate 
praeferatis. Qtiae igitur ista tania dementia est ? Illis 
crede, Cbristo esse crcdendom ; ct a nobis disee quid 
dixerit. Cur, obsccro te? Nam si illi deflceretit^ nce 
tu me quidquam docere possent , mulio facilios milil 
persuadercm, Christo non esse credendum, qnam de 
'ftlo quidquam , nisi ab lis per qnos ci crcdldlssem , 
discendum. ingcntem ponlldentiam , tcI potius 
ineptiiim ! Ego te docee quid Christus praeceperit, cui 
credis. Quid , si non ei crederem ? num allqiiid de illo 
me docere posses? Sed oportct, inquit » ut credas. 
Num Tobis cum commendaniibus ? Non» inqiiit : nnm 
nos illos qui ei crednnt ratione dociinns. Cur igitur 
llli credam ? Quia fama fondala est. Utriim per vos, 
an per alios? Per alios» inqiiil. Illis ergo eredam, ut tn 
nie doceas? Deberem foriasse, nisi me boc illi pric- 
cipue moiierent, ut omnino ad te non accederem : 
dicnnt eiiim perniciosas vos habere doetrinas. Re- 
spondebis : Mentiuntur. Quomodo igitor eis de Christo 
credaro , qocm non Tidcrunt ; de te non credam , 
qjoem nolnnA Tidere? Scriptis, ait, crede. At scriptuiti 
MDnls, si noTa et inaiidita proreratur, tcI commcn* 

* Plarcs HSB., dMeiurut es. 

* vaiiGaoi qiiauior ei BonnulU e GaHlcanis m., non Mt 
€f$dMd90n* 

* tk ilss., robontta, 
^ rhres xss., qitin. 



dctur a paucis , ntilla confirmanCc ratione , noti ei, 
sed illis qui eam prorerunt , creditur. Quaiuobiem 
scripturas istas sl vos profortis , tam pnuci ct iuco« 
gniti , non libet credere. Simul etiam contra promis* 
suin fiiciiis, fidcm poiius impcrando, quam reddendo 
ralioiiem. Rursus me ad moltitudincm famamque re« 
Tocabis. Cohibe tandem pertinaciam , et nescio quam 
indoniitmn propagniidi nominis libidinem : et mone 
pfrtinsut hnjus nialtitudinis priinates qiixram, et 
qiixram diligentissfine ac laboriosissiiiic , ut ab his 
potius de his lilleris aliqoid discam , qui si non es- 
seiit , discendam omnino esse ncscirem. Tu vero kt 
iatebras tms rcdi, nec quidquam insidiare, sub no- 
roine veritatis, qoam conaris eis adiincre, qiiibus ao- 
eioritatem ipse c oucedis» 

52. Si autero Christo ctinm crodemlmn neganl ^ 
nisi indubitau ratio rcJdita foerit, christiani nofi 
suiit. Nam id adversus nos pagani quidam dicunt» 
siulte qmdem , sed non sibi adversi, ncc repugiimf- 
lcs. ilos Tcro qnis ferat ad Cbristom se pertinere 
proficeri , qoi Disi apcrtissinram rationem stultis de 
Deo protulerinl, nihil credendamessccontendont?Al 
ipsum Tidemos quantum rlla, cui ei ipsi credunt*, 
docet historia, iiihil prius, iieqoe foriius , quam crcd» 
sibi Toloisse : com illi nondom cssent idonei , cum 
quibus ei res esset , ad divina pcrcipienda secrcta.. 
Quid entm ariiud agniil lania et tam miila-miracula^ 
ipso etiam dicente ilU fieri non ob alfud, nlsi ot sibl 
crederetor ? Fide ille stuftos ducebat, vos rationc diH 
citls. Cbmabat ille ot crederetor, vos iMamatis. Lao^ 
dabol eredenles ille , vos objurgatis. Nisl vero aut in 
vmum aqoam convertcret {Joan. xi, 1-9) , ut aKa 
omittam» si nihH tale fncientem, scd doeentcro homi- 
nci sequi possent : aut nihil pendenda vox illa est, 
CridiU Deo, et mihi eredite {Id. xiv, I); aol teaicri- 
tatis ilie culpandus esf , qui cum In domum suam vc- 
nire nohiil, solo e|us iroperio puefi sui morbom cre- 
dens esse cessurom (Ifa/iA. tri, 8). Eiigo flle offeretts 
medicinam qti» eorruptlssimos ttiares saiiatora csscr, 
miraculis conciliavit ductoritatem, aoctorltate mcruii 
fidem, fide oontraxit miihltodinem , nmhiiudfBe 
oblinuK veluslatem, TetHstate foboravlt religitmem : 
qiiam non solum hacreticororo iocpflsiima novlus 
fraudibus agens» sed iiec gemium qoidein vetemosns 
error violeoler adversons , aliqoa ex parle convel* 
leret. 

CAPUT XV. — 35. Seipliiiih Dei inettrnata , via 
ad rdiponem tommdiennm. QoAroobrem, Ininetstda- 
cere non valeo» moiiere lamen non desiito» nl qoo- 
niam multi se sapieoies Tideri tolont, neque utrum 
sinl stnHi, dignoscere facile esi ; omni iDtentlone » 
Toiisqoe omnibos , geroitibos deniqoe , Td ttiMs, si 
fieri potest, fletibos Deoro deprMere , ut te ab erro- 
r» malo liberet, si tibi heola Tila cottli est. Quod h- 
cHius Ael , si praeceptis ejos, qote Unta EccIesiaB cn« 
thoiic» aueloriute fimmu esso vobiil, libens obtein - 
peres. Cum enkn sapiens sit Deo iu mente coiijiin- 
cto» , ol nihil interponatur quod separct ; Deos eiiiai 

* veteres librii tfeawtf. 



ai li;:er 

eai veriias ; nee utld fmcto saplens qnlsqiiain esi , si 
iM>n ▼eriiaicm mcnte contingal : iiegare non pos<iu- 
Mns inler stuUiiiam honilnis ct sinccri<;siinani I>ei 
veHlaicm mcdium quiddam inlerposiram cssc homi« 
nis sapientiam. Sipicns ciiim , quantum datnm cst» 
imiiatur Dcam ; homiiif amcm stnlto, ad iniitandum 
•aluhrhcr, nihil est hoinine sapiciite propinqniiis : 
f «em quoiiiam, ui diciiim cst, intetligcre raiionc non 
hcWe csiy oportchat qnxdam niiracuta Ipsls oculis 
adnioTPri, quibiis utiintor stuhi multo qnam tnctite 
commodins, ut commoionnn auctoriuie hominitm 
prias vita moresqnc purgarentur, ei iia railoni acci- 
picfld2c fiahiles ncrcnl. Cum igilur ct homo cssct 
imilandus, ct iion in liomine spcs ponenda ; quid ))0« 
init indulpiciitius et libcranus diirinitus flcrl, quaiii ut 
ipsft Dci siiiccra, alcrna, incommutnbilisque Sapien- 
tia, cui nos hairerc oporlct, suscipcrc hcinilnem di- 
gnareiurrQni non modo ilh f.iccret, quibiis ad sc- 
qiicridum Deuiu invitarcintir; scd cliam illn pnteretiir, 
quibos a scqiiciido D(M) dclerrebamur. Nam ciiin adi* 
pisci ccrtissimnm ac sunimutn bonuin ncmo possit , 
Ai9$i id pleiie perfecteque dilexerit ; quod niillo paclo 
fiet , quamdiu inala corporis atqiic fortuila forniilan- 
lur : illc nascendo mirabilitcr el operando conciliavit 
cliariuicm ; moriendo autem et resurgcndo cxcliisit 
timorem. Jam vcro talem sc lii caleris rebusomnibus 
prdehuit, qnas pcrsequi longum esl. iit et divina cle- 
mcnlia qiio vorrigi, et humana inflrmitas quo possil 
cvehi scntTrcmus. 

CAPUT XVf . — 34. Auctorltas divinUui eonstituta , 

^ partim miraculis, partim sequentium muUitudine 

movet tid fidem, ifxc cst, crcde, salubcrrima auciori- 

tas, li.rc priiH mcnlis noslnc a tcrrcna iiilial)ilationc 

suspCnsio, ha^c in Deum verum ab hujus mundi aino- 

rc couvcrsio. Sola cst aucloriias, qux cominovel sliil 

tos ut ad sapientiam fesiinenl •. Quamdiu inlefligcrc 

sincera non possumus. auclorilalc quidem decipi ini- 

scriiro cst : scd certc miscrius non moveri. Si enim 

Dci providentia non prjBsidct rebus liumanls , niliif 

cst de rcfigione salagendum. Sin vero ctspecics re- 

rum omnium, quam profccto ex aliquo verissima 

pulchritudinis fouie manare crcdcndum cst, ct inte- 

rior ncscio qua conscientia • Dcum quxrendum Deo- 

que scrvicndum mcliores quosque animos quasi pu- 

Micc privatimque hortatur; non est desperandnm ab 

codcin ipso Deo auctoritatcm aliquam constitutani , 

quo velut gradu ccrto innitcntes* attollamur in Dcum. 

Uxc aiilem, scposiui ralione, quam slnceram intclli- 

gcre, ui s*pc dixlmus, difflciHimum siultis cst, du- 

plieitcr nosmovct; pariim niifacufis, parlim scqucn- 

liiiin miiliitudine. Nihil horum cst ncccssnrium sa- 

pifnli; qitisncgttt? Sed id nonc agilur, ul sapientiS 

rsse possimus , id cst , InhTrcrc veriuiti : qiiod pro- 

fiMto sordidus animus non potCKt. Sunt autem sordes 

animi, ut hrevi cxplicem, amor qiianimlibec rerum , 

pru^tcr animum ct Dcum : a quibus sordibiis quanto 

C6t quis purgatior, taiilo vcrum facilius intuctur. 

» rlericiue Mss., festinetur. Quidam, fesHn.ntur, 

• 9ic Mti». At editi» d inlriori nesrto qua coHsaem. 



UNUS. 90 

Verum igltur vidcrc vclle, al animum parges, cuiu 
idco purgetur ut videas, perversum cerle atque pnc- 
poslenim csl. Ilomiui ergo non valcnli vcriiin intiicri, 
nl ad id Hal idoneus, purgariqiie sc siiiat , auctoiii9S 
pr i sio cst : qiiam, iit paulo anie dixi, parliin mirncu- 
lis, partim multiludine valere ncino anibigit. Mira- 
culum voco , qiiidquid ardiium aut insolitnm supra 
spcm vcl faculialcm mirantis apparet. In quo genere 
nihil cst populis aptius cl omnino stultis liominilms , 
qiiam id qiiod scnsibus admovetur. Sed rursiis lia^c 
iii diio dividuntur : quncdam eniin sunt qu;c sulam fa« 
ciiint admiralionein ; quaedam vcro m:tgnam Ciiain 
gr.iliam bcncvolcntiamque conciliant. Nam si quis 
Yolantem hoininem ccrnat, cum ca rcs nihil spcct:i* 
tori aflerat commodi pra;ter i|)snm s|)cclaculum, mi* 
raiur tnntummodo. Si qiiisautem gravi el dcsperato 
morbo aflcctus , moz ut jussum fuiTit convalescai , 
adinirationciu sanilalis sii;e , sanantis cliam cliaril.ite 
sii|)eribit. Talia facla sunl illo tcm|K)rc quo D<iis iu 
v ro lioiiiiiie, quanlum sat crat, liominibu<i ap;uiro« 
bal. Sanati languldi , mundaii lcprosl ; incessus dau* 
dis , cxcis visiis, surdis auditiis csi rcdditus. Umninct 
illius temporis nquam in vinum convcrsjmy saturata 
quinqiie millia qiiiiique panibus, transiia pcdibus ma- 
ria, mortiios resurgentcs viderunt : ita quaedam cor- 
pori roauircstiore bcneficio. quxdain vero mentioc- 
culiiorc signo , et omnia lioiniuibus majcstaiis testi- 
monio consulcbant : sic iii se lunc animas crrantca 
mortaliiim divina commovebat auctoritas. Cur, in- 
quis , ista modo iion flunt ? Quia non movercnt , nisi 
mira esscnt : at si solita csseut, mira non cssent (a). 
Nam dici cl no( tis vices, et conslantissimum ordinem 
rerum ca^leslium , aimoruiu quadrifariam conversio- 
ncm, decidentes redirunlesquc frondes arboribuSy 
inflnitam viin scminum , pulcbritudinem lucis, colo- 
rmn, soiiorum , odorum , saporumquc variclates, da 
qiii primum videat atqiic sential, cum qiio tamen lo- 
(;ui possimus ; hebci^cit ubniitiirque miraculis : nos 
vcro Incc omnia, iioiicognosccndi facilitatc ; qnid cnm 
causis horiim ob^curiiis? sed ccrtc scntiendi assi- 
duitate contcmnimus. Facta sunt igitur illa opportii* 
iiissime, ul his multiiudiiie credentium congregata 
ntqiic propagaia , in ipsos morcs utilis convcrlcrclur 
auctoritas. 

CAPUT XVfl. — 55. Mores boni popuUs quam mj- 
titttr auctoritaU persaasi. Ecclesia: oHhoUceB auctoritas. 
Mores aulem quilibet tantmn valent ad obtiiiondas 
hnminum mcntcs, ut etiam quo: iu bis prav» suul« 
quod ferc superantibus libidiiilfous eveiiit, improb:ire 
cititts et deieskiyi, quam desercre aut mutare possl- 
miis. Parumnc cousulium rebus humanis arbitra* 
ris, quod nihil tcrrcnum, nibil igneum, nihil denlquo 
quod corporis scnsus attingit, pro Dco colciidam 
csse, ad qucm solo hitcHectu ambtcndiim ei^ noQ 
pauci dociissimi dispntant, sed imperitum ctlam vu! 
giis mariiim femiiiarumquc In tam multls divcrsis- 
qiie geniibus ct credit cl prxdical? qiiod conlineii- 

(a) 1 nclract., cap. 14| n. 5. 



01 DE UTILITATE CREOLNDl, 

fia iisquc nd Iriiiiissiinum victuin panis el nqiix, cl 
non quoiiJiana solum, scd eliam pcr contoxlos plii- 
res dies pcrpetuata jejuDia ; quod caslitas usqiic ad 
cnnjiigii prolisque coiitempturo, quod paticfilia nsqiie 
ad cruccs fiammasque neglcctas, quod iibcndiias 
usque ad patrimonia dislributa pauperibus, qiiod de- 
niqiie tolius htijus mundi aspernalio usque ad desi- 
deriiim niorlis inlaiditur? Panei lixc faciunt, paa- 
ciorcs bcne pnidenterque faciunt : sed populi pro- 
bant, populi aiidiunt» populi favcnt, diligunt po- 
stremo populi : populi suam imbcciHitalcm , quod 
ista non possunt, nec sine provecln meiilis in Dcum, 
ncc siiie qiiibusdam scinlillis virtutis, accusaiit. lloc 
factum est divina providentia per proplietarum yaii- 
ciiiia, pcr bumanitaiem doctiinnmque Cbristi, pcr 
Apostolorum itiiieru, per martyrum C(»ntumcUas, 
cniccs, sanguincm, mortes, pcr saoctorum prxdica- 
bilem vitam, atqiie in liis universis digna rebiis tan- 
tls atque virtutibus pro temporum opportuiiiiate mi- 
racula. Cum igitur tantum auxilium Dei, tantum pro- 
fectum friictumque vidcamus, dubilabimus nos cjus 
Ecclesi.'c condere gremio, quae usque ad confessio- 
nem generis humani ab apostolica Sede per succcs- 
siones cpiscoporum, frustra hxrelici^ circnmlatran- 
tibas, et partim plcbis ipsius judicio, partim conci- 
liorum gravitate, parlim etiam miraculorum maje- 
state daronatis, culmen auctoritatis oblinuit * ? Cui 
iiollc primas dare, vel siimmae profecto impietatis 
est, vcl prxcipitis arrogantisc. Nam si nulla ccrta ad 
sapientinm snlutcmquc niiimis via cst, nisi cum eos 
rationi prxcolit (ides ; qiiid cst aliud ingratum csse 
opi aiquc auxillo divino, qiiam tanio labore * prx- 
dicta.' aucloritati vclle rcsisicre? Et si unaquxque di- 
sciplina, quanquam vilis et facilis, ut percipi possit, 
doctorem aut magistriim rcquirit; quid temcrarix 
superbiaii plenius, quam divinorum sacramcnlorum 
libnis, ct abjntcrprctibus siiis nolle cognoscere, el 
incogniios vclle damiinrc ? 

CArUTXYIII. — 36. Conclusio per exkomtioncm. 
Persica fabeUa, Quninobrem, si quid te vel ratio, vel 
oratio nostra comniovit, ct si vcram, ut credo, cu- 
ram tui geris ; vclim me audias, ct bonis pnecepto- 
ribus caiholicae Cliristianitalis te pia fide, alacri spe, 
simplci charitate committas : Deumque ipsum, ciijus 
nnius ct bonitate facii sumus, et justitia poenas lui- 
mus, el clementia liberamur, ocare non cesses. lla 
tibi iieqiie prxcepta et disputationcs doctissimorum 
hominum ct vere christianorum, ncque libri, neque 
serenx ipsac cogitationes defucrint quibus facile quod 
quxris inveuins. Nam istos verbosos ct niiscr.os (quid 
eniro aliud mitius dixerim?) penilus descre : qui dum 
nimis quxnint unde sit malum, nihil reperiunt nisi 
nialum. In qua quaestione sxpe auditores erigunt ad 

* Editlo Er. cum aliquoi ilss.. damnaniii coitanm auclo- 

' Fort6|ro(KNe. 



S: AUGCSTINI LIUER LNUS. 93 

qiKercndiim : sed ca doccnt cxcitalos, iit vel dorinii e 
seinpcr satius sil, quam illo niodo evigilarc. I)c le- 
thargicis cniin plirenolicos faciunt : iiitcr qiios mor- 
biis, cum sit uterque plerumquc monirerus, lioc ta< 
incn iiitcrest, quod lethnrgici siiic alicnn vexntioiic 
moriuntur; phreneticus aulein multis sanis \ et cis 
potissimum qui volunt subvcnirc, metucndus csi. 
Nnm neqtte Dens mali anctor cst, nec unqiiam eum 
quidquam fecisse pcenituit, ncc uUius commotionis 
nniiul teoipestate tuiiatur, ncc lcrrsc particuln rc- 
gnum ejus est, nulla,flngitia vel scclern probat aui iin- 
perat, nunquam menlitur. Il:cc cnim nlque hujiis- 
iniHli nos movcbant, cuin eA magnis * invcctionibus 
qoatercnt, et btnc i^e Yelieris lyssinincnti discipli- 
nam insimularent : qiiod oinniiio falsissimum est. 
Itaquc illos recte rcpreliendcre ista conccdo. Quid 
crgo didici? Quid putas, nisi cum ista rcprehcndiin- 
tur, disciplinam catholicam non rcprehcndi ? Ila qitod 
apiid cos verum didiccram, tcneo : quod falsum pu- 
taveram, respno. Sed ct alia mulia ine docuit Ecclc- 
sia catholica, qiiod illi homincs cxs;ingues cor|>ori- 
bus, sed crassi meiilibus, aBpirarc non po«8iint : 
Dcum scilicet non .csse corporcuin , niillani cjus par- 
tem corporeis oculis possc sentiri, niliil de snbsian- 
lia cjiis ntqiie natura ullo moilo cssc violabilo ant 
commiiiabilc, aut composituin ', aut licluin ; qooi si 
inihi concedis (non enim aliter de Dco scntiendum 
est), omnia illorum machlnamcnla snbversa sunt. 
Illiid vero quomodo sit, nt nec Deiis lualuro gcnucrit 
aut feccrit, nec ulla sil fucritvc nnquam nalura aiquo 
substantia, quain non Deus aul gcnucril aut fecerit, 
el tamcn a malo nos liberei ; lam ncccssariis ra« 
tionibus approbalur, ut dubitari oinnino non possit : 
prxscrtiro libi, alque talibus ; si tamen buno ingcnio 
pietas et pax qux-dam meiilis accedat, sine qua de 
tanlis rebus nihil prorsus intelligi potest. Et hic non 
fama dc fumo cst, ct nescio qua fabclla Pcrsica, cui 
satis cst aurem accomroodare, et aniniuin non subti- 
lcm, scd plane puerilem. Longe omnino, longc sc 
aliter, non ul Manich;ei desipiunt, vcritas liabet. Sed 
quoniam iste scrino noster multo processil longius 
quam piitabam, liic jinem libro facinmus : iii quo inc- 
mincris volo, nondum me Manichaios ccBpisse rcfel- 
Icre, et illns niigas nondu:n invasisse : nequo de ipsa 
Catholica magiiuin aliquid apcruissc ; scd voluisso 
tantummodo crucre tibi, si posscm, fnlsam opinio- 
ncm dc veris Cliristianis inalitiose aut iinpcrite nobis 
insiiiuatam, cl crigcre ad mngiia quxdani el diviiu 
disccnda* Qnare hoc volumen ila sese habcat : placa- 
tiorc auicni animo t4io facto, ero forinsse in cacteris 
promptior (a). 

^ Lov., tnuUis ei eis potissimum, omisso, taids ; proqtio 
Er., ioii^i, Gomipte. 
* Editi, magis, ai Mss., niagnis, 
s m uss., composiiiiiifiii. 

(a) I netract*! cap. i4| n. 0. 



"' "^^y^o^ ' 



IN LIBRDM DE DUABUS ANIMABUS CONTllA MANICH^OS. 

yide lib. 1, cap. 15, Relractationanif M, col. 608, n. 1, a verbis, Post hunc librum (a), tijfcif 
f a(i co/. 612, n. 8, verbi^, Opitulante Dei misericordia. M. 

' (a) Post mn Tidelicet de Ulilitate credendi, qiiod cirdter annnm Christi 391 oonscriptum est. ncconsito autem prxsentl 
Itvode iMuuius Auimabus, pruxiaie ttubjicit AugusUaus Rctractatioaem iilHi seu disputatioais ooutra Fortuuatum, qua* Im- 
ftiu est die 28 Augusti, an. 30i. 



i 



le 



mamta 



S. AURELn AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISGOPI 

DE DUABUS ANIMABUS 

CONTRA MANICHvEOS 



ibmldiflcis hatretids duas animas in unoquoquc Iiomine esse, unam de Dei snbsfanlla bonam . altcram matam de tene- 
branim gente nec a Deo oonditain diccntiknis, dolet se Augustinus stc adlise»i88e, ut ad raiiooes qiiiinis deliramontnni 
latnd evertitiir, tam ol>vias tainque iiiaiiiroslas uoii altenderit. Piimum oaini coniidoranii racile aiiparer<s onmem aniaiaiDt 
aun viU quaxlam sii, restiue inlfllirfbilis, ac proimJe luce visibiii, qnam a Deo esse Blaniclinpi lalenlur, |iraesla;ilior, au- 
ctorl Deo trilHicndam. Loca vero scrii lur-je quilius iili inalos ex Deonon csse disimtant, aliorum i.ioomm compai^tioae 
inelius expiicari. Poslca eliain ex peccali et voiuniatis dcQuilione , ex veuia peccatoruin quse pea^iitilms dalur in F^ 
desia, tandemque ex [loenitendi affectu i io atque uUlt, evideuter omnino demonstrari, pcccautes auiuias uon iialura ma« 
las eflse« 



CAPUT PRIMUM. — ! . Manichceoruni error de dua^ 
bN$ animalms, quarum altera non sil a Deo^ qua ratione 
expugnatur. Anima omnis cum rita qnwdam si/, nonnid 
a Deo vitig fonle e$se potest, Opitiilante Dci iniscricor' 
din, disruptis et dercHctis Mnnicliaconim laqueis, tan- 
dem Calliolicse greniio resiitatiim iibct ' considcrare 
nnnc saliem ac deplorare illam mcam iniscriam. Mul- 
ta enim erant, qnsc faccre debui, nc tam rncile ac 
diebas pauois, religionis Tcrissim.i! sciniiia milii a 
pnrritia tnlubriier insita, eiTore vel frnudc ralsoruro 
rallnciumve liominum effbssa cx aniino pellerentur. 
N:im primo animnrum illa ^uo gcnera , quibus iUi 
fiiigulas nntums propriasque tribuerunt *, ut alteriim 
dc ipsa Dci cssc sulistantia, aftcrius vcro Dcum iicc 
conditorcm quidcm velint accipi, si mecum sobric di- 
li^cnterque considerasscm, mente in Dcum supplici 
et pia ; Tortns e milii sntagonti npparuisset , nullani 
esse qtinlcmtibct vitam, quai non eo ipso qiio vita cst, 
et in quniitiim omnino vita esi, nd summum vitac fon- 
tein principiumque pertiiieai (6) : quod nihil aliud 
qiinm gunimum ct solum vernmqiie Dciim possumus 
confiteri. Qnnpropter illns aiiimas , qii:v a Manichaeis 
voicantur malx% aui carcre vita , ct animas non csse , 
ne<|ue quidquam vclle seii nolle, ap|ietcre vel fugere ; 
aut si vivcrcnl, ut ct nnimx esse posscnt, ct aliqutd 



tate agcre , qnalc illi opinnntur , iiullo iiiodo cas iiisi 
vita vivcre : ac si Chrislum dixissc consinrcl, iit con- 
stat, Egosumvita {Joan. xiv, G); niliil cssc caus(C 
cur non omncs animas, cuni aniiiix nisi vivcndo esse 
non possint, pcr Christum, id esl, pcr vllam creatas 
et conditns fnteremur. 

CAPUT II — 2. Si lux quce senm pcrcipitur Deum 
habet auctorem , iil futentnr Manichcei , multo magis 
anima qvas solo intellectu percipitur. Quod si tcmpbre 
illo qunestlonem de ipsa vita et de participatione vitae 
mca cogitniio ferre nc siistinere non posset; qux pro- 
fecto mngna cst , ct moltum serenae disputatioiiis iii« 
tcr doctissimos iiidigpiis ; illud dispicere fortasse va- 
lutssem , qiiod omni homini scse sine studio partiuni 
benc considcranti manifcstissimc apparel, omnc qudd 
scirc et nossc dicimur, aut sensu corporis, aut iiitclli- 
gentia nos habere comprebensum. Scnsus autcm cor- 
poris elinm vulgo quinque numerari, visum, auditum^ 
odorninm, gustnm, alque tactum : quibus onmibua 
intcHig<*ntiam longe alteqiie prxstarc ct cxccllere, 
qtiis niihi non vel ingratus impiiL<ique concederel? 
Quo constituto atqne nrmato, illud consequi, ut cnn 
cii\ qti.c tactu et visu , vcl quolibct alio modo corpo* 
rnlitcr sentirenlur, tanto essent inferiora his quae in- 



tclligcndo assequeremar, qunnto ipsos scnsus intclU- 

ADUO.MTIO PP. BCNEDICTI.XORUM. 

Ubri de Duabus Animabus ediiioaes oollalae suai ad mamiscrijtos codices, Amulphenaein, Hlducliaam, Victoriaot duot 
duos Yalicanos, et ad trium Belgioonim vaiias lucUones a|.ud Lov. 

Comparavimus prceterea eas omnes editiones initio Retr. et Confess.y t. i* memoratas, H. 

* l/)vanieascs ex mendoso Camhroaensi oodice {tosamaAt yemio constltuto libet, 
■ Quidam liss., dislribuerunt, 

<d\ scriptus drdler annum Christl 301 . 
{by I Rclract., cap. 15, n. 1. 



d5 DF. DUAUUS ANiSIADUS CONTH 

g*nli:c cedcrc vidcreiuus. (juaiuobrcin cum omnis 
^•(U , et ob boc omnis anima nullo corporis seDsti , 
sed solo iulellectu pcrcipi qucal ; sol autcni iste atc|ue 
lunn onniisqiie bix quoB mortaKlms bis oculis cernilur, 
ab ipsis quoque Manichoiis vcro el bone Dco tribueuda 
ease dicaiur : sumuiam esse demcBtiam id prxdicare 
pertinerc ad Dcum, quod per corpus intuemur ; quod 
vero non solum animo , sed ipsa suUimitate animi , 
menle scilicet atque iuielligeutia capcremus , id est , 
vitam , qualiscumque illa diccrctnr , taineii vitara , 
codem Deo auctore privandam el viduandam putare. 
Num cuim quid sit vivere, quamque sccrelnm ab om- 
ni corporis scnsu , quainque oumiuo incorporeum , si 
ine ipsBin inTocato Deo intcrrogarem, reapondere non 
possim ? Aut non illi quoque fateantiir, non solum vi- 
vere lllas, qiias detcstautnr auimas, sed cUam immor- 
talitcr vivere? Quodr|ue a Cbristo dictum esl, Dimille 
morluos sepelirt mortuos suos (Malih. vni, 22) ; non de 
onmino non viventibus , scd dc pcccantibus dictum , 
qiKX iinmorlalis aninix sola mors est ; scribcnte Pau- 
lo, Morlua esl vidua quos in deliciis vivit (1 Tim. v, 6) : 
aimul enim et mortiiam esse dixit , et vivere. Quare 
non .cgo qiianlo dccolonitius vivat peccatrix anlina , 
aed illiid ipsiim lantum qiiod vivat altenderem* Quod 
ai |»ercipcre nisi iiiieHigenilo non pnssem , credo vc- 
hirct in mentem , lanto csse quamlibet animani luci, 
qiiam per lios seiitimus, oculo^, prxferendain, qiianto 
intelligcntiam ipsis oculis prxfcrrcmus. 

CAPUT III. — Corpus etiam omne a Deo esse unde 
ftrobatur, Animam illam quoe mala dicitur a MauiciuKis^ 
luce esse meliorem. Liicem atitem illam illi quoque a 
Patre CTisti esse couflrmant : egonc tandcm , quod 
nb eo esset quxcumqiie anima, dubitarem ? Ego vero 
non niodo de aniina, scd de qnovis etiam corporc, 
qulii ab ipso esset, nihil onniiuo, iie tum quidein, ho- 
ino scilicet ^ illitis impcritix atqiie illius xlatis ambi- 
. gercin , si forma quid esset quidve formatum , quid 
species ct quld iudiilum specio , dcinde quid lionim 
cui causa essiet, pie cauteque cogitarem. 

3. Sed de corpore interim taceo : dc anima conque- 
ror , de spontauco ct vivido moiu , de actu , de vita » 
de immortalitale : denique conqueror , quod aiiquam 
rem ista omnin sine Dei bonitate habere posse miser- 
rimiis credidi ; quod quanta essent» negligenterattendi ; 
lioc milii gemciidum, hoc deQenduni puto. Volverem 
niecum ha^c, loquerer mecum,dcferrem ad aiios *: qn.nc 
vis csset intelligeudi, quam iiihil esset in homine', qood 
litiic exccllenlix possemus conferre, propoaerem ^. Ubi 
niilii hoc homines, siroodoessenthomtnes,conce8sl8- 
sent ; qiKcrerem ulriim his oculis videre, id est intel- 
ligere '. Ubi n^vissent» coUigerem primo longe esse 
sciisui oculoruin istorum intcUigentiam mentis ante- 




uanidiaBos. 

Iquoidam nihU essei 
mht^rlne.] 

^ Wk («liires Mfls. Editi vero, prmpm&rm; cmn bae vo- 
nim alii|uaiido iuter^unctione : qua m esset inteUigendi 
(qnoniam mhU essel m hoimne quod Imc exceUentiiB pot- 
semus conferre) p^ieponerem, 

* Rdiiio Er.. vuierent^ id esi^ intelltgereni, Sic ct vaticani 
Utp scd roclius alii cuin U)\.,ndere, idett inteUigcre. 



\ M.\NICUi£OS, S. AUGUSTINI 9€ 

panendam : deiiide subjiingcrcm, id quod ro incliore 
perciperciuus , uecessario nulius judicandum. Qiiia 
lnHX iiun darel? Ei^o pcrgerein quxrere, aniina illa 
quam malam dicereni , oculisiie seuliretur istis , an 
menie inielligcretur? Menle latcrentur. Quibus oiu- 
iiihtis iiiter nos ctHiveiiicniibus atque (iriiiatis , quitl 
coiiflt erelur ostendereni ; anitnam scilit^i illain quain 
cxaeeraretitur, luee ista quani vcner.ireniur esse nie- 
liorcui : quandoquidein illa iutolieciu meiilis , hu*c 
seiisu corporis innotesciL llic vero hxrerent foriasse, 
diiccinque raliouem scqui nicusareiil : t;iuia cst vis 
Tcleruosannn opiuionum et diu dcfensas alquc crcditai 
falsitalis. Scd ego iustarcm magis lixrentibus , nou 
aapere , nou pucriliter , non pervic4iciter ; rcpeiercm 
qiio! couccss:i sunt ; et qiiam esseut concedeiida * , 
moiistrarcni. llortircr ut in commiine cimsulcrcnt, 
vidcrenl ccric quid nobis negandum esset ; ulruiii in- 
(ellcctiim istis earneis lumintbus pra>fen'ndtiin , aii 
cxcclleutiiis cssc quod auimi cxccllcntia , quani qtiod 
vili aensu corporis cognoscitiir , falsum piiiarciit : aii 
illas aniinas, quas alienigeuas crcdcreiit , tantuni in- 
lelligeiido , id est , ipsa animi excclleniia sciri posse 
noilent lateri ; an solem ac lunam noii nlsi islis oculis 
uolos fieri veile;.t abnucre. Quod ai nihil bonim ni- 
81 absurdissimc alque impudcntissime negari posse 
aniinadvcricreiit ; suadcrem iion cos oporicre dubi- 
tare, isiam lurcm quam coleiidam prx*dicarent, esse 
aninia illa vilioreiii qiinn. fogieudam moneroiiU 

CAPUT lY.— <4. Anima etiam muscte preestaniior itta 
luce. Aique bic si forlc turbaii ame quxrcrent, nuni 
etiain musc;e aiiiiuain huic luci prxstare censerem : 
respondcrem , htiain ; ncc me tcrrcret mtisca quod 
parva est , scd quod viva firmaret. Quxritur cniin , 
quid illa membra kiin exigiia vegetct, quid huc aiqiio 
illuc pro natiir.ili appelitu tantilluin corpusculum du- 
cal, qiiid currciitis pedes iu nuincruin movcat , quid 
vulaiitis penuiilas uioderctur ac vibreU Quod qii:de« 
cuinquc est, beuc coiisiderauiibiis, in tani parvo tatii 
niagniiiii eniinet , ut cuivis fulg )ri pcrstriiigenti ocu- 
los pra*feratur. 

CAPUT V. — Yitiosw anima quanquam danmandcs^ 
qnomodo huic luci quce in gmere suo iaudanda esl^ an^ 
tecellant. Certe quod nemo duliitat, quidqnid id eat, 
hitelligibile est :quadomui sciisibili ', ctob hoc huic 
etiam iuri divinis legibus anii^collit. Quid euim cogi- 
tatione ' percipimus, qiu^so, si hoc non percipimtis, 
aliiid e&sib mente intellig<T<*, alitid aentire per corpus, 
et priiis illud ab hoc posteriore iucomparabili snbli- 
luitatc distare ; ideoque noii posse inlelligibilia sen- 
aibilibus iion prxferri , cum ipse iatellectus lantuni 
aensibus pneferatur? 

5. Ilinc illud eiiam fortasse cognoscercni ; qiioJ 



Sensus est, utnun klem est hls ocolia vidcre, quod in« 
telllgere. 

> EdlU, et qua estent ctmeedenda, Emendaniiir ex vaii- 
caotsMss. 

* sic lx>vani 'iises duoruai manuscriptorum auctoriiate 
oorrexemnt. «lii lamenHss. iIurcscumEr. habent, qid.l* 
quid inteUigibile est^ omni sentitiU, a db hoc hiiic edam 
Ufn, etc. 

* Kr. ct >iss., cognitUme. 



fl LIBEH 

c—ici|iniii ente mftiiif(e«tiim est , enm iejiiftiUUi ei 
JglflgptmnfH cslenM|ue suittni ? ttia Mon seiiiianUir « 
fed iiilellig»iil«r ; quomodo Oet ul etiam isia , qa» 
dele. temnr el datunanda er nsemus , lamen qiioniam 
imelligiliirNi stint , anleiro lianc lucem queanl , com 
ia auo fenere i^ta laudnnda sit. Suggcriinr enim 
«ymo beiie scse Deo sulijicietili , primo non omne 
^wkI laodanins» omni quod vituperamus, esse anie» 
poneodum. Neque enim qiiia Inndo purgaiissimura 
|4uiiibaiii» ob hoc illud vitiiperarido aiiro pluris xsii- 
Dio. In Buo enim genere qiiidqiic considi^randum est* 
Impr.tbo juiiicotisultiim mulias Irges ignorantom : 
SihI eiim lamen probailssiino siitori sic pRcfero , ut 
B.; comperaoilum qoidem putciii. At istum laudo ^, 
qiiud snae artis peritissimus sil : iilum .lulein , qood 
$0 im professionem minus imp'e.ni , jurc roprehendiu 
Ci quo reperire deberem , lucem istam , qiiod iii ge- 
oere proprio perfecia essct, jure laudari : tamen 
qiiia setisibilium reriim numcro includiiur, qiiod ge- 
Nus intelligibilium goiieri cedal necessc est, infra in- 
Jusias et iiilemiiei-anlcs &nimas, qiioniatn sunt intelli* 
gibiles f cssc deputandam ; qiiamTis isias non injuria 
damnatione dignissimas jodtcemus. QiKcrimus iiam- 
que in his quod concilielur Dco. iion qiiod isli ruigoH 
pneAsralur. Quapropter, quis(|tiis hoc liiiiien cx Deo 
e^sc contcndcrel , non repiignarem ; hcd m gis aiii* 
mas diceremy viliosas etinm, non inquanium viiios.ic, 
sed in quaniuin aiiimx sunt , Dcum sibi csse creato- 
rem faieri oporiere. 

CAPUT VI. — 6. Aif ip9a eilam vitia tunquam in^ 
UlUgibHia , luei uH$ibili prceferenda $int el Deo nl au - 
ctori tribuenda.Vitium ammi e$t defeelus qwdam^ recte 
noH inter intelligibHia numerandus. Ipsi defectut, 
eiiamsiinter intelligibilia mmerarentur ^ nunqnam aitfe- 
pamendi rebue $€nnbilibu$, Si lumen vieibile a Deoest, 
multo magi$ ab ip$o anima^ quw in quantum vivit intd- 
Ugibiti$ ret e$t , etiam$l vitioia, Objectantur contra a 
Uamchmi* loca Scripturw. IIoc loco si quis<|u:im illo- 
rum cauius et vigiians, jam etiam sludiosior qiiam 
pertinactor, me admoiicrcl , non de viiiosis animis, 
sed de ipsis viiiis esse quaerendum : qua^ quoniam 
sensu cor|>oris non cognoscerenlur, et tamcii cogtio • 
scerenlur, non nisi intelligibilia posse accipi, qu:c ai 
sensibilibus oiiinibus antecellunl , cur luceni Deo au- 
ctori csse Iribucndam inter nos convenirct , viliorum 
vcro aiicloreni Dcum nemo niiii sacrilegus dicerei : 
respO!idereni homini,si aut slatim elrepenlc , til Ikh 
uis Doi culloribus solct , divinitHS iiifulsisscl hujus 
8«)Iuiio quxslionis, aul fuisset auiea pracparata : ^tuiK* 
nim si neulrum meruissem atque potitlssem , cospta 
diffenrcm ; quodque essel proposilum , difDcile csse 
ad dignoscendum atque arduuro confilerer. Uecurre» 
rem in me , prosierncrcr Deo , alie ingemiseerem , 
qiLTrens nc mc in medio spatio , qiio cerlis ralioui- 
bus pn>iiiovissem , haererc paliTetur; no ancipili 
quaRSiione cogorcr aut intelligibilia sensibilibus sub- 
miitcre ac siibdere, aul ipsum viliorum diccre aiirlo* 
fcm ; cum essel utrurovis bontni lalsilalis iinpict.i- 

* vaiicaiii v.ss., ac iitim liHfio. 



UNUS. ¥^ 

ttsque ptenti^imoio. Nolhi okhIo possem eilsiimarei 
quod ne sic afleeiiim iUe dcfererei. Admoneret pocius 
stiisillis ineffabilibtis modks , ut considmrein etintu 
atque eiiam , utrum animi viiia, de ^ quibus a^siii.-i- 
rem, inter inielligibilia niimeramla esseiit. QimhIui 
reperirem, propter ImbeciNiiaicm inlerioris octili 
niei, qu» milil peocalis meis jin^ accidissel , aliqucni 
iiiihi ad invisibilia contuenda in ipsis visibilibus ma- 
chinarer gradum : quorum essct nobis nulto niodo 
ccrtior cognilio , scd coHSueiitdo fhieniior. Ilaqiie 
siatiin qa;ercrem qiiid ad sensum proprie perlincrol 
ocuhirom : invenirem colores , qiiorum principatutii 
kiz istaobtincrct. Hxcenim sutilqiix nuflus :ilius scn- 
susailingit : namniotuscon^onim, et magnitiidincs, ct 
inlenralla , et flguras , quamyis el oculis , non lamcn 
proprie, sed lactu etiam posse senliri. Unde colligc- 
rem lanto cscteris corporeis ei sensibilibtts prxsiaro 
lucem, qoanto aliis sensibus aspectus esset illustrior. 
Electa igitur ez omnibus qone corpore senlitintur isLi 
htce, qua niterer, el in qiia gradum illnm inquisiiio- 
iiis mes necessario collocarcm ; pcrgerem atlendcre 
quid ageretur hoc modo , mocomque ita scrmocini- 
rcr : Si sol isle tanla claritate conspicuus et diei Ince 
sufliciens, usqiie .nd lun:e similitudinem in conspcciu 
nosiro paulalim dcncercl, num aliud qnidquani ociilis 
scntiremiis quam lucem ulcumque fulgenlcm ; Iiicem 
l.imcn qusfrentes , qiiod fiierat non videndo, et hau- 
rienies vidcndo quod aderat? Non crgo illuin defc- 
cium videremus, scd luccm qinc defeclui remanerel. 
Cutn aiiiem non videremns , non senliremus ; quid* 
quid cnim seniimus asiicclu, non potcst non videri :' 
quarc , si dofectus ille ncqiie visu , nci^ue alio scnsu 
setiliretur, non possel iiilcr sensibilia numerari. Ni- 
hil enim sensibile cst, qood seiiliri non potest. Kefe- 
nmns nnne considerationem ad virtutem, cujiis 
inteiligibili luce splendere animiim convenieiitissimts 
dicimus. Porro ab hac lucc virtulis dcfeclns quidam 
non pcrimens anlmam , scd obscurans, viiiuni voca- 
Itir Fotcst igitor reete vilium quoquc animx ncqiia- 
quain inter inteliigilNlia numenri , nl Iiicis illc dcfe- 
clus recte de scnsibilium numero exlmitur : illud 
lamen qood remanel anim» , id csi , hoc ipsum quod 
vivil atque anima esl, tam esi intelligibile, quam sen« 
sibile illud qiiod hi Iioc vislbili tuminc posi defectum 
qnantumcumque fiilgerot : et ideo animani in quan- 
tiiiii antma esset, cl \\xx particip:iret , sine qua nulld 
pacto atiima esse potesi, rectissimc omnlbus scnsibi-" 
^ lihiis anlfferri. Qnamobrem maximi crroris esse, 
ull.im anitn:im dicere noii esse ex Deo , ex quo csse 
anlem lunamque glorieris. 

7. Quod si j im placerel omnia sensibilia iiomi- 
nnre, noti modo ea qox senliremus, sed etiam ea qu% 
non senliendo lamen pcr corpus ]udicnrenius , siciii 
per ociilos lencbras , ei per aures silentium ; et illas 
eiiim non vidondo , et hoc nou audiendo cognosoi- 
miis : rursusque intelligihilia, non ea tantimi quae 11- 
histrala mcnte conspicimus, siculi esl ipsa sapientia ; 

^ A|:ud liov. pariicula, de. fnrtcnniatt» noo beue red* 
diinni, q: ibn$ a'stHa:etn. 



99 DE DUABUS ANIMABUS GONTRA 

Md eliam illa quaB ipsius iUustniionis privaiionc 
av€nanittr«u& esi loaipiaatia , <piam teuebrat animi 
eDDgrae diierim ; millam de verlM^ fncerem contro- 
versiam, sed toiaro quxslioncm facili divisione dis • 
solverem, stalimqiie approbarem liene ailcndcntibus, 
sulisUntias inlelligibiles sensitMlibus substintiis divina 
ct incorrupia vcritatis lege praeponi, non canim 
subsiaiitinrum derecius ; qiiamvis kos iiitelligibiles , 
illos sensibiles appellare vellemiis. Quapropier, qui 
et b.TC luinina visibilia , cl illas intelligibiles animas 
8ul)Stantias essc (atcreiitur , omni mudo eos cogi sob- 
limiores partes animis conccdere , atqiie tribuere ; 
defectus vero utriusque gencris non posse alicros al- 
leris antepoui , privant cnim tanlum , et non esso 
iudicant , quod usqiiequaquc eamdem vim babeiit, 
sicut ipsas negationes. Nam cum dicimiis, Non est aii* 
rum , et , Non est virius ; quainvis inter atiruni et 
virtutein pliirimum , nibil tanicn iiiter negationes, 
quaseis adjunxiinus, distiit. Vcrum eitimvero pejiis 
csl non esse virttitcm , quani nun cssc auruin : iicmo 
sanus binc ambigii ; qiiod iion propter ipsas negn- 
tiones, scd proptcr res quibus adjunguntur, accidcrc 
qiiis non intelligut? Auro enim virtus qiianto prtTStal, 
lanto cst viriute (|U:iiu auro carcre miscrins. Quani- 
obrein, cuin rcs iuiclligibiics seiisibilibus rebiis aiilc- 
cellunt, derectiim iii intelligibilibus quain in sensibi- 
libus mcrito asgrius tolerainus ; non eos defectus, sed 
ea quA deUciunt , cliarius vel vilius aestiinantes. Ez 
quo jam illud apparcl , defectum vitie , qu.ne intelligi- 
liilis esi , miilio iniscrabiiiorcm esse , qtiam hujiis 
aeosibilis lucis ; quod scilicet miilto esl cb:irior mteU 
iacla vita, quam lui isia conspecta. 

8. QuiD cum ila sint , audebilne quisqiiam , cum 
aolem ac iunam, el qiiidquid in siderilius, qnldquid 
deni:itie in boc igne nestro atqtie tcrreno luce vi»i- 
bili cfTulgel, Doo tribuat, aniinas qiiaslibel, quae pro- 
iecio nisi vivendo aiiitnic non sunt, cum lanUim boc 
lauien vita pnccedal , nolle coocedere ez Deo essef 
et cnm ille veruni dicat, qui dicil, In quantum nitel, 
ei Deo est ; egonc tandem, Deus roagne , mentiar, si 
dicam, In quantum vivit, ex Deo esi?Non usqiie 
adeo, quxso, cnccitas mentis suppliciaque augeantur 
mimorum, ut lia^c bomines non intelligant. Sed quo- 
quo modo illorum error aul perlinacia sese baberet, 
bis ego freius armniusqiie rationibus , credo cum ad 
eos rcm ita coiisideratam perspectamque dc(u|isscm, 
d cum bis placiile coiilulissem, vererer ne inibi quis- 
quain eoruui aliciijus momenti esse viderctiir , si aut 
intellectum, aul ca qune intellectu ikhi per defecinni * 
perciperentiir, sensui conaretur pnureiTc, aut saliem 
comparare oorporeo , vel bis rehus (|ii;c ad eumdcm 
aensiim cognosccnd» similiter pcrliiicrfnt. Qiiocon-' 
stituto , quaiido illc mihi vei (|uisqiiain iicgare aude- 
ret, aniinas qtiantum vcllet malas , laiiicn qiioniam 
animx essent, intcUigibilium rcniiii ntiiiicru coiiti- 
neri, ncqiie illas per dcfectum intelligi ? Sitiuidem 
aBimas nun alio esseut» nisi qiio vivcrent. Licct enim 

.*■ Editi, noRiftuit perfecte, UeUus \aticaai Mb.H, non pe/ 
de/tctwn. 



BlANiCH.£OS, S. AUGUSTINI 100 

per defectum intelligerenlur vitios» , qnia virtulis 
egestate vitioa» ; Mm lame» per defeetum anima^; 
quta vivendo animae. Nec fieri polesl oi vii» prasaeii- 
tia sit causa deliciendi ; cum Unio quidque dcfldaC, 
quanto deseritur a viia. 

9. Omni modo igitur eum pateret non posse ullfl9 
animas ab eo auctorc separari , a quo hn Ista noo 
separattir; jam quidquid aiTcrrent, nou acciperem . 
monereroque |iolius , ul eos mcciim scqui mallent , 
qui omno quidqiiid cssct , qiioniam cssel , in quan- 
lumciimqtio esset , ex nno Deo esse praedicareiil. 

CAPUT VII. — Muli q'tomodo ex Deo^ et non ex Deo. 
RccitireiiL a;lvcrsiis uie vnces illas evangclicas : Vo$ 
propterea non auditi* , qma ex Deo non estls ; Vo$ ex 
palre diubolo e$ds {Joan, viii , Alet 44). Ego qu^iquc 
coiitra rccitarem ^Omnia per ipsttm faeta sunt^ et sine 
ipso factum esi nUul {Id. i, 3); et illud Apostoli , 
Unus Deus exquo omnia; ei unus Dominus Jesus Chri^ 
stus per quem omma (I Cor, viii , 6) ; el itcnim ejus- 
dcm aposloli , Ex quo omnia , per qnem omnia , in quo 
omnia , ipsi glorta {I{om. xi , 36) : hortirerqtie lio • 
mines (si tamcii lioniines invenirem) , nibil nos jam 
quasi r^mperissc prflcsumcremus ; scd quxrereinus 
poiiiis magistros, qiii scntenliarum istarum, qwn no« 
bis intcr se pugnare vidercnlur, pacem concordbm- 
qne monstnircnt. Nam in una atqno eadcm aucto- 
rilale Scripturarum *, cum aiibi sonarel, Onuiia ex 
Deo (I Cor. xi , ii) ; et alibi , Vos non estts ex Deo : 
qiioiiiam Libros temere condemnare nefasessct, quia 
noii videret pcritum doctorem , cul qiiu^stionls hujus 
solutionota esset, invenieiidum fuisse? (|ui prufccto 
sicsset boniis Intellector, ei, ut divliiitus dicitur, 
hoino spiriiualis {Id. ii, 15), quoniam nccessario fa- 
veret vcris rationibus, qtias de liitelligibili sensibili- 
qiic natura , qtiantdm potui , tratkivi atqtie disscrui , 
iiiio cas ' ipsc multo mclius, et ad doceiidum apiius 
aperiret ; iiibil ab eo aliud de hac qua^stione audire* 
iiius , nisi quemadmodum fleri posset , ul el nnlliim 
animarum gentis non essel ex Dco , et recle tamcn 
peccatoribus el infidelibiis diccretur, Nonestis ex Deo^ 
N.im et nos fortasse implorato in aiixilium Deo facile 
videre possemus , aliiid esse vivcre , aliud peccare : 
et quanquam vita in pecc:itis in comparatione JtisLe 
vit» mors appcliaia sit ( I Tim. v, 6) ; utrumquc ta- 
mcn in liomine uno posse inveniri , ul simul sit vivus 
atqiie peco^itor : sed quod vivus , ex Deo ; quod pcc- 
caior, iion ex Dco. In qua dlvisione utiinur ca parte 
dc duabus , qiinc noslnc sciitentise competit : iit cnu» 
Dci conditoris omnipotentiam insiniiare volumiis , 
eliam porcatoribus dicamus qtiod ex Deo siiit. Dici- 
mus enim bis qui aliqua specie contineiitur, dicimus 
anlinantibus , dicimus ralionalibus, dicimus postremo, 
quod ad rcm maxime altinct , vivciitibus : quce oiih 
nia per se ipsa divina siint niunora. Cum autem nia 
los arguere propositiim cst , rectc dicimus , f9on esti 
ex Deo, Dicimiis eiiiin se a veritate avertentibus , ii • 
fiddibus, facinorosis, flagiliosis, et, quod noniias 

I vox, scripturanmu non est in vss vaticaois. 
* Ux editis, imo si eas, Abesi, si, a 3iiiS. 



ttl 



LIDER 



wioloiani contliiel, peceatoribas : qii» rorsns om- 

nia ex Dco non esse qais dubliei ? Iiaqiic Chrislos 

|>eccaiorilHis , idipsuin quod pcccalores crant et sibi 

lum crcdebant conrgncns, quid minim si nit, Non 

e$ti$ ex Deo ; ex alia parle illa s:ilva nianeiite scntcnlia 

qiiod Omnia pcr ipsum faeta tunl ; ct , Omnia ex Deo t 

Naro si Cbrislonon crcdcrc, Chrisli advcntum repii- 

diare, Chribtum non rccipere, certum iiidicium 

essct aniraarum ^ qiue non sunt Dei ; ct idco diclom 

esscl» Vo$ proplereanon audilis, quia non esti$ ex 

Deo : qiiomodo vera csset vox iila Aposloli , in ipso 

Cvangelii mcmorabili princijuo , qiia dictum est , In 

9m propria Mffil, el suieum non recepemnt {Joan, i, 

li) ? llnde sui, si niin recepcrunt : aut oiidGl ideo noii 

sui, quia non reccpcrunt : nisi quia bomincs pcccato- 

rcs, eo qiiod sunt bomines, ad Deiim; co vcro qnod 

pi!ccat<)rcs, ad dialHiIom perlinent? Ilic ergo partem 

uatune tenuit qiii alt, Suieum ^onreceperunl; illevcro 

volunlalis , qui ail, Non csfiiex Deo. Evangclista cnim 

Tci opcra commendabat, Cbrislus liominum pcccata 
c-ocncbat. 

CAPUT Ylll. — 10. Quan-unt unde nialum^ et hac 

quMione vinccre u putanl Manickan, Cogno^catU firiu$ 

quod lacillimum e$t , niliil vivere po$$e $iue Deo, Sum" 

Mum malum non cogno$citur tii$i coguito $ummo bouo » 

quod est Deu$. Ilic roriassc quis diral : Uiidc ipsa 

pcccoln, ct omiiino undc nialum? Si ab liominc, 

timlc bomo ? si ab an};clo, unde angclus?Qu()S cx 

Dco cssc cum dicilur, quamvis recLc vcrcqiic dicalur, 

vidculur tamcii impcrilis et miniis valeiitibu^ acrilcr 

res abdilas inlueri , quasi per quamdam caieiinm ad 

Deum mala ct pcccaia connecii. Ilac quxsiionc illi 

rcgnare se putanl : qiiasi vero interrogare siL scire. 

Utinam id esset ; nemo me scieniior repcriretur. Sed 

ncscio quoinodo sxpe in aUercando , niagnae qux- 

stinnis proposilor personam magni docloris osieutat, 

plcramquc ipse ipso qiiem terrel , iu eo de quo terret 

indociior. 1t iqiie isti multiludini se prxferendos ar- 

bilrnniur, quin priores iiitcrrogant quod cum miilli- 

tiidine igiHirani. Scd si eo '.empore quo cum eis me , 

non sicut j:im iWn ago , cgissc nunc pocnitct , mibi 

has raiiones depromeiili lioc objecissent , dicerem : 

Quxso , inicriin co^^noscite mecum quod facillimiiro 

csl , si nibil sine Dco polosl fulgcrc , niiilto minus 

possc aliqiiid vivcre sinc Deo ; ne in tnniis monstris 

opinionum remaneamus, ut iiescio quas animas vitam 

sinc Deo babere prxdiceinus. Sic enim fortasse con- 

linget iit id qiiod mecum ignoratis, id est, unde sit 

ninlum , vol simiil , vel quolibetordine aliquando di- 

scanius. Qnid si enim cognitio sl^mmi mali siiiecogni- 

tionc summi boni conlingore bomini non potest? 

Non oniin no^scmus tcncbrns, si in tcnebris semper 

cssomiis : sod lucis notitin conlrarium suuin npn siiuL 

incognitum. Sumnitim auiiMu bonuin id osl, quo su- 

pcriiis cssc niliil potosl : Doiis nutem bMnum , ct Dco 

siipcriiis cssc nibil polcsl : Dcus igilur siinimiim bo- 

iiiiin. Cognoscamus crgo Dcum, ntque ita nos illiid 

qiiod praipropcrc qiia*riniiis non latflnt. Mcdifxrisnc 

* Edili, jicdleium czt nnimnrnm. cas!igan!ur o\ vss. 



uxus. m 

nt^oiil tandcm vcl meriti cog nitioncm Det esae arbi- 
traminl? Qiiod enim nobis aliad praemiomt qnam 
viia xtcriia promittitur, qox Dei cognitio esl? Ait 
cnim magistcr Deus : Beee e$t autem tita atema , fti 
cogno$cant le $olum et verum Deum , et quem ndnieti 
Je$um C/imiicfii {Joan, xvn, 3). Elenim aniina quamvis 
sit immortalis , lamcn qiiia mors ejns recte dicitur a 
Dei cogniiione avcrsio; ciim se convcrtit ad Deiini, 
mcritum cst a*tcrnnc vita^conscqnendx, ut sit asterna 
vita , sicut dictiim est , ipsa cognitio. Convcrli autcni 
ad Dcum ncmo, nisi ab boc mundo se avertat, po- 
tcst. IIoc cgo mibi arduum et difficiUiinum seniio : 
vobis si facilu cst , ille ipsc Deas viderii. Ego vcllem 
crcdere , nisi me niovcret , qiiod cuin Istc miindas , 
a quo averti jubemuryVisibilissil, dixcritquc Aposto- 
lus, Ea quce videntur, lemporaiia $nni ; qum autem hoh 
tidenlur^ mterna tmU (II Cor, iv , 18) : vos plus isto- 
rom ocalorumqiinm menis jiidicio tribuilis, .ipudqoos 
iiiillain esse fulgentem pcnuam quxnon ex Dco fulgeai, 
ct csse vivcntem nnimain qua; non cx Deo viA*»!^ 
pncdicalur ot crcdttiir. Ila^c et his similia vcl illis ctiam 
diccrcm, vel mcciim rcputarcm. Possem namqie 
Dt*am omiiibus, nt dicitur, visc^ribiis deprecans, el 
Scripturisqunntiim liccbnt intentus,ctiam tuncfortnSHO 
{i\\\:\ vcl dicerc, vd qiiod saluli saterat cogiiarc*. 

CAPUT IX. — II. An^isliiiKt familiarilale cum 
llanicha:i$ et $ucce$$u rietorice de Ckri$tiani$ imperiii$ 
a $e reportnla^ dcceplu$. Manichmi ex cognilione item 
peccnti et toluntatin faeiie refellendi, Scd mc diio qum* 
dain maiimc , qii?c incauiani i'lim xlatem facilc ca* > 
piunl , pcr admirabilee ' attrivcre clrcuitus ; quoniin 
cst uiiiim nimiliarilas , nescio qnomodo rfpcns qiia- 
dnm imngine bonitaiis, innquam sniiiosum aliqiiod 
vinculum mullipliciter collo iiivolulum. Altcramqiiod 
qua*dam noxia victoria pene mihi sempn* in dispuia* 
lionibiit prorenicbat dissercnti com cliiistianis impe» 
riUs , sed taincn fidcm suam ccrtaiim , ut quis(|uc 
possel , ilefendcre molicutlbus. Quo siiccessu creber- ^ 
runo glisccbai adnlesccntis animositas, ct impetu suo 
iii pervicaci:o magnum malum iinprudenter verge- 
biit'. Quod altcrcandi giMins quia post corum audifio- 
nem aggrcssus erani , quidquid nieo vel qtiallcumque 
ingenio vel aliis lociitmibus poieram, solis illis lilicn* 
tissime trihucbam. Ita cx illonim scrmonibus ardor 
iu ccrtamina , ex cerlaminum proventu amor in ilios 
quotidie movcbatur ^. Ex quo acccdebat ut quidquid 
dicereiit, iniris quibiisdam morbis ', non quia sciebam» 
sed quia oplab:im veriim esse » pro vero approbarcm. 
Iia factuni est ui quamvis pedcleniim ntque caute». 
kimcn diii scqucrer homincs nilidam slipulam vivcnli 
aitinuc prxrercnlos. 

ii. Ycruni csio ', noii potcram illo tempore acn- 

< ItaMss. Al cdill. reputare poxsern, Namque,.,, talia vel 
dicerem, vel qnod snlutta aderat cogitarent, 

* F.dilio Er. ci yidiaoUnus ^is., p r amicaMle$, 
^ U\ »IS8., et impettis $uo$ urgebut, 

* Mss. pleriqMe, wowibalMr. .^ , ^, 
» Fr. i.H(^d. Aeii. I^v.: Exquo acadebnt ut quiaqjtia ai» 

cereiitt tnirts quibusdam modts, etc. M. 

« Editio Er.: rennn iwri poteram. Ijot.: t'€rum txte tum 
po'crc»M. Paulcque | osi evueinediiloaeshaJicbaiit: /1« Im» 



135 DE DUABUS ANIMABUS GONTRA 

fiibilia ab iiHeUigibiJibos, carnalia scilicel ab spirilna- 
libus dijudicare alque discemere ; Qon erai ?rtaiis « 
non discipliaap, non evjusdaro cliaHi consiieiiuiinis , 
non ullorttro denique meriiorum; non eniui parvi 
gauJii el felicitiitls res est : itane tandein ne iilud 
f|uidem arri|>cre poleraro, quod in omniuro iiomiiuun 
judirio sumroi Dei legiims natura ipsa consiituil? 

CAPUT 1. — Peccatum noutdii a v^Umiale. VilM 
H fotuiUoi $ua cmque Mlittima. VoULntai guid if<. 
Quivis eDim bomines, quos modo a communi sensu 
generis hufflani iiulla disnipisset amenxia, quai vellcni 
ad judicandum sliidia delulissenl, quarolibet imperi* 
liam, quantnmc4imque eliaro tardiiatero; velim expe* 
riri quid mihi respondereni roganii, utrum eis peccasss 
Tidereliir, dc cojus dorinienlis manu scrlpsissel alius 
aliquid flagitiosuro. Omnes qois dobitel iu roisse iic- 
gaiuros illud esse peccatom, ila rcdamaluros, ut 
etiam succenserenl forlasse qtMd Uli eos rogalioue 
dignos pulaverim ? A quibns ego , quoquo modo po- 
leram, reconcilialis cl in cjiisilium restilniis pc* 
lerero, nt roe aliud laro maiiireslum, el in oniniuui 
cogniUoBC positum , ioierroganlcm uon inolcsie fer- 
renl : tunc quKrerein, si non dormienlis» sed scieiilis 
manu, qui membris lanien cxteris vindtis atquc con- 
strictus cssel , quisqttam valciuior aliiiiiid similiter 
fecissct ro:tli, iitruiii quia id nosset , qiiainvis Qinuiuo 
noluissel, uilo peicati nominc lencrelur. £l hic mihi 
omnes niiranles quod talia sciscitarer, sinc cuncla- 
lione i^espoiidcrcni, nibil etiaro isium omniuo pec* 
casse. Quid ita? Qiiia do quo nescicnle, vel resblere 
non valcnte qiiisqtiaro quiilpiaro mnli fccerit , jusi^ 
daronari nullo modo poiest. Alque idipsum cur ita 
QSset» si in iliis Iioininibus ' naturam ipsaro percon- 
larer homanam , fiicile pcrvenirero ad id quod cupo- 
rem » isto m«tdo qua^rens : Quld , si donniens illo 
|am scirct quiil alius dc manu ejus factiirus esset, ct 
de indastna, pliis p itis rliani ne cxpcrgisccrelur ' , 
se somno dederel, ul aliqucro jurando ' nillcrei; num 
ci quidquaro somniis ad innocenliam snlTragoretur ? 
Quid aliud quam nocenlem lioinincm proniinliarel ^ ? 
Qtr4'J si ei ille volens vinctus esl, ul aliquero siinili- 
. ter praslenta dercnsiono dt*ciperel, quid ei randero, ut 
peccalocareai, illa \iiicula profucruut ? Qiuinquam his 
obstriclus, revcra resisUrre non valcrei ; sicul ille 
dormieiis, quid liinc fterel • oninino nt^siiret. Nuin- 
quidnam igiliir dubita dum esl quin pcccasse ambo 
JudicarenlHr? Quibus concessis colligerenjt , nusqiiaro 
sctlicet nisi iii voluutale esse peccalum (a) : ciun 
rolbi aiixilianlur eiiam illud« qiiod jusiilia peccaoies 
ttfiel sola iiiala voluiitaie, quamvis qnod voluerioi 
iniplere nequiverinl. 
13. Quisquamneme isU traclanlem, possei dicene, 

dm ue iUud giddem, Oistigwtur oMDOscriptorom aucio- 

fiiate. 

1 Sic Mss. A' edits omm^ui, 

• Phires Mss., •€ pla eiia #/, ne expergncerciur ; omiaso, 

ponii. 

* Verbiim, iurmido, abesl a HicUaulino ms. 

^ Edui, Qutd dlind tflt.... pronm-^littreid, AiMfi. omis^ 
Voce, t.ii, babeut, promtfHtiirdl : suUiulell ge, wAuxahH- 

WfHMI. 

{a) I netraci.» eap. 15, o. 3. 



MANICIIiEOS, S. AUGUSTINI 104 

in rebus obscuris abdatisqiie Tersari , ubi propter k^ 
telligcnlium pauciiaiem vcl fraudis vd osieiilaiioniii 
siispicio nasci solel ? Sceedat paulisper ilia inielli- 
gibilium sensibiliuinque didtinaio : nuJla niilii liai 
invidia, quod lardas aninias sublilium dispuiatioimin 
siiuiulis persequor. Liceal milii me scirc Tivere , ii- 
ceal mibi scire me yelle vivcre : in qua; si cimseuiil 
geaus bumanuro » tam aobis eognila est vohinias iio- 
sira, quaro Tim. Ncque cuni istam scieuiiaro profi* 
Uunur, meiueudum est ne nos qoisiiuam lalli posse 
otuiviucat : \»ic ipsum oniin fidii neuio p(»ii'6t, si .mii 
non vi\at, aut nibil veiil. Non me arbiicor quidquam 
obticurum aiUilisse, cl vcreor neeuiquaro magis, qiiod 
hicc niinium mattifesta sint, videar csse culpandus : 
sed quorsum ba>c tendanl, consideremus. 

i4. Non igiuir iiisi vuliiiiUiLe peccaiur. Noliis aulero 
voimiUis uosira iioiissima esl : ueqiie enbn scirem 
me velle « si quid sii volunuis ipsa nescircm. Defiiii- 
tur ilaque isio inodo : Voluntas esi aiiimi rooius » 
cs-gcnte nuIIOy ad aliquid vel aon aiuiueiidum, Yei 
adipiscendum (a). Cur,ergo iia lunc dcnnire nou 
[ossem? An eml difficile videre invilum voleili esse 
conlr;irium, ita iii coiilrarium siiiisirum dcxlro esso 
dlcimus, non ut uigruro albo? Nam cudein res siiiiul 
ei nigra ei alba e?se non potesi : duorum autem in 
rocdio quisquc positus, ad alumni siiiisler est, ad 
alleruro dexter; siroul quideui utruroque unusbonio, 
sed siinul ntriimque ad unum horoinem nullo modo. 
lia qiiidero iuvilus et volens unus animus siinid esse 
potesi; sed unuro alque idem iiollc simul etvellenoii 
polesl. Cuin ciiim qiiisque invitus aliquid facil , si 
euin rogcs ulruui id facerc velit, iiolle se dicil : iiem 
si roges iilruro id velii non facere, vclle respondei. 
Iia iuvituin ad faciendiini, ad noii fuciendiiin autcin 
voieiiiein rc|iuries : id csl cniui uiiuiii aiiiiniim iino 
teinpore habeniem utrumque, sed aliud aique aliud 
ad singula refereiilcm. Cur ha^e dico? Quia si rur- 
smn qu;i'ranuis qtiam ob causani id invitus facial , 
cogt se di( et. Nain el omiiis invitus facicns cogilur ; 
ei oinnis qiii cogilur, si facit , nor.nisi ioviius facii. 
Kesiat ut volens a cogente sil liber, eliamsi sequis- 
quaui cogi puici. El hoc euim modo omiiis qui vo* 
lens facit., non cogitur; el omnis qui iioii cogitur» 
aul voleiis facil , aut non facit. Uxc cum iii oiunibus 
liominibiis, qiios inlerrogare non altsurdc possumus , 
a puero usque ad seiiein, a ludo llltcrario usqiic ad 
soliiuu sapiciitis , iialura ipsa proclamci ; eur cgo 
iuDC non vidercm tu definitiooe Voluntatis poni*ndtiiii 
esse, Cogcnte nullo, quod nunc qiui.si esperientia 
nugore cauiissimus posui ? Ai si lioe iibique mani- 
fesium esi, el non doctrina, sed nalura omntbus 
promptuiu; quid restalqiiml videatur obscunim, iiisi 
forie ttllum hticat, aliquid nos velie curo volumus, 
et ad hoc rooveri aniinuin nosttaro,idque aui habere 
nos aui non haberc, el si baberemus relinere vellc, 
si non haberemus acquircre ' f Quare aui non amit- 

^ Mlcluielioos M:i., recipere. 
(a) I Heiract.,ca|i. t;^ ii.3. 



LIBKR 

M adBpted tHqiiid t«U, omnis qnl tvl\U 
QMDoliran , si omnia ista Itiee cbrioni sunt , sicaii 
mnl» ntqfie mestantuni, sed notitia; gcnMs hunuinl 
veriuUs ipdts iil)ertlitate donata, cur illo etiam 
iMfpore dkere non possem : Volttnias est motus an!- 
ml» cofente nuHo« ad alli|oid vel non aniittendnm » 
vel idipiseendum ? 

CAPUT 11. — 15. Pecealum qmd, Dicet aliquls : 
El Im leidfersum Manichasos quid adjuvarett Ex* 
tpeeU; slne prilis etiam peccatum definiamus, quod 
4ae Toluntate esse non posse omnls mens apud se 
diviniins eonscriptum legit. Ergo peccaium est vo* 
imis retinendi vei eonsequendl qood justitia Tetal , 
el oflde liberam est abstinere (a). Quanquam si libe- 
mra non sit, non est voluntas. Sed malui grossius ' 
4Mn scrupnloshis deQnire. Eiiamne ' hi lihri obscuri 
nlhl scmtindl erant, undediscerem ncminem vitupe- 
ntione suppliciofo dignum , qul iut id velit quod 
jQStltii velle non prohibet » aut id non faciat qiiod 
fhcere non potest? Nonne ista canlant el in montilius 
ptsiores, el in theatris poetx, ct indocti In circulis, 
erdocti in bibliotheclft, et mngistri in scholis, ei an- 
listites in sacratis locis , et in orbe teq^rum gcnus 
hnminum? Quod si nemo vliuperatione vel damna- 
ilone dignus est, aut iion conira vetkum Justitiae fa- 
eiens, aut quod non potest non faciens, omne autem 
peccatum vel vituperandum est, vel damnandum; 
quls dubitet tunc esse peccainm » cum et velle inju- 
iHim est,et libenim nolle; et ideo deflnitionem illam 
el veram el ad intelligendom esse facillimam, et non 
niodo nune , sed tunc quo<pie a me potoisse did : 
Peccatum est voluntas retinendi velconsequendiquod 
justitia vetal, et uiide liberum esl abstinere ? 

CAPUT XII. — 16. Ex dati$ definitionlbui peccaH 
€f vohmtatii hcBretim Manicfueorum totam evertit. Ex 
maiarum item animarum jutta damnatione tequitur non 
natura , ted voluntate maUu e$te. Animat ette natura 
bonat^ quibut datur venia peccatorum, Age nunc, vi- 
deamus quid nos hsec adjuvirent. Plorimum omnino*, 
ut nihii amplius desiderarem : totam quippe causam 
finlrent. Nam quisquis secreta consclentiae sux le- 
gesque divinas peiiHus natur;e inditas, apud animum 
intus, ubi espressiores cerlioresque sunt, consulens , 
his duas denniiiones voluntalis atque peccati veras 
esse concedit , tolam ManichaK>rum ha^rcsim paiicis- 
simis et brevissimis, sed plane invictissimis raliun- 
culis sine ulla cuncuitione condemnat. Quod sic con- 
siderari potesi. Duo animarum genera esse dicunt , 
unum boiium, quod ita ex Deo sii, ut non ex aliqua 
materia vel ex nlhilo ab eo iiclum, sed de ipsa ejus 
omnino subsunlia pars qusedam processisse dicatur; 
aiteruro autem malum, quod nulla prorsus ex parte ad 
I>enm p^inerecredunt eredendumquc comroendint : 
et ideo iliud summum bonum , hoc vero sumroum 
nialum esse praedicant : atque isia duo gcnera fuisse 

* sola editio Lov., crastuu. 

* Editio Er., defimre etiam rem. Nee hi iUfn^ ete. Lov., 
defnire eam rem. Nec, etc. castiganuir ox Mss. 

> Ita Mss. At editi, primumomnim. 
{a) 1 Retract., cap. 15, n. 4 

Sanct. August. YIII. 



UNm f 01 

iliquando discreti , nunc esse oommixti. Genns qui- 
dem commixtionis hujus et causam nondotn iudic- 
ram : sed tamen jam quxrere polerani ', uirum illiHl 
nialum genus i>iiiiiariim, antcquam bono mlscereiur • 
habuisset aliquam voluntaiem. Si enim noii babebal, 
sioe peccnto atqoe liinoceBserit,el ideo nullo modo 
malum (a). Si autem ideo milum , quii liccl essel 
sine voluniite, tinqnam ignis, tamen si bonom itli« 
gisset, violirel, iiquc eorrumperel : quantum csl 
ncfas, el niluram mali tantuin valcre ad eommutan- 
dam nllim Dci partom * , el summum iliud bonum 
corroptibile et viohibile credere ? Qaod si voluntii 
hnerai, profucto inenit, cogcnle nullo, moius animi ad 
iliqiild vel non amittcndum , vel adipiscenduin. lloe 
iutem aliquid , iiit bonuin eral, aul boniim pulabi- 
lur : non enim aliter appeti poiset. Sed In iuromo 
malo , anie rommixtionem qiuun pnedicint , nuilnm 
unquain bonum fuil. Unde igitur ibi vel sclentia vcl 
opiuio boiii esse potuil? An nihil voiebant quod apnd 
se csset, atqiie illud bonum verum, quod extni crai» 
nppclebant? Isla vero pnccliri et magna laude pne* 
dicaiida voluntas est, qua sumnnm appetitur et ve«- 
niiii bonum.Uiide igtlur iu sunimomalo motns anlmi 
taiita laudo dignissimus? An sludionoc^ndi appeto- 
hint? Primo, eodem revolvitur raiio. Qui eiiim no- 
cere vult , bono aliqno vult privire ilium propler 
aliqnod bonum suuro. Eral igiltnr in eis vel scieolia 
boni, vel opinio , quae svmmo malo nuilo modo esse 
debebat. Deiiide boiimn illud extra se pdsiium, cui 
nocere studebant, utnim omnlno essel, onde cognove- 
rint?Si iiitcllexerani, quid tili mente praeclarius?An 
quidiiuam est iliud , quo magnis ' laboribus omnls 
bonorum porrigalur Intenlio , nisi ot sumroum illud 
el sincerum bonum inlclligatur ? Quod ergo niinc vlx 
paacis bonls jusiisque coiioeditur, id tunc illud mo- 
ruin 'malum nnllo bono idjuvante jam polerat? St 
oulem illae animae corpora gerebant, et id oculis vi- 
derant; qua^ lingude, quae poctora, qiix Ingciiia lau- 
dandis Istis oculis praedicondlsque suniciunt , qtiibui 
vix possunl menles Justoniro adxqiiiri? (^nta boni 
invenlroiis In summo malo? Sl enim videre Deiim 
miliim est, non est bonum Deus : bonum esl iutem 
Deus : bonum est igitur Deum videre ; et nescio quid 
hnic bono ^ comparari quoil. Porro quod videre bo- 
num est, unde fleri potesl ul posse vldere sit malum? 
Quapropier quidquid vci in lllis oculis, vel in Istir 
mentibus fecil, ut ab his possit videri dhrina substaiK- 
lia, magnum et ineffabili laude digiiissirouro bonnm 
fecii. Si autem non nicium , sed ipsum per se tale ic 
sempiiernum eral, difflcile hoc malo qoidquam melius 
invenitur. 

17. Postremo, ut nihil horum laudandorum habeaiit 
illoe animse, quae lllorum raiionibus habere cogunlnr, 
quaererem utruro aliquas an nullas animas Deus da- 



> Editi, quarere oBperam. Melius vaticani Mss., qimren 
poieram, 

* tn Mss., iUrnn Dei paiiem, 

* soli ediUo Lov., 010911. 
^ ijoy.ttamobono. Atxist, tantOy acaeteris libris, 
(a) 1 Beuract., cap. 15. n. 5. 

{Quair€,J 



- \ 



«07 



DE DUABUS AN]MABUSCO}imiAII\NiCll/£OS, S. AUGUSTINI 



198 



iniicu Si nullat , tuilliiro merilonmi jndiciiim cst', 
BOila providemn ; ciGasii poliiisqiiam nlioiie mundus 
adminislnuir, tcI potius iio» adroiutotniUir : non 
enim administratio easibos danda esL Boc autem si 
onnibua qnallbel religioBe devincUs credere nefas 
•si 9 resiat nt aut sii aliquarum animamm damnaiio , 
aoi Bttlla fieccau sini. Sed si nolla peccaia sunt eiiam 
milhim malom : quod isti si dixerini, hsresim suam 
wio iclu inlerflcluni. CoBTenii igiiur mibi cum illis , 
aBimas aliqoaa divina lege judicioquc damnari. Ai 
h», sl bon» sint» qos illa jusiitla esl ? Si mal» ; na- 
Hm» an Tolmitaie? Sed naiura easo mabc animtt 
nullo modo quenni. Unde boc docenius? De superio- 
fibtts deflnilionibus volnniatis atque peccati. Quia di- 
cere animas» ei esse malas , et nihil peccare, plenum 
esi dementi» : dicere autem peccare sine Toluiuate, 
BMif num Mirameninm esi ; ei poecaii reum lenere ^ 
qBemqnam, quia non fecii quod facere non potuii » 
summx iniqultatis est et insanite. Quamobrem llke 
aBimas quidquid focioBl, si Baiura , non voluntate la- 
dunt 9 id esl » ai libero ei ad CMattidum ei ad non la- 
ciendnm molQ aBimi careni ; si denique bis abeii- 
BOBdi ab opere SBO poieslas nulla conceditur, peccatum 
^rum lcnere bob possiiinu& (e). Ai omnes fatenlur « 
el malas animas jusie , ei eas qu» non peccaveruni , 
injusto damnarl : ibtentnr igltiu* eas malas esse quos 
feecani. Ulae auiem , sieiit ratio docoil « non pcccnnl. 
Antanarum ergo malamra genns nescio quod extra- 
neum ', qiiod a Manicbtpis inducitur , nullum est. 

IS. Nunc bonum illud genus ?ideamus « «luod nir- 
aaa ila laudani, ol ipsam Dei aubsiantiam dicaiit csse. 
QBanlo aulem roelius est ut suum ordinem nicritiim- 
que quisque cognoscat , nec iia sacrilega superbia 
▼entiletur» ut cum se toiles commutari scntiai, 
summi illius boni, quod incommutabile pia ratio pro- 
fitetur et dooei, credai esse substaniiam ? Ecre enim 
euBi nmalfeatBm sii non peccare animas in eo quod 
Ben auni iales » quales esse non possuni ; utide con- 
slal Jam nescio quas illas induciitlas nullo modo peo- 
eare,ei propierea illas omninonon esse: reliiiqui- 
lur,niquoniam concednni esse peccaia, non iuvenbni 
qidbua ea tribuant , nisi bono generi aniroarum ei 
aubslaniias Dei. Maxime auiem urgeninr aucloritate 
cbrisiiana : nunquam enim negaTorunt dari veniam 
peeeatomm, cum fuerii ad Deum quisque conversus ; 
nQnquam dizemnt ( ui alia multa ) quod Scripiuris 
divliiis boe qniaplam corraplor inscmerit. Quibus 
ergo peccata donaniur ? Si alicBi generis illis malis , 
possunt ei bon« fieri» posauni Del regnum possidcre 
com Cbristo. Qiiod isti qula neganl, nec habeni alte- 
mm genus , nisi earam quas de subsiantia Dei esse 
perbibenl ; resiai ul non solum eiiam ipsas, sed ipsas 
•ohapeccare fateaniur. £go aulem nibii pugno neaolae 
peccent : peccant lameB. Ai enlm * mali commixtlone 

• ale Mas. Ai Br. ei!jov.t imeri. Bl paulo posi Udem ediU 
ferani, peccato earum teneri fun poiimm, 

< BOiii, exrra Ubtd, Melius valicanl Mak* ecfrantMm. 

* Iditi» peccau tamethetemm wM mBMuHteii. eto. 
Imendaoiur ex Mss. 

(a) I PetrKi., cap. iS| n. 6. 



coguntur? Siiucogunliir, ul resistendi poteslas nulla 
sii, non peccanl : sl esi In potesute sua resistere , ei 
propria voluntate consentiunt» cur laiita bona in 
summo malo, cur hoc makim in summo bono, pcr do- 
ctrinam iUomm.cagimnr invenire ; nisiquia neque illiul 
malum esi quod suKpicione inducuni, neque boc sum- 
roum bonum quod supersiitione pervertuni? ^ 

CAPUT XIII. — 19. Ex ddtberatione in malam e. 
in bonam parlem non haberi duo anhnarwn genera, ■ 
Coneeeso genere animamm illicientium ad Uirpia , itoa 
iequi hae e$$e naiura maiat , aliae eue tummum bo- 
num. Ai si de duobus isiis generibus animarum delirare 
illos ei crrare docuisscm , aut cerle ipse didiclssem » 
quid remanere poterai, cur roihi jam de ulla re au- 
diendi vel consulendi viderentur? An ut discerem hinc 
oslcndi aBimarum duo csse genera , qiiod in delibe- 
rando nunc in malam partem, nunc in bonam nutai 
asseusio? Cur non magis hoc signum est unius aninKe, 
quse libera illa volnnlate buc ci buc ferri , liinc atfiue 
hinc referri potesi? Nam mibi cnm accidii» unum nie 
esse sentio uirumquc considoraniem, alteraimm eli- 
gentcm : sed plei umque illud libct, hocdecct, quorum 
nos in medio positi fluciuamus. Nec miram : iia enini 
nunc constiiuti sumiis , ut et per caroero voluplate 
aflici, et per spiriium bonestate possirous. Qiiare nori 
duas animas hiiic fateri cogor ? Possumus enim mcliits 
ci roulio cxpediiius inleiligere duo genera bonarum 
remm , quorum iamen iteutram ab auciQre Deo sii 
aiieiium.uuam animam ex diversis afttcere partibus ', 
inreriore ac superiore» vel quod recie ila dici potest, 
extcriore atque inleriore. Ista suni * duo genera, qua) 
sensibilium et inlelligibiliuro nomine paulo anie ira- 
ctavimus , qiiae carnalia el spiritnalia libenlius et fa- 
roiliarius nos vocamtis. Sed factum ^i nobis difOcile 
a carnalibus abslinere , cuni paiiis verissimus nosier 
spirilualis sil. Cum labore namque nunc edimus pa- 
nem. Neque, enim nullo in supplicio sumus pcccato 
iransgressionis roortales ex Immortalibus facti. Ideo 
contingitut cum ad meliora conantibus nobis, consue- 
tudo facta cum carne et pcccala nostra^quudam mudo 
roilitare conlra nos, et difHculUlem nobis facere 
cceperinty nonnulli slulii aliud genus animaram 
quod non sit ex Deo supcrstitione oblusisslma suspl- 
ceniur. 

20. Quanquaro eiiam si eis conccdatiir inferiore 
alio gcnere animaram nos illici ad lurpia , non inde 
connciunt aui illas natura malas esse, aui istas suni- 
mum bonum. Fieri eniin potesi ui propria ill» vo- 
lunlate appeiendo quod non Ucebat, boc esi, pec- 
candOy ex bonis factx sini malas; rnrsusque fieri 
bonoi possinty sed sic ut quamdiu roaneni in peccaio. 
ad sesc alias occulta quadaro suasione traduCant * : 
deinde, ui oronino malae non sint, sed in suo genere» 
quamvis iiiferiore » opus proprium stne uilo peccato 

* Slc In Mss. At In editis vulgo male, ex divertb egicere 

* BdiU, ite aMRi. MeUores vero H98., itfa iioil. 

* Vtticani M8s.« asd m/U. Micfaaehnus Ms., sed ui fiL 
quamdm manent in peccatOf ad atia» se$e occuUa auatiam 
mukmeiraducam, -^^-«««f» 



UBER 

dcreeanC : isix autcm siipcnorcs (|uibas actionem 
longe pracsuntiorcm rerum moilcralrix jusiiiia sum- 
ma trllmerit , si illas inferiorcs scqui ct imitari to- 
loeriBt , peccando flunt malae » non quia mabs , sed 
qiiia nale imltantur. Ab IUis cnim agitur proprium » 
$h Mm appetiiur alienum : unde ill» in suo gradu 
manenty htae ad inferiora mcrguntur. Ydut cum lio- 
mfaies ferina sectantur. Pulclire namque incedit qua- 
dmpedans eqnus : at si hoc homo pedibus manibos- 
qaie imiletur, quis eum vcl palcarum cibo dignum 
|rateC?Recte Igitur plcrumque improbanius imiian- 
tem, com eom quem imitaiur probcmus. Improbamus 
amem » non quia non sit assecutus, scd qufo omnino 
assequi Toliiit. In equo enim probamus illud , cui 
qnanlam pnrponimus bomlnem , tantum oircndimur 
quod iiiferiora seciatur. Quid inter ipsos homincs, in 
emilCenda^TOce nonnc quod praeco bene facit, etiamsi 
darius ac melius id fociat senalor praeconc , insanus 
est? Goelesiia suscipe : lucciis luna laudatur, stioque 
cursn aiqucTicibos l>cne considcraniibus satis placct ; 
tamen sl eam sol velit Imiiari ( Ongamus cnim com 
posse bal)ere hiijusmodi voluntatcs ), cui non summe 
ac Jure displiccat ? Ex quibiis illud csl qiiod iniclligi 
«olo. Etiam sl sunt animac (quod interim inccrium 
est)» corporeis ofllciis non pcccato , sed iiatun dc- 
dike , ttosque , quanquam sint infcriores, aliqiia ta- 
men intcriore * viclnitaie contingunt , non illas idco 
nialas haberi oportere, quia ct nos cum eas sequiinor, 
et corporea diligimus, mali sumns (a). Proptcrca 
enim corporea diligendo peccamus , quia spiritualia 
diligere ct justitia jubemur et natura possuinus , et 
tnnc in nostro gencre opiimi ct bcatissimi su- 
mua (ft). 

21. Qoamobrcm « quid habct argnmcnti xstuans 
In ulramque partcm deliberatio , modo in pcccalum 
prona , modo in recte faclum subvccta , ui duo ani- 
manim genera, qiionim alierius natura ex Deo sit, alte- 
rins non sit, eogamur accipcre, cum alias tol causas al- 
temantis cogitalionis conjicere liccat? Scd hxc ob- 
scura esse, el incassum ab animls lippientibus qnaeri » 
qnisqnis bonus rerum existimalor cst, videt. Quare illa 
potius qiue de voluntate alquc pcccato dicta siint, illa» 
faiquam, quae summa justitia nemincm rationc oten- 
lem ignorare pcrmiltit, illa quae si auferantur no- 
bis, niliil est unde disciplina virlutis iiichoctur, 
nihil nnde a viliorum morte * surgalur, etiam atque 
eiiam conaiderata satis clare ac dilucide Manlcbxo- 
riim lixreslm falsam esso convincunt. 

CAPUT XIY. — 22. Rur$im ex jxemtendi uUUtaie 
mmutratwr minuu non natura nuda$ au, Demonstra" 
Ifoni idm certm nonniu ex eomueiudine errandi con- 
tmAaiuif. Romm simile est quod de pcenitcndo iiunc 
dicMi. liui ni inter omncs sanos constat, et quod 
ipsi Ibnicbaei wm sofaim fatentnr, sed el praecipinnt, 



■alebi 

1 



At fn eicu sis» ii ^i w u. 



< lia In NBL M ia exonsis vulgo» 
(o) I aanict., cap. 18. n. 7. 
Wlbid..n.8. 




DNUS. I f t 

ntile est pcenitcre peccati. Qoid cgo nunc in haiie 
rem divinamm Scrtpinranim tesiimonia, qiue nsquo- 
qnnque difusa sunt, colligam ? Yox est ctiam ista nn- 
tuRD : ncminem stultum rei hujns notiiia dcscruit ; 
hoc nobis nisi penitua insitiim esset, periremos. Po- 
tcst aliquia dicere, non se peccare : non antcm aibi 
esse, si peccaverit, poenitendum, nnlla barbaries di* 
cere audebit. Quae cnm iia sint, quaero ex duobos 
illis generibos animamm, cigus sit poeiiiiere peccftti? 
Scio quidem neque illius esse poase, qni male fiicere» 
neque illius qui bene facere non potest : qnare« nt 
comm verbis ntar, sl animam teneiNHram peecaii 
poenitet, taon est de snbstantia summi mali ; si ani- 
mam locis, non est dc subsuntia summi boni. Pceai- 
tendi cnim affcctus illc qui prodcst, et male Ibciaso 
poetiitenlcm \ et bcne Ucm potuisse testatiir. Qoo- 
modo igitor ex me nibil malf, si cgo perpcram fed? 
aut quomodo me recle poenitet, si cgo non feci ? Andi 
partem alteram : Qiiomodo cx me nihil booi eat, eoi 
bona volnntas Inesl? aut qiiomodo nm recte pQBnitet« 
si non inest? Quamobrcm aut negent isti esse poanl- 
iMidi mngnam uiiliiatcm, ni non solum a chrisUano 
nomine, sed ab omni etiaro vel imagiiuirla ratiooo 
pellantur; ant animaram iila dno generat nnum ex 
quo nihil mali, alicram ex quo nibil lioni ait, dicere * 
aiqiie docere jam desinant : qnod ai faciant, llani- 
chxi essc utlque jam desincnt; nam tota illa aecta 
ista bicipiti, vcl potius prxcipiti aninianim varletala 
fulcitiir. 

25. Ac mihi qnidem satis est sie scire qnod Ibnl- 
clixi erreni, ut scio poeniiendnm esso peecati : ct u- 
raen sl niinc amiconim meoram aliquem, qui nsque 
adhuc illos audicndos putai, compcllem jure amiciti», 
et ei dicam, Scisne uiile esse, cum qnisquo peccave- 
rit, poenitcre ? siiie dubiutione se sdie Jurabit. Si 
ergo te fecero iia scire folsam esse lianichsoram bm- 
resim, desiderabisnc amplius? Quid ampliua ae poaae 
in hac re desidcraro * rcspondent. Bene quidem faiie 
usque. Sed cum ostcndere coepero oerus ncceasa- 
riasque raliones, qus iliam proposltioncm adiman- 
tinis, ut dicitur , caieiiis innexx conscquuMur, rom- 
que toUm ad conclusioncm qua illa evonilur atoa 
perduxero ; negabit se forsiun sciro uiiliuiem ilbm 
pcenilendi, quam ncmo doctus, nemo indoclna igno- 
rat ; ct poiius se sciro conlcndet, cum dubilamna et 
deliberamns, duas in nobis animas patrocinia propria 
singulis quxstionis partibus adhibm. eonanetudo 
peccati I o comes pcena ^ peccati I Vos me tuiic a ro- 
ram um manifesUram consideraiione avenistis ; sed 
non sentiraii nocebatis : nunc vero in famiiiarisaimia 
meis similiter non scnlienlilHis me jam volneraiis 
lorquetisque sentientem. 

GAPUT XV. —24. OreA fKrommekqum imkuH sr- 
roris socMs. Atlendite isu« quaiso^ charlmnni : vestra 

< slo onmes Mss. Kdlti vorOt affeeH^iUa i/uef prodk maie 
^uisee poeniieniem* 

* Apbd Br. tngd. ven. Lov., dieeere. M. 

* iditl. csis posffl in imcre deeUeremdmu. U^me., te 
poeminlmeredenderare. 

^ sola llBrtecfiUo Lof., pomm. 



in 



CONTRA FORTUNATUM MANICHJHUM, S. AUGUSTINI 



m 



ingenia benc iioti. Si mihi iiunc vos i|aaliscumqu«% 
liomiiiis nienicm nitionemqae conceditis, inulto cer 
liora 8unf , qiinm qiix ibi vel tidebamur discere, vcl 
magis credt rc cogebamur. Deos magnc, Dcus omni- 
|N)tens, Dcus stimmse boiiitatis, qucin inviolabilcm 
nique liicommutabilem crcdi atquc intcHigi fas esf, 
Trina unitas, quam catholica Ecclesia colit, supplox 
oro, expertus in mc misericordiam tuam, iie homincs 
cum qnibus milii a pueritla in omiii conviciu fiiit 
•iimma consensio, in tuo cuhu a me disscniire per- 



mittas (a), Yidco maxime exspeclari hoc loco, quo* 
modo etiam catholicas Scripturas a Maniclueis aectt- 
satas vcl tunc defenderem, si, ul dico» cautos essem; 
vel nunc derendi posse dcmonslrem. Sed In aliis vo- 
luminibus Dens adjuvabil propositum meoin ; iiam hfh 
jus jam, qiiantum arbltror, rooderata ^ parci sibi i>o* 
stulat longitudo. 

^ Editio Er., immoderaia. 
(tf) t Retract., cap. iS, n. 8. 



DE SUBSEQUENTE DISPUTATIONE, 

POSSIDIDS 11« AtlGUSTlNI VITA , CAP. VI. 

Sane tunc in illa Hippoiiensl urbe , Manichxorum pestilentia qiiamplurimos civcs et peregrinos inrecerat 
et penelraverat , seducente et decipiente ejusdem hxresis quodam presbytcro nomine Fortunatn, ibidem 
conversante atque roanente. laterea Hipponenses civcs et peregrini Christiani tam Catholici quani etiaro 
Donatistae adeunt Augustiiiuro presbyterum , atque deposcunl ut illum boroinem Manichxoruro prcsbyte* 
ruro, quero doctum credebant» videret, etcum eodem de Lege lraciar6t. Quod idero, ut scriptaro cst, 
paratus ad responsionem omni poscenti se rationero de fide et spe quae in Deum est(l Peir, iii, 15), 
potensque exhoriari in doclrina sana , et contradicentes redarguere ( 71/. i , 9 ), minime renuit. Scd 
mtrum ctiam boc Fortunatus fieri vcllet , sciscitatus est. At iili confestim ad ipsuro Fortunaiuro id detiile* 
runt, pcicnlcs et exhortanles ac flagitantes, quod id roiniroe recusaret. Sane qiioniaro idem Fortunaius 
jaro apud Carthagincm sancturo noverat Augustinum adliuc in eodero secum errorc constitutum , curo eodcro 
congredi pavitabai. Yerumtaroen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit comious sc esse 
venUu*um, ceriamenque disputandi subitunim. Unde condicto die ct loco conveneniiit in unuro» concurren- 
tibus quamplurimis viris studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis» disputatio est coepta priroo, 
et secundo (inita est die. 1q qua ille roanichoeus prxceptor, ut Gestorum continct fldes, nec catbolicam asser- 
tionero potuit cvacuare, nee Maiiichxorum scciani subnixam veritate valuit comprobare : sed deflciens respon- 
sione, ultimo collatururo se cum suis majoribus ea qux rcfellcrc iion potuit, proseeutus est ; et si sibi forte 
ile bis salis minime fecisscnt, su9B animx consultiirum : atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus 

• 

vidcbolur, hiliil valuisse in suae sect;e asscrtione judicatus est. Qua.ille confusione afiectiis, et sequenti tem- 
fiorc dc llipponensi civitate profectus, ad eamdero amplius non remeavit : acsicper memoraturo Dei hominero 
omniuni cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes iila quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatiis» catho- 
iica est iRtimata ac retenta sincera reltgio. 

De subseqtienU Duputatione tide lib. 1, cap. 16, RetractationQm» iom. 1, eoL 612, n. 1, a 
joerbiSf Eodem tempore, wque ad verba n. % Clarissimis consnlibus. M. 



S. AURELn AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISCOPI 

ACTA SEU DISPUTATIO 

CONTRA FORTUNATUM MANICH^UM. 



DISPUTATIO PRlMiE DICI. tatio adversns For(ttnatum Manich^onini pre%le- 

Qvilntocalendadsepteinbris/Areadio Aiigost6 bis mm, in urb^ Bipponensiom regionuin / iif Saliieis 
tsi Buflno viris clarissimis consulibus . habita dispu- Sossii S sub piraesentia populL 

ADMONmO PP. BENEDICTINORUM. 

Uber coQtra Fortunatnm castigatns esl jnvante codice vaticano, Arnulphensi, et VictDrfnls duobus, praHer BclgicoraM 
rium varias leGiiones oUm a Lovaniettsibus datas« periecUs etiam antiquisediUoQibiis. 



Camparavimus proeterea ea$ omnes editiones initio Retr. et Gonress.,!. 1, memoratas. M. 

i RdiiiAl/)v . Cncii raploplllhi^ CAM^ 

(|0) Scriptus anno 301 



Editio Ijov., sosiL cseteri libri, soisiL 



us 



DISriTATlO PCIMA. 



iU 



i. ArousTini» (lixit : Ego jam crrorem pulo, quam 
antea verilatem piikilKun : utrum rccte existimem, 
a te pnesente audire cupio *. In primis summum 
crrorem puto, omnipotentcm Dcum, in quo una 
nobis spes est, ex aliqua parto violabilem, aut coin- 
quiiiabilem , Sut corrupiibiiem crcdere. Hoc vestram 
bxresim afilirmare scio ; non quidcm verbis quibus 
nunc usus sum : nam et vos interrogati eonfitemini 
Deum esse incorruptibilem et omnino inviolabilcro 
et iiicoinquinabilem ; sed cum cceperitis cactera ex- 
ponere, eogimtni eom comiplibilem , penetrabilem^ 
et coiiiquinabilem profiteri. Dicitis cnUn aliam nescio 
quam geniem lenebrarum adversus Dei regnum re 
liellasse : Deum autcm omnipotentem ,'cum videret 
quanta labes et vastitas immineret regnis suis , ni:»i 
aliquid * adversae genti opponeret , et ei resisteret, 
misisse hanc vlrtutcm, de cojus commixtione cum 
malo et tenebrarum gente mundus sit fabricatus. 
ilinc esse qiiod bic animne bonx laborant , aerviunf , 
errant, comimpuniur : ut neces<iarium haberent ' 
lilieraiorem , qui eas ab errore purgaret , ct a com- 
miitlone solveret , el a servitute iiberaret. Iloc ego 
nefiis polo credcre, Deom omiiipotentero aliquam 
adversam gcnicm tlmuisse. aut necessitatem . csse 
passum, lit nos in xrumnas prxcipitarct. 

FoRTUNATDS dlxlt ! Qoia te medium fulsse no- 
stram scio,']d est, inter Manicbxos administrasse, 
ista sunl principalia lidei nostrx. De conversatione 
liic agitur, de qiiibus falsis criminibus pulsamur. 
Ex te ergo prxscntes audiant boni viri ,. uirum sinl 
vera siiper quibus criminamur et appclimur , an sint 
Dalsa. Elcniin ex tua doctrina, et ex tua expositione 
ct ostensione poterunl verius scire nostram eonver- 
sallonem , sl a te Aieril prodita. interfuisii ora- 

iiuni. 

S. AoG. dlxit : Iiiterfiii. Sed alia quxstio esl de 
dd«% alia de moribus : ego de fide proposui. Scd si 
iUi qiti adsonl, malanl aodire de moribtts, nee Istatt 
qoxsiionem defugio. 

FoRT. dixit : Purgare me prius vote penes owi- 
scienliam vestram , penes quam ^ polluimur » et 
idonei viri testimonio, qui mihi et nunc idonous 
est, et in futura justi judicis Ghristi eiaminalione . 
si ea qux jacUntur vidit in nobis» vel con^ccutus 

esl. 

5. AuG. diiit : Ad aUiid vocas , cum ego de ride 
proposuerim. De moribus autem vestris piene scire 
l>osftunt qui Electi vestri sunt. Nostis autero me non 
Electum vestrum , sed Auditorem fuisse. lUqiie , 
quamvis et orationi vestrx interfuerim , ut interro- 
gasti ; otrom separatim vobiscum babeatis aliquam 
orationcm » Deus soius polest nosse , et vos. Ego 
lamen in oratione in qua interfui , nihil turpe fieri 
vldi : sed solom contra fidem animadverti , quam 
posiea didici ^t probavi, quod contra solcm facitis 

* post, audire euphf vaticanos oodex addit : Poatoiiatus 
dixit : ceita enaremexpanere. Auoustimus dixil : m prt- 

«nw» etc. , „ , . 

' * vaUcanus oodex, regnis stM, tt/ aiigiita, etc. 

• Idem codex , et neceimriim hatem. 
^ In MS6., peneh quos. 



oi*atioiiein. PraHer Iioc io illa orationo veslra nibli 
novi comperi. Quisquis aiitem vobis opponit quas- 
siionem aliquam de moribus , Electis vestris oppo- 
nil '* Quid auiem inter vos agatis , qui Elecli estia, 
ego scire non possum. Nam et Eucbaristiam audivi 
a vobis sxpe quod accipiatis : tcmpos aotem aeci- 
piendi com me lateret» qoid accipiatis, unde nosse 
potui ? Itaque serva, si placet, quxstionem de mori« 
bus. ut inier Electos vestros diiscutiatur , si diseuli 
potest. Mibi fides dala est a vobis , quam bodie im- 
probo. De ipsa proposni : ad proposltum meom miU 
respondeatur. 

FoRT. dixit : Et nostra professio ipsa esl , qood 
incorruptibilis sit Deus, quod lucidus, quod inadibi- 
lis, iiilenibilis, impassibilis , quod xternam luceni ei 
propriam inliabitet ' : quod nihil ex sese corruptibile 
profcrat , uec tenebras, nec dxmones , nec satanam, 
iiec aliquld adversom in regno ejus rcperiri possii. 
Sui aulem similem Salvatorem direxisse : Yerbura 
natum a constitulione mundi cum muiidum fabrica- 
rct ' , posi mundi fabricam inter bomiiies venisse : 
dignas sibi animas elegisse ^ sanctx sux volunlati, 
mandatis suis coelestibus sanctificatas, fide ac ratione 
imbutas coelestium reniin ; ipso ductore liinc ilerum* 
rasdcm aiilmas ad regiium I>ei rcversuras esse, se- 
cundum sanctam ipsius pollicitationem, qui dixit : 
Ego $um via^ witoi, et janua; el, Nemo poteit ad 
Patrem pervenire , iitft per me. His rebos nos credi- 
miis, quia alias animx *, id est , alio medianle iion 
poterunt ad regnum Dei revcrti , nisl ipsum repcre- 
riiit viam , veritatem , ct januam. Ipse ciiim dixil : 
Qid me vidit^ vidit et Patrem meum {Joan. xiv, 6, 9); 
cl, Qiii in me crediderit^ mortem non guitabit in cster^ 
num^ ud tranntum facit de morte ad fi^ani, et in judi' 
cimm non veniet {Id. v, 24). His rebus credimus, cl 
bxc est ralio fidoi nostrx, et pro viriiNis animi 
nostri mandatis ejos obtemperare , onam fidcm se^ 
ciantes hojos Trlnitatis, Patris et Filii et Sphriloa 
gancii. 

4. AuG. ^iiit : Uas animas , quas de morte ad vir 
tan per Clu*istum venire fiilemini, qux causa prx- 
cipitavit in mortem ? 

FoRT. diut : Hino jam dignare prosequi et coo- 
trairc , si nibil prxter Deum. 

5. AuG. dixit : Imo tu dignare respondere id 
quod interrogaris , bas animas qux catisa morl^ 

dcdcrit. 

FoRT. dixit : Imo lu dignare dicere, utrum aliquid 
sit prxtcr Deum , an omnia in Deo sint. 

6. AuG. dixit : lllud ego responderc possum, quod 

• EdiU, opponat. Coodnains iiss., opww*. . 

• in n., mtodiaadMbitii, quod mteminlu, tmpamlnU^ 
tetemam lucem inhatntet. i-ugd. ven. Lov. secuil su^ 
nius. M. 

» m vaticano codice, fabricareiU. , - , v 

^ vaticanus codex, atamas exelegtsse, Ei infra, ipso au- 

• in Mss., ae rtdione imkutas coeiestimn rerum ipse doan-' 
mtfor, ef Amc tterMm, etc. vi.iu««^ 

• Editi, atug sunt anmue. Eraendantur hic ex ^alioano 
codlce. Postea Luvanieoses ico, aHo medUaHe, w^ vo- 
luerunt, aUo modo ante. sed rehicumur nosm oiiiuca 
iiss. 



115 



CONTHA FOllTUNATUM MANIGllJilUM, S. AUGUSTINI 



m 



me nussc DofDiuus Toluit, Deuoa nccessiiatem nullam 
pali posse» ncqoe ei allqoa parte Tiolari alque cor- 
ruwpi. Quod cum tu quoque latearis» quxro qua 
neceKsitaie huc miscrit aiiimas quas dicis per Ghri- 
•tnm redire. 

FoaT. dixlt : Quod tu dixisti « quia buc usque tibi 
Deus revelavit qood iucomiptibiiis sit, quemadmO' 
dnm * et mibi ; ratio quxrenda est , quemadmodum 
anim» et ob quam causam istum in mundum veue- 
rint, ot ttierito nunc eas per onlgenitum Filium suum 
nc aui sunilcm de hoc mundo liberarcl, al niUU prae- 
ler ipsum. 

7. AcG. dixii : Non debemoa frostrare tantos qui 
praesentes aunt, el de qucstlone proposita ire ad 
aliud. Sic eonfltemur ambo» sic nobis concedimus 
osse incorruptibilem el invlohibilem Deum , el nihii 
pati potuisse : ex qno est oonsequens nl falsa sil 
harresls vestra , quae dicii , Deiim cuib' viderel inmii- 
nero ▼astltalem ac labem regnis snls , misissc virtu- 
tem qns cum tenebrarum genie bellaret , et ex ea 
commlxiione nostras animas laborare*. Brevis esl 
ergo raiio mea, et, quanlum exlstimo» cuivis plaiiis- 
alma. Si Deos nihil pati potuit a genle tenebraruni, 
quia iiiviolabiUs esi ; sine eaosa boc nos misit, ot 
iioa bic asromnaa patiamur. Si autem aliquid pati 
potult; non esl uiviolabilis» el decipitis eos quibus 
dldtis esse inviohibilcm Deum. Hoc enUn veslra 
keresis negal, cum caetera exponilis. 

^ FoaT. dixit : Hoc sentimus, qvod nos instruit bea- 
lua apostolua Paulus , qui dixil : Hoe senUu in vobit^ 
p»d <f ffi CkriHo Jetu; ^ cum in forma Dd emt 
eomdiuiuM^ non rapjJKMi urbitralui esl m$ te eequaUm 
Deo; eed semetipeuM exhumivii^ farwum eervi acci^ 
frfmt, in iiMi/t/iidtiM Aomraiifli faetue^ et kahilu inven* 
lue ut koma : luuniliavit temetij^eumf et faetue ett 
aukHtut ueque ad mortem {PMHpp. u, 5-8). Hoc ergd 
aentimus de noliis, quod el de Gbrlsio ; qui cum in 
forma Dei essel constitulus, Csiclus esl sobditus usque 
^d mortem , ut similitudinem animarum nostrarum 
oatenderel. El quemadmodum in se mortis similitn- 
dinem ostendit, et se a Putre esse de medio mprtuo- 
pmt resQsciiainin ; eo modo seiitimus el de animis 
Hosiris futurum , quod per ipsnm poterunus ab liac 
^Borte iiberari : quae aut aliena est a Deo, aul si pro- 
friu est Dei, et misericordia ejua cessal, el liberatoris 
«omen, et opera liberantis. 

8. AoQ. diiil : Ego quitro quemadmodum in mor- 
ien venerimoa, el iq dicia quemadmodum de morte 
Hberemur. 

FoRT. dixll : Iia Apoalolus dixit qoomodo scnlire 
debeamus de animis nosiriSi quod Gbristua nobis 
^Bdll. Si ftril Gbris^v in passione el niorte , el 
■00 : si vdimlate Pairis descendii in passionem et 
nior^, ei oos. 

« Hic aneiorllale nanoscriplormn addiiQus 9 quemadmo' 

* Editi vulgo male, ef ex ea eommixitone Mne noetrat 
animat Hberaret, vaticauus vero us. onutUt, Imc ; ac loco, 
Hberaret, habet, taborare, ^ supra, n. I, col. 113^ Hiiic 
f ^ ^itod Inc ar^moi bona^ laborant. 



AuG. dixit : Noliiin cst omnibus catiioticamLA- 
deiu ita sc habere, quod Domintis noster, id cst, Yir- 
tus ei Sapieniia Dei (I Cor. i , 24) , et Yerbum per 
quod facta suut omiiia , el sine quo factum est uifail 
{Joan, 1 , 5), ad liberationem nostram hominem sus- 
cepit. In ipso homiiie quem suseepit , demoustravii 
ilia qus dicis. Nos autem nunc de ipsius Dei et iner- 
fabilis majeslalis subslantia quaerimus^ ntrum ei ali- 
quid nocere possit , an non possil. Si enim potesi el 
aliquld nocere , non est Inviohibills. Si non potest ei 
aliquid nocere, quid ei faclura erat gens teiiebra- 
rum , contra quam dicitis benum gestum esse a Dco 
ante constitutionem inundi , in quo bello tioa , Id esi 
animas » qiias modo Indigere lil^ratore maiiifestniii 
est, commixtas esse omiii malo, et mortl implicitaa 
asseritis ? Redeo enim ad illud brevissimum : Si po- 
tcrat ei noceri, uon cst inviolabilis ; si iion poicrat , 
crudeliter hnc nos inlsit, ut ista patlamur. 

FosT. dixil : Anlma Dei esl ^, an non? 

10. AuG. dixit : Si jnstum est ul non intcrro- 
gatls meis respondeatur , et ego inlerroger , respun- 
debo. 

FoRT. dixil : Sl In proprio agil anlma ? Hoc a le 
quxro. 

11. AuG. dixll : Ego quldem qnod liilerrogastl di- 
cam : taiilum illud mcmineris ; le nolulsse respoii- 
dere Interrogatis meis , me aulem luis respondere. 
Si quxris utrum a Dco descendcrit anima , magiia 
quldem quaestlo est : sed sive a Deodcsceiidit, sive 
non; lllud de anima respondeo, non esse Dcum; 
aliud esse Deum, alind anfanam. Deum esse Invlola- 
bilem, fncormpllbilem, el lmpenetrabi(em» et Incoin- 
quinabllem , el qul cx nulfai parte corrumpi possit • 
el cui nulla ex parte noceri potcst. Animain vero vl- 
demus ei peccatriccm esse, et in aerumna versari, ei 
Teritalem qnxrere, et liberatore indigere. H»c inii- 
latio animae ostendll mlhl quod anlma non sit Deus. 
Nam si anlma snbstantia Dei est, subslantia 6i*i 
errat, substantla Dei corrumpitur, subslantia Dci 
vlolatur , substantia Dei declpitur : quod nefas cbt 
dicere. 

FoaT. dixit : Ergo negasli animam ex Deo esse , 
quamdiu peccatis a<; vitiis el niundanis rebus 4cser- 
vit, el errore ducilur : quod fieri non potesl, ui aiil 
Deus faoc patlatur, aut substantia ejus. Esl enim 
lieus incomiptlbills , el snbstantla ejiis immacufaita 
esl el sancta. Hlc Tero quaeritur a vobis ' , utrum 
anima ex Deo sil, necne? Qood nos fiitemor, el 
oatendimus ex Salvatoris adventu , ex ipsius isa'nci;i 
praedicatione , ex ipsios eleclione *, dum animis mi- 
seretur, el secundum ejns arbilrium anfasa venisse 
dlcitur, ut eamdem de morte llberarel, el perducerel 
eam ad aeiernam gloriam . ol resliiuerel Palri.. Qiiid 
Tcro de anlma tu ipse dicis aul speraa , otrum sit a 
Deo, necne? substantiam Del, ex qua negas esse aiii** 
mam, nuliis pasaionibus poase subjaecre. 



* sic Hss. EdiU vero, dmii ett, 

* Fdili, a nobit, At Mss., a vobit, 

* £r. et siss., 7f(/?o/i^. 



117 



DtSPDTATIO PR151A. 



11» 



iS. Auc. dixit : Animum sic DCg:ivi esse subsuii- 
tiam Dei, ut iiegem illam esse Deuro : sed lamen ex 
Deo auctore esse, quia facta est a Deo. Aliiid esi qul 
fecit, aliud quod fecit. Qui fecit, comiplibilis esse 
omnino non poiest : quod autem fecit , omiiino iion 
potest aequale esse iill qui fecit. 

FoBT. dixil : Nec ego dixi animam essc similem 
Deo. Sed quia dlxisii factiliam * esse animam, et ni- 
bil pncter Deiun ; quaero undenam Deus animae sub- 
siantiam adinvenit. 

15. AoG. dixit : Tanlum memenlo me respondere 
ad ea qoae interrogas ; te aulcm ad ca qiiae interrogo 
wm respondere. Animam dico factam a Dco, ut cae- 
lera ooinia quae a Deo facla sunl ; et inter illa qux 
Dcus omnipotens fecit, principalcm locum dalum esse 
animse (a). Si autem quxris unde Dcos animam fecit, 
memento coiiflteri me lecom *, Deum esse omnipo- 
lentem. Omiiipotens aulem non est, qui quxrit adju- 
▼ari aliqua maieria uiide (aciat quod velit. Ex quo cst 
coiiseqiicns, ut secundiim fidcm nostram omnia quae 
Dens fccit per Ycrbiim et Sapicnliam suam, de nihila 
fcccrit. Sic enim lcgimus : lp$e juwt , el facla suii/; 
%pu timndavii, et conttUuta sunt {PtaL cxlviii, 5). 

FoRT. dixii : Ex jussione constant universa ? 

i4. AuG* dixit : Ita credo , scd uuiversa quae facta 

SUllt. 

FoBT. dixit : Facta consonant , sed quia Incon- 
vcnientia sibi sunt, ac per boc ergo constai non 
esse onam subsianiiam , licct ex unius jussione 
eadem ad composiiionem ' muiidi bujiis ct faciem 
veneriiit. Cxtenun rebus ipsis palet quia nihil si- 
mile tenebrae ct lux, nihirsiiniie verilas et uenda- 
cium, nihil simile mors et vita , nibil simile anima 
et corpos, et cxtcra isiis similia quoe el nominibus 
et speciebus distant ab invicem : et merito dixisse 
Doniinum noslrum, Artor quam non plantavit Pa" 
ler meui ccelettit, eradicabitur , et in ignem nttttelur , 
qvfa nofi afert fructut bonot {Matth. xv, 13, ef iii , 
iO) : et esse arborcm radicatam ^. Hinc vcre conslat 
ex ratione r^m ' , quod dive sunt subsiantiae in hoc 
roundo, quae speciebus et nomiiiibus constaiit ; qua- 
rum esl una corporis, alia vero aeteriia Pairis oinni- 
potentis quam Dei esse crcdimus *. 

15. AiiG. dixit : Coiitraria ista quae te inovcnt, ut 
adversa seniiamus , propter peccatum nostrum , id 
est, proptcr peccatum liomiiiis contigcnint. Nam 
oinnia Dcos et boiia fccit, et beiie ordinavit ; pecca- 
tum autem non fecit : et hoc est solum quod dicitur 
nialum, voluutarium nostrum peccalum. Esl et aliud 
genus mati, quod est p«i'.na peccati. Cuin ergo duo 

* siclM. Editl vero, fbctannii. 

* VMicanus oodex, eonfimi te mecim, 

* sola edilio liov.. ad eamdem compotiti&nem. 

^ EdiiioEr., fwnMNdiam. tovkuiienses oorrexeruBl ex 
dvotaa MBS.» eradi^dam* Kos ex nostrls pooimus, radka-' 
tam ; qiue vox respicere videtur bonam arborem, ab ea 
qu» eradicabitiir diversam. 

* vaiicaoutcodex : Hine vero emmaif et ratio ipta paiet^ 
et tpeeiebut mits et discre^ume rerum, 

* soia ediuo ii)v., una temporatit, aUa tero tDtemaquam 
rutrit anmipoteniit ette eredimut, 

(a) i Retricl., cap. 16, n. %, 



siiit genera malorum , peccaium et poena ])eccatl ; 
pcccatum ad Deom non pertinet, pcona peccati ad 
vindicem pertinet. Eienim ut bonus est Deiis, qoi 
omnia constitoit ; sic jostus est, ut vindioet in pecca- ' 
tom. Gum ergo omnia optime sint ordinata , qoae vl- ' 
dentur nobis nonc adversa esse, merito contigit ho- 
minis lapsi , qoi legem Del servare nolult. Animaa 
enim rationall quae est in homine , dedit Deos lihe- 
rom arbitriom. Sic enim posset habere merilom , sl 
volonutC; non necessitate boni cssemos. Com er|[o 
oporteat non necessitate, sed volontate bonum esse, 
opdrtebai ot Deos aniniae daret liberom arbitriom. 
Uoic aotem anim:e obtemperantl legibos sols, omnla 
sobjecit sine adversltaie : ol d caetera qoae Deos 
coiididit servireni , sl el ipsa Deo servire voloisseu 
Si aotem ipsa noluisset Deo servire, ea quae illl ser^ 
viebanl, In poenam ejus converterentor. Quare si 
recte omnia a Deo ordinau sonl, ei bona sont , et 
Deiis non palitnr malom. 

FoRT. dixit : ffon paiitor, sed praevenit malom. 

16. AuG. dixit : A qoo enim passoros erat? 

FoRT. dixit : Hoe menm est , qoia praevenire vo- 
luit : non temere , sed virtute et pr«escientia. Gaele- 
nim nega malom praeter Deam esse ; eom praecepta 
ostendi queont alia * qoae praster volomalem ipsius 
fluiit. Praeccpium non inlercedit, nlsi obl esl eicon« 
Irnrietas. Libera facolus viveodi non daiur, nisi obi 
est lipsos, secundum Jlpostoli raiionem , qui dlcit : 
¥a tot cum ettetit martui delictit ef peceatit vettrit , ln 
^t^Ht atiqmmdomnbulittiii teeundmn magieterimn hu- 
jut mundi, teeundum prineipem petetiaiie aerit bujue , 
tpiritut qui nunc operatur in filHt diffldenHee, in qidbut 
et not et omnet aHquando convertaH iumue in deeide- 
rHt camtf nottrm, fadentet volmUMet eontiHmmt eetr^ 
nft, et eramut notwraUter fiHi irm^ slcifl et ecfleri, 
Deut autem qui divet e$t in omni miterieordia , miifr- 
(iis esl noMi. Ef ctim mortui eteemut peeeatii , comrfvt- 
fieavil np$ in Vkrttto^ et^ut ftaHa ettie tatvi facH ; ii- 
miii et iKMifavil, ef eum eo coiiocavit jn eeeiettibut eum 
Chritto JetUf ut ottenderet tn eaieuHt iupervementibut 
abundmitet divitiat gratim tMCS ht bonitate tuper noe in 
Chritto Je$u. Gratia enim etHt talvaH per fidem : et hoe 
non ex vobit , iM etdm donum ett ; non e% operilmt^ 
ut ne quit gtorietur. Jptiut enim atmut faetura^ ertaii 
in Chritto Jetu in operibut bonit^ quei pretparavit Deut 
«1 {n HHt ambulenmt. Fropter qu^ memortt ettote^ 
quod aHquando vot eratit gentet in eame , ^ dieebu" 
mlni prceputiumf ab ea qute dicitur dreumcitio in eame 
manufaeta^ quiaeraHt ilio tempore itM^GMifO, dfe- 
nait a convertaiione Itrael^ et hotpitet tettamenlonmt , 
prottdtwmh tpem nen habentet^ et dm^ Deo m hoe 
munda, Nune auiem tn Clmtto ieta^ vot qui aHquatido 
eratit hnge^ faeiietHt prope tn imtfnifie Chritti, ipte 
ett enim pax nottra^ tiui feeit uiraquemmm^ ef me^Hum 
parietem macerim tolvent, inimicitiat in camt tua ;.le- 
gem mandatorum decretit evacumu , icf duot condat in 
temeiiptum^ I» nmim noviim htimiuem^ fadent paeem t 
ut reconeiHet ambot in uno eorpore Deo , f^ cfMim , 

« ldUioEr.ctM8s.»oifefMtff4fi(ePii0if afi0. 



il& 



CONTR.V FOHTUNATUM MANICUifiUM» S. AUGUSTINI 



fSO 



iiUerfidens mimtcfiias m umeiipM. El vawM evange- 
Wumt pacem vM$ qtd longe , et pacem u$ qm frope. 
Qfiimam per ipium kakemue uirique in uno epiriiu 
aeei$$um ad Palrem {Ephe$. ii, 1-18). 

17. AuG. dixil : IsU A)Kistoli lectio» qiinm reciiare 
▼oluisti, si non fallor, pn) mea plurimiim , et conlra 
toam fidem facit. Primo » quia ipsum lil)enim arbi- 
trium , quo ego dixi lieri ut anima peccet» salis bic 
exprcssum est, com peccata nominavit, et cum recon- 
ciliatioiiem nostram dixit fieri cum Deo per Jesom 
Cbristum. Peccando enim aTersi eramus a Deo ; te- 
nendo aotem prxcepta Cbrisii » reconciliamur Deo : 
ot qui pcccatis mortui eramu», serfantes prxcepta 
^os vififlcemur, et pocem babeamos cum iUo in ono 
spiriui, a quo alieiiati eramus, non servantes nMndata 
ejus; sicuti de bomine qui primus est oonstUutus, in 
fide nostra pncdicalur. Ergo nunc quaero abs te, se- 
cimdom eam lectionem quae lccta ett, qoomodo ba- 
bcanius peccata , si riaiura contraria nos cogit facere 
qood facimus? Qui enim cogitur necessitate aliquid 
laccre, non peccat. Qui autcin peccat, libero arbilrio 
peccat. Quare sit nobis pQeiiiientia imperata , si nos 
uibil mali fecimus, sed geiis tenebrarom ? Qusero item, 
Kidulgeniia peocatorum cui detur; nobis, an genti le- 
aebrarum. Sed si gcnti tenebrarum datur iodulgentia 
peccatorum, regnabat et ipsa eum Deo , accipieus in* 
dulgentiam pcocatorom. Si aolem nobis datur indul- 
geiitia peccatorom» manifiistum est qoia voluntate 
peccavimus. Satis enim stultom est ignosci ei qui iiibil 
mali fecit. Nibil autem mali fecit, qui nibil soa volun- 
tate fecit. liodie ergo anima poUicenle sibi Deo indul- 
gentiam peocaiorum et reoonciliatioiiem, si peccare 
destiterit, et de peccalis pcenitentiam gesserii, si re- 
spondeut secundum vesiram fidem , et dicat : Quid 
eium peccaviT quid commerui? Quid me expulisti de 
regnis tuis, ut contra nescio qoam geotem pognarem? 
Depressa som ', permixta som, corropta som, defecta 
•om ', non est mibi servatoro libcrom arbitriom. To 
Bosti necessikitem qua pressa sum : cor mibi volnera 
impiitas qua suscepiY Qoare me ccgis ad poBoiten* 
tiam , cum lo sis caosa vulueruro ineorum ; cum tu 
scias, quae passa sum , gentein lenebrarum in loe fe* 
dsse te aoctore, qui violari nou poieras, et tamen 
voleiis eavere regnis tuis, qiiibus niliU ooceri possit, 
rae in miscrias praecipitasli^Si certe ego pars tqp som, 
qoae de visceribos luis processi, si de regoo tuo et de 
ore tuo ; in liac genie lencbrarum nliqoid pati non de- 
boi, ut me iiicomipta, illa siibjiceretiir, si pars eram 
Domini. Nunc autt^m cuin illa teinperari non posset 
nisi roea corruplione, quomodo aut pars tua dicor, 
Mit tii invlolabilis manes, aut non es crudeiis, qui rae 
ptti yoiuisti p^ jiif.i^egois, quibus uibil noceri poterat 
ab Ula geme teoebrarum? Ad bo<; responde» si ptacef. : 
et dignare eiiam Ulod mibi exponcre, qoomodo dictom 
eii a Paulo aposlolo, Eramu^ naturaliter fiUi iree^ qoos 

\ • vaiicanasli8.^oppretiawm;itemquefaifiralooo,pre»- 
satliabet, appre$$a, 

' * Plnres nss., delMgeta $um. Forte legeodoni, de- 
eepm eumf depUtgata $9en;mnt duo verba Terentli sunt in 
Andr. act. 4, scen. 1» vers. 45. 



reconcUiatos dicit Deo. St orgo nauiralitor lilii ir;e 
eraiit S quomodo dicis naturaUter animam filiam esse 
et portionem Dei? 

FoRT. dixil : Si secondiim animam dixisset Aposto- 
lus quod simus naiuralitcr filii irje, alienaUi essct ani- 
ma ore Apostoli a Deo. Et bac modo to rattone osieii- 
dis quod aiiima non sit Dta; qiiia naturaliier^ inqnit 
Apostolus, smniif filii irm. Si vero secundum quod lcge 
tenebatur idem aposiolus, ex semine Abrahs, ut ipse 
eontestatur, descendens {Rom, xi, I } ; coiistat eum 
corporaliter dixisse, nos fuisse filios ir;r, sicut et cae- 
teros. Animae vero substantiam ostendit quod sit ex 
Deo, et animam aliler non posse reconcUiari Deo, 
nisi per magistrum qui est Christus Jesus. Interfecta 
enim inimicilia, videbatur anima iiidigna cxsiiiisse 
Deo. Sed qoia missa est, boc conntemur, a peo ti- 
nien omiiipotente , et orginem trabens , ct mts<a ad 
ipsius voluntatem consignandam. Qucmadmodiiin ct 
Salvatorero Ghristoro crediraus de coelo venisse , vo- 
lonlatem Patris complcre. Qiiae volontas Palris hxc 
erat, animas nostras de eadem inimicitia Uberarc, 
interfcda eadem inlmicitia. Quae si advcrsa Dco non 
fbfsset, nec inimlcitia vocaretur ubi erat iinilas, ncc 
inierfectio diceretur aut ficret ubi vita erat. 

48. AuG. dixit : Memento qood Apostolus dixcril, 
conversatione nos alienatos a Deo esse. 

FoRT. dixft : Trado ego duas sobstanti.is ftiisse. \n 
lucis substaotia baberi Deum , ut supcrius diximus , 
incorruptibilem : fuisse vcro contrariam naluniri tc- 
nebrarum , eam quaro virtute Dei vinci bodie quoqiie 
condteor, ct ad nicuro regrcssum salvaiorein cssc 
Christum emissum, ut ante idem apostolus aiu 

i9. AcG. dixit : Rationibus ut discutcrcmus dunnim 
natorarum fidem , imposilum cst ab iis qui nos nii- 
diunt. Sed qitoniam ad Scripturas itcrum coiifugisti , 
ad eas ego descendo, ac nihil pnelennittenilum esse 
postulo , ne quibusdam capitlbiis utenles, nebiilas af- 
feramus eis quibus notae Scriplnrae non suiit. A capito 
igitur quod habet Apostolus in Epi^tola siia ad Roma- 
nos consideremus. In prima ciiim pagiuM cst qiiod vc- 
bementer conlra vos est. Dicit eniin : PaulM$ $ervu$ 
Chri$ii Je$u^ vocaiu$ apo$tolu$^ $eparatu$ in Evang lium 
Dtft*, quod anie promi$erai per Proplie$a$ $uo$ th Scri- 
piuri$ $ancii$, de Filio luo, qm factu$ esi ei ex $emhe 
David $ecundum camem , qui prcedeetinntu$ e$i FHii{$ 
Dei in viriule^ eecundum epiriium $anclificaiiom$ ex re^ 
eurreciione mortuprum Je$u Chri$ii Domini no$tri ( Id. 
1 , 1-4 ). \idcmus Aposioltini de Domino nosiro nos 
doccre , ut et virtute Dei aiite cariiem pra^destinatiis 
fuerit, ei sccuudum camem factus sitVi ex semiite 
David. Hoc vos ciim semper negaveritis el negctis , 
quomodo Scriptiiras flagitatis , ut secuiidum eas po- 
tius disseramusf 

FoET. dixit : Secundom camero asscritin ex seniine 
Davld, cum praHlicetur cx virgioe esse natus (isof . m, 

I Bie ex Mss. restitniinos hoee verha, quo$ reeoncH ato$ 
dicit Deo. si ergo naturaUier filH irofenuU ; quae iu ediiis 
d^ont. 

> ui sfss., pra:de$Unattu in Evangelium Dd. 



m 



DISPUTATIO 



14), el Filius Dei iDagniflcelur. Fieri eiiim iioo poiest, 
niti m <|iiod de spirho esl, spiritus habeaiur ; el quod 
de csme est , caro intcliigaiur (Joan. iii , 6). Contra 
qood esl ipsa auctorius Evangelii qua dicitiir, quod 
emr^ M mmQMk regnum DH non po$mdebunl^ neque eor» 
mpfM incarmpieiam f>owdebit (I Cor. xv, 50). 

Hic strepilos fsctus esl a consideniibus, qui ralio- 
nllMis polius agi .volebant : quia videbant eum non 
omnia qoat in Apostoli ccJice scripia siint , velle ac- 
cipere. Deinde passim s<-; oiocinatio ab omnibus lia* 
beri ccepii, quousque diceret sermonem Dei ligatiim 
ease in geuie lenebrarum. Quod cum exhomiissenl 
qiii aderanl, discdssum est. 

DISPUTATIO SECUND^ DlEi. 

m 

Poslera die adhibito ilcrum noiario, res acta sic esl. 
• Foar. dixil : Dico qiiod nihil mall ex se proTerai 
Deus omnSpolens , el quod qux sua sunl incomipta 
maneant, uno ex fonle inviolnbili orta et genita : cx* 
. tera vero qux in hoc muiido versantur conlraria, non 
ex Dco manare, nec principe Deo ' p»niisse in hoc 
asculo , id esl , quod non ex ipso originem trabant. 
llsRC ergo in flde suscepimus , quod aliena sinl mala 
a Deo. 

80. AuG. dixil : El nostra fides hacc est, quod malo- 
rmn geniior non sit Deus, neque uliam naluram feceril 
mabm. Sed cum uterqiie noslrum consenliat incor^ 
mpiiliilem Deum et incolnquinabilem, prudentium esl 
amlimare et fidelium, qnx sit fides purior et majestale 
Dei digiiior : illa ubi asseritur, vcl virlus Dei, vcl pars 
. aliqoa Dei , vel seniio Del posse cominutnri , violuri , 
corrumpi , ligari ; an ea ubi dicitur ei omiiipotentem 
Deom ei omnein ipsius naturam ei subsianiiam nulla 
porle unquam posse corrumpi , sed mala v -se voluii- 
lario peccato aniinae, cui dedit Deus lil>crum arbi- 
irium. Quod libJBrum arbitriuin si non dedisset Deus, 
jodicium poniendi nullum justum esse posset, ncc 
meritum recle faciendi , nec pncceptum divinum ut 
ageretur poeniientia de peccalis ; ncc ipsa indulgcntia 
peccatorum, quam nobis Dcus per Doniititim nostnim 
Jesuni Christum donavii. Quia qiii nnn voluniale pcc^ 
Ciii, non peccat. Hoc arbitror omnibus aperium esse 
atque pmpicuum. Qiiaproptcr iioii nos niovere debct, 
si aliqua in iis quac Deus fecit molesta patimur pro 
meritis nosiris. Sicut enim Ille boniis est, ut consii- 
luerel omnia ; sic jusius est , ut peccatis non parcal. 
Qu» peccata, ul dixi, nisi libera voluntas esset in iio- 
liis , peccata non essent. Si quis enim , verbi causa , 
ligaretur ab aliquo cxleris membris, et de manu cjiis 
(aisum scriberelnr sine ejus propria voluniate ; qua>-. 
ro, si boc jndici pateneret, posset hunc hominem fal- 
silalis crimine condemnare? Quare si manifestum est, 
pcccatom non esse ubi non esl liberiim voluntaUs ar- 
bilrium, volo audire» anima, quam dicitis aul parteiu, 
aut virliitem, aul sermonem, aut aliud quodlibet Dei, 
quid mali feceril, ul a Deo piinialur, aut pceniieniiam 
agal peccaii, aui veniam mereator; com nihil ipsa 
peccaveriu 

^ Editi, nec prjitdpi Deo, iielius Mss., nec principe Deo , 
id est, aoctore. 



SECUNDA. fji 

• 

FoaT. dixit : De substantiis proposui, quod bonorom 
tantommodo Deus creaior, ullor vcro malonim habes- 
tur, eo quod mala ex Ipso non sinl. Mcnto ergo lioc 
sentio , et ulcisci Deum mala , quia ex ipso non som. 
Cxlerom si ex ipso essent, aot darel licenliam peccan- 
di, qiiod dicis liberum arbitrium dedisse Deum, con 
sensor jam inveniebatur delicti mei , eo qood delii^ 
mei aoctor esset : aul ignorans qiiid futiinis essem, 
delinqueret * , qiiem ipse non se dignum Instiioercl. 
Hoc ergo proposiloin ^t a mc, cl qood interrogo 
nunc, utnim Deiis mala instituerit , necne; et utrum 
ipse finem nialorum Insliiueril. Elenim quie ab ipso 
diximus facU esse, ul opifice Deo, uli ab ipso crcaui 
ei genita incorniptibilia liaberi, his rebus apparei, et 
fides evangelica docet. Uxc ego et proposui qu£ sonl 
credulitatis nostrae, ei qoae a te possunt in ista pro- 
fessione nostra firroari, iu lamen iit non dcsit auclo- 
riUs fidei christian»..El qula nullo genere redc me 
credere ostendere possum, nisi eaindcin fidem Scri- 
pturamm aucloritnle firmaverim : id crgo est qiiod 
insinuavi, quod dixi. Aut si mala atictore Deo in 
mundo paruerunt, tioc ipsc dicere dignare : aut si 
recte creditur mala ex Deo non esse, hoc etiam prae- 
seiaium contemplatio prosequi debet et suscipere. 
De sobsUntiis dixi, non de peccato quod in nobia 
versaitir. Si cnim originem non haberel qtiod cogita- 
mos delicu facere ; non cogeremur ad peccaium ve* 
nire, vel ad deliclnm. Nam qnia inviti peccamns, et 
cogimor a contraria et inimica nobis sulisUntia , uU 
circo seqtiimur scieniiam rerum. Qtia scientia admo- 
nita anima et memorisR pristin» reddiia, recognosclt 
ex qno originem tnihal, in quo malo vcrsettir, qiiibtis 
lK>nis iterum emendans qnod nolrns pcccavit, p:issit 
per emendationem delictorum sttorum, bononim ope- 
rum graiia , meritum sibi reconciliaiionis apud Doum 
collocare, auciore Snlvatore nostro, qu! iios docet ct 
bona exercere, et mnla ftigere. Proposittim est cnim 
nohis, quod non ab aliqua contraria natora, sed sna 
sponle homo aut jusiitia! serviat, aul peccaiis se ob- 
noxium faciat : cum nulla existenle contraria gcntc, 
si sola versaiuranimain corpore constiiuU, cui Dcus, 
ut dicis, liberum arbilrium dedil, sine pcccato esscl, 
nec peccaiis se obnoxium facerel. 

21. AuG. dixit:Ego dico peccatum non ess<>, s! 
n')n fHPopria voluntaie pcccctiir (a) : hlnc essc cl 
pncinitvn, qitia propria volunlale rccia facimus. Ant 
si pcenam meretur, qui peccat invitus , debet ct prae- 
mium mereri, qui bene facit inviius. Quis autcm du- 
bitet non deferri prarmium , nisi ei qui bona voliin- 
laie aliqtild fecerit * ? Ex quo inielligimus ct pccnam 
inferri ei qui volunlate mala aliquid fecerit. Sed quo.- 
niam me ad priores naturas el subsUntias re^^ocaa, 
fides mea est, omnipotcntem Deom, quod maxime 
animadverteiidum est, et animo figendum, omnipo- 
tentem Deum, justum ct bonum, fecisse bona. Sed 

* M88., quod fuluruB es$em delinquere. 

• vaticanus oodex et Amul| bensia, qid aHqttid bnnioo^ 
hmtate fecerit, Pauloque (lost, qm volunuae maU atiqmd fe- 
ceiit, 

(a) I Rctract., cap. 16, n. % 



fS 



GONTRA FORTUNATUM MAiNiClLeUM, S. AUGUSTINI 



m 



ea qis ab illo racla sunt, noii poftsunt esse Ulia, qua- 
lisett ipse.qai fecit. Injastum est enim et stultum 
credere \ quod opera paria sint artifld, et condita 
conditori. Quapropter, si pia fldes est ot oronia bona 
Deus fecerit, quibus taroen ipse ronlio est excelleniior 
longeque prxstanfior ; ori(^ et caput roali esl pecca« 
turo, sicnt ApoStolus dixit : Radix omnmm malonun 
e$t cupiditoi : quam quidam sequmtet^ naufragaverunt 
a fide^ et in$eruerunt $edoloribu$ mulli$ (1 7tm. vi, 10). 
81 eiiim radicem omniuro maloruro quacris, babes 

-Apostolam dicentem, radicero oronium malorum esse 
capidiiatem. Rodieem radidff qnaerere non possum. 
Aut si est aliud roalum, cujusradixnon est copidius, 
uon erit oronium roalonim radix cupidius. Si autem 
Teruro est , omniam malonm) radioem esse cupidiU- 
lem, rmstra aliud aliquod mali geons qaxrirous. Tua 
▼ero iiatura contraria quaro inducis; quoniaro jam 
respondl objectis tuis ; quaeso ut tu mibi dicere digne- 
ris, si illa natura contraria est totaro roalum, ncque 
peccatum potest esse nisi ez ilb, pasnaro ipsa sola 
debet roereri, non anima a qua non est pcccatum. At 
si dicis ipsam solnm mereri pcenaro , et animam non 
mereri ; quaefo cui daU sit pcenitentia, qux sit jussa 
pcenitere. Si anima jussa estpoeuitere; ab illa pecca- 
tom» et ipsa vohmUte peocavit. Nam si cngitur auiroa 
ibeere malum, neque filla est quxfmaluni facit*; 
nonne stultum esl et plenum deroentix, ut gcns tene- 
brarum peccaverit , et me pcsiiiteat de poccaiis? 
Mbnne plenum dementix est, ut gens tenebrarum pec- 
caverit, et mibi detar indulgeutia peocatonim i qui 
possum dieere secundum fidem vestram, Quid feci ? 

'^qiM commisi ? Apud te fui, ioteger Tui, nuUa labe 
conUmlnatus Tui : to me bac misisti, tu necessiutem 
passus es, tu cavisti regnis tuis, cum magna eislabes 
et vastitas iroroineret. Curo ergo noveris necossiutero 
qua bic oppressiis suro, qua respirare non potui , 
cai rcsistere non potui; quid me accusas quasi pec* 
cantero? aut quid proroittis indulgentiaro peccatoruro ? 
Ad boc sine arobagibus responde, sl placet, sicut tibi 
ego sine ambagibiis respotidi. 

FoRT. dixit : Hoc nos dicirous, qiiod a contraria 
natura anlma cogatur delinquere : cui noii vis esse 
radiccro, nisi hoc Unturo, quod in nobis roalum ver- 
satur ; curo coustet exceptis nostrls corporibos mala 
In omni mundo versari. Noh isu qu» in corporibus 
fioluro habemus In toto mondo versantur, et nomini- 
bos valent, bona; mala radix hsret. Nam dixitDi- 
gnatlo toa qiiod faaec sit radix malorum, copidiias, 
qns in nostriscorporibus vcrsatur : com quando non 
est cnplditasmati et nostris corporibus, ex principali 
ilhi coniraria natora verssatur in lolo mundo. Aposto- 
lus etenim noibhiavit id ndkiem esoe maiorumcipl- 
diutem, non oftnra malum, qUM dixisti radieeuom- 
nium roalorom. Gupiditas vero non uno modo intclli- 
gitur, quaro dixisti radicem esse omnium maloruro, 
qoasi qus iii corporSiosnostris * solum verMur : cum 

* vaucaQOscodex, el siuUum exigeref quod^ etc. 

* Aiiquol Nss., neque iniUae$t quod matrnn facii, 
' Er. ei Has. boc taniom loco, tn cordilbui no$tri$. 



constet bocqood m nobis versatur malom, ei auctore 
malo descendere, et portiunculam esse mali hanc 
radicem quam loessedicls; ot non sit ipsaiadix, 
sed sit portluncula mali , ejus mali qood obique ver* 
satur. Quam radicem et arborem malaro Doroinus no* 
ster appelUvii, nunqoam fructus bonos aiferentem , 
qiiam non plaiiuvit Pater suus, ac merito eradicari 
ot in ignem mitti ( Mattk. xv, 13, et iii, iO ). Nam 
quod dids, contrarias natilraB peccatum debere iiii- 
putari ; iila natura mali est : et id esse peccaium 
aniroae, si post commooitionem Salvatoris nostri et 
sanam docurinam ^us a contraria et uiunica sui 
siirpe se segregaverit anima, et porioribus se ador- 
nansanima; aliter non posse subsunti» sux reddi. 
Dictum est eoim : Si non tenmem et tocutu$ d$ fuu^ 
Mm, peccatum non haberent. Nune vero qma «ent, et 
locutue tum , et noiuerunt nuhi credere , V€iilam de pec- 
colo non habebunt ( Joan. xv, 22). Unde patet recto 
esse poenitentiam daUm post adventum Salvatoris, et 
post hanc scientiam rerum, qua possit anima, ac si 
diviiio fonte lou, de sordibus et vitiis um mundi to- 
tios, qoam corporum > in quibus eadem anima ver- 
satur, rcgno Dei, unde progressa est, repraesenUri. 
Nam dictum est ab Apostolo, quod prudentia cami$ 
immica sit Deo : iegi enim Dd non e$l subjecta ; nec 
smm pote$t {Hom. viu, 7). Patet ergo bls rebuSj quod 
anima bona, facdone illius qux l^i Dei non est sub- 
jecu, peccarevidetur, non sqa sponle. Namque idem 
sequitur, quod caro eoHcupi$eit advereus tpfrt/iim, ei 
$friritu$ adveuun cutnem ; ui non quacumque vuitie^ 
iila fadatii {Galat. v, 17). Dicit iterum : Video d&am 
kgem in membrii mei$^ repugnantem ie^ me9tti$ meof , 
eC captivum me ducentem in lege peccatiel morti$. Erga 
mi$er ego homo^ qui$ me Uberabit de corpwe morti$ hu* 
jui^ niii gratia Dei per Dominum na$tmmJe$um Chri- 
$tum (Rom. vii, 23-25) , per quem mihi mtindu» erud- 
fixueeet^ ei ego mundo {Galat. vi, 14) ? 

22. AvG. dixit : Agnosco et amplector testimonia 
divmarum Scripturarum, et fidei meae quemadmodum 
congruant, sicut Deus dooare dignabitur, paucis ex- 
ponam. Liberum volanutis arbitriuni in illo bomine 
fuisse dico, qui prirous formatus esl. IUe sic factos 
est, ut niliil omniuo volunuti ejus resistcret, si vellet 
Dei pnecepU servare. Postquam autem ipse lib^ra 
volunute peccavii » nos in iieccssiutcm praecipitati 
sumos, qni ab cijas stirpe desoendimos. Potest nutem 
unnsquisqoe noatrum modiocri consideratione inve- 
nire verum esseqiiod dico. Ilodle naroqoe in nostris 
actioulbusonlequamoonsueUidinealiqaa Iroplicemur, 
yberon habemus arbilriMm laciendi aii^id» vel non 
laciendiw Giia autemisu.liborlale fecerimusiiiiquid, 
el faoli ipsius lenoerit animam pernidosa doleedo ei 
Toluptas, eadem ipsa suooonsoetudine sic implicalur, 
iM postea vinoere non possit, quod sibi ipsa peccando 
fiibriGala est. Yidemos moltos.jorare nolle : sedquia 
jam consoetudinm lingua lennit, non posse refrenare, 
quin ea exeant de ore ipsorum, quae non possumus 

• sic Mss. Bdliio vero Lov., tmn mundi qumn forporie , 
omiasoi totm; |iroqoo ediiio Er.ypolti». 



HS DISPUTATIO 

dkereaMl mali stirpon non pertinere. IHenlmTobift- 
CQm liis Terbis aguni qnae utinam slcnt de ore ve- 
•ctm his Terbb agam, qux utinam ticnt de ore ▼•« 
siio non reeednnt, ita et corde intelligantur : Fer 
Paracletnni jnraUs ^ Si ergo vullis eiperiri vemm 
ease qiiod dico, instituile non jorare. Videbiiis illam 
consnetudinem ferri quo tolet. El hoc est quod ad- 
▼mua animam pugnat, consnetudo fkcta In carne. 
Ipea est nimlrum camis pradentta , quae quamdiu ila 
legi Dd subjici non potest, tamdiu pradentia carais 
esi:sedinuminata anima, desinitilia cssecaraispra 
dentla. Sic eiilm dictnm est, pradeniiam carnis iion 
posse legi Deiesse subjectam, quemadmodum si diccre- 
tur, giacialerti nivem calidam esse non posse. Nnllo 
enlm pacto, quamdiu nix est, caiida esse potest. Sod 
quemadmodum illa nix caiore resoivitor , et desinit 
nii esse, ut possit calescere : sic illa carnls praden- 
lia , id est , consoetttdo facta cum came, cum fuerit 
mens liostra illominata , et ad arbitrium dlrinae legis 
lotum hominem sibi Deus subjecerit, pra illa consne- 
tddine animae mala fiaicit consuetudinem botiam. Ei 
qno iil» dux arbores , bona arbor et mala arbor quas 
eommemorasii , Terissime diclum est a Domino quod 
SQOB fraetus habeant; id est, neque bona possit 
dare malos fractus, neque mala bonos, scd qoam- 
ditt niala iest* Aedpiamus duos homiiies; bonum 
homuiem» et malum hominem. Quamdiu bonus 
est , malos fractus dare non potest : quamdiu ma- 
lus est, finictus bonos dare non potestb Scd ut in- 
lelligas istas duas arborcs sic esse a Domino posi- 
tas, Qt ibi significaref ur liberum arblirium , noo na- 
turas esse istas dnas arbores, sed Toluniaies nostras, 
ipse ait in Efangelio : Aut faeiie mborem banam , aui 
faate arbwem malam (Mattk. xii, 55). Quls esi qui 
possit facere natoram T Si ergo imperainm esi oobis 
otTaeiaiAttS arborem aut boiiamaut malam, noslrum 
esl eligere quod Teltmus. De isto ergo peecalo homi- 
nis, et de isla eonsueiudine animae (:icu cum carne 
Aposlolos dicit' : iVenio vos eeducat {Ephe^. t, 6): 
omtt/t ereaiura qute a Deo fatta ftt, bona e$i (ITim. it, 
4). Dlctt idem aposlolus quem lu ipse commemoraati : 
Skut per umu$ mobedientiam , peeeatoree couetiiuli 
eunt muhi; 9k et per unhu obettientlam , jueti couiii'' 
tuentur multi (ftom.T, t9). Quonfam perkominem mon^ 
et pet hondnem resurrectio mortuonmi, Qiiamdiu ergo 
portamns imagfnem lerreni liomiuts (I C&r. iv^ ^l, 
49), Id cst, qnamdiu secnndnm caraein tirliMiSf qui 
Teliis cliam hoino nhiiiinatur , habcimis' necessita- 
tem consuetudhils nostrae, ot non qnod Tolumus fu- 
eiamus. Cum antcfm gratia Dei amorem nobis diTinum 
InspiraTerit, el n68 sui; Toluniail BobdHos Cecerit) qui- 
Ims diclnm est, fot fit tlberlaiemtoeati*e$tl$ (Gaiat. t, 
15); et, Grofla Dei tlkertn^ mra tetfepeecati eimorti$ 
{Rom THi, f). Lei autem peccatlest, ui qnicumque 
percaverit , moriatur. Ab isUi lege liberamnr, cum 
jiisti esse c«perlmus. Lei morils est, qua diciuni est 

> llic vaticaons codei addH : Non pote»ii$ dicere quod 
§en$ tenebrarum de m^$ per i*araclaumjurat. 

* my aiicano codice , post, apo$lolu$ didc, addiuir, Pru- 
amiia camvivnnuca esi reo. De cifrnis 'ttutcm rniuru dicU 
utit^ loco MpoJoius, semn ros scdncut. 



SKCUNDA. 



IM 



hominl : Terra ei, et m terram ibi$ ((ven. m» 19). Ei 
ipso enim omnes * sic nascimur, quia lerra sumus. ei 
ipsoenim omnes * sie nascimnr, quia terra sumus^et 
in lerram ibimus propter merilum peccaii primi ho- 
minis. Propier aulem gratiam Dei , qu» nos liberat a 
lege peccaii et morlis, ad jusliliam conversi iibeni'- 
mor : ut poktea eadem ipsa caro qiuo nos pmnis lorsit 
in peccatis manenles , subjiciaiur nobis in resurre- 
ctione, et nulla adTorsiiaie uos quaiiat, quominus le- 
gem Dei oi dfTina pnceepia serremus (o). Unde quo- 
niam ego respoodi tuis, dignare tu respondere illud 
quoddesidero, qnemadmodum fieri possit ul si est 
Deo natura contraria , nobls impulelur pcccaium, qui 
in illam naturam non voluiilate, sed ab ipso Deo« 
cui noceri nihil poterat, missi sumus. 

FoRT. diiil : HoC genere quemadmodum el Domi- 
nus diiit discipnlis suis , Ecee ego nuuo vo$ $icut opu 
in media imporum(MaUk. x, 16). Hiiie sciendum esl' 
quod non inimica menle Salvator noster agnos suos , 
id est, discipulos suos in medio luporum dirigcro vo- 
hiil, nisl esset aliqua conlrarielas, qu;B in similitn- 
dine luporam eam deponerel , ubi et discipulos suos 
miserat : ut qus forle in mcdio luporum aniroae pos- 
seni decipi , ad propriain siibsianliam revocarentur. 
HIbc ergo apparet antiquitas temporum nostroram 
quam repeliuius, et aniioram nostronim '»aute mmidi 
consiitulionem hoc more missas em animas coiitra 
contrariam naturam , ut eamdem sua passione suliji- 
cientes, Ticloria Deo reddereuir. Nain diiit idem apo- 
slolus, quod non solnni esset luclalio coiilra camcm 
et sangidiiem , sed et coiitra principes el poieslaies , 
et spiritualia nequitiae, et dominatioiiem lencbrarum 
(Ej^ee. Ti, 13). Siergo utrobique mala Tersantur ^ ei 
nequiii;e habenlur ; jam non solum est mulum in no- 
tris corporibus, sed in toto mundo , ubi videntur ver- 
sari aniin», quae siib codlo isto versantur ct impli- 
calaesunt. 

23. Au€. diiit : Agnos suos Dominus in medio lu- 
pornm niisit , id est , bomines justos in niedio lioioi- 
num pcccatorum, ad prasdieatioiicm Evangelii tcni- 
pore houiinis suscepti ab inaBStimabili divina Saplen- 
tia , ut a peccalo ad juslitiam nos vocaret. Qiiod 
aulein ail Aposlolos, nobis colluclationem non csse 
ndversos caraem et sanguiuem , sed adversus princi- 
pes el potesiaies , et cxtera qua^ sunt comniemorata ; 
hoc signiricat.diaboiumet angelps ejus, sicul eiiam 
nos, peccaio «eoidisse et iapsos esse, et obiinuisse 
lerrena, id esi iiomines poccatores, qui quamdiu pec- 
catoies suiiHis , siih jugo eoram ^mus ; qucmadmo- 
dnm , cuin lusti orimus, erimus snb Jugo jusiilis : eS 
^eoatra lUoslucUim liabeoMis,.ut migrantes ad jusii- 
:Siam,aheorumdoiiiiAationelib€Mremur, Ergo et lu 
dignare mibi bfeviler ad unum quod interrogo nv- 
spoiidore. Noceri Deo oon poleral » an polerat ? Sed 

t Slciias^ At editi : £s ipta eaiui /lommei. . 

• vaticanus Ms.: tttc sentiendum est. rauloqoft por 

idemcodei, quam in sUnUitudine luporum eamd&n po 

neret. 
> Er. uigd. el ven., ammorum noetrorunu M* 
^ In Nss. el a|)ud Er., eontereantur, 

{a) I nclracl., cii|». 16 , n. 2. 



Ii7 



COXTUA FORTUNATUM MAMCIIiEUM, S. AUCUSTIM, DISPUT. SCCUNDA. 



qimo mllu at, Non poieral , respondeas. 

FoRT. dixil : Noii poicral noceri. 

U. AuG. dizil : Quareergo buc nos misilsecundani 
vcstram fldem ? 

FoRT. di!Lit : Prolcssio mea ha^c est , qiiia iioceri 
non polerat Deo , et quod Dcus liuc nos diresil. Stnl 
quia id libi conlrarium est , lu dic qua ratione bic 
apparuit anima , quam uiinc cupit Dcus nosier , ct 
mandatis, et proprio Filio directo libcrare? 

25. AcG. disit : Quoniam video tc interrogatis meis 
respondere non potuisse , et me aliqoid interrogare 
Tohii&se, ecce saiisfacio tibl , dummodo memineris te 
ad id quod interrogavi non respondisse* Anima qnare 
hic sit in mundo involula miseriis , non modo , scd 
paiilo ante nescio quoties a me dictum est. Peccavit 
^inima , et ideo mlsera est. Libenim arbitrium aoce- 
pit , usa est libero arbiirio, quemadmodum voluit : 
lapsa est , ejccta de beatitudine , implicata est mise* 
riis. Ad hoc tibi recitavi testimonium Apostoli diccn- 
lis : Sicul per nnum hominem mor$ , ^c et per unum 
hominem resurrectio mortuorum. Quid qunris amplios? 
Unde tu responde; cai noceri Bon potenii,-qiiareliac 
nosmisit? 

FoRT. dixit : Cansa b»c quaerenda esl, eur bae ve- 
neril anima, aiU qiiare eamdem Deiis binc capit II- 
licrare« qwe in medio malorum vivit. 

M. AcG. dixit : Hanc cansam abs te qiixro ; id 
esi, si Deo noceri non poterat, quare huc iios 
mlsit? •" — -'^- ' 

FoRT. dixit : QiiaBi(it«rf iio^t, j^D^ Mlfi|^ npr 
eere non possit , qum^lAi^artfWiflHhMa 'm iirt 
qaa ratione mando pcrmixta slt. Quod in ep mani- 
festum est quod ait Apostolus : Numquid dicilfigmen' 
fMm ei qmu finsM , Cmr me ka forwunem { Rom, iz, 
SO)? Si «rgo cauflinda est bdcc rcs« intcrrogandasest 
ciir animam direxit* nulla cogente se neo^ssitale. Si 
aulem necessitas fuit mittendi animam , merilo est et 
▼oliinlas liberandi eam. 

27. AuG. dixit : Prcmitur ergo Dciis necessitate? 

FoRT. dixit : Jam hoc est : noli ad iiividiam exci« 
tare id quod dictam est , quod non necessitati fa- 
cimus subditum esse Deoin , scd voluiitarie misisse 
animam. 

38. AcG. dixit : Recita quod supra diclum est. Et 
rccitattim est : Si aulem neces$ita$ fuil millendi ani- 
mam , meri(o e$t et 9oiunta$ liberandi esm. Adg. disit : 
Andivimiis : Si autem neeessltai fuit mittendi animam, 
merito e$t et volunta$ llberandi eam. Tu ergo disisli 
fiiisse necessitatem mittcndi animam. Sed si modo 
voluntalem vis dicere, et boc addo':Cui noceri 
nibii poterat, cradells Tolantas foit mlttendi animam 
ad iantas miserias. Qood refellendi causa quia loquor, 
Tcniaro peto ab illias unius misericordia, In quospem 
libcrationis habemos ab omnlbns erroribus bseretico- 
mm« 

FoRT. dixit : Nos dicere asseveras crudelem esse 

' victorini Mss. , interrogandui eU qui atdmam dire- 
sit. 

* }m\kuxitAsU9S.fetadhocaddo. m vaticaii^ e( Aoc 
midio. 



m 

Deum mitteiido auimam : fecisse vero Deuro lionii- 
nem , et insufflasse ^ in eum apimRm • quain utiqfia 
pnescivit in futuram miseriam involvi , et beneficio 
nialorum non posse bsereditatisuareprjesentari. lloc 
aut ignoraiiiis est , aut dantis animam ad li»e maU 
qwB supra roemorata sunt. Id eommemoravi , quia 
disisti ante l^inpus non multum , quod adoptaverit 
sibi Deiis aniinam, non quod ab ipso sit; aliud est 
enim adoptare. 

29. AuG. dixit : De ailoptione nosira memini me ante 
dies * dixisse , secunduro testimonium Apoaloli , qui 
dicit nos vocatos in adoptioiiem aiioram {Ephe$. i, 5). 
Non ergo meum fiiit iilud , sed apostolicnm respon- 
suin. De qua re, id est, de isia adopiione, suo tem- 
pore, si placet, uiquiramus : ei de ilhi sine dilatione 
rcspondebo', cum lu meis objectioiiibus responde- 
ris. 

FoRT. dixit : Progressum dico fuisse animas coiitra 
coiilrariaiu nnturam , qu;c iiatura Dco nocero iiihil 
poicrat. 

30. AnG. dixit : Quid opus erat isio progressii , ubi 
nihH habebat Deus quodcaverel, cui nocere nihil 
poterat? 

FoRT. dixit : Consiai apud conscientiam vestram , a 
DiH) venisse Christum ? 

St. AoG. dixii: iterun roe interrogas ? Ad inierro- 
gata responde. 

FoRT. dixit : Sic accepi in fide , quod volunLate Dei 
Ipsft-liunrehcfli. '•■"'" "^" "* ' .- - -^. . -. 

if 9* ^tQb ^^^#^if^ ^i^ ^"^ omnipoiens , 
hnrioMlll!^,'' ft^ifnmdnSilis 7 em noceri iiiMl possii , 
qoare buc aniniam ad miserias , ad errorem , ad ista 
quae patiinur, misit ? 

FoRT. dixli : Dictom est eahu : PotfeUaloM habeo 
pmendi animam memn , il poiettatem MteipiomU eam 
{Joan. X , i8). Nunc dixii ^ quod voluntaie Dei pro- 
grma est aiiima. 

55. AuG. dixit : Ego autcm causani quaero , quare 
com Deo noccri nihil possit '....? 

FoRT. dixit : Nihil noceri Deo jain diximus , et iii 
contraria naiiira esse animam diximus, ideo ut con- 
irariae nature modum imponeret ; modo imposito 
contrariae natnrae , suroii eamdem Deus. Ipse enim 
dixit, Pote$tatem habeo ponendi animam meam, et po^ 
Uhtatem $umendi eam, llaiic Paier mihi dedit potesta- 
lcm ponendi animam mcam , et sumendi eain. Deus 
crgo qui loqticbatur in Filio, de qua anima diceret ? 

1 vaticanus eodex, 0l httfHIoM^. 

• Tox, tfte«, qii» IQ editioae Lov. exdderat, resUUiitnr 
ex llbris alilsiraitis et maouscriptis. 

> liss. GaUieanl ei vailcanl, de itla MMMtme re$pon^ 
debo. Miequia supra Fortnoatus pro, insuffmte^ Axerat, 
indbHa$$ei »cutl In oodlce legitur vatlcaoo. 

^ Edill, non dissit. UeWae videmr lectio victorinomm 
roanuacriplorum, mui^ dixU. Sive Fortunatl sit llkid, sive 
Augustiai, cujasnomen in victorinis iisdeni llas. collocatur 
unie immeaaaiquodvoimiiau nei progre$$a e$t amma: 
egoautemfenc 

• vaticanus Ms. Adg. dixit : Etfo ^eero^ cmn Deo uocere 
nitiil pof»eit cur huc animain nmerit. Fort.: dixil : fideri 
quod 9oiuntate dH progre$$a sU ontma, hoc dico. Aue. 
dixii : Bgoautem cau$am qmro^ cm neo nocere ra/it/ pM- 
sf^, cnr nue mdmam misit. 



CONTIiA ADIMANTUM M.VNICII. DISCIP., S. AUG. UBER UMUS. 



I9f 



Ctmcat MeaBiiiiaiii iiMtrani, gn.x iii bis oorporibus 
ludlMsttir, i|iiod de ^n TolunUiie Teueril , ei de to- 
iMiUle iptiw iiemoi aftsuinatur. 

34« Aoe. dixit : Uiide dixerit Doiniiius nosicr, Po» 
mMemhabio pQnoidi animam meam^elpolatalem ha- 
beommmdi aam, omnibus notum est : quia passnrus 
erat, et resurrectums. Ego autem abs te iienini atqno 
iierura qnaero » si Deo uibil noceri poierat , cur bue 
anlinM misit ? 

FoRT* dixit : Naturae contrari.-c modum imponere. 

55. Ao6« dixit : Et omnipotens Deus , misericors et 
oinuioiii omiiaiiis , ul rooduin tmpoiierct iiaturo: coa- 
irariae , ideo illam moderatam e»se voiuit, ut nos im- 
nMMleffatos efUcerei 7 

FeiaT. dizit : Sed ideo ad se revocat. 

5$. AoG. dixit : Si ad se revocat ab immoderaUone, 
sia peocatOyaberrore, a miseria;. qiiid opus erat 
laDta mala aiiimam pati per tantum tempus , donec 
muiidus flniatur : com Deo, a quo eam dicitis missam, 
soceri nibil possit ? 



FoRT. dixii : Quid ergo dicionis stfni t 

87. AoG. diiit : Et ego novi non le babere quid dl* 
eas, et me cum vos aadirem in Ikic qu.TStione niin- 
qaam invenisse quod dieerem ; et inde fuisse adino- 
iiituin diviiiitus ut illum errorem rciinqiierem » et ad 
fidem catholicam me coovcrlereni, vel potius revoca- 
rem, ipsius Indulgentia qui me huic fallacias sempcr 
iiibaerere non sivii. Scd si confiteris te non habere 
quod respondeas; omnibus audieniibus et rccogno- 
scentibus, quoniam fldeles sunt, catbolicam rtdcin , si 
permitlunt ct voiunl, exponam. 

FoRT. dixit : Sine pnrjudicio professionis mcx dixe- 
riin : illa qii» a-te opponunlur cum retraciavero mcis 
com mnjoribus, si miniis rcsponderint inlerrogationi 
liuic meop, qii;c similiter a te nunc inibi offertur ; erit 
iii mea contemplatione (quia et ego animam nieam 
cupio certa fide liberari) vcnlre ad hiijus rei inquisi- 
tionem , quae a te mihi offertur , ct os:ensurum le 
polliceris. 

AiJG. dixit : Deo gralias. 



SS 



IN SUBSEQUENTEM UBRUU, 

Yide lib. 1, cap. 22, Retractationum, tom. 1, coL 618, n. 1, a verbisj Eodem tempore (a), 

%isque ad col, 620, n. k, verbis, CcDlum et terram. M. 

(o) Prcsbyteratns nlmlrom sui tempore didavH snbsequenlem Hbmm, quem in Retract&tionibos aliqaanto post oondo- 
nem de Pide et symbolo in Hypponensi oonciUo anni 503 habilam collocat, inter illa videUcet oimcob, qiiae ad anBum 
304 aut 395 pertiaent. Hujus etiam cootra Adimantum operis roemioit in fioe libri 2 contra Adversarium L^is et l*ro|ifao- 
tarom, nbi nooiinaio Adimanto Manicbaei discif ulo, snbdft : Qtit ftramomlne Adda» diclut e$l. 



'!smt 



S. AURELn aUGUSTIBn 

HIPPONENSIS EPISCOPI 

CONTRA ADmANTUM 

liANICH^I DISCIPULUM 

•o^jsioiia^ 

OoQdfianliir biter sc scriptnramm sententi», quas de Testamento vetere ac No\*o, vclul invicem oontrarias Adlmantos» 

ntniiuque TestamenUim ab uno et eodem Deo esse non posse conteadeos, corraserat. 



CArOT PRIIIUM. — De co quod scripium est , 
in ffrincijno fecil Dent ctelum ei terram ; usque ad id 
quod scriptum est, El factum e$t vespere, et factum esl 
mane dies unus{Gen. i, 1-5). Hoc capitulum Legis 
adversum esse Evangelio stullissinii Manicbxi arbi* 
irantor, dicentcs in Gcnesi scriptum esse qnod Dcus 
per,ji^ ipiuun .fe^ewjt cm^ m 

Evangi^io ailtem scrq[Mo«i esse per ^DmpiiMMn Mt 
strum iesum CbristimjfiibHi^niyd ea^^^ 
dlctoro eet, iLi nrandirt per ipsum fa^etl^einnmdus 



■-■) 



t7/Nm non cognovit (Joan. i, 10). Tribus enim modis 
refellunlur. Primo, quia cnin dicitiir, In jfrincipio /e- 
cit Deutccelum et terram; Trinitatcm ipsain cliristia- 
nus accipit, ubi noii solum Patcr, scd ct Filius ct Spi- 
ritus sanctos intclltgilur. Noii enim tres deos , sed 
uiium Dcum credimus^ Pairem et Filium ct Spiritom 
sanctum : a^amv)s, P»itcrPatcrt et Filius Fiim sit,et 
Spiplus i^nctu^^pi^^^ qoa nnilate Trini* 

tati^ W ItKio lcipgo^ est dispuiare. betiidjs^ quiaubi 
dicifMr. ihit DmSiai et factutn ett; ibi necesse est iii- 



y^' 



AMIOXIXIO PP. DEKEDlCTmORtJlf. 



HOC 

lem 



[)Copus rcoogaovimus ad Sorbonioos Mss. duos, victoriaosduos, totidem vaticanos, ad Corbeieosero, Germaoen- 
, Micbaellnuin, Casalinum, ad vartaD^es iectiones Belgiconim quatuor, necnon ad editiones Am. Fr. et i.ov* 

Cpmparavimus prcBterea eas omne$ editiones initio Relr. e^Confess., 1. 1, memofatas. M« 
(b) Scni tus drcitcr annom 3QI. 



fU 



GONTRA ADIMANTUM MANICHiei DI9CIPULUM, S. AUGUSTINI 



telligatar perYerbameam fecisseqnodfcch. Verlmm 
autem Palris esi Filius. Nen ergo repugnal hoc capi- 
tnlum Geneseos, ubi scriptum est, El Dixit DeMs, 
Fiai, ei faciwn e$t ; llli loco Enngelii ubi dicitor, Et 
mnndui per eum factui etr, id est, per Dominnm no- 
sirum ; qnia ipse e<(t Verbnm Patris per quod facta 
sunt omnia. Postrcmo, si propterea in Genesi non in- 
telligitiir Filins , qula non est dictum quod per Fi- 
lium Dcus fecerit;necin ETangelioperFiiiumDeus 
et aves pascit, et lilia vestit (Matth. ti , 26 50), et 
csptera innumerabiiia qux ipse Dominos dicit Deum 
faccre Patrem : quamyis non dicat quod ea per Fi- 
linm faciat. Quod autem etiam testimonium Apostoii 
adjungutit, quod ait de Domino nostro Jesu Cbrlsto, 
ipte ett ffrimogenitue totiue creaturcB; et omnia per 
ipsum faeta tuni in cmlo et m terra^ vinbitia et inmibi- 
/m {Colott. I, 15 16) ; et boc capitulum adversnm 
esse dicunt Gcnesi , ubi Deus ita dicitur fecisse mnn- 
dum, ut specialiter Fiiius ibi non sitnominatus : ve- 
liementer crrant ; et non vident, si ita est, ipsum 
Apostoium sibi esse contrariam, cum alib loco unum 
dicit, ex quo omnia, per quem ommii, inquo omnia 
(Rom. XI, 56) ; et Filium non nominat. Quomodo au- 
tem bic Filius nominatus non est, intelligitur tamen; 
Ita et in Genesi : et quomodo sibi hxe duo capitula 
Pauli non adversantur; ita necGenesis Evangelio. 

CAPUT II. — - 1. De eo qnod scriptum est : Ei 
consumnunit Deut die texio omma opera iua qum feeii^^ 
ei in uptimo requienii ab eitdem omtdbui operibui qum 
ecerai {Gen. n, 2).nuic.etiamlocoManich»i calomniam 
moveni, etdicuntNovoTestaroealo adTersariquodln 
Genesi scriptnmest, Deubi8eptimodl^re<|uievlsseab 
omnibus operibus sois qine fecit : quoniam Dominus in 
Evangelio dictt, Paier meui uique nunc operatur^Joan.Vj 
17). Qiiod nullo modo contrarium est. Dominusenim 
Judxomm refcllit errorcm, qui patabant Dciim sic 
requievi^se die septlmo, ut ex illo prorsus nihii opc- 
rarctur. Requievit autem ab omnibus operibus suis 
qme fecit, ut jam ultra non faceret mnndum cum oin- 
nibns qux in eo sunt : non tamcn ut «tiam a mundi 
administraiione rcquiesceret. Non enim scriptum cst : 
Reqiiicvit Deus ab omnibos operibns snis, ut dcincieps 
non operaretor. Sed scriptum est, Requievii Deui ab 
omnibut operibut strfi quci fedt : ut dcihde non in fa- 
ciendo mimdo, a quo opere post perDectioncm cessa- 
verai ; scd in administrando operaretur, in quo opcre 
eum esse Dominus intimavlt. Ncc i!Ia requics, qnasi 
posi bboreni Deum paasam quxsisse, sed ab insti- 
tuendis rerum naturis post earum rcrum perfectio- 
nem ccssasse sfgniflcat, quamvls usque adhuc In ad- 
ministrandis operetur. 

%. Sabbati aioftem otoervationes am tefeffigiteiC 
• ndaii, qnl pmabam ib liv etiaiin dperiAms qu» ad 
sahitem homlnnm valent, opoHere cessari. Unde iilos 
Domlnus etlam allls locls, de bove qoi ^ in pnteum 
C(icidit, et jumcnto quod aolvendum est ut ad aqnam 
dncatur, miriftca comparatlone redai^ait [Luc. xit^ 
S, et xni, i5). Sabbatum autem. non repudkMM»» fed 



Intcllectum a Christianls destltSt quideai' eaf rallitief 
ohservari, sed spiritnaliter retinetor a sanctiSy qnl 
inteiligunt vocem Domini vocantis ad reqidem, ot di- 
centls : Venite ad me, qm laboratii^ ef ego uoi reliciam. 
ToUite jugum meum iuper vot , ef ditciie a me quia mh 
tii ium ei kumitii corde^ ei lnMfrfefif reqmem mdmabui 
veitrii. lugum en$m meum lene eu^ ei tarcina mea ie^ 
vii eti {Maiik. xi, i8-50). IIoc sabbatum, id est, hanc 
requiem Scriptura llla signiGcat, quam JtaM non 
intelllgebant, et pro temporum dispensatione cama-' 
liler seqoefoantur nmbram, cujus amtMr» qnasl oor- 
pns, Id est, vcriias nobis danda erat. Sed qnemad- 
modiim illa requies Dei post fabricatnm mundam 
insinuatur ; sic requiem, quae nobis promittitur, post 
opera quae in hoc mundo habemus, si jasta faerint, 
consequemnr , septima scilicet eademque olthna 
parte sseuli, de qna tongam est dispuure. Non ergo 
Dominus rescindit scripturam Yeteris Testamenli, 
sed cogit inteiligi : nec sabbatom solvlt ut pereat 
quod figurabatur, sed aperit potius nt appareat qnod 
tcgebatur. 

CAPUT Ilf. — 1. Decoqnod scriptom est hiGencsi: 
Eidixii Deui^ Non eti bonum ioium kommem eae; fa- 
damui ei adjutorium. Ei immiiii Deui Adm t&mmm^ ei 
obdormivii ; er fniitpfft tmiim decottit ejui^ ex qua for- 
mavii Evam^ quam adduxii ad Adam ; et ait , Ideo reUn- 
quei homo patrem ei mofrem, et adhagrebii ukmi ium 
(Gen. II, 18-i4). Hnic itirsus loco ManicbQcl cala- 
mniantur, dicentos contra Novnni Testamenturo essc 
Istam sententiam, qua Dcus scribitor et formasse 
mnliemn» et viro conjanxlsso : propierea , qiiia in 
Evangelio dicit Dominuis, Omnti qu$ retiquerit domum, 
aui uxorem^ aul parenfes, mcf frairet^ aut /iffos propter 
regnum cQdcrum^ eentiet tanium aedpiei ^ in koc /em- 
pore , et in futuro tmcnla potridebii viiam eHemam 
{Matih. xix,29; ifore. x, )d-30, ef Lue. xvin,2d^30). In 
qiia calumnia roiroreossic essecaicatos,ve1potius non 
niiror : Excmeavit emm t7/ot, sicot scriptum est, malitia 
eorum{Sap. ii, 21). Sed tamen quis non videt tania 
In Novo Teitamento praccepta de uxorediligcnda? 
Cur enim potius Vetus Testamentum dicunt adver^ 
sari huic senlenti» Domini, qoa dicit reliiiquendam 
esse uxorcm propter regnum cmlorom, et non ipsnm 
Novum sibi advcrsari ? Quod nefas cst dicere. Inlel- 
ligetida enim sunt, non lemere accusanda, qos im- 
peritis videntur esse cotitraria. 

S. Nam et Dominns intermgatus a JudaHs, ulrum 
eiplaceretdatolibcItorepndU dimittere uxorem, re- 
spondit eis dicens : JVon legitiii quoniam qtti feeii aB 
tnifkPy mnacMfiim af /emiiMmi feeiieoa; ei (MxH^ Prapter 
aae twntptet aaata patreat et matrem^ sf adkmnnti 
wxari saor, ef enmr dua in tanm uaa f iiaque jam nem 
tRftfffno, ted unacaro. Qu^ ergo Detu eonjun^ii in 
unum *, komo non ieparm. Dieuni illi : Quid ergo 
Mogtet mandavii dari tibeltum repudH^ <f dAadMeret 
Didi illii Jemu : Qtaa md dm kl a m emrdii vettri permi- 

r la lim.f tepiim ianium aeeiplei, sie AugnsUnos eitare 
aolet. 
• Abest, Ja louim^ ab alkquot manoscriptis; 



«S UBEH 

mU m^ M^§m dhmttert uxoreB Mirnu ; ak imth «»• 
um nmi fdt »c. iHeo mum tokiB^ ^Uumque dimm' 
rk uamrm, mmm^ fiUi ok emuam fwmeaidonie^ fedi 
emm fmocheri :«f ipee d aiteram duxerU, adultenMm 
eommiuit (Matth. xii, ^9). Ecce babenl confinna- 
19» seiiteniiam Veieris Testamenii ab ipso Doroino 
adTersiis impi -riilam Juddcorum. Simal eiiam lloysi 
pciiiibuit leslimonium, qiiod propter duritiam cordia 
eocmu-r^pndium dari permisil. Numquid etiam Evan* 
geiium Evangeiio dicunt esse cootrarium T Quod si 
dicunt boc capitulum falsum esse, ei a comiploribus 
Scripiunrum esse additum ( nam hoc solent, quando 
lUMi iAteuiuni quid respondeant, dicerc); quid^si 
alius dicat iUod esse immissum et falsum, quod ipsi 
pMfenmt dicenle Domino, Omnie qui reUqueril do- 
urnm aut uxorem aut parentet aut (Hioe propter regnum 
eedorum^ etc.? Non intelligunt miseri quemadmodum 
ooioero fidem cbristianam, cum ista dicuot, concniur 
eforiere. Fides autem vera et Ecdesiae caiholicx di» 
sdplina Qtniinqne Yerum et a Domino dictum esse 
confirmaty et nullo modo esse contrarium : quia ei 
eonjimciio mariii ei uxoris a Domino est, ci relictio 
uxoris propter regnnm ccelorum a Domino est. Non 
enim quia susdiavii Jesos Christus mortuoe, ei dedit 
eia yilam, propterea ipsa vita non esi relinr|uend& 
propter regnum coelorom. Sic ergo quamvis Domi- 
nna dedorii uxorem viro» rdinqnenda esi tanien, si 
opus esi» propier regnnm ccBlorum. Non enim hoc 
acmper nccesae esi, sicut Apostolua dicii : Si qm§ fi» 
ddie haket uxorem infidelem^ et ha jonuntit hahitare 
cum illo^ nondimittateam(\Cor. yn, 12). Signiflcai 
utique quod si non consq,niit habiiare cum illo, id esi, 
SA^ ezsecralur in iUofidem Chrisii, ci non eum patitur, 
quod chrisiianus est, relinqiienda est propter regnum 
eo^oriun s sieut idem apostolus in sequentibus dicit, 
Quod ef infidelie dieceditf diecedal ; non e$l enim sm6- 
jectue eervitmi frater aut eoror in hujutmodi. Si qiiis 
ergo relinquii regnum coDlorom, dum non vult relin- 
quere uxorem non ferentemchristianum Yirum.impro- 
batur a Domino : et item si quis vir relinquii uxorem 
dato libello repiidii, cum causa non existit aut forni- 
cationis, aui obiinendi regni ccalorum, ^imiliter im- 
probatura Domino. Ita nee isia diio capiiula evange* 
lica inveniuntnr sibi esse Contraria, nec EYangclium 
Veteri Teslamento : quia ibi uxor conjungiiur viro, 
ui simnl mereantor possidcre regnum coelorum ; ei 
ita uxor relinquenda ^sse pnccipiiur» si Yirum impe- 
diat ad possidendom rcgnum coalonim. 

3. Et ideo qiiando Christianos ulrosque Aposiolus 
monet, id est, maritos et uzores; nonno ita dicitur, 
Ditidiie uxoret veetraef nqU et Chrietut dUea^t Eccle^ 
tiam^ et tradidit te iptum pro «a^ ei, MuUeret mrit 
emt eubtmet nntjpum ihmino ; quia eiEcde^ia subdila 
est Christo? Nonne illud quod isti mlseri irrideni in 
Yeteri Testamenio, quod seriptum est» Propterea re- 
tinqufi homo patrem H meirem^ et adhasrebit uxori eum^ 
et erunt dut, in carne nno, in magno sacramenlo idem 
aposiolus accipii, cum diciit Saeramentum hoc ma* 
fnum ett^ ego autem dico in Chritto et in Eccietiat 



UNUS. 154 

Deinde subjongit, Verumtamen unueqmtque uxorem 
euam tkut te ipeum ditigat; mutier autem ui timeai t^ 
rum (Ephet. ▼, 25, 33, 51, 33, 53). Nonne alio hm 
evidentisslme ostendit uiriusqne sexus ei naturam et 
coiijonctionem a Domuio Deo conditore atqiie ordina- 
iore consistere, cum dieit : FemmlaiiMii neque mutier 
tine viro, neque m une muiiere, in Domino. Sicut enim 
mulier ex vtro^ ita et vir per mutierem : onmia autem 
ex Deo(l Cor. xi, II, 13 )? Quod isii si considerare 
vclleni, non quibusdam capitulis separatis ct adversui 
se invicem magnairaude collatiscaliginem facercmi 
impcriiis ; sed omiiia Um in Veteri quam in Novo Te* 
siamenlo uno sanclo Spiritu conscripta et commen* 
data esse sontireiit. 

4. Nani et in Veteri Testametito habcni apud 
Isaiam prophetam quanla promitunlur spadonibus : 
ne in Novo solo arbitreniur esse iaudatos a Domino, 
ubi dicit esse quosdam qui se ipsos castraverunt pro- 
pter regnum ccslorum, et addidit, Qui potett capere^ 
capiat (Matih. xix, 13). Nam et fsaias ita dicii : Ueee 
dicit Dominut tpadonibut eit qtii cuttodierint preecepta 
mea^ et elegerint tibi quee ego volo^ et capacet fuerini 
tettamenU mm ; dabo iltit in domo mea et in muro meo 
locum nominatittimum^ meiiorem mutto fitiorum alque 
fitiarum : nomen wternum dabo iitit, nec unquam dnrU 
(Itai. vn, 4, 5). Certis enim quibusdam unibris ei fi« 
guris rerum ante Domini advenium, secnndum mira- 
bilem atqiieordinatissimam distribuiionem temporun, 
populus ille ienebatur, qui Testamenium Vetus acce- 
pii : umen in eo Unta praDdicatlo et prsrnunliaiio 
Novi Tesumenti est, ut nulhi in evangelica aU|U6 
aposiolica disciplina reperioniur, qiuimvis ardua ei 
divina pra:cepU ei promissa, quac illis eiiam Libria 
YCicribus desint (a). Sed sanci» Scripiurae non tcme- 
rarios et soperbos accusaiores, scd diligenies ei pios 
lcciores desiderant. 

CAPUT I V. — De eo quod scriptnm est in Gencsi : 
Et dimt Dominut ad Cain : Qmd fedtiif Yox tanguimt 
fratrit tui clamat ad me de terra. Nunc matedictut erit 
a faeie terree^ qute abtorbuit et recepit tanguinem fratrit 
tui ex ceede manut tuee : te enim operari necette ett ter^ 
ram^ quee tterilet tibi fructut dabit ( Gen. iy, 10-13 ). 
Iluic capiiulo Geneseos, quo meiediciionem accepii 
Cain, ui ierrae steriliiaie punirclur, calumniantes Ma- 
nichxi, ei Evangeiio conlrariuin demonstrare cupien- 
tes, non sanc, mihi vidcntur cogiiare cum hominibiis 
se agcre, sed prorsus quasi pecora forent, qui eos au- 
dirent vei eorum scripu legerent; sic abusi suntim- 
pcriiia eorum ei Urdiuie ingenii, vol poiius aniiiii 
cacciute. Quippe dixeruni buic capiiulo iliud in Evan- 
gclio esse contrarium , qiiod Dominus ait discipiilis 
suis : Notite cogilare de erattino ; nam crattinut dict 
ipH cogitabit tibi. Reefndte votatitia ceetif quia non te^ 
minantf neque metuni^ neque eoUiguni in horrea (Matth. 
VI, 54, 36 )• Qiutsi yero Cam parricida ^ discipuli4 
Christi comparandns sii, ut qooniam ille meniii pflo- 
nam sieriliUiia teme, oonsequens esset ut eamde«t 

« i)naitanfinnevaUcanisU8S.,/htfrlcjf(a. 
(a) I neUM. , cap. 31, n. 1 



IS5 



CONTRA ADIMANTUM MANlCIIiEI DISQPULUM, S. AUGUSTUIl 



150 



•leriliutein isii etiam paiereDtur, qui Dominum Je- 

ium Chrislum secuii, prsRdicaudo Evangelio paralKUi- 

lur. Iihoeliam iii istis duobus capiiulis, quorum uuum 

de Genesi, alierum de Evangclio lauquam sibi inimica 

posuerunl, lania invenilur amiciiia aique concordia, 

ui iiulla major desidcranda sil. Quid enim congrucn- 

liiis, quam ut iilum, cujus erat scelere frater occisus, 

etiaiii in terra laboraniem 8tcrilitas sequeretiir : illis 

autcm, per quorum miiiistcrium iii prxdicaiido Dci 

veiiK) fralres Iit)erabaiilur, etiam de crastiiio miniine 

cogilaniibus fruciuosa terra serviret? Quod si iu Ye- 

ieri Testamenlo cxhorrescunt inaledicto Dei terram 

6terilciii factain esse peccaiori ; cur non iu Novo Te- 

st;iincnlo exliorrescunt maledicto Domini noslri Jcsu 

librisU arboreiu riciaridamfactam(Mal/A.xxi,19), niil- 

lo |)eccaio dumini sui 1 Uem si Domiiii seiitentia dcle- 

ctanlur, qua discipulis dicit iie de crastiuo cogiteni, 

^uod de victu eorum Deus curam gerat ; cur non ct 

propbelica scnlentia delcclnntur, qua cccinit dicens, 

Abjice in Dominum sQlUcitudinem luam, et ipte te pucet 

(P<a/. Liv, 23)? Ut boc modo, si possint, miseri iiitel- 

iigant,etilla quae dctcstantur in Veleri Tesiainenlo de 

Dco dicta, usque adco recla esse, ut etiam in Novo 

inveniaiitur ; et illa quoi in Novo iaudant et praedi« 

caiii, etiaui iii Veieri rcperiri : unde ciarescai bene 

intelligeiitibui utriusque Teslamenti manifesta con- 

cordia. 

CAPUT V. — i. De eo quod scriplum est in Ge- 
ncsi : Fuciamui hwuinem ad imaginem el miilitutUnein 
uouram ( Cen. i, 26). Uunc locum Manicbaei, quo 
scriptum est in Gene.Ni, bominem factum csse ad inia* 
gincm et similitudinem Dei, propierca dicunt Novo 
Testameiilo csse conlrarium, quia Douiinus in Evan- 
gclio dicit Judxis, Voi ex patre diabolo estis^ et degi^ 
deria patrit vettri facere vutlit : ille homicida erat ab 
fiif/io, et in veritate non stetit, quia veiitai in eo non ett 
{Joan. viii, 44 ) : et quod alio luco Judci serpentum 
genimina et viperarum appellantur ( Mauh, iii, 7, et 
xxiu, 35). Noii intelligunt illud esse dictum dc bo- 
mine antequam peccaret, quod facius est ad imagi- 
nem et similitudinem Dci : boc autem quod in Evan- 
gelio est, Vo$ ex patre diabolo estii^ peccaloribus cl 
infidciibus dici. Tribus enim modis in Scripiuris san- 
ctis flliorum nomen accipitur (a) : uno, secundum na- 
luram, quoinodo Isaac filius Abrahae, vel etiam csctcri 
Judai (lui cx eadeni origiiie veniunt : alio, sccundiim 
doctriiinin, ul filius ejus in ea re quisque appelletup, 
a qiiu ;ili«iiiid didicil; siCut illios suos Apostolus ap- 
|H!llat, qiii ab illo didieerunt Evangelium ( i Cor, iv, 
14, 15) : lertio, sccundum imitalionem , sicut filios 
Abrabai iios vocat Aposlolus , qui ejus fldem imiia- 
inur {Calat, iii, 7). Duobus crgo modis peccatores in- 
fldeles Juda!i , filii diaboli vocantur a Domino ; vei 
quod ab \\m impietatem didicerunt, sicut de ipso 
diabolo Aposiolus dicit, Qui nunc operatur in /S/iii 
difidentim ( Ephei. ii, 2 ) : vei quod cuin iniitaiitur, 
quud inagis pcitinet ad id quod de illo dictum est, Et 
in veritate noti itetit; quia ei ipsi Jud.xi iii vcritate le- 

(<j) I i\clr«ct, cap. a. 



gia qus sibi dau esi, non sieieruni, Domlno aiie- 
siante et dicente, Si crederetii Moyti, credereth et tmhi: 
ilU emm de me tcriptit ( Joan. v, 46 ). Secundum eo- 
rumdem peccatonun venenaetiam scrpeiiium ei vipe- 
raruin genimina vocaniur. 

2. Ad imaginem autcm Dci factum bomiiiem, dod 
iaiiiMm Genesis, scd eliain ApustoJus clamat, cum di^ 
di : Vir quidem non dibet velare caput^ cum ni imago 
et gloria Dei , mulier autem gloria viri ( 1 Cor. xi, 7 ). 
Ei ut manifeste iutclligatur uon sccundum vetusiatem 
peccali qux corrumpilur , sed sccundum spiriiualeni 
conformationem factum esse boininem ad imagineni 
Dei, idem aposioius monct ut exuti coiisuctudine pec- 
catorum, id e:>t, vctere bomine, iiiduamur nova viia 
Cbristi, quem uovum bominem appellai. Et ui doccai 
boc nos aliquaiido amisisse, rcnovatifmem illam vocat. 
Nam ila loquitur : Extpoliantei voi veterem honuuem 
cum actibui ejui, induite novum, qtu renovatur in agni^ 
tionem Dci^ tecundum imaginem ejui qui creavit eum 
(Coloti, iii,9,!0}.Fliii ergo Dei sunt bomlnes renovatt 
ad ejus iniaginem, ct ei similesfacti usqucad dilectio- 
nem inimici : sicul Dominus dicit, diligcre nos debere 
inimicos nostros, ui similes simus Pairi iiosiro qui in 
coslis est (Matth. v, 44, 45). Quod in poiesiate iiostra 
ab ipso Dco esse posilum docei Scripturay cuin dicit : 
Dedit eii potettatem filioi Dei fieri (Joan. i, 12 ). Filil 
auiem diaboli dicuntur bomincs, cnm imitantur ejus 
Impiam superbialoa, eia luce atque celsiiudiue sapicD- 
iix decidunt, et non credunl veritati : qualcs D^omi- 
nus arguit, cum dicii, Vot ex patre diaboh eitit^ ete. 
Cui loco evaiigelico priipiiela consonat, diceiis : Ego 
dixi , Dii ettit , et filii AUitsimi omnei : voi autem ui 
hominet morienuni^ et dcut unui ex principibui cadetii 
(PiaL Lxxxi, 6, 7). 

CAPUT Vi. — De eo quod scripium esi in Exodo : 
ttonora patrem /ttum, et matrem tuam (Exod, xx , 12). 
Huic etiam loce ^ ubi de boiiorandis pareiiiibus Deus 
prxccpit, illum Evangelii locum Mauichxi dlcuiit 
esse contrarium , ubi Doininus cuidam diccntl , Ibo 
primum ut tepeliam patrem meum ; respoiidii , Siiie 
nwrtuoi S mortuoi iuot iepeliant ; tu mUem veni , et 
annuntia regnum Dd (Luc, ix, 59^ 60). Quod eodem 
modo soivilur, quo illud superius , ubi de uxore rc- 
liiiquenda dictum est , Fropter regnum calomm : quia 
et parentes honorare debemus , et eos iameii propier 
annontiationem regni Dci nulla Impietaie contemni- 
inus. Nam si Vetcri Testamenlo conirarium csi 
Evangelium propicr isiam scntentiam, incipii etiam 
Apostolo esse contraritim, qui et filios monet ut lio* 
norent parentcs, ct parcnics ut dillgani filios (Epha* 
VI , 2-4, et Coloii, m , 20, 21). Non solom autem , 
scd etiam Dominus vidcbiiur sibi ipsi esse contrariiis 
(qood credcrc nefas est) , quia loco alio dicit homiui 
quxrenii vitam a^tcmam, Si vit venire ad vitoiti, ierva 
mandata : in quibus eiiam illod commcmorat , Ho- 
nora patrem et mairem, Qiiibns mandatls perfeeiis 
etiam ad dlleciiunem Dei cresciiur, in qua est toUi 
perfectio. Nam dilcctio proxlmi certus gradus esi ad 

A Apod Er. Lugd. Ven., vine «f iMorliri. M. 



tS7 LIBER 

4ilectioncm Oei. El ideo respoiiilenli qtiod omnia 
niaiMlau illa senraYit , dicit unum ei decsse, si vull 
cm perfecms , ot Tcndai omiiia quae liabet • et dei 
|iauper'd)a8 , ct sequatur eum {Matth. xix, l7,-it). 
Es quo manireslum est , ct honorem parentom in 
gradu suo esse servandum , et eos tamen in divini 
amoris coociMiratione » pResertim si impedimenlo 
aunt , nulla dubitaiione oportere contemni. Nam et 
In Scripturis veteribus liabes positum : Qid dieii pa» 
Irt aui malri , Non novt vos, et qui fiHo$ mot non cgno* 
$dl , ipu aiUem cognomt uaamentum iumm (Deut. 
xxxiii» 9). Ergo sl et in Novo TeatamcBto commenda« 
lur parentom dilectio , et in Yetori commendatur 
farentum contemptus , ex utroquO capite duo sibl 
Tcataroenta consentlunt. 

CAPUT VII. -— 1. De eo quod in Exodo scriptum 
ost : Ego $um Deu$ zelane , tribuen$ filtt$ terlia et 
quartm generationi$ parentum peccala qui me oderunt 
{Exod. XX, 5). Huic loco Maiiichau tUud de Evangelio 
dicunt esse conirarium, quod Dominns dicit , Ettote 
kenigni $icut Paler vester c€ele$ti$, qui $olem $uttm oriri 
(acU $uper bono$ et malo$ {Matth, v , 45) : et illud 
aliod quod idcm Dominus ail , Non $olum $epiie$ pee* 
cflAfi [ratri dinuttendum , $ed etiam ieptuagie$ $eptie$. 
{id. xviii , fi). A quibiis tamen si quxram utmm 
Deus uon puniat inimicos suos, siiio dobio turbabun- 
lur. Ipsi ^iiim dicunl , Deum genti tenebranim xtcr« 
nuro carcerem prxparare , quam dicunt esse inimi* 
cam Deo. Et parum est , sed eom eiiam sua membra 
simul cum ipsa gcnte puniturum esse non dubitanl 
dicere. Sed cum ad capitula Vetcris et Novi Testa- 
menti vciilunt, ut imperitos decipiant, ctea sibladvcnt 
esse criminentur, fingunt se nimis bonos. Sed dicaiit 
oobis, quibus dicturus est Domiiius, Jte in ignem mter- 
mum , ^au praparatu$ e$t diabolo et angeU$ eju$ { id. 
xxv; 41); si oinijbus parcit et ncminem damnat? 
Ouare iutcUigendum cstetiilud rectum esse, quod Deus 
retribuit pareiitom poccata filiis qui eum oderunl. Ex 
eo enim quod addidit , qid me oderunt , intclligitur 
eos puniri peccatis parenlum, qui in eadem perversi- 
tate parentum perseverare voluerunt. Tales enim 
aon sxvitia , sed potius juslilia Dei , et stia iniquitato 
puniuiitur, sicut Prophet;i ait , Sauctu$ emm Spiritu$ 
ditciplinfB elfugiet fictum^ et auferet $e a cogitatiombu$ 
quas $unt $ine intellectu , et corripietur a $uperveniente 
iniquitau (Sap, i, 5) : id est, corripietur homo super- 
venieiiie sibi iniquitate sua , cum ab eo recesserit 
Spirltus sanctus. Et alio luco : Hcec cogitaverunt , et 
crraverunt; exaecavit enim iUo$ maUtia eorum {Id. ii , 
21) : Etalio loco : t^unicuUs peccajlorum $uorum unu$* 
qUi$que con$tri9igitur{Prov, v, 2i). jQuibus tcstimoniis 
veteris Tesiamcnti de Novo consentit Apostolus di- 
cens : Tradidit iUq$ Deu$ in concfipi$eeitfia$ cordit eo- 
fum {Hom. 1 , 24). Qua conc«>rdia utrius^ue Testa* 
hieiiti saiis oSU^ndilur noii esse sobviim Deum , sed 
unumqncmquc iii Se sdfeVire peccando, 

2. Qiiod autem iii tertiam el quartani scriptum est 
gencratioiiein vindictam procedcre , npii aliud signi- 
^cari ^rhitror, nisi quod ab ipso Abrabam, qu} 

SA!fCT. AUGUST. VHI. 



ONUS. 



138 



pater esse incipit popuii Jud:eorum , quatuor xtatcs 
sunt cnm ista qoae noncagiiur, quas Maith^eus evaii- 
gelisla distinguit {Matth. i , 17). Una est ab Abraham 
usque ad David : alia , a David usque nd transmigra- 
tioncm iii Babyloniam : tcrtia , a Iransmigratioiio in 
Babyloniani usque ad Domini advcnlum : iiidc usquti 
ad finem quarta dcputatur, tanquam sencctus sxciili 
cxterts xtatibos longior. Quas xiatcs pro geiiet aiio- 
nibus positas credlmus , quamvis singulx pluribus 
gcnerationibus constent. Et quoniam tertia incipii a 
transmigratione Babyloni», qoaiido Judxorum est 
facta captivitas; in quarta vero, id est, post advcntum 
Domini nostri , gens Judacorum a solo proprio peiii- 
tus eradicata cst : hoc datur intelligi quod diciiim 
est, tertix et quartx gencraiionis pcccata pareniiim 
rcdditurum Deum, bis uiiqne Icgiiime alqoe debitc , 
qui parentum peccala pcrsevcrantcs tencrc, quam Dcl 
jusliiiam sequi malucrunt. Nam non pcrtinerc pairis 
peccala ad filium juste viventem , prophcia Ezechiet 
apertissime osteiidit {Ezech. xvni, 14 17). 

3. Quod autem in Evangelio dicitur, Etlote bcuignt 
quemadmodum Pater vetter cxlettit , qui tolem suum 
oriri {adl $uper bono$ et malot; non bsl Vctcri Tcsta- 
mento contrarium. IIoc enim facit Deus ul inviiei ad 
poenitontiam, sicut dicit Apostolus, Ignorae qnia pa^ 
Uentia Dei ad pmitentiam te invilat f Nec tamen idco 
credcndum est non puniturum Deum eos, qui , ut di- 
cit idcm apostolus , theeaurizant $ibi iram in die iree , 
et revelalionie ju$ti judidi Dd , qm reddet unicuiqua 
iecundum opera $ua {Rom. ii , 4, 5). Namquc islam 
Dei patientiam et bonitatem ciiam Propheia prxdi-' 
cat, dicens, Pard$ autem omnibue , quoniam tua $unt 
omma^ qui aninui$ anm {Sap. xi , 27) : et cactera iiH 
oumerabilia quibus inteiligitur et in boniiaie et in se« 
vcritate miscricordiam el justiiiam Dci Tcsianiciituiif 
utrumque praedicare. 

4. Si autem moventur qood dictom e§i, Ego $um 
zdan$ ; moveantur etiam illo quod dicit apostolus 
Paulus, Zdo Dd vot zdo; de$pon$am enini vot uni dro 
virginem cattam exhibere Christo (II Cor. xi, 2). Sar.ct^ 
^nim Scriptura verbis nostris loquens, eiiam pcr hxe 
yerba demonstrat, nihil digne de Deo possc dici. 
Cur enim non ctiam verba ista dicantur de illa ma« 
jcslate , de qua quidquid dictum fueril , indigne di- 
citur; quia omnes opes linguarum omnium ineffabili 
sublimitate prxccdit ? Nam quoniam zclando solenl 
mariti uxorum pudicitiam custodlre , potesuilem el 
disciplinam Dei , qua fornicari aiiiniam impune non 
sinit , zclum Dci Scriplurs^ voi^ivcrunt. Est autem 
animse fornicatio« aversiQ a fecunditat^ sapientiae, et 
^d conceptum temporaliuin ill^cebrarum corruplio^ 
numque coiivtirsio.. 

5. lllud voro qiiqd dimitteodum esac dicit frairi ^ 
non soluip septies , s^d et septuagies sepiics, pceni^ 
lenti utique dicit. Dcus autem illis se didt retribu«*ra 
peccata , qui eum oderunl , nop qui ei per poeniicnf 
tiam recouciliantur. Nain et apud prophetam Doinir 
nus dicit : Nolo mortem peccatori$ quantum ut reverr 
tatur ct, vivat {Kzech. xtiii, '^o, et xxsni , 11). Ex i'u# 

(Cinq.) 



139 



CONTIIA ADIMANTUM MANlUIJil DmiULUM. S. AUCUSTLM 



li# 



ticllc apparet , ei iii ea paiieiuia qii.ie invilai ad |<B- 
Hiicntiaiiu ei in oa iiidtilgeiilia qux ignoscil poRniicii* 
iibiis , ei in ea jusiitia qux punit eos qui corrigi 
iioluut, utrumquo Testaineiiiuni coiivenire akiue con- 
gruere, ianquam ab uno Deo uirumque conscri- 
pluin. 

CAPUT Vlli. -^ De co qood scripluni esi in Exodo, 
Octtlum pro ocif/o, denlem pro dente (Exod. xxi, ^); 
vi cxicra lalia. IIulc loco Manichici , quod in vetcri 
Lcge par vindicia permitiiiur, el diciiur oculuin pro 
t|Ciiio,dcnlcm pro deniecsse perdendum, sic caluiniii- 
antur, quasi ci ipse Dominus kxc duo sibi Yciuti ad-> 
Tcrsaniia atque contraria in Evangelio demonstrave* 
ril. Ipsc cnim aii : AudiitU quia dktum ett antiquu , 
Oculum pro oeulOf el dentem pro dente : e§o autem dico 
tobi$ 9 non remtere malo; ud n quit U percuuerit in 
maxiUam , presbe UU el alterttm ; at quicumque wluerit 
tecumjudicio conlendere^ et tunicam tuam auferre, di' 
nulte ilU et palUum {MaUh. r^ZS-AO). in quibns 
duabiis scntenliis revera duorum Teslamcniorum dif- 
fercniia demoiisiraitfr, sod amborum iamcn ab oio 
IKm> constiiulorum* Num quoniani primo camales ho- 
inifies ardebant niullo amplius se viiidicare , quatn 
erai iUa injuria, de qut querebanlor, consiilulus cst 
cis primosleniiatisgrdduSfUi injorin accepiflD mensu- 
ram iiuilo modo dolor Tindicanlis excederet. Sic enim 
ei doiiare aliquando possei Injnriam, qui cam primo 
iioa stiperarc didicisset. Unde Domiiius jani per Evaii* 
gclii graiiam ad sommam pacem populum deduccns , 
huic gradui snperaediflcavil alierum ; ui qni jam au- 
dierai non ampliorem vindictam, qtiam quisque Ixsus 
esaet, reddere , placaia mente iotnm se donare gaii- 
deret. Qiiod etiam in lllis veteribus Libris Proplieta 
prsdical , dicenif : Domnt Deu$ meut^d feei ietud^ 
m ett iniijuitat in manibu$ mei$ , $i reddidi retrilmenti* 
but milu muta (Ptat. vn, 4, 5). El alius prop)ici:i dicii 
dc bujiismodi viro patiiente Injurias , ci lenisslme to- 
leraiite : Dabit percutienti te maxHlam^ $alurabftur op^ 
probriit (Thren, iii , 30). Ex qiio intellfgitor ei men- 
suram vindicandi recte cariialibus constitutam , et 
omnimodam injuriae rcmlssioncm , non tanium in 
Novo Testamento esse pncceptam , sed longe antc iii 
Vetere praenuntiaUim. 

> GAPUT IX. — I. De eo qood scriptum est, quod 
ViaHiis csi Deus cum Adam et Kva, eicum serpente, 
41 cuin Cain, et cxieris antiquts (Gen, iii, it, 
sni, ffc.) : Intcr quos etiain et nonnullts apparuisse 
^cribiior» ei ab eis visus esse, non nno, sed multis 
Serlpturfijiim locis, In qttibos el locuius esse Deus 
cum liominlbiK Inveiiitur, ei nonniiliis appartilsse : 
insidianitir Manidider, et dtcnnt omnia contraria esse 
Novo Testamento, quoni.im Doiniims dicit. Deum 
pemo vidit unquam^ nfd \imcut Filiut, qui etl in tinu 
Patrit ; ilte annttntimii nobit de eo {Joan. i, 18) ; ei 
itcrtim qiiod diCll Judxls, IM wocem itliut atiqnando 
tiHditti», nee faciem rjnt vidio^ ttec terbum epu Ao- 
betia in vobi» manent : quh el quem llle nHdt^ non cra- 
didiitit (Id, v, 57, 38). Qiiibiis respondcmus eo ipso, 
quott iii EvnMgoiio scriptum esi, Deum mmoMiUtMn- 



quam, niti unicut FUiu$ qni ett Ih tiuu Pairit ; ip$§ 
aHHunliuvii nobt$deeo^ locam ipsain solvi posse <|ii.e>' 
siionem : quia ipse FiUus, qiiod esi Verbtim iM« 
iiou solum noviisimis tcmporibus» cum in eamo ap-i 
parcie digaaius esi, sed etiam prius a con^iiintione 
muiidi,cui voIuiidePatre annontiavli, sive loqncndo» 
sive apparendo, vel per angciicam aliqiiam potesfa- 
leni, vd per quamlibei creaturam : quia ipse cst ln 
omitibus veritas, et omnia illi consiam, et omnia ilU 
ad nutuin serviunl, atque subjecta suiit; ut ellani 
ocnliB per visibilem creaturt m cui vult, qoando dK 
gnalur, appareat : cum ipse lamen secundum divinl* 
tatem suam, ei secundum id quod Verbum esi Pa^ 
tris, costcmum Patri, ei inoommutabile, pcr f|Uod 
fuctt suni oinnia, non nisi purgatissimo ei simpliv 
cissimo corde videator. El ideo quibusdam locis 
etiam Scriptun ipsa testaiur angelom visum, nbl dicft 
Deum visnm {Gen. xtiu, I et t), Sicot in ilk locta* 
tiono Jacoh, et angeluji dictos cst IHe qu» appnnili 
{Id. xxxN, ^>S0)< Ei CMii appantit in ^bo -ftloysl 
(Exod. in, 2) : ci iiem in eremo, cum ]am eduxlssec 
populum de terra i^gypil, quando legem accopit, 
Deus ei locotut esi (Id. xix, 5). Sed slve Hi rubo, 
cum eum misii ; sive postea, cum ei legcm dcdit ; 
angelum didt Stephnnus iii Actibus Apostolorum cl 
ap|iariiisse (Act. vn, 30, 55). Qtiod ideo dicimus, ne 
quis arbitreiur Yerbum Dei, per qnod facla snnt 
emnia, qoasi pcr locos posse deAniri, et altcul visi- 
bililcr apporere, nisi pcr aliquam Tlslbiietn crcatu- 
ram. Sicot enim Vcrbum Dei est in propbeu, cl 
rocte didiur, Diiii Dominns; quia Verbum Dci, qood 
eat Chrlsius, in propheta loqoitur veritaicm : sic et In 
angelo ipse loquiiur, qiiando veritatem angelus an- 
nuniiai ; et rccte dicitur, Dcus dixit ; et, Deus appa- 
roit : et item dlcitor recie, Angelus dixhy et, Angc- 
his apparait; cum ilhid dicatur cx persona Iniiabi-' 
laiitis Dei; illud ex persona scrvlciuis creaturae. Ex 
hac regula eiiam Aposiolus ait : An 9utii$ expeHmentum 
efm aecipere, qui in me loqvdtur Chrittl (II Cor. lin, 3) ? 
8. Si autem hoc movet, qood In Veteri Tesiamehto 
eihim peocatoribus Deus loqultur, vd Ada^ vel Eva», 
?el serpenti; attendani etiam In Ifovo cujusmodi 
exemplnm Dominus pasuit de honifne stulto ei cu- 
pldo, qnomodo ei locutus cst Doininus, cnm ait : 
Stulte, hac nocte auferetur a te anima lua ; hcec qum 
pneparatti cujut erunt (Luc. xii, 80) ? Cum enim ▼eri' 
tas etiam pcccatoribus dtcitur, per qiiamlibet crea- 
turam dlcaiur, non nisi ab illo dicliur, qui unus esl 
verax. Quod autem Judaeis dicll, Nec voeem eju$ o/t- 
quando audi$li$; Ideo dicii, quia non obtemperave' 
rani isii duntaxat cum quibus loqiiebaliir. Quibus 
dlclt eliam, Nec faciemejue vidi$tit ; qula non potest. 
Quod autem dicit, iVe^if^ verbum ejut habetit^in vpbi§ 
manent : quia In quo manet .vcrbum D^t Cbmius io 
nio itenei, qucm isti respueruhi. Nam com Ipae Do- 
niinus diiissei, Po/^,clartiSro me ea ilari^^efunl^ apnd 
ie, priuiquam mundut fiera, ; sontiii vox de eealo, Kt 
ckmficatn^ etclaripcabo {Joan. xii, 28, et xvii,5). Qtiam 
tocem mulii Judxoium pra»cmcs audiecanl, oec idco 



M 



Hiinco attilisse dicendi smt, qnia non obu^roperattt' 
nrtil lU GftdereoL Quapropier si non cst mtrandom 
i|iiod YerbuiD Dei, id est, unicus Filius Dei, qui de 
Patre annuntiat, cui vult per se ipsuin, cui vult per 
aliquaiu creaturani inanifestatur ycI sonando, vel ap« 
pareudo, cuin tainen ipse per se ipsum mundo oorde 
vidcatur, et per ilium Pater ; Beaii emm mandteor- 
de$. qma ipsi Deum videbma {Maiih, t, 8): non esi 
niirandum, cx utroque Testaroenlo ista omiiia lesti- 
moBia consooare. 

CAPUT X. — De eo quod scriptum cst, quod h^ 

coius est Deus Moysi et dixii illi : Loquere ad filio$ 

Jarael: Sumile primiiias ab omnihenttne^ quod miU 

deetkneti»^ hoc eH, aaroni, argentum, teramentumf puT' 

puram^ byuum, eoceum^ pilot caprinoit peilee rubrae 

agnmuHf Ugna integrUf oleum ad illuminationemf lA|f- 

wmmaia^ tapkdee pretioiO$f hoe e$t^ berj^ioi ; et coii- 

f lilitiltf tabernaculumf in quo conmtorari vobi$eum pof-* 

$im (Exod. xxv» 2-8). Conimoveoi etiam liinc Maid* 

chxi quassliooem, ei Imic Scripturarum loco iihid in 

fivaiigelio dlcunt esso coutrarium, quoil ait Dominus» 

Nonjurabi$t neque per ee$lum, q$ua $ede$ Dei e$i ; ■«- 

queper terram^ qma $eabeUum pedum eju$ e$i (Matth» v» 

34ei35). Dispulant eiilm, ei magoum aiiqiiid sibi vi- 

deotur dicere, cum dicuni : Quomodo ille Deus^ eu- 

lus coelum sedcs, et ierra seabelium pedum ejus est» 

io iaberiiacuio habitat, quod ex auro,^ ei argeoto, el 

acrCy et purpura, ei piiis pecorum, pellibusque coo- 

strucium csi? Adliibeotes eiiaio teslem apostolum 

raulum, quia dicit Deum iuccm liabitare inaeeessibi'* 

icm (I Tinu vi, jC). Quibus iios parem quxstiooem 

refcrimusy et quod de Novo Tesiameoto proiuicruni, 

de Vetcri Testameiito prorerinius. Ibi eoiin invenitur 

prius scriptuin : Ccelum rmlu $ede$ e$tf terra autem 

$eabellum pedum meorum : quam domum mdifieabitie 

MtAt, mil qui$ tocu$ requiei meat Nonne manu$ mea 

fecU hesc omma (iioi. lxvi, 1 6i2)! Ecce babem ubi 

libri V.etcris Testameoti prx-dicaol Deum in leioplift 

maoulactis noo babitare : ei tamen Filios Dei oosirit 

flageilo de restibos fiicio, expoiit de templo cos qui 

lioves ei colombas veodebaot» ct oummulariomm 

everiit oiensits ; et ail, DomiU Pcdrie mei domu$ ora» 

tiom$ voeabitur^ vo$ mtem feei$ti$ Hlam $peluncam la* 

tronum {Joan. ii, 15, 16, et Matth. xxi, 12, 15). Si 

ergo aliqtib islis duobus ex adverso capiiulis coosii- 

tutis, velit ioiperitos decipere, ei dicere io Vetcri 

Testanieiiio magoificari Deum, cujus dicitur sedes 

coclum, et ierra scabellum pedum, ei oegator iiabi- 

tare in domo inanufacta ; in Novo autem Testamento 

domus cjus dicitur templum constructum ab bomioi* 

bus : nonne Manicbaei yel sero latebuntur, et babi- 

taculum Dci per manus hominum factum, ad aliqnam 

sigoificationeni in uiroque Tcstameoto accipi; ei 

Denm noii liabitare io iocis ab bominibos fabricatis, 

in utroj|ue Tesiainento praedicart ? 

CAPUT XI. — De eo quod io Exodoscripium fst, Ne 
adoraveritie deo$ aHenoe : ei itemm, Deu$ veeter xelan$ 
apoeflatur; %etan$ enim t^avil {Exod. xx, S, «txxxiv, 
ii). H*iic capitulo quod scriptuin est, Neadoraveri- 



Iti deo$ oHenoi^ cnm Calaiiinlanlur Manlcha^i, kitis 

ostendunt placere sibi adorarl rooltos deos. Ncc mK 

rum, quandoquidem In secta sua numerosissiinatif 

deorum familiam commemorant aiqoe'eommondatit : 

qoippe qui etiam ad iflta visibilla tenenint, qux pro 

Istius veritatis luce venerantur ct ftdorant ; et ideo 

displicet eis quod scriptom est In Exodo, Ne adoro' 

veriti$ deo$ aiienoe. Addont cliam iilod propter lioe 

dictum esse, Deu$ ve$ter %elan$ appellaiur; %etaH$ 

enim utavit : ut ianquam Dedm zelantcm non ame- 

mus, cujus zeio dcos alienos adorare non sitiimur. Et 

ideo dicunt ista Evangelio esse contraria, quouiaiff 

Dominus dicil, Paierjuiie, et^ mundu$ te non co- 

gnofit {ioan. xvii, 35) : quasi noA sit dicendus Dciii 

justus, nisi nos deos alienos adorare permiitat. Jir-* 

sium eoim Deum et zeiantem Deum tanquam contra* 

ria sibi esae dissertant, ei dectpiunt mfseros, nnii 

iniciligentes l^tam spem salutis nostrx essc zehnti 

Dei. lloc enim nomine illa ejus signMIcatur provi- 

deniia, qua nuUam a se animam fomicari inipune 

permitlit, sicui Propheia dicit : Perde$ omnee qui for- 

mcantur ab$ te {P$aL lxxii, 27). Sicot euim ea qu» 

diciiur ira Dei, non perturbaiio meniis est, sed po^ 

ientia vindicandi : sie zelom Del ooo cruciatum 

aiilmi, quo raaritos adversos oxorem, vd uxor ad- 

versus mariium lorqucri soleot, sed iranquillisslmam 

siocerissimamque iustitiam (a), qua oulla anbna beau 

esse siuiiur» falsis opinionibus pravisque cuptdiiaii-< 

bus corrapU» ei quodam modo gravidata. lili eiiim 

h:cc verba borrescunt, qui iiondum viderooi InciTa- 

biii majesiati nulla verba congruere. Sic enim ab 

istis verbis iempeaindum putant, quasi aliqHid di«r 

gnum Dco dicani*, cum ista non dicuni. Sanctus 

cuim Spirilus hoc Ipsom homhiibus inielligejiiibiis 

insiouans, qujm sint iiielabiiia sumina divina, his 

etiam verbis uti veluii, quas apud bomioes In vilio 

pooi seleol; ui iode admooereiitur, etiam illaquae 

cum aiiqua digoitate Dei se putaoi homiues dicore, 

iodigoa esse iilius mojeslaie, cui hooorificom pottus 

sileotium, quam ulia vox humaoa competeret. Quxro 

zelum Imminis» ei invenio perlurbationem crttcian<- 

tem cor. Tamen cum quxro ciuysam, nibil aliod in- 

venio, nisi quod non patitur coiijugis adulterium. 

Maxime enim et proprie inter coiijugia zieioiypia dici 

solet. Itaquc si mariius essei pcr se ipsum beatus cc 

omnipotens ct jusius, sine ullo cruciatu, ci tuta fa- 

cilitate, ei nulia iniquilatc peccatum conjugis viiK 

dicaret. Qoam tamcn ejus actioncm humaoo loquendi 

modo etiamsi non proprie, tritnslaie iamcn ct rectd 

lelom vocarem. Quis cnim Tullip calumniatus est» 

qui eerte noverai laiine loqui, cum aii Cttsari : NuUa 

de virtutibu$ liits, nee admirabilior, nec graiior mieeri'» 

eordia e$t {Pro Q^JUgario, in fine)t £i iaoien ex ea 

appellatam misericordiam dicunt, quod miseram eor 

ilicial dolcolis aiiima niiseria. Nomquid ergo virtua 



^ Hic addfaDOB partiGulaa, «I, quamio nss. repcrunus, 
juxtagraecum. 



• aie iias. At editi, diqnm Peoputem. 
ifi) stipplc,irt/c//^i/mfj. 



i\Z CONTJIA ADIfl\NT€M M.VNlClliEI 

iulicrum cor/acii? Quiil crgo caliiinniosis TtiUiuS rc- 
sp.onderel, nisi misericordix nominc eleinciiliam se 
appellarc voluissc ? Quoniain rectc solemus loqtii, nnn 
soliim vcrba propria, sed eliam vicina usur^tanics. 
Cujus auctoris incnlionem focere voUtt,. qnoniam non 
de rc quxsiio hic, sed de verbo esl. Sicut eiittn no- 
8iri auclores, divinarum sciiicet LUtenirum, de re* 
hiis n^tfiiinc cogilavernnt ; sic inundanorum ancto- 
riim prope oinnis cura de verbis cst. Scd lialieo Evan* 
geliuni, el onincs Novi Tcslamenli libros, tn quibus 
iniscriconlia Dei frequentissime commendalur. Si au- 
dentergo isii niiseri, ciiani inde faciant quacslionem, 
el negcnl csse misericordcm Deum» ne miserum cor 
liabere intelligalur. ^icut ergo potcsi esse in Deo mi- 
sericordia sine cordis miseria : sic etiam sine tabe 
at^iuc crucialu animi zelum Dei non dedigncmor ac- 
cipere ; ct bumani condllionein scrmonis feramus, ut 
ad diviitum perveniamus silcntiura. Scd si contraria 
dicuut csse zelanlcm Dcum^ et jusiuin Dcura ; quid 
«liciuri sunl, cum et in Novo TcsUmcnio invcnio, 
Zj!lo Dei V08 %eio (11 Cor. u, 2) ; vcl adliibilum eiiam 
dc vcicrihus in Evangelio tcstimor.tum, Zelu$ domu$ 
im comedil me(Joan. ii, 17; Pscd. e,\viii, 10)? Riir< 
sus in Velcre cuin Icgtint, Justut Dominus, etjusiitiai 
dilexU^ aqintatem vidil vuUut ejus {Psat. x, 8) : nonne 
faicbuniur etiani Iioc modo impcritis duo Testamcnta 
vidcri posse conlmria, ut in Novo tnvcniarous zetum- 
Dci, in Vctcre juslitiam Dci? bcne autcm intciligcn- 
tibus utrnmquc in utroquo tnagiia sancii Spiritos uiii- 
talc ct pace concinerc? 

CAPUT XII. — 1. Dc eo quod scriptum csl, 

non essc manducandiim s.inguition, quod onima sit 

carnis sangnis {Dcut, xii, 25). lltiic scntcniix vctc- 

ris Ij'gis iManich:ci ci Evaiigdio illud opponunt 

liuod Doniiiius dicit , non essc limcndos cos qiii occi- 

dnnl corpus , aiiinix aiitctn iioccre itoti possunt 

(j/(i/f/i. X, 28); ci dispiitant diccnlcs : Si sanguis. 

aiuina csl, quoinodo lioinincs polcsiatcm in cam non 

liabenf, cinn dc sanguiDC mulia facianl, sivc cxci- 

l>ictilcs ci canibiis volucribiisque iii cscam proponcn- 

lcs, sivk cfrundontcs, aut cocno luioquc misccntcs ? 

iLcc cniin ct alia inniiincrabilia sincdiniciillalc lionii- 

iics dc sangnino possiint faccre. Idco isii qiia^nint 

insiillantcs, ci<ioinodo, si sangiiis csi anima, non |K)s- 

sii Iiomints iiiicrfcctor noccre aniina*, cum tnniam in 

ojiis sangnincm liabcai potcstatcm. Adduiit ctiain 

qiiod aii aposfolus Paultis, Quia cnro et samjuis re- 

qnum Dcl non possidcbunl (I Cor. xv , 50) : Cl dicunl, 

Si sanguis.cst anima , sicut Moyscs didi» nulia iiivc- 

iiicinr .anlina |K)$sc regnuin Dci adipisci. Dii caluin- 

i|i^c. p.i inio ita rcspoudcndum csi, ui ipsi cogaiiiur 

oslcndere ubi scriptum sit in libris votcris Lcg>s, 

qiiod aniina biuiiana sangiiis sit. Nusquam ctiini boc 

invcniciit in llla Scriptura , qiiani lacoraFC misefri 

^uatiidtti coifaiiuir, nullu tHodo fieriiriitiintiir intelli- 

gcrc. Qitod si dc anitna buniana nibil ialc ibi dictum 

csi, quid ad iios pcrtlncl, si aiuma pccoris aut Lcdi 

:ib iiifcrreciorc potcst, aut possidcrc Dci rcgnnm non 

potcst ? Scd qtiiar dc aiiiniis iiccoruin niinis sunt isti 



DISCfPULUM, S. AUGUSTINI fil 

sollicili (cnm enim sinl bbminom anhnse fallona1cs« 
revolvi tanien eas in pccora exislimanl), clausa stbl 
esse arbitmnlur regna coelorum, si pecorum aniinii 
dausa esse consentiant. 

2. Qtiid, quod etiam insultare aiisus est populo 
Israel Adimantus unus ex discipnlis Manicbaei, qucin 
magnum doctorera illius sectae fuisse commemorantT 
Insultare ergo ausus est populo Jodseorum, qiiod se- 
cundam eorum inlellectoin , quo existiniant sangni«-' 
ncin csscanimam, parcnlum ipsorum animx, partlin 
a srrpcntibbs dcvoratae, partim igne consumpt.t!, par* 
titn in deseriis atque asperrimis monlium locls arc"' 
fact;c sunt. Quod si venim esse quisquam conccderet, 
sine scelcre tamen eorum quibus iste insiiltare voiuit, 
factum esse convinceret. Non cnim parcntum suoruin 
aniinas, quibus illa omnia secimdum horum^intclle* 
ctum accidisse diut, ipsi aliqua cx parte laDScrnnt ; 
quapropter luctum inde possunt haberc, non reatum. 
Qaid aiitem ipse Adtmantos facict sccundiim opinio- 
nem suam, qua credidit ciiam rationales, id esf, ba- 
roinum animas in belluina corpora posse conirudi ? 
Quid ei^o iiaeiet de tanto scelere, si qtiando tardum 
jamcntum 'plagis, aut coneitatum frcuo fattgavit, in 
quo fortc patris ejus anima fuerit ? ut non dicain qum! 
eiiam occidere parentes siios intcr pcdiculos ei puli- 
ces potueril, a quorum isti iiKcrfeciidtie non tempe- 
^inl. Qnid enim cis prodest, qtiod aliqtiando nogant 
u$i{ue ad isla minutissima animantia revolvi aninias 
bumanas possc? Iloc enini negant, ne tam multarnm 
inicrfcclionum rei teneantur, :^ut cogantnr parccre 
pcdiculis et paliclbos el cimicibus, et tantas ab eis 
roolcstias sine ulla cxdis eorum liceniia sustincre* 
Nam vchcmenter urgcnlur, cur in vnlpcculam re- 
volvi anima Iiiimana possit, et non possit in mustc* 
lam ; cum eatvlus vulpeculae fortasse etiam minor slt, 
quani magna mustela. Deinde si in musielam potcsl, 
cur iii murem tion potesi ? Et si in isium potest, cur in 
stcHioncm non poiest? Et si in eum potest, cur In Io« 
aistani non poiestt Deinde in apero, deinde in mo«' 
scam, dcindc in cimicero , atqae inde asque hi puti« 
ccm, ct si quid esl aliud multo minutius, pervcnirc? 
Ubi cnim tcrminum consiiiuant , non inveniont : at« ^ 
quc ita per isiam nugatoriam credulitaiern \ coii- 
scicnliae illoruiti innumerabilibus horoicldlorum scele» ' 
riinis obruantur. 

3. 9sam ex eo quod scripitim cst, sanguinetn peco* 
ris animam ejtts esse ; pneter id quod sapra dixi, 
non dd me periincrc quid agatur de pecoris anima ; 
possmn eiiam intcrpretarl prxccpium illud in stgtio 
esse po^itiHn. Non enim Dominus dubitavit dicerc, 
lioe est corpus meum {Matlh. xxvr, 26); cuni sigiiiim 
darel corporis sui. 

4. Qnod autctn ait Apostolos, Caro et tWKpth re- 
^iffirm Dn non possidebunt : ctiam In Lege dictum csf , 
Non pernianebit in istis spiritus meus^ finoniam caro 
sunl (6>w. VI, 5). Et loties in vcterlbiis Libris jusio- 
rttmanimi^prannhitn fiiifturumpromitfitnr. Sed tamen 

t Koantilil Mss^ crudelilntcm. 



U5 LIBER 

Aposloliis Tolens insinunrc qnnlc corpus ju^lonnn per 
iinmulationem in rosurreclione ruturum sit, qnia non 
nubenl, neque uxoret duccnt^ sed erunt sicut Angeli in 
txjeiit {Mallh. xsii, 50) : lianc ergo immutalionem fu*> 
luram corporuni sanctorum volens iusiuuare, dixi^ . 
Apostolus, Dico eniin 9obit^ fratret, quia caro et tan-' 
guit regnum Dei non possidt^bunt, Quod nou una se- 
pai-au et ad fraudeni coinmcmorata senlentia, sed 
ioto ipso Epistolx loco pcrtraclato, vel polius lecio 
(iion eiiim res obscura est) invcniri potest. Sic enim 
Uicit : Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem^ 
el mortale hoc induere immortalilatem» Quod eum de 
corpore dicere, de supcrioribus manifeslc invenitur, 
ciitn ait : Non omnit caro eadem caro : alia quidem 
hominum, atia autcm pecorum ; alia caro volucrunit 
aiia pitcium, Et corpora coelestia, et corpora lerrettria : 
$ed alia ett cosUttium gloria^ alia terrettrium; alia 
gioria tolit^ alia gloria lunas, et alia gloria ttellarum. 
Stetla enim ab ttella differt in gloria ; tie et returrectio 
tnortuorum, Seminatur in corruptione^ turget in incor- 
mptione : teminatur in contumdia^ turget in gloria : te- 
mnatur in infirmitate^ turget in vhrtute : teminatur cor^ 
fmt animale, turget corput tpirituale, ticut scriptum 
ett : Factut est primut homo Adam in animam viven' 
tem^ noviuimut Adam in tpiritum vivificantem. Sed 
tion primum quod tpiritnale ett^ ted qnod animale; 
postea^ quod spiriluale, Primut homo de terra^ terre* 
nnt ; secundus homo decoato, coeUstit. Qualit terrenut^ 
talet et terreni ; et quatis coilestiSf tulet et coelestet. Et 
quomodo induimut imaginem terreni^ induamut et iimh 
ginem ejut qui de ccslo ett. Hoc autem dico, fratret^ 
quia caro et tanguit regnum Dei ha^reditate pottidere 
non postunt; neque corrvptio incorruptionem hccrO' 
ditale pottidebit. Certe jam claruui cst qnare boc 
Apostolus dixcrit. Quid ergo iste tani turpi fraude* 
non^ commemorat, nisi hoc ullimum, et tacet illa su- 
periora, quibus hoc quod male iiitcrpretaiur, bene 
posslt inielligi ? Nam quoniam Domini nostri corpos 
post resurrectiouem sic lcvatum est in coeium, ut 
pro ipsa coelesti habitatione coelestem acceperit mu« 
lationem, et hoc sperare in dic uliimo jussi sumus : 
fileo dixit Apostolus, Qualit terrenut, talet et terreni^ 
1(1 cst, morlales; et quaUt ccelettit. tatetet ctgUttet^id 
est, immortales, iion solum animis, scd ctiam corpo- 
ribus. Unde et supra dixcrat, aliaro esse ccelestium 
corporum gloriam, et aliam terrestrium. Quod autem 
'spiriiuale dixit corpus in resurrectione futunim, non 
proptcrca pulandiim est, quod non corpus, sed spiri- 
tifs crit : sed spirituale corptts omni modo spiritui 
subditum dicit , sine aliqua corruptione vel morte. 
Non enini quia quod mcdo habemns corpus animale 
appclbt, idco putandum est non illud esse corpus, 
sed animam. Ergo queinadmodum corpus animale 
^jinc dicitur, quia subditum est auimae ; spirituale 
)uicm nondum diri poiesl, quia nondum spiritui 
plene subjectum cst, quamdiu corrumpi potest : slc 
ei tunc spfrituale vocabitur, cum spiritui atque «ter- 
niiaii nulla corrupiione resistere poterit. 
5. Aut si adhuc p^rum vidctur esse monstratumi 



UNUS. nn 

qiiod scntentinm istam proptcr immnlarion«^m qii;e 
fntura est Apo:>lo7us dixerit, cuin ait, CViro etttangnit 
regnum Dei haa^editate postidere non possunt ^ nequ^' 
corruptio incorruptionem haireditafe possidebit ; atlcii' 
dile quid conlinuo subjicial, ct adjungnt : Ecce myste"' 
rium vobis dico :o'nnct qMem returgemut, non tamei 
omnet immulabimUry in atomo, in ictu ocuti , in novit 
tima tuba» Canet enim tuba^ et mortiti returgent incor- 
rupti , et not immulabimur. Doindc conicxit , et dicit 
eiiam illud quod paulo anle commcmoravi , ut osteu'^ 
dat qualis futura sit ipsa immutatio. Slatim quippe 
dicit : Oportet enim corruptibite koc induere incorru^ 
ptionem, et mortate hoc induere immortalitatem (I Cor. 
XV, 39 53). Ilinc crgo apparet quia caro ct sanguis 
regnnm Dei non possidebunt , quia cum induerit in- 
corruplionem et immortalititem, jam non cnro ct san- 
guis erit (a) , sed in corpus coclcste mutabitur. Quod 
qiiidem ex occisione fraclavimus , qnia huic qiioque 
scntcntiae mullum insid!ari solent. noganlcs corporum 
resurrectionem. Nam isia qiuTstio iion de corporc » 
sed de anima proposita est, quam putanl sic accipi in 
Lege , ut sanguis esse existiinetur : quod nos nullo 
roodo sic intcliigimus. Sed quamvis de prcorum ani- 
rois non curomus, cum qnibus noii Iiabcmns ralionls 
aliquam socieUitcm : lamen illud quod Lcx dixit, fun- 
deiidum csse sangiiincro, ncc in escam assumcndum» 
qnia sanguis cst anima , csse positum dioiuius sicut 
al!a inuila ; ct pcne omnia Scriplurarum illariim sa- 
crnmciita s*gnis et figuris plena sunt futurae prxdica- 
tlonis, qnx jam per Dominum nostrum Jcsum Chri-^ 
slnin dcclarata est. Sic est enim sanguis anima, quo- 
modo pcira erat Christiis , sicut dicit Apostolus : 
Bibcbant enim de tpirituali tcquente ^ petra, petra au- 
tem erat Chriitut (Id. x , 4). Notum est autcm filibg 
Isruel petra percussa bibisse aquam in eremo {Num^ 
XX, 11), de quibus loqticbatur Apostolns, cum h:i*c 
dicerct ; ncc tamen ait, Petra signiflcabat Clirisium ; 
sed ail, Petra erat Chrittus. Qua; rursus ne carnaliter 
acciperetur, spiritualcm illam vocat ; id est, eam spi« 
riliialiter intelligi docet. Longuro est, et nunc non 
necessariuro , sacramenta cjusdcm Lcgis exponcrc » 
nisi cum brcviter possinl. Sufficit autcm ut hovcriiit 
illi qui de his calumnianlur, non ea uos ita intefli- 
gere, ut illa solcnt irridere ; sed quemadmodum Apo- 
stoli omnia intelligentes pauca exposuerunt, ut ad eas.- 
dem regiilas cxtera posteris intelligenda rclinqucrent. 
CAPUT XIH.— !. De co quod scriptum est in Deu- 
tcronomio , Yidete ne obiiviscamini testamentum Dei 
vettri quod contcriptit^ et faeiatit vobit effiqiet et imd^ 
ginet :addit etiam dicens, Deut^)ester ignit ctt edax\ 
et Deut zetant {Deut. iv, 23, 2i). Haec verbn de Scri-j 
pturis hoc modo ille Adimantus projposuit. Ejus cuiiiil 
calumnias rcfutandas refcileudasque suscepimus. Scd 
et jam superius dc zelo Dei cum calumniarctur , 
puto salis csse responsum. Meminerirous lamcn non 
solum ibi , scd ctiam hic , sic eum de zelo Dei cri- 

A Editi, tequente eot. Abest, eo5,a llas. ct a grsoo Mion^ 
Apostoli. 
(a) t Betract.» <;^. 22, n. 3. 



iVI CONTriA ADIMANTUM MANlCUiEl 

luliiatum Scripluras, ut adjungerct etiam quod dc si- 
limlacris nou colcndis in illls libris pra^cipilur a Do- 
luino Deo noslro ; quasi non ob aliud rcprclicndat 
iclum Dei , nisi quod illo ipso zdo a cultu simular 
crorum proliibemur : vuU crgo vidcri faFcrc se si- 
niulacris. Quod proplerca faciunt, ut miserrimx ei 
Tcsanac suae sccini eiiam Paganorum concilieut benc- 
Yolentiam. Iluic aulem Legis capitulo illud evangeli- 
f um opponil, ubi (|uitlam accessit ad Dominum, ct ait 
\\\\ : Magisler bone, quid facien^ vitain xlernam possi- 
debof Cui respoudit Jcsus : Quid me interrogas dc 
honof Nemobonu$,msi umis Deus (Marc. x^Met 18). 
Ul ex Loc videlicet conlraria isia esse arbiircmur, 
quia in Lcge dicilur, Deus ignis edax, cl, Deus zclans; 
iu Eyangelio autcm, Nemo bonus, nisi unus Deus. 

2. £t dc zelo quidcm jam rcsponsum est , non sic 
cssc isia vcrba iu Saipturis posita, ui aliquiim Pci 
perturbaiionem crucialumve signiQceiit ; sed quia ni- 
liil dignum de Dco dici poiest, propicrea usque ad 
ista pcrvcQlum est, quse cum homines indigna csse 
yutaverint, cogantur discere, etiam illa qux convc- 
iiienicr de inelTabili divina excelientia sc diccre exi- 
atimant , indign^ esse majcstale Dei ; cujiis snpientia 
cum dcscensura csset usque ad corpus bumanum , 
prius usque ad humana vcrba descendil. Ecce dixi , 
<lcscendit : quod verbum si discutere coepcro , pro- 
pric mc dixissc non vidco ; pon enim pptesl dcscen- 
ilcre, nisi quod ctiam de Ipco in locum movcri |K>test. 
Kam qui desccndit, locum supcriorem dcscrcro, ct 
iiiferiorem pclere videtur. Dci nutcm Snpientia, cum 
(ota ubique prxsto sit , nullo pacto migrarc dc loco 
in locum pofesL De qua Joannes in Igvangclio dicit , 
fanquam dominici pcctoris parMccps. Ait enim , /n 
hoc mundo erai , et mundus per ipsum factus est , et 
mundus eum non cognovit : et tamen ipsc adjiingit ct 
dicil , Jn sua propria venit , et m eum non receperunt 
< Joan. 1 , 10, 11 ). Quomodo hic erat , et qubmodo 
vcnit, nibi quia illa sublimilas incflTabilis, ul homiiii- 
bus congruat, humanis sonis signiQcanda est ; ut au- 
t^ deos homin^s fapiat, divino est intelligenda ai- 
l^tio? Poiest ergo rcddi ratio, quare iu dictum sit : 
noii lamcn potest aliquid dc Dco digno dici , quod 
idco jam indignum est, qiiia potuit dici. Tollc de zdo 
errorem et dolorera , quid remanebit aliud , nisi vo- 
lutttas cu&todicns caslitatem, et corruptionem vindi- 
can» conjiigalem?QQO igitur verbo, nisi ^elo Dei 
, inclius possct insinuari , quod vocamigr ^ ad conju- 
gium Dci , ^t aoji vuU nos turpi amore corrumpi , et 
IHiuil impudicitiam nostram, et diligit Qastitatem? 
Non CMiui fnistra vulgo djci solel : Qui iion zclat,; non 
dmat. 

5. Ad Imc eiiam pcrtinet quod dic^um cst , edax 
ignis : de quo disputare non debeo, sed potius ipsos 
interrogare, quem ignem dixerit Dominus se venisse 
niiiiere iu huuc mundum. IIoc euim dictum est iii 
Evangelio , quod illi accusnre non possiint,. non ut 
Chrittum bonoreut, acd ut dccipiant Ciiristianos. 

• ApqdFr. Lugd. venet Lov.yMmwri.*^ tocmurf 
«tc. H. 



DISCIPULUM, S. AUGUSTINI Ut 

Quod cum eis commcmoralum fuerit, qucmadiuodum 
Dominiis dixcrit, Jgnem veni npllere in terram {Luc» 
XII , 49) ; miseri dicuiit : Sed illud aliud est. Quibiii 
respoiidemus : El hoc aliud est , noli metucrc. Nam 
ipse Christus loquiiur etiam in Veieri Testameulo , 
cum dicit, Ego sum ignis edax {Deut. iv, 24, et ix. 3); 
qui ioquitur in Evangelio, quod igncm veuerii in 
hunc mundum miltere , id est , Vcrbum Dei , quod 
est ipse. Nam vetercs uiique Scripluras exposuil po.(;t 
rcsurreclionem discipulis, iiicipiciis a Moysc ct Pro- 
plielis omnibus, quando ipsi discipuli ignem sc acce- 
pissc confessi suiit, diccntes : Nonne cor nostritm ar* 
dens erai in nobis in viaf cwn aperirei nobis Scripturas 
(Luc. xxiv, 39)? Ipse est ignis edax : consumit enim 
Yctercm vitam divinus amor, et innovat bominem : 
ut cx eo quod Deus ignis est edax, factat ut ciim nos 
amcnius ; ex eo aqiem quod Deus ^elaiis est, ipse nos 
amet. Nolitc ergo timere igncm, quod est Deu^ * : sed 
timclc igncm, quem paravit hxreticis Deus. 

4. Qiiod enim Adimanlus elegit dc Evangelio lo- 
cum, qiiem huic Legis capitulo tanqiiani contrariuni 
apud imperitos objiceret» ubi ait Domiuus, Nemo bo' 
nus^ nisi unus Deus^ quoties invenitur boniUis Dci In 
Veteri Testamento, quis numerare sufQcial? Unum 
tamen ponam , qiiod quolidie in Ecclesia cnnlatur : 
Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saicn- 
lum misericordia ejus (Psal. cxvii, 1, 29). Certc et lioq 
zelanti Deo, sicut Mnniclixi existimant, videtur essc 
coiilnirium , et tameq in libris Veleris Testameiili 
caiitnlpr. Itcm rcx ille, qut cum Qlio suo nuptias fa- 
cerel, invcnit inler discuiiibentes hominem non lia- 
benlein vestcm nuptialcm ; et eum primo amici no- 
niiue appcllpns , manibus el pedibus colligalis mitii 
jussit in lenebras cxleriores(Afa///i. xxii, 2-13) : mo- 
lcste inlclligeniibus non vidctur boi^us. Et si ipsum 
quisqiiam capituium Evangclii proponeret , et sicut 
fncit Adimanlus de Vetcri TeslanieutOy ita Evangc- 
lium calumniose accusaret, laudans potius Vclcri^ 
Tcslamcnti libros, ubi scriptum est, Confitemini Domi* 
fio, quoniam bonui , quoniam in sceculum misericordia 
ejus ; et reprehendens in Novo, quod vocatus conviva 
|n tantuin supplicium propter vestcm mittitur ; et hoe 
frnudulcnla pervcrsitatc assidue faceret, ui omnia 
Ipca lciiitatis de Veteri Tcslamepto colligeret, et loca 
sevcritatis de Novo, ct hxc sibi adveraa esse coQten- 
deret, laudans Vctus» et reprehendens Novum : simi- 
liter inveniret impcritos et divinarum Scripturarum 
miscrabiliter ignaros, quibus persuaderet Vetus potius 
Testameqtum , quam Novum esse retinendum. Quod 
cum isti ex alia parle faciunl » id est » Vetus repre- 
bendentes , quasi CQntraritiro Novo, niiror quod non 
cogitant posse aliquem aliqMando utrumque legere, et 
diviua ope intellectum u^rumque laudare ; fraodem- 
que istorum atquc maliliam vel dolere lanqiiam ho. 
miuum, vcl cavcre tanquam hxreticorum, vcl irridere 
.lanqiiam impcritorum et supcrborum. 

CAPCT XI Y. — I. De eo quod scriptiim est in 
Dcutcronomio : Secundum devderium animec iua' «>e- 

• •• 

* Afud Er. Lugd. vcn. et Lov-i qmcst Vtus. II. 



U9 LlhEfl 

§id€^ H manduca omnem carmm^ juxta woluplntem 
qium dedii tiin DonUnus. Cave aulcm ne tanguinem 
wmineet; ted cffunde tanquam aquam tuper teiram 
{Deut. xn, 15, 16). His verbis Legis Adimantus coiitra« 
rifHN esse arbilralur qued in Evangelio IkHniuus ait, 
19$ graventur carda vestra cruditate, et vinotentiat et 
nrii iogeuiaribut {Lue, xxi, 34) : ei quod ail Apo- 
itolus, Bonmm e$$ non manducare camem, neque hibere 
vmum {Rom. xiv, il ); et iterum , Non poteexit 
mnuee Bonuni communiearet et mensee d^enumiorunt 
(I Coir. X, 21). Nos anlem omnia bsc, sive qua in 
Yderi, siTe qu» In Novo Teslamento scripta suBt, et 
tub causift exigeutibns posiia dicimus, et sibi adversa 
MD esse rooostramus. Quanquam et ipsc in bis ver- 
Iw quas posuit de Ycteri Tesiamento, animadvertere 
polnlt, non ad immoderaiam voracitatcm pertincre 
quod dicmm est, Secundum detiderium anim(e tuee OC' 
dde, et mmduca omnem camem ; quando sequllur, 
fttxta votuptatem quam dedii Uln Dominnt. Immodcra- 
tam enim voliiptatem non dedit tibi Dominus , sed 
quanta sustentaiioni nalurae salutiqiie siimci.it. Quis- 
quisautcm sequitur immoderalam voraciialem, suum 
ipilium seqiiilur, non cam voliiptatcm quam dedil Do- 
minua : et ideo non est contrarium quod in Evangclio 
posituin est, iVofi gravenlur corda vestra cruditate, et 
vinolentia, et curit s(ecularibu$, Cum cniin qnisque non 
rc*plet nisi eam voiuptatein quam Domliius dcdit, id 
est, niodeslam atquc naturalem, non gravaiur cor 
ejus crudiiate, et vinolcnlia, el curis sxcularibus. 

3. Decarne autem non manducanda ct non bl- 
bendo vlno quod ait Aposlolus, non quia illa immunda 
arbitratus esl, hoc prxcepit, sicul isli cxstimaiit, et 
erranios iu errorem praecipilaut, quibus talia pcrsua- 
serunt : scd cum ipse posuerit caiisam cur boc dixe- 
rit, non est iiobis bxc intcrprctanda vel esponenda 
sententin. SufQclt enim ipsum de Aposloli Epistola 
totum locum buic sermoiii contescre, ut ct causa ma* 
lilfeste appareatcur boc Apostolus dixeril ; et istorum 
firaus, qui particulas quasdam de Scripluris eligunt, 
quibus decipiant impcritos, non conneclenics qux 
Bupra ct liifra scripla sunt, ex quibus voluiilas et in- 
leniio scriploris possit intelligi. Sic ergo Apostolus 
ait : Infirmum autemin fide recipite, non in diJHdica- 
tionilfus * cogitationum, Alius quidem credit mauducare 
omnia^ : qui autem infirmus est^ olera manducet^, Qiii 
ihanducat^ non manducantem non spernat ; et qui non 
tiiandueat, manducanfem non judicet : Deus cnim iilum 
reeepit, Tu quis es , qui judices aiienum servum ? Suo 
domino $tat, aut cadil, Stabit autem : polens est enim Do- 
minu$$tatuere itlum, Aliu$ quUlem judical aitemos dies^ 
rliueautemjudicat omnemdiem, Vnu$qui$quein$uo sensn 
abundet, Qui sapitdiem, Dominosapit:et qui manducat » 
Domino manducat; gratias enim agit Deo . et qui non 
mandueat^ Domino non tnanducat, el gratia$ agit Dco. 
Memo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibimoritur. Siv$ 

t Editl, itt diseeptatiombus. Mss.^^ero, in d^udicationibus. 
otiestedjeisdiakrisei$. 

* in editis, manducare se omnia. Abcst, se, a Mss. et a 
gncoo. 

• Mss., mandttcat. 



fixrs. ifte 

enim vivimNs^ Domino vivimus ; sive morimur, Dumimk 
morimnr. Sive ergo vivimus, $ive morimur^ Domini ia« 
miM, Ad hoc enim Ciiri$tu$ mortuu$ e$i , ut mortuomm 
et vivomm dominetur. Tu autem, quarejudicae (ratrem 
tuum ? aut tu quare epernis fratrem tuum? Omne$ eidm* 
$labimu$ante tribunai Domini. Scriptum e$t enim : Fm. 
ego, dicit Dominue, quia mihi curvabit * omne genu, e. 
confitebitwr omni$ iingua Deo. Igitur unusqnisque no^ 
tmm pro se rationem reddet. Non ergo amplius invieetf^ 
Judicemus : $ed hec magi$ judicate^ ne pottati$ otfendi" 
culum eut scandaium fratribus. Scio et certu$ $um im 
Domino Je$u, quia nihil commune per iiium, tti$i ri qiti 
putal aiiquid e$$e commune, illi commune e$t, Nam i i 
propter e$cam frater luu$ conlrislatur^ jam non secim» 
dum charitatem ambuias, Noii in e$ca tua iilum per» 
dere, pro quo Christus mortuus est, Non ergo biasphe- 
mctur bonum nostmm, Non e$t enim regnum Dri e$ca 
etpotu$; $ed juetitia, et pax, et gaudium in Spiritu 
eancto. Qui enim in lioe eervit Chri$to, piacet Deo, fl. 
probatue est hominibut, Itaque quoe pacis $unt $ectcmur^ 
et quce ad csdificationem $unt in invicem, Noii propter 
e$enm de$tmere opus Dei, Omnia quidem munda^ sed^ 
maium est homini qtd per o/feneionem manducat. Bo" 
num est no» manducare carnem^ neqtte bibere vinwni 
neque in quo frater tuus offenditur. Tu fidem quatn ha*. 
bes penes temetiptum, habe coram Deo. Beatue qtti non^ 
judicat $etnetip$um in quo probat. Qui autem dt$cermt\\ 
$i manducaverit^ daiimattt$ est, quia non ex fide. Omne^,. 
autem quod tion est ex fide, peccatum est {Roin. xiv).-. 
Numquid cget rujusqtiam intcrpretatione, ut lntcllf* 
gatur cur boc Apostolus dixerit ; et quanta illi malitia 
dc Scripluris cerla quxquc di$cerpunt, quibus cir^ 
cumveniant iniperiios? Nam et munda csse omnfft 
dixit Aposiolus secundum fidcm ; et ei esse immundat^ 
qui puiat immunda : et tunc esse ab eis temperan- 
dum, ciim per offensionem acclpiuntur, id cst, cum 
aliquls inflrmus putat slbi ab omnibus carnibns tem- 
perandum , ne incldat In carnem immulatiiiam ; et 
ideo eom qui mandiicat, potest arbilrari in honorero. 
idolorum id facere, et ex eo gravltcr offendi : ciim 
ipsa immolatitia caro, sl ex flde a nesciente acctpia- 
tur, ncminem maculet. Unde alio loco idcni apostolus 
interrogari vetal, cum qnid de macello emitur, vcl ab 
aliquo iiifldcli qulsquam vocatus, in mensa ejus exbi- 
beri sibi carnes vidct, quas istl Immundas arbiiran- 
tur, non propler Immolationem, sed qula camcs sunt, 
cum Aposiolus clamet omnia munda csse, et omncm 
crcatnram Dci bonam esse, et omnia sancttflcari per 
verlnim et oratlonein : et tamen tempcrandum ab eht, ' 
si quis forte inflrmus offcnditur. Etquodam loco aper- 
lissime Istos slgniflcavit, cum dieil, in novissmi/s 
temporibus futuros quosdam prohibenies nubere, ab*!' 
stiiienles a cibis quos Deuscrcavit (\Tim. iv, l-5).l 
Hos enim proprie deslgnat, qiii non propterea lempo* 
rant a cibis tallbus, ut aut concopiscenliam soam re- 
freneiit, aut inQrmitati alierius p^rcai)!, sed quia ipsas 



* Edili, ettrtidfilnr, At Mss. , curvabit. Graece est, iroiqii^ 

psei. 

• AliquotMss., tfJ/tM^icaf. 



CONTRA ADIMAN TUM MANlCiliEl WSCIPULUM, S, AUGUSTINI 



151 

earnes iinmuiidas paiani, ct enruin croatorom Deum 
csse negant. Nos autem teneamiis a|H)sioliciim disci- 
plinam dicenlcm, quod omnia rouiida Riiil mundis 
(Tit. 1, 15), servau modcratione evangclfca, ul non 
gravcntur corda nostra cruditate, et viiiolcutia, el cu- 
rts sxcularibus. 

5. Nain idem illud qtiod Apostolusait, Non ffotestii 
mensce DomiM communicare, et meHsa donnoniornm ; 
Aon vidi^o cur opponendnm hiiic loco Legis, et quasi 
coiitrarium Manichaei essc credideriut. • Non enim de 
JMnmolaiionibus Lex loqniinr, cum in Deuleronoinio 
dicilur, Secundum desiderium aninue tum ocdde , et 
manducaomnem camem.juxta tolHptatem quam dedit 
tibi Dondnut ; scd de cihis qui pcrtinenl ad liominis 
aUmentum. Scd quoniam Manichxi etiam cum ad ho- 
Hiinis coenam quaique animalia pneparantur, immo- 
lationem esse dicont; secundum suum intellecturo 
iitt contraria esse putaverunt. Propteret cl iiliim 
commcmoravcrunt locam, ubi Apostolus ait, Qihb 
immolant Centee , dwmomis immoiant^ et non Deo : 
cum Apostolus apcrtissime de victimis loqueretur, 
fu» in tcmplo offeruntur dxmonibus; non de his 
escis quas sibi homines pracparant. Sic enim dicil : 
Quid ergo ? dico quia idolit immolaium e$t aliqmd , aut 
idoLum ett aliquid? Sed qma qum immolant^ damomit^ 
et mon Deo immolant, Noio vot toeiot dmmoniorum 
peri. Non potettit calicem Domini bibere^ et calicm 
dmmoniorum. Non potettit mentm Donuni participare^ 
et menHB dmioniorum. An mnvuUmur Dondnum? 
Humquid fortioret iUo trnimt? Omnia iicita tunt, ted 
von onifda expediunt : omnia Ueita itinf, ted non omnia 
mdificant. Nemo quod tuum ett qua^rat^ eed id quod 
Mlteriut. Omnequod in maeeUo venit^ manducate^ nihil 
interroqantet propter ecmeien^am. Domini enim ett 
terra et plenitudo eju». Si quit vot vocaverit ex infide- 
Mbuiy et voluerUit ire ; omnia qum apponuntur vobit^ 
Manducate^ nihU dijudicantes propter eon$cientiani. Si 
fii» autem vobit dixerit quia fwc immotatitium *■ ett ; 
nolite manducare^ propter iUum qui indicavU , et pro* 
pter contcientiam : contdentiam autem dicOt non liiam, 
$ed alteriut. Quare emm Hbertat meajudicatur ab alia * 
cantcientia ? Si ego eum gratia participo, uUpiid bUt» 
tphemor, pro quo gratiat ago? Sive igitwr mandncaUt^ 
tive bibiliti tive quodcumque facititt oimiia in gUmam 
Deifaeite (I Cor. x, Id^l). Ilaec atlendant Manichxi, 
ei vidcant quomodo dictum sit in Deuteronomio, Se- 
emidum detiderium animm tum occide^ et manduca 
omnem camem^ juxta voiupUttem quam Dominut dedit 
tibi. Quod enim de quibusdani carnibus non maudu- 
candis Judaets praeeepliim est, ei immundae sunt dicto;, 
ad stgnificattonem valet hominum imroundorum ^ qui 
pcr liguras iu Teteribas Scripturis sunt dcsignati. 
Slculi enim bos iUe , cui tnluranii velat os alligariy 
evangelislaro significat, sicui Apostolus apertiasimQ 
csponit (Deii(. xxv, 4 ; I Cor. ix, 7-d ; et 1 Tim. v, 17, 
f8); sieet illa qu» probibiu iunl, quasdaro boroi^ 

* i Lov., inmwiaUim. At Er. et Mss., immoktitiimi. 
* rdiii, nb cUena. Mss. vcro, ab a/t.i. In gncco r»i. upb 



%%1 



oum imnmnditiais stgnificanl, qu» In tocielatem eor* 
poris Christi, id est, iii Eoclesiaro stabilem el tenipi* 
lemam non recipiuniur. Ntro qood ad cibos aifinoi^ 
omnino nihii immiindum esse, sed malum ette bo- 
mlni qui per ofiensionem mtnductt, manifettlssima 
tpparel. 

CAPUT XV. — i. De eo qnod in Levilico scripliim 
eftl : Separate a mundo immmndum^ et neme mandueet 
eernem cameti^ aitiif , et leporit^ et pardf et tgtlter, et 
mi7vt, et corrt, et vii//ttnj, et retiquorum {Leint. xi). 
Nusquam manileslius plenissima dolis ei frtudilmt 
animt hujos bomiBis deprebendi polesl, qoi ttMfntm 
stbi tdverstatquecontraria de utroqne Tesiamentoet- 
pitula objecil, qoam in hoc loco obi commemoravii tn l^ 
vltico scriplum esse, ul a nonnnilit animalium camibos 
lemperetur. Naniqtte boic sententiae illud ei Evtn- 
gelio eredidil opponendum, ubl Domimis dicil : Mihil 
eet ingredient tn AoitttitAn, eoinquinant eum ;tedea qum 
frocedwt de eo^ eotnqmnant ( Malth. xt, li )« Hoc si 
impmdcns fccit, nlhil cxciut : si antem scient , nihil 
sccleratlus. Nonne ipse paolo tnle posnertl Apotloli 
ieslimonium dicentis, Bommt «t/, fratreej non memdur 
eare camem^ neque bibere vinum {Rom. xiv, 21); dum 
•cnpit de Novo Testamento Teteri tdverstri, nlii di- 
ctnm cst, S^nnrfiim detiderium ammm tum occide, et 
manduca omnem carnem (D^til. xn, 15)? Qoomodo 
ergo nunc placel el sententia Domini, qua didi, nibil 
esse ingredicns iii homlnem quod coinqttinel eiini , 
sed ca coinquinare qose dc homine procedunl? Ubi so 
itte abscondal ab bac sentcBlia ? Quo fugiei, dicat 
mihi, quando Immundititm ctrnium fugiendtm ct t 
cibis saBCtoram separandam, perverta el supersii- 
liota imtginalione conlinenti» praecipit? Gerte enUn^ 
si verom esl , non ooinqoinare Ult qofle ingrediuntiir 
hi hominem , com magno errore inunundat caae di* 
eunl escas Manichsi, eum homines cariie veseunliir, 
Si autcm immundae sunl lales esce, quid de isto to-*. 
Qtimonio facieiil, quod evangelict el divint tucioriiaio 
prolatum est , ubi Dominut dieil» non eoinqnintri. 
hominem iis qu» ingrediuiiiur ineum, eed iis qiun 
procedunt de illo? An forte dicluri sonl, tictil soleiil 
diccre, cnm Scripiimiram eos urgel tucloriltt, boc 
capUuIum a corropioribus Scriptortrum interlum 
esse Evangclio? Cur ergo Adimantus boe capilulu. 
leste utitur, et inde conalur VetiiB Testamenlum op« 
pugnnre, iinde isie prosternilur? Cum eoim quispiam. 
falholicus christianusutriusque Scripturae venerator ^ 
et intellector ei retponderit, liaicnon esse contrariu ; 
quod ilia de quorumdam caroibus tnimalium, quibtit, 
non esse vesccndnm popuio adhnc caniali pr«ce|4um 
est, ad significationem posita sinl humanonim roo* 
rum , qnos Ecclesia qnas corpus esl Dominl, in twn 
«nitaiis vinculum stabile el sempitemom reelpera 
non pdesl, lanquam immiindas escat respnent, el in 
tut vsscera non convcrtens ; ut omnit illt pnccoptt 
camali populo imposita futuram disciplinam spiriiua* 
Tis pnpidi prophetareiit : ct Ideo non ca repugnarc tcn • 

» Afud F-r. l.ug«l. vcn., tvmtfor. m 



•n UB£R 

leiitJis Domiiii , «jna yerissitiie Jicil , non coiiiqninftri 
iHNiiitieni iis qne pcr escam iugredinntiir in eum. lila 
enim 8ei»leniia senis oiiora imponii ; isia jam lilieris 
jngun eicuiit servltuUs. Et illa lamen slc dicta est , 
nC servomm onera fidem pRfnuiUienl liberomm. 
Vmnia «mm, sicut dicit Apostftlus, in figura eontinge' 
huit iiii$; ieripU^ wtH autetn propter no$ *, iii qtm fini$ 
agtuiorum ehemt ( I Cor, x, 11 ). Si ergo in llgiiRiin 
eoatingebant quas paliebantiir, in figuram accipicbaiit 
^n» monelMmtur. 

t. €um ergo Ista respondero, et hoc modi» non esse 
toBtraria duo ista capilula do singulis Testamentis 
eollata monstratcro, quid iste ractarus est, ,contra 
qnem dicit gralrissimum tesiimoninm lestis qnem 
eontra admsarium ipse produxitT ipse enim oom- 
■iemora?it de Evangelio lesiimonium, Domino di- 
eenie non coinquinari hominem iis cscis qnx ingre- 
diuntur in eum : et ipse a caraibns abstineiidum 
tanquam ab imtuniidis escis monere et docere non 
eessau Et tamen sensit quaniam plagam sibi hifli- 
gerct, ei quanlo ictu repercussus se ipse sauciaret. Ne 
qnisenim eum interrogarei et diceret, Qiiomodo ergo 
probibclis caraibns vesci, si Dominus dicit, sicnt tn 
ipsc commemoras , Nihil e$i ingrediem In tiominemt 
eointimnmi$ eum ; ud ea qum proeedumde eo, eoinqm' 
nant ? voluit quasi adbibcre medicinam sine causa in 
mortifcro vuinere. Sic enim posuit ipsum evangcli- 
CQin teslimonium. In Evangelio, inqiiit, dicit ad tiir- 
linm Dominiis : Audile, el inieliigUe : Niiui e$i ingre- 
^en$ in hominemfeoiuqulnane ean», el cactcra. Qiiod 
ergo commemoravit Doininum lioc ad lurbam dixisse, 
n.bil aliud osteiidit, iiisi non se ignoranlia, sed mali- 
tia recisse quod fecit : ut postea diccret Auditoribus 
suis ad turbam Doroimiro isia locuium esse, non ad 
pancos sanctos, quales se ipsi videri volunt; ut qno* 
niam soos Auditores tanquam adhnc immundos per- 
mitiunt cariiibus vcsci » sibi autem qoasi jam mandis 
c«m sceleratiim atque nelarium esse arbiirantur, boc 
eiiam Dominum seiisisse vidcatur , qiiod oon paucos 
sanctos, sed lurbas ista docuerii. hominem pessi- 
mum, securum de negligeiilia generis bumani ad oc- 
cuitandas decepiiones suasl Non enim credebat aK- 
qiiem existere, qui arriperet Evangelium , et cum 
scientia legcret, et inveniret bominem in ipsis pra- 
tis, quibus greges suos Domiiias pascit, laqueos In- 
cauiis et minus providis abscoiidenlem. Nam de bis 
verbis commoli discipiili, et non credcntes proprie, 
sed poiios figurate Dominum locutmn fiiisscy cuni di- 
ceret non coinquinari bomiuem iis qux |)er ribos iii- 
grediunlur in cum^ ^quoniam iuda'i eraiit etiam ipsi 
discipali , qoi fugtendos quarurodam caraium cibos a 
piicritia institotum acccperanl» accoJentcs ad eum 
dixerunt oi : Seie quia Phari$m audilo verbo ' ecauia* 
iixali euHlf Ai iiie re$poaden$ aii : Omnii pianiaiiQ 
quam non pianiatii Paier meu$ cakilif , eradicabiiur. 

* Mai. , coniiigebiou tTlti propier nas, etc.; omissis 
verbis, stripia $uni autem. 

* in editiis hoc rerbo, Abcst, hocy a vss. et a graeco tcxt»^ 
Evangelii. 



UNUS. fSf 

Simte Uio$; cesei janf, et duce$ cetcorHm. Catcut aMttm 
$i C4VC0 ducatum prentet^ ambo in foveam cadtint. Ctnu 
6rg» infldelilaiem Juda*oriim plantationcm appcllarei 
qnam non plantavit Paier coelestis, tamen adlnic Pe- 
trus putans esse illam parabolnm , ct proptcrca n>' 
prcliensos JudaM)s et cascos dictos, qtiod eam intelli- 
gere non potuerint, respondens dtxrt ei : Edit$err 
nobi$ paraboiam i$iam, Et illo manifestissiine osten- 
dcns noii esse parabolam, sod propriaro loeuiioncm / 
dixit ad eos : Adhue ei vo$ $ine intellectu e$tiff iVoir 
inteiltgiti$ quia omne quod in o$ intrai , in ventrem va^' 
dii, ei ffi $eee$$um enuttitur? Quce auiem procedunt de^ 
ore, de eorde exeunt , et ea coinquinani honnnem, De' 
corde emm exeunt cogitalione$ m/i/(r, homicidia^ adui^ 
ieria, fomicatione$^ furtat fal$a testimonia^bla$phenMe;' 
heee $uni quee coinquinant hominem. Non ioti$ auiem* 
manibm manducare^ non coinquinai hondne^n ( Matih, ■ 
XV, 10-20). De non lotis auiem manibiis Jud-.ri niO'' 
verant qiia^siionom , eujns occasione Dominus grne-- 
raliler de iis qua; in os iiilrant, et in veiitrem vadunt, * 
et in socessuin emittuiitur , hoc est, dc alimcntis iio- ' 
siris dixil scntentiam. Qnanquam ergo convocntis ad^ 
se tnrbis eum dixisse scriptum sit, Nonquod intrat in' 
09 coinquinai heminem, $ed qnod procedit ex ore : tn** ' 
nieii istc qno timorc hoc addiderit verbis suis, quibtis' 
hujiismodi tcstimoiiium commcmoravit, satis appnrct, 
sioiit paulo aiite dictuni cst, ut habcrct qtiod rcspon-- 
deret eis qai Kibi qtuncstitmem movisscnt , citr piiina-' 
tcs Mnnichxornm nefns sibi esse existiiiiant cnrnibiis 
vesci : videlicct ut illtid qiiod Domiuus ait, ttirbistaii- 
tuin, non Electis conccssisse viderotur. Sed cum cx ' 
couscquenlibus dcclaraltim sit ctiam Pclro scorsiini 
intrrrognnti, nudicntibusqucdiscipulis,quos iitique ad 
culmcii Ecclcsi.nc produccbat, ila rcspoiidtsse Domi- 
nutn, ut neqiie pcr prabolnm se illa dixisse tcstatus 
sit , ct ad omnes periinere inonstravcril ; non habent* 
i ti unde aofcrant cibos de fuucilms hominum, ct cns * 
laqiieo vnperstitionis astringant. 

5. Fortassis aliquis eorum dicat : Edisscre crgo' 
qiild stgnificct caro porci , et caineH , el Wporis , ef 
niitvi, et corvi, ct cvccroruin, a quibus abstiticndum 
in Lcge pra'Cipitur. Nolo , quia longtim est. Scd fnc 
me non ) osse ; numqttid proptcrca nullus potcst? tc 
sunt jam volumina innumcmbilia in quibus ista cxpo- 
sita sunt. Nobis tainen ad hos refcllendos sntls est , 
quod eas obscrvationes umbram esse fntunirnm, non ' 
ego , scd Apostolus dicit , cum eiiam vdat scniliter ' 
obser^ari, sed tamcn aliquid sigiiilicare dcclarat, di«' 
cens : Nemo ergo voejudicet in cibo , oa( in potu , aui 
in pkrte diei feetif aui neomeniep^ aut eabbatontm, quod 
e$t umbra futurorum ( Co(om. ii , IG , 17 ). llln itaqtio 
fiitiira qua>. itlis observationibus significabanlur, post- 
eaquam |)cr Dominum Jesum Cbristam veiicnint, 
ablatx sunl serviles ohservaiioncs : sed carum intcr- 
prelationes tenentnr a liberis. Quidqtiid enim futuram ' 
Ecclesiam slgnificavit , propbeiia cst. Ilabes autcm 
cumdcm aposlolum diccnlem : Spiritum noiite $p€r* 

m 

» Edili, eos. AlMss., eas : scilicel, fauccs. 



V» 



CONTRA AinMANTUM MANICJIifil DISaPlJLUM, S. AUGUSTLNI 



l^if 



nere , prophdimn noliie exstiuguere ; omua legiu , qum 
ftPM 9wU tenete {ITheu. v, 19-21 ). Lcgcada esl ergo 
Seripiun divina, el Spirilus saiicU dispensaiio cogiio- 
sceiKla» et Intuenda prophelia ; et rejidenda caraalis 
serTitnt, et Uberalis inlelligentia retinenda. 

CAPUT XVI. — 1. De eo quod scriplum esl in 
Deuterononiio : Observa et eancti^a diem quem prm^ 
€€pU tibi Dominue. Sex diebui laborabis^ ei fades amne 
ojjms tuum; septima vero die sabbali epulare JOon^no 
Dea tuo , Rii//jfni faciens opus ipse tu , aut fiUus tuus , 
cM filia (uOf ttut puer tuus, aut puella tua, bos luue^ et 
stdnustuus^ omniajumenta tua , et colonus tuus. Sic 
ufiiemquiescet servus tuus et andtla tua^ quemadmodum 
eitu. Memento quouiam servus fuisti in jEgypio , et 
eruftte Dominus Deustuusiu manu potenti et brachio 
exceUo. Ideirco praeepit tibi Dominus custodire diem 
$eptimum (Deut. ▼, 12 15). El iienim i» Genesi scri- 
flim cst quemadinodum Abrahx de circumcisione 
loqultur : Testameuium meum custodi » inquit , tu et 
aemen tuum , qtiod erit post te. Hoc est testamentum 
meum quod servabis inter mct etteet semen tuum : 
•flnie maisculinum circumcides in came prasputii ipso^ 
rum ; et sil hoc ^gnum testamenti inter me et vos. Octava 
ttutem die circumeidetis omnes masculos ia gente vestra^ 
«1 etiam domifiatum et comparatum drcutncidaUs preB^' 
ler ttUenigenam :ethocerit testamentum in genle veslra^ 
Et omns mascutus qtd non circumddet pra^putium 
auum^ perdet animam suam de media ptebe , quia tesla^ 
meuium meum dissolvit (Gen. XTii , 9-14). Hacc omnia 
▼erba Vcteris Tcstamenti, ut eis de NovoTestameiito 
adverselur » proponit Adlmantus » et contraria esse 
affirmat ea qux Domious dicit in ETangelio de prose- 
lylo : Ym vobis^ ScriJbatet Pharised hypocritm^ qui dr' 
cnmutis mure et terram ut fadatis unum prosetiftum ; et 
hum feceritiSf erit fitius gehennm^ nuUto plus quam esds 
w (Matth. XXIII, 15). Quasi vero propierca Domtnus 
proselyium dical iilium gchennae» quia circumciditur, 
st sahlialum observat ; et non poiius quia Judxorom 
pl^vam conversationem ^ cogilur imilari, non qua 
9bscrvant prxccpta Legis , sed qua faciunt conlra 
Legcm. Qiiod alio loco de his nperlissiine dicit , ubi 
ait quod rejlciunt mandaium Dei t ut suam constitu- 
\i oem confirment (Id. xv, 3-6) : quia cum Lex pra>- 
icperit honorari patrem el matrem » instiUierunt ipsi 
quomodo exlionorentur parentes. Et iiem cum eis 
dicit : \as vobis^ Scribas et Pharised, qui habetis clavem 
regni aetorumf nec ipsi intratiSfnec atios permifiitis in- 
trare (Luc, xi, 52). Vci cum alio loco praeccpil audicn* 
tibus ' , ut dlciis Pharisxorum ct Scribarum oblcm- 
pcrarent, facta vcro eorum non imiiarentur. Ait 
enim : Super caihedram Mogsi sedent : quee dicunt , 
fqdte; sed quas fttduntf facere notite : dicunt emm^ et 
non fttdunt (Matih» xxiii, 2 «l3).Quoloco et auctorila- 
tem Legis qu» per Moysen daUi cst, confirmat Doiui- 
Bus, et lamen cavendos et fiigicndos esse mores 
eorum qui Legi quam acceperant non obtcinpcrabant» 

* KoQnuQi Mss., JudeDorum perdOos mores^ et eorm prtt- 
tam conversaiionem. 

* Editi, preeceperii. llelius Mss., pracepit. 



aperUssime osiendi^ Istis autcm perversHaiibu* sus 
iaciebant , ut cum allquis gentilis ad Legem eorutii 
transissei , Id est , factus esset proselytus , haben-!! 
mores eorum , et fierel filius gchennae , muUo plus 
quani ipsi essent. Dabant enim magnam Ofieram ui 
Judxiis fieret aliquis ex Genilbos, ei Judicum laauiii 
cogcliant SUO& mores pessimos imllarL 

2. Neque illud quod de Aposlolo lanquam eontra* 
rium coramcmorat , poiuit advcriere Adimantiis OM-i 
niclucus, omnino non esse contrarium ; quia totusei«% 
oculus non ad inquisiiionem, sed ad repreheosionmn 
Scripiune inteotns crau Commeoiorat eaiiq dicenieiiit 
Apostolum : Cir^iuiiows «iiiTtifs vocttius estf non ttd^ 
ducat prwputium. in pemputia quis voctttm eett nom 
circumddatur : quitt prttputium mhit esi^etckreuwidda 
nihit esl f sed observatio preecepiarum Dd ( 1 CoTm vii ». 
18e/19). Quld eiiim noanilestius quam hofi Aposlolim 
pnccipere, ut unusquisque sicut vocaUis erat, slc ma« 
nerct ? Advenicntibus enim rebus, quanini erant um- 
hr» ill» observationes, id actum est, ut osumdcretur 
in ipsis umbris oon esse spem ponendamy sed m ipsit 
rebus quas ills umbrae significabaBt ease veotorast 
id est , Christum et Eccleslam. £t propterea iUa jani 
omoia inania eraot : nec tameo ea ianquam noxia 
removenda, sed taoquam superflua coQlemnenda Apo« 
stolus prxciplt ; nt si quis Judasus Christo crcdldlsseift 
propter offiensionem suorum noo prohiberetur iu ipsis 
superfluis remanere , oec tamen io eis saluiero suam 
coiistitutam putaret : noo eoim sigoa illa, sed ea qu^i 
his sigoificaotur io saluteoi iotroducttoU Idcoqiie 
prmputium nihit est, et circumdsio nihit est , sed obser* 
witio mttndaiorum Dd, Et quod alio locQ ait iVtinam 
el ttbsdndttniur qui vos conturboHt (Gatttt. v, 12) ; noo 
quia circumeisio cootraria est Evangclio , dlclt Apo- 
stoius, aicul Maolchacl putaot : sed illuJ est Evaiigelio 
contrarium, ut quisque rem desereos, quae per illaoi 
umbram figuratur, ipsius lunbr^ sequatur iiianiiatem. . 
Quod volebant qui Genlibus in Christmn crcdentibug. 
jugum clrcumcisionls imponebant quasl ad salutcm- 
necessarium « cum jam non essct emhra incorpore. 
figuranda , sed res ipsa io corde gestaiida. . 

5. El quod dicit , Dies observaiis^ et sabbala , ei so* 
temnitaies ; timeo vos , ne frusira tabonaverim m vobis > 
(Id, IV» 10^11) ; non sic scriptum est ut Adlmaulus 
ponil. Noo cnim nominat ibi sabbatum Apostolus. 
Dicit enini : Diu observatis et oiinof , et tempora ; timeo 
vot, ne frusiPtt laboraverim in vobis. Scd putat essc de. 
sabbato dictum ? Numquld et nos non dicirous Isia 
non esse observanda , scd illa potius quas bls signifi- 
caniur ? llll enim ea scrvihtcr observabani , non in* 
telligenios ad qiiarum rerum signlficationem ct pra- 
nnutiationem pertinercnt. Uoc in eis culpat ApoBtoluSy 
et in omnlous qui scnriunt creaturae potios qtiam 
Creatori (Rom. i , 23). Nam nos quoque et domibicus« 
diem et Pascha solemniier celcbramiis , et quaslib^^t 
alias cliristiauas dierum festiviuites. Sotl qiiia ii.icili- 
gimus quo pertineant, non tcmpora obsemmiis, scd 
qux illis significaiitur tcmporlbus. Manichu:i autcin 
sic ea reprclicnduiit , q"asi null03 dies et iem|K>ra' 



ff8t URER 

otwerfeiil. 8ed cimi do bis interrogantur lecandimi 
opiiiioiieni sect» sa» , omnia conanlnr exponere , ni 
iioii ipsa lemponi , sed res , qiiarum illa signa suiit , 
olMerTare videantiir. Quas qiiideni res fabulosas esse 
atqoe folsissiinas, aliis locis ostenditur. Nunc ad hoe 
dictum est , ui ore suo eoganfur fateri , posse lalia 
rationabiliier cclebrari : et ideo circnmcisionem car- 
nis et recie imposiiam servis, ei recio n lil>cris inlel- 
leeiam ^ esse manireslum est. Rcpuiliamus ergo eom 
cnmalem com Apostolo, et approbomos eam spirilua- 
lem eum Aposlolo : et sabbali quictem non observa* 
miis in tompore ; sed signom temporale liiielligimiis, 
et ad xtemam quietem qu» illo signo signliicaiar, 
adem menlis * intcndimus. Repudi.nmii8 itaque teni' 
porum obscrvatloncm cum Apostolo, et tempora- 
liom signomm intelligeniiam tenemus cnm Apostolo : 
duoromque Testamentoram difrerentiam sic prolKimiis, 
ut in illo sint onera servoram , in isto gloria iibcro-» 
ram ' ; lii illo cognoscatur prseftgaratio possessionis 
iiosinc , in islo ictieatur ipsa possessio. Interpretatnr 
Ap()Sloliis snl)batiim ad Hebreeos, com dicit : Hemanet 
igUur tabbalimM ^ popvlo Dei { Uebr, iv, 9). Inter- 
prelatur ctiam circumcisionem , cum dicit de Abra- 
bam : El ^gnum accepit circumei$i<mit tignaeulum 
jfittitia fidei {Rom. iv, 11). Apostolicam ilaqtie inter- 
pretaiioncm spiritualitcr teneo : camalem servituiin 
observationcm libertate contcmno , utriiisque Testa- 
mciitl auctorem Dcum venerans, qui et Tcicri bomini 
fttgienti lanqiiam dominns apposuit quod timerct , et 
novo redeunti lanquam poter aperuil qnod amaret. 

GAPUT XVII. — I. De eo qiiod in Exodo scriptaro 
est : Si aure audierit voeem maam^ et faeiet quetcunHiua 
prtecipio libi ; odero odientet le ; et eontrittabo contri^ 
ttantet te : prcecedet te angetut meut , et addueet te ad 
Amorrhceum , et PhereuBum , et ChanaMeum, et Jebu* 
tamm , el Gergeteeum ; et oecidetit illot. Deot eorum ne 
adoraveritit, ne^ue feceritit opera iptorum; ted eeer» 
M&ne etfertite itlot , et delete eorum memoriam {Exod* 
»111, ^U). Ilis verbis de vcteribus Libris ila com- 
menmraiis» tamiuam conirarium opponit Adimantus 
qtioil in Evangelio scriptum esi, dicente Domino : 
Ego autem dico vobit : Diligite inimicot vettrotf benedi* 
cite hit qui vobit maledicunt^ et benefadte Ht qui vot 
oderunt, et orale pro iitqtti vot pertequuntur {Matth. 
r, 44). Quo loco primo illud vidcnduin esl, quod salis 
csse debuerit boinini voleiiti quasi conlraria monstra'- 
rc, quod de «iccidendis inimicis in veteri Lage seriptam 
esse commonnit. Dominus enim de inimicis diligen- 
dis, utique de liominibos pnecepit; qiios per noslrani 
palicnliam et chariiatem ad salutem posse converti, 
ei quivis intcllrgit, etexemplis saepissime demonsira* 
tum cst. Q«iid crgo sibi vull, quod adjungcndaconse* 
qiieiitia putavit, ubi scriptum cst, Deot eorum na 
adorateriUt, neque feceritit opera iptorum ; ted ever* 
tione evertite Ulot^ tt delete eornm memoriam ; uisi 
quia ct dcos Gentium Uanichxi cogunt diiigere? £t 

* sola editioLov., pro,2n/el(ectam»babct, repudiatam, 

* liurcs vss., aciem cordu. 

* veius corhcieiisis codex» in itto gaudta liberorum, 
^ h\ iLsb., tabbutitimtnu 



UNOS. ' - f^ 

quod in Evaiigello Donilhiit ail, Dili^lie himtem 
vettrot^ non tolmn ad bominct, sed ad danioin^a 
qnoque, yre\ etiam ad slmulacra penlncre arbilranf otf • 
Quod si ila est, quis non islam detestetiir ameiitiam t 
Si auiem non hoc arbHrantui;, Iste plurimum enravll« 
qai superstitiones Gentitim evertcndas esse praeee- 
pias in Teteri Tesiamento commemorare TOluil, eiim 
iii NoTO quod seriptum est de inimicis dillgeiidkr, 
tanqtiam eonirariom vellet opponere. 

2. Nos auiem neqne illiid quod de hostibiis homf* 
nibus occidendis in veteribus Ltbris illi popufo didaill 
est coiitrariura essedicimas huie prarcepio evangellon^ 
qiio nobis at inimieos nostros diligamus Domintts J«^ 
bet : quandoquidem illa inimicorum hiterlectio ear^ 
nali adliuc populo eongroebat, cui Lex tanqmi 
ptcdagogoa data erat, sicut Apoetolaa dieit {Gatat. m; 
24). Ili yero qai lune in illo populo sanetl et spiriia»^ 
les homines erani paueiesimi , aicut Moyses, sieol 
Prophetie, qoo aiiimo liieereBt illam inimieoramln^ 
terrectionem, et atram eoa qnos intcrflclebant, dlU- 
gercnl, multum lalet indoctos et impios, qiii dilignnl 
cxcitaiem suam ; qui quoniam non sunt idonel videre 
ista, mole poiius aactorilalis urgendi sunt. Quid enim 
est qtiod dicit Apostolus : Ego quidem abHut corpofe^ 
prectent autem spfri/u, fam judicati quati prenent euwk 
qui ticoperatut ett, in nomine DownninotlriJetn Chritti 
eangregatit vohit et meo tpiritu^ cum potentia Domini 
JetUt tradere ejutmodi tatancf m interitum earnit^ ui 
tpiritut tatvut tit in dte Domini Jetu (ICor. v, 5 5)? 
Quid enim habet illa interfeciio, qtiam mnltum isli 
exaggerant cl invidiose yentilanl, nisi intcrilum car« 
nis ? Sod quia exposuit Aposlolus quo animo facerel» 
satis declaravit in aliquem inimicum viiidictam cum 
chariiaie posse procedcre. Et lamcn liic ciiam aliei 
roodo rortasse interitus carnis, qui fit pcr poanilen- 
liam, potest intelligi. Ipsi autem legunt BGripturas 
apoery|ihas, qiias etiam incorraptissimas csse dicuni; 
ubi scriptum est apostolom Th.tmam malodixisse ho« 
mini, a quo per impradenliam pnlma pcrcnssas esf« 
ignorante quis essel, maledietumque iltud contina<» 
veiiisse ad eflcctum. Nam cum illo hoiiio, quoiiiam 
miiiister convivii erat, ut apportarei aqiiain exisset atl 
fontem, a leone occlsus et dilaniattis est. Quod ul mani« 
fesiaretur adalioram lerrorem, canis manumejus intu^ 
lit mensis, ubi oonvivabalur Apostolus : aiqiic ita cuni 
causa qnserereiur a nescieniibus, eisque paiiderctur, in 
iiiagnum ilmorem etmagnum honoremApostoli cosesse 
conversos ; atque hinc Evnngdii exordium commen« 
dandi exstiiisse.Si vcllet aliquis dcntes Manichaeorom 
in ipsos convertere, quam mordaciier isla reprehen- 
dcret ! ^cd qiiia et il>i tacitum non est quo animo 
factum sit, vidctur dilectio vmdicaniis. Sic etcnim in 
illa 8<^ptura legitur, quod deprecatus Aicrii Apo8to« 
lus pro illo in quem temporaliter vindicatam est, ul 
ei parccretur in futuro jodicio. Si ergo tempore Novi 
Testamenti, quo maxime charitas commendatur» do 
pcenis visibiiibus divinitus injeclus est carnalibua li- 
mor * ; quanto m.igis tempore Teteris Testamcnti hoe 

* so!a ediiio Lov., carnatU thnar. Mntts recte. 



«St C0XT.1A ADIMANTUM MANICIliET 

Mtigriiisse ilH populo iiilcHigendum cst, qiiem Hmor 
•liegis tanquam pxnlagogi cocrcebal? Nara bajc est bre- 
viBsima ei apeitissima differentia duonim TesUmen- 
torum, timor et.amor.illud ad vetercm, iioc ad 
noYum homincm pertinet; ulrumque tamen unius 
M misericordissima dispeusatione prolatum aique 
coii|unctum. Et in vetcri Scripiura ^ lacetur animus 
Tindicantium, quia paucissimi ^rituales divinis rcTC- 
lationibus quid facereni, noverant, ut popoluscuf 
torror utiiis eral, severissimo impcrio domaretur : 
ui qiiemadmodum vidcbant dari in manus suns intcr- 
ficiendos inimicos impios culloresque simulacrorum, 
Ak ipsi fiormidarent inmanus inimicordm suorum 
dari, si Dei veri jussa contcmnercnt, et ad cuUuin 
^dorum atqne impietates GciHium laberentiir. Nam 
ci in ipsos similiter peccantcs non dissiiuililer vindi- 
catmn esi. Sed omnis bxc teinporalis viiidicia infir- 
|no8 animos tcrret, ui cnutrilos subdisciplina erudiat, 
fi a sempiternls atqtic ineflabilibus suppriciis possit 
^ertere : quia plus timent canialcs ho:iiines qiiod in 
prxsenti Dcus vindicat» quam illud quod fulurum 
minatur. 

5. Potestergo esse dllectio in vindicante.Quod uiius- 
^uisque in filio suo probat, cum eum in morcs possi- 
mos dcfluentom, sevcrissima cocrcitione constringit, 
eilanto magis, qaanto magis eum diligit, atquc Iioc 
niodo corrigi posse arbilratur. Noii aulem occidiinl 
filios quos diligunt homines, quando cos corrigcre 
voiuiit : quia multi hanc vitain pro magno bono ha- 
bcnt, et totum qnare volunt educare filios suos, in 
Imc vita spcrant. Fidcles auiem atque snpicntcs ho- 
mines, qui credunt esse altam vitam mcliorcm, ct 
fjuaiita possunt ex parle novcrunt ; uec ipsi viiidicant 
pocidendo, cum filios suos volunt corrigere, quia in 
hac vita eos posse corrigi credunt : Deus autctn qui 
liovit quid cuiquc tribuat, vindicat occidcndo in quos 
yolucrit, sive per homines, sivc occullo rcrum ordi- 
ne ; non quia eos odit in qiinntum homincs sunt , scd 
\n quantiim peccaiores sunt. N:mi in ipsis vcteribus 
Libris Icglmus dictum Deo, Et nihH odisti eorum qua 
fedtli {Sap, xi, 25) : scd oninia, sivc pcr pcciias sive 
per pracmia jostitia modcmnie disponit. Nontie apo- 
ftlolus Paiiliis Chrislianis fidelibus loquobatur, cum 
<licerct : Probel autem se /loino, et tic de pane edat, el 
4^ calice bibat, Qni enim ntanducat et bibit indigne^ JU" 
dicium sibi tnanducat et bibit^ non dijudicans corpus 
Dendni. Propterea in vobis multi inprmi et (rpri, et 
dormiunt ttificientes. Si autem nos ipsos dijudicaremus^ 
poH utique dijudicaremur. Dum judicamur auiem, a 
Dondno corripimur, ne cum mundo * damnemur(\ Cor, 
j(i, ^-52) ? Ecce manircsium cst Deuiii curo dilectio- 
fie coriigere,. non solnm infirmitatibus ct .rgritudini- 
buft, sed ctiam mortibus temporalibus, cos quos non 
ruli damnare cum mundo. 

4. Attendaiit hocc isii, et vidcaiii quomodo poiuc- 

^ vetus Gorbeieosis codex ^ Et ideo Ut tetere Scrt' 
ptura. 

* * Fxlill, cimi hoc mimdo. rarticula, hoc^ non cst in vss. 
nec in graxo tcxlu Aj csV< Ji. 



I 



DISGIPULUM, S. AUGUSTIM m 

rint et iropiae gentcs dari in manus populi, qujiiiivis 
adhuc carnalis, tamcn unum Dcum coleutis, ut ab co 
interficerentur ; ciim in eo lamcii popnlo si qui cssout 
spirituales, sinc alicujus odio iiit» lligcrent dispcnsa I 
iionem Dei : et quoroodo non sit contrariuro qtiod 
Doniinus nobis in Evangelio pnccepil, ut dilignmt:<i 
inimicos iiostros : de quibus tamen promitlit ip ti 
Tindictam, cum de illo judice similitudincm iuduciu 
qiii quolidianas interpcllationes viduae mulieris pe^ 
tentis ut sc vindicnrct, quamvis esset injustiis, nc^ 
Deum limens, ncc liomines rcverens, lamen stislincra 
non potuii, el audivit eam, ne ulierius ta^diitm pato^ 
retur : ex cujiis comparalione multo magis Dcuni^ 
qui cst bcnignissiinus atque justissimus, dixil vindi^ 
care clcctos suos dc inimicis eorum (Luc. xviii, 2-8)* 
Huic isti audcant objiccre qu»slioncm,et dicant. si pos« 
sunt: Qiiid est, qtiod jiissisti ut inimicos nostrosdiliga^ 
musy ct de illisnos vindicaredisponis? Aii furle conlni 
voluntaicm siiorum sanctorum racturus est, eos qiios 
illi diligunt, puiiicndo atque damnando? Imo ipsi po* 
iius ab isla calumniosa caecitaie convertaiitur ad 
Dcum, et in utroque Tcstamento intelligaiit ejus vo- 
bHilntcm, ne in sinibtra parte inveiiinnlur inlcr eos 
quilius dicturtis csl Domiiius : Ite in ignem ceternum^ 
qui prceparatus est diabolo et angeiisejus. Esurivi entin 
et non dedistis mihi manducare (Mattk, xxv, 41, 42) ; 
ct ca^tcrn lalin. Displicct cnlm istis iniseris, quod Dciis 
popiilo suo interficicndos tradidii inimicos ; et ipsi 
panem mendicanli dari prohibcnt, non jnimic<s scd 
snpplici. Inielligant potius siiie odio esso fiosse vin*^ 
dicLim, quam pauci inlclligunl : ct timcn qnamdiu 
non intelligitur, tamdiu ncccssc csl, ut lector in libri» 
uiriusque Tcstamcnti magno Inborc ani crrurc jacte- 
iur, ct putct conlrarias sibi esse Scripluras. 

5. Qunro vindictam sine odio nondu:n Apostoli nni* 
mo ccpcrant, quando irati eis a quibiis non rccipie- 
bantur hospitio, quxsiverunt dc Domino ulrum vellci 
eos petere igncm de cobIo, sicut Elias fecerat, quo. 
igne homincs inhospitales consumercntur. Tuno 
rcFpondit cis Dominus, dtcens eos ucscirecujus spi- 
riius filii ' csscnt, cl qiiod ipse liberare vcnissct, non 
pcrdcre (Luc, ix, 55-56) : quoniam illi animo inimir 
co pcrdcre cupieUmt eos, qiios volebant Jgiie con- 
8umi. Postea vcro cum impleti essent Spiritu 
sancto, et perfccti facli essent, qui jam posscni 
etinm inimicos diligere, accepcrunt potcstaiem 
vindicandi, quia jam sine odio potcrant vindicare« 
Qiia potestate Petros apostolus usiis est in co lijiro 
quem isti non accipiunt, quoninm manifcste contiiiot 
Paraclcti adventuni , id est, consolatoris saucti Spiri« 
tus, quem lugcntibus misit, cum nb eorum oculis i^)<e 
asccndisset in coelum. Consolator cnim trisiibus 
mittitur, secundum illam ejusdem Dominiscntentiam • 
Bcali lugentes, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. v, 
5). Ipse eliam dicil : Tune lugebunt filii sponti, cum 
ablatus fuerit ab ms sponsus (Id. ix, io). In illo crgo 

* vox, filii, rejccta rst per Lovanlcnscs auctoritalo 
nntiis &Is. lial>etur iu cdilionc Cr. cl iu ncslris oinuiitus 



IGf LIDCH 

l.bro, ubi aperlissime Spirilos sanctus, qucm Doini- 

r.us consolatorem promiserai , Tenisse dedaratur 

(Acl, II, 4) , legimus ad sententiam Petri cecidisse 

liomincs, el mortuosesse virum eluxorem, qui mcn- 

tiri au^ eranl Spiiilui sancto {Id. v, i-10 ). Quod 

isti magna cxcitatc Tituperant, cum in apocryphis 

pro magnolegant, et illud quod de apostolo Thoma 

eomniemoravi, ct ipsius Petri riliam paralyticaro fa- 

ctam ' precibus patris, et hortulani flliani ad prccem 

ipsius Petrl essc mortiiam ; et respondeiit, quod lioc 

eis expedicbat, ut el illa solveretur paralysi , cl Itta 

morcretur : tamen ad preces Apostoli facturo esse 

non ncgant. Quis autem illis dixit,Non expediebat 

geiitibus impiis inierfici, quas tradilas essc divinitus 

in manus populi Judxonim irridentes mirari se fin« 

gunl? Cum autcm illa non odio, scd beno animo 

Apostoli feccrinl ; unde Isli convincunt animos viro- 

Eiim spiritualium qiii in illo populo fuerunt, quod eo8 

odcrant, qui pcr ipsos divina justilia de liac vita 

jubebanlur auferri? Compescant potius lemcritatem 

suam , et non dccipiaiit imperitos, quibu^ aut non 

vacai lcgere, aut noltint legere, aut perverso aniino 

legunt ; et non atlcndunt el niiscricordiam ct sevei t« 

latem Dei, utriusciue Tcstimeiiii lilleris conimcndaii. 

Nam de iiiimici dilcctioiie, ut non reddntur malum 

pro malo , iu voteribus Libris Icgitur : Domine Deui 

nuutf st feci istud^ ti est iniifuitas in manibus meis. Si 

reddidi retribuentibus miiu mula, decidam merito ah 

inimicis tneis inanis (Psal, vii,4e/5). Quis hocdiccrct, 

nisi qui sciret hoc Doo placcrc, ul inalum pro malo 

nemoreddat? Sed hoc iicrfeclorum csi, ut iion oilc- 

rint inpcccatoribus nisi peccat:i, ipsos aiitcm lioniiiics 

diiigant; et cum vindicaut, non viiidiccnl accrbitate 

sxvitixs scd moderationc justitix' ; nc ipsa relnxatio 

peccati pliis noccat peccatori , quam pocna vindictx. 

Nec taraenhoc fecerunt ju&ii homines ; nisi auctori- 

tate divina : ne quis arbitreiur passim sibi csse pcr- 

missum hccare quem vclit , aul judicto pcrscqui , ant 

pcsnis quiboslibct affligcre. Aliquaodo autem aperte 

ponilur in Scripturis ipsa diviuaaucloritas.aliquaudo 

autem occultatur , ut et manifestis lcctor instruatur , 

et exerceatur obscuris. 

6. Certe inimicum ct persecutorem suum nirois 
mgratum et nimis iiifestum Saul regem accepit David 
iii poiestaiem, ut ci faceret quod vellet; et elegit par* 
cere poiius, qoam occidere. Non enim erat jussus 
eccidere, sed n^ue probibitus : imo etiam divinitus 
audierat se impune facere quidquid vcllet inimico; ct 
lamen tanUim polestatem ad mansuetudincm contu* 
lit (I Reg. XXIV, 3-8, et xxvi, 8-42). Dicatur mihi 
quero timuit, curo interficere noluit. Nec hominem 
possumus dtcere timuisse, quem acceperat in potesia* 
icm ; ncc Deum, qui dcderat. Ubi ergo nec difficul- 
tas fuit occidcndi,nectiroor,dilectio profecit lAiroico*. 
Eceo David ille bellator implevit pracceptttm Chri* 
sti, quqd accepimus , ut diligaa(ius inimicos. Atque 

* Rdilio r^v., paraltiticam sanam factam : addita voce, 
ftarNmt, quse a cseteris libris abest, ct al)essc debet, oti t a- 
lcl ex coutexlu. . 

• Aliquot »:ss., pepercit imndeo, - — 



UNUS. IM 

utinam. hoc iroitareQtur isti , qiii hnmanum ailcctum 

misericordiae ad nescio qox crodclia deliranicAta lor* 

serunt l Dum eniro credunl pancm piorare, quod AMi 

non potcst, non cum porrigunt homini, qucm ploraiH 

tcm vident. Fortassis dicant, sicut sulent caeci joclm 

insanaconvicia, meriorem fuisse David qui peperciC 

inimico, quam Deum qui dcderit ei occidendt potcsta* 

tem : quasi vero Dcus nescicrit coi dcderit hane 

potestaiem. Noverat utique voluntatem servi sui, sed 

Ht ciiteris etiam hominibus ad imitandum inuole»cd« 

ret ea quas in corde David jam Dco nota erat inimici 

dilcctio, dcdit illi in polesiatem inimicoro, qucin 

nondum volebat occidi, propter ceriam reruni dispeii^ 

sationem ^ quam pcr iilum impleri oporlebat. Ita eC 

David bonitas commendata est, ut liabereut homineft 

quod amarcnt; ct Saulis regis maiilia ad cxilum di» 

gniorcm diiata cst , ut habcreut homines qood lime^ 

reiit. * 

CAPUT XYIII. — i. DccoquodinDeulcroiiomio 

scriptuin esl : Siaure audieris tocem Domni Dei ttd^ 

bcnedictus es in agro tuo, benedictus es in prato M^ 

benedicius fructus vcnlris tui , ct fimctus tcrrm tute, H 

generationcs jumentoruM Uorum^ et armenium boum 

luornm, et grex ovium tuarum ; benedictus es in introHni 

tuo et egressu ( Deut. xxviii, i-6). lluic capiluto illuil 

dicuiit in Evangclio esse contrarium : Si quis tuU m4 

sequi, abnegct umetipsum sibi , el iollat crueem tuttm^ 

et sequatur me. Quid enim prodesi homini^ si totnm 

mundum lucretur , animte autem wce detrimentum |ni<* 

tiutur ? Aui ipiam dabit homo commutalioncm pro 

aninui siAa {Matth. xvi, 24«/26)?Sed ex illa rcguU 

osteiiditur non esse coiitrarium , qua notum esse jtmi 

debet , carnali adhuc populo congruenier carnalia et 

temporalia praemia fuisse promissa, sed tamcn abono 

Deo, ciijus est creatura umnis et superior et inferior. 

Ccrte enira ipse Adimantus posuit tcstimonium do 

Evangclio, ubi Doininus ait : NolUejurare, neque per 

ccetum, quia ihronus ejus est ; neqne per terram , quits 

scabellum est pedum eju» {Id, v, 55). Quod quidom«l 

iii vetcribus Libris scriptum cst : Coelum mihi thronu$ 

est, tnra scabelUim pedum meorum {Isai. lxvi, i); 

Quid ergo niirOm si lK)iia throni sui dat spiritunlilef 

sibi scrvientibus, et l>ona scabelli pcdum suorum dal 

carnalitcr sibi servientibus ; ciim spirilus superiorsiti 

el caro inrcrior, sicul superiora sunt coelcstia, ct 

iiiferiora tcrrestria ? Quanquam illa emnia , id est, 

■ 

ager, et pratum, et fructus ventris, et fructus tcrrj% et 
jumenlorum, et armentum boum, et grex oviuni 
possinl etiaro spiritualiter inteliigi. Sed fiunc ad rent 
non periinct isla trackitio. Si auteni io ipso Novo 
Testamento, ciijus prrmiuro et hxredilas ad novum 
homiuem picrtinet» lanien et DoHiinus iisdcin tpsis 
quos vult esse rcrum teroporeliuiii conlemptores, ui 
in Evangelio sibi servianl, promitiilt multipliCalionem 
eahirodem rerum 1n hoc «eculo , dicens qood acc>* 
pient in lioe aacculo oeniies tanlom ^ In sxculo autem 
tenturo viiam Vitemam (Matth. xix, S9) : sicut etiami 
in veteri Scriptura dicilur, FideR homini tolui mundut 

• in iui.% dis^tionem. 



fC3 



CONTQA ADrMANiUM MANiaLEl DISCirULUM, S. AUGUSTINI 



164 



4MCMrvm tt (Prov. ivii, uc. ULX); Uoile euultal 
ApOftloliis dii:eiis » Qmui NtM hMh€iUtif M omma fM^ 
mmm 411 C§r. yu tO) : si ergo in Movi» Teblmueiila 
f»ier8Heniftm pomasloHein qiue promUiUnr san* 
clM» bttiue qiHM|iie puBsessionift quae transiuira est, 
Mtoiplicalio non subtrahitur, ei lanto fit uberior» 
quauio coniemptius possidetur ; quanto magis in 
Veteri Tesumento camalis popnli praemia talia esso 
debuerunt, ipso tamen uno et vcro Deo gubematore 
OBiniom temporum omuia pro tempore modcrante el 
administrahlet 

. S. Sod ne in soUs Novi Testamenti libris isti arbi- 
trcntor lixc esse contempta » audiant proplietam 
alijtcicmem ulcni felicitatem, ct ad unum Dominura 
Iknm confugieiidum esse cantantem. Ita enim dicit : 
Degiadh maligno erue nu^ el exime me de manu filio' 
9umaUettorum^quoruni m ioeuium esl tOHitaUm^ el 
daxUra eorum dexlera iniquitatis. Quorum filii ipsorum 
udul nouUa coMtabilitm in jwsentuu «la. Fllia eorum 
^mpoaUa ei omaim velut mmiliiudo Umpli* CeUaria 
aorum piena^ erucUmUa ex hoc in hoc. Ovu eorum [e* 
euHdm^ multiplicantes in esdtihu euis ; bovu emum 
craum. Non est rmna upis , itec exitus^neque clamor 
i» plateis eorum. Beatum dixerunl poj^lum cui hac 
mtnt; beatus popuUu cujus Dominus Deus ipsius {Psalm 
€U.iii> II -i5). Attendant ergo quomodo irrideatur 
Isla felicitasin bominibas^impiis, ei tota bcaiiiudo in 
Deo solo inconcussa flgatur. llli enim dicuni beatuni 
populuro cui bxcsunt ; sed beaius populus ciijus est 
llominui Deus ipsius. Quod autein etiam iliud con* 
^ariuai esse puLavenini buic Ipco Yetcris Tcstamcn- 
lif quod Dominusait, Omnis qui con[usus [ueritmeaui 
verba mea in gente ista adultera et peccatrice^ et Filiu» 
hominis con[undetur iUum^ cum venerit in gloria Patrie 
mti et laude sanctorum (Mare. vui, 38) ; quod pertineat 
»d contemptum rerum temporalium noii video. Quod 
si propterea pertinel, ne aliquis terriius de Uliiun 
jrerum damiiis« Christum conAtcri aut erubescat, aut 
limcat, quid babent quud dicaui ? Dicimus iU csse isU 
munera Doi» ui taroen sint iiifima, ct in conparatione 
saluUris confes^^iouis « noii solum amitteiida, scd 
iiltro etiam projicicoda : camalibus umen hxc 
jMo^Ubos, et nondum eapieniibus promisst ccsle* 
luiay ne abidolis eidasmonibus isu peterent^ utililer 
a Domino Doocsse poiiidu. 

CAPUT XIX. — I. De eo quod scriptam est In 
Lege : Ego sum qm divitiae do amids tnmt , et pauper* 
Wem mimicis meis. Iluic senientix illud opponunt 
quod Dominus dicit, Bea/i pauperu spiritu^ quoniam 
ipsorum ed regnum cmlorum (Matth. v, 5) : et, Ym vobis 
diMbue^quiapercepistisconeotuUonem vestram [Luc^ 
VI. 2i). Scd cnr noluntetalia in Evangelio contueri ? 
Ubi eiiim scriptum est, l^>nifMi»f sptrlni, ^noiiMiii 
IjMoriuu ui regnum cetlorum ; ibi seqnitori Beati ndtu^ 
quuuam ipei hmrudiiaU pueidehuHt terram. Ecce ha- 
bent amicoe Det hanrediut# leira diviiea fieri. Cum 
anU^jBaad Untam ^esuiem divea ille redigltnr,ot 
a|i co paupere qnem ncglcieraty diglto brevi bi aqua 
luicto arenti liiigux suse bumorcm siiJi|ari deprccctur 



(Litc. XVI, 24), intelligant quomodo flant paiipei«a 
iiiiwici Dei, ei id esse eogiioscani quod iu Lcgescri* 
plam esi : Efo lam ^' iMiuu do amicis umis, u 
pampertaiem ummeis mm. 

2. Nam isus divitias temporales ci in v^eri Scri- 
ptora essc coiitemptas ei superius docui, et inniune» 
rabilibns locis qui legcre voluerii, inveniel. Uwle ess 
etiam Ulud : MeUu» est mo<Ueum jiuio, <ii|Mr iliotiMa 
peeeaiorummuttas (Psat. xxxvi, i6). Et ilind : Eomiiift 
imVn lex oris mi, super milUa auri el argenii { PeaL 
czviu, li). £t illud : Judida Dd vera ju$ti/kaia tn 
uU^um \ duiderabiUa super aurum et tapidem preUo- 
tKifi multum (Psal. xviii, 10). Ei iiiuil : Beatue virqui 
invenit sapientiam, et immortaiis qui videt i^rudentiam.^ 
Melius ut enim iUam mercari^ quam auri et argenti 
Ukcsauroe. PreUosior est autem Utpidibus opUmis, non 
ruisUt iUi uUum maUim ; bene nota est omnibue appro» 
pinquantibus a, et eis qui conmderant eam dUigtuUTm. 
Omne autem pretiosum non est UU dignum (Prav. ni, 
15>i5). £t illud : Propterhoc optavi^ ei daluauimihi 
emuuSf et invocavi^ et vetdt in me spiriiue tapieuUm. Ei 
prmposm iliam regnis * et sedUfue^ et honutatcm nihii 
eue duxi ad comparaUonem ipsius. Nec comparavi iiii 
tapidem pretiosum : quoniam omne aurum in compara" 
tione iiUus areua ut exigua^ et tanquam hUum entima^ 
biiur argentuni ad iiUim (Sap. vii, 7-9). Usdc isti si 
aui legerent aut iion impie lcgerent, videreni omnia 
ui utriiisque TcsUmenii scripturis, ci ad expetendiiin 
et ad fugiendum, et ad sumendum ei ad rcjicieuduiik 
sibi cuncordantia et suis giadibus ordinau. 

CAPUT XX. — i. De eo quod scriptum esi in Le . 
ge : Si ambuiaveritis in tege^ et prmcepta mea eusi^r 
dieriUs ; dabo pluvias tempore suo^ et ftroducet ierrm 
[ructus suos^ et arbores poma, et vindennmtum fpesUbut 
suecedent, et satio vindemiu : et saturabinUmf ei eedt' 
biUs in pace in terra vestra, et dormielis, et nonerUqui 
vo$ terreat : et perdam omuem beUuam ex terra vastra ; 
ei persequemini inimieos reflros, et cadent anU voe Us 
giadio : et insequentur quinque ex vobie centum^ ei ceu' 
tum ex vobis persequentur dccem miUia^ et couadeni 
inimici vubi ante voe in gtadio : H vmuEtm^ H benetU- 
cam vos^ et muUipticabo voi, et dieponam vos. Mandu-^ 
cahiUs veius quod inveleraviif ei ^ojicietis tehu ante 
navum (Levii. xxvi» 3-10). Jam neminem oportel po- 
stulare a nobis, ut baec ostendamus quam congruenicr 
illi populo Deus proroiserit. llulu enim de bac re di* 
xiinus, et cui parva suni, nimis lardus est. Sed u* 
nien qiiod ctiain buic loco de Novo Testamcnio di* 
cunt esse contrarium : illud videlicet quod Dombius 
ail, NoUle portare aurum, neque argentum^ neque mcm- 
mos in xonis vutris ; non peram in ota, neque dua$ 1«- 
Mices, neque oaiceamenta^ ncque nrgam ; dignue e^ enim 
operarius mercade eua (MaUh. z, 9#l 10) ; qnid mimm 
si baM: Evangelisiis doiiaverit? Numquid ui faoc mi'- 
nislerittm popolus Judaicus vocabaturT.Quae umcn 
ooiuia spiriiualiier pefscrulauda sunl» ne ipse Qo- 



* ldlti«Mfeimlnm.QaidamveroMmMMi(f4MiaN;qium 
Ipctlooem seqiil solet Augiistinus. 

* omoes Mss., re^imofitif. orsecc est, sjtiptr^ 



m LinF.u 

ifiinot homiiiibus im]Kis coatni saa prTcepla fccis^e 
videatur, qiii eliam loculos habebat, quibus ad ncces- 
farium Ticlum pecunfia portabatiir (iooit. xn, 0). Nisl 
(brte dicturi sunt in zonis babere pecnniam, peeea* 
inm esse; in loctilisautcm, non esse peceatiim. Nim 
aniem ista jussa, sed permissa esse Apostolis, ex lioe 
ititelllgilor, qnod aposlolns PHiulus maiilbus snis ope-( 
ratus Tictnm quxrebal, non abusus ea potestate, slcut 
ipse loquitor, quam Dominiis Evangelistis dedit (Arr. 
XTiii, 3; I Cor. iv, 42; I Theu, n, 9, et II Tke$i. f, 
9ei9). Quod enim permittiuir a Domino, etiam non 
facere licel : qnod antem jubelur, nisi fiat peccatum 
est. 

2. Addunt etiam de illo divite, eui Deos dixerai,' 
StuUe, hae nocte a te animam luam erpetam ; quce an-i 
tim prirparagtl, eujus erunt {Lui, xir» 20) ? et dirunt 
uon nrifius huic capitnlo Legis esse contrarintn : cum 
in islo inanitas irrisa sit van:e Ixtltiae, qoi incertn llla 
pro certis habuil; popiilo aotem Israel ccrtam facie- 
l>at illam pollicitationcm omnipotentia polliccnti^. 
Unde apostfiliis Paolus scribens ad Timotheum, dc 
divitibus sxculi hnjus, qnosnoverat in Ecclesix mem- 
bris habere suum locum, iia loqnitor : DMtibus hujnn 
$acuR prasdpe, non wperbe sapere^ neque sperare In {.i* 
certo dhiihimmt sed in Deo vivo, qui profstat nobis onh 
nia abundanter ad fruendum : benefaciant, divites shl 
in operibus bonis, facite tribuant, eommunieent, thesnk" 
Htent sibi fundamentum bonnm in futurum^ ut appre» 
hendant teram vilnm (I Tim. Ti, i7-19). Quis hlc non 
inielligat non csse culpabile habere ista, sed amare 
et spein in eis ponere, ct ca prxferre aut etiam con- 
ferre veriiaii, Justiliac, sapicntix, Adet, bonx conRcI- 
entix, charitaii Dei et proximi, qoibus omnibu^t anl- 
ma ' pia divcs est in secrctis suis coram oculis Dcl t 
Scd Qt diligatiir Deus, qui dingentlbus se ista aincla 
ei invisibiria et aetcma largitur, id est, se Ipsiim his 
omiiibos plenom donat dilectoribus sols : nt ergo ipse 
di1ig:itur, lllo etiam lenipore qoo carualis anlnria, car* 
nis Tidelicet aflectibos iinplicnti, nlsl temporalia de* 
siderare non noTit, persoadendum llli est, qood etlam 
isu Deiis dat homini ; qota et verom ett, et otilisslme 
creditur. Hoc populo Israel faclum est per illas pol- 
licilaiiones, qoas imperitidsime mlseri derident, ot 
etiaro in ipsis infiinis rebus, quomodo possent, Deom 
diligerc assoescerent, quamvis plus * ibi operetor ti- 
roor. Qox tamen omnia dona temporalia figoraB 
sunt donorom a:lernorumy et illa de inimicis tI- 
eioria pra^ignat Tictoriam de diabolo et angclis 
ejiis. 

3. Et qood isti adjecerunt qnasi conti^rium Yeieri 
Trstameiito, quod Apostolus loquitpr, Deum non pn- 
gua et^dissensione, sed pac^e dclectari (I Cpr. tnVSI}: 
sclant talem Deoft pn^dlcarf in ScriptoriH fllis, cih 
pacem soamnemo possit auR^c; hon qoilett rps^ 
^praDdicant, qoi timeus ne irmeret bielhim regionibus 
mik^ membra Mi kmge misii; ib peregrniii bcBa ibi« 
tcrarenty et postea liberari alque porga^i Ticla ei ia- 

> AKquoi Hss., i7iit6ii$.aiiuiis anima. 
* lu corbciensis codex. At editi, prius. 



UNUS. IM 

qninata non possent. In naiora Tero hamaaa, qmn 
pcccato in inferiora defloxil, ila Deos pnce deieclir 
tor, ot non rclinquat libramenla josliti», nec pocam 
quam diligit velii calcari a peccaniibos, sed antari t 
certanlibus , appreheiidi a victoribus , et ea ear- 
nalibus figoraia proniiltcri*, splritualibas aperia ommh 
sirare. ...' 

CAPUT XXf. -^De eo quod scriptom est in DevH^ 
ronomio : Maiedictus omnis qs» \n ti§no pepesuUfU 
{Deui. xxf, 23). Licct 8»pe a Manlcharis isla qnaesM 
ventilata sii, non video lamen quld habeal boie s«h 
teniix conlrariom quud ex EvangelioAdimantosop^ 
ponendum potavil, ubl Dominns ali . Si vis perfeeM 
esse^ vende omma quoKumque posssdes^ et dhide ptm^ 
peribus, et toiie crwem fluim, €f sequere me {MaiUn 
tix, 21, et XVI, 24). ilic prfttcfqaam qnod crocem 
noroinat, nihil atiendil esse eonlrariom ei qood di^ 
ctom tst, Maiedietus omnte qui- in ligno pependerie t 
qnasi vero lalem cntcem posslt qoisqae tollere el te« 
qiii Dominam. Sed llla lollitur, com seqnhnur Dotnl- 
riom, de qaa dieit Apostolns : Qid autem Jesu CArM 
siml, carnem suam crueifixerunt cum pas^ombus ei MH^ 
cupktentiis {Gaiat. t, 24). Taii enim cruee Tclos homfr, 
Id cst, vetfis vita perimltur, qoam de Adam traxf^ 
inqs, ul qiiod in illo fuit Tolunlarinm, in nobts fierei 
naturale. Qood osiendit Apostolos dicens : Fsiimttv 
ei nos aliqumiio netura filU trtB^ sieut ei eateri (Ephee. 
n, 3). Si ergo vetos vlia de Adam, unde ct nomln^ 
Teleris bominlsTetns viiasignificator; qitid absQrdQrfl 
habet, qood in veterem homlnem maledictum prohi- 
tom esi, quem Doininus sos|)endit In ligiio? Qota cfs 
ipsa soccessione mortalitatem gestavil, de virgine 
Maria mortaliier natos, habcns camem non pccea- 
triecm, sed lamen similitudincm gerentem pccraii * 
{Rom. T1II, 3) ; quia mori polerat, el mors tfe pcccato 
est. Unde etiam est illud : Scientes qma vetus homo 
noster sSmui confixus esi eruei eum illo^ ui evaeueiur 
eorpus peecati {Id. ti,6). Non ergo Dominus per lin* 
goam Moysi ftimull Dei, sed mors ipsa mcruit male- 
didnm, qoam Doininus noster soscipiendo eTacaaTit 
Mors itaqne illa pependii in ligno, qua^ per mulierem 
ad homincm serpcntina persuasione perTenii. Unde 
ctiam serpenlem, ad significalionem ipsios monls» 
Moyses in eremo cxaliaTit in Ifgno. £t qoonlam t 
mortiferis copidiiaiibns per fidcm sanamor crocis Do- 
miiii, qoa croce mcirs ligno sospensa est; propterea 
qiii scrpentnm morsibus Tcnenabantnr , conspeciD 
serpente qui fixus crat atqne exaltatus in ligno, con« 
tinuo sanabantor {Num. xxi, 9). Huic sacramento ipse 
Dominiis atlestatus est dicens : Sieui emm MoysH 
exuitavii eerpeniem in eremo, ita exaifari oporiei FiUuik 
liomims {Joan. 111, 14). Sascipiendo aiilem ignoniiniA 
stashmim apud homfne^monisgenus Dominos HMtet 
Jfesw Chrfstus, hoc estf, monetn crueio, ti oi t nn ct i dnsit 
nobit dileclionein Mfni/ns nitHlo Apostolus dicerrl, 
aeei^ndeM no^ ta ^ eharitflleM' t' Ckrisius' nas nd^ 
emk di miakdieto Legis, flacius pro nobHe maledicAkhs 



. 1 t' ..y ■.;. 



. t 



1: I !•■ ■ < 



• a)rhcicnsisxodcx, %in'd*Atud:nem gcren:emcamu V^ 



CONTaV ADiHANTUM MVNICH.EI DISCIPULUM, S. AUGUSTIMI 



W7 

HtriplmH iU iuim : MuUdictiu onmU qui pendei tn /i- 
§m(QmUiL ui, i5). Ul non solum nullam mortouiySed 
Miam iiulliim morlis gemis Chrisliaiui iibcrUs, sicui 
imiaica scrviius, formidaret. 
. CAPUT XXn. — De liomiiie quem lapidari Doua 
}ussil,qui sablAto inventus est ligna colligere (iVum. 
XYf 55). Dominus in Evangclio ubi bominis manum 
aridam sanavii die sabbati (Uauh. xn, 10-13), divi 
num opus fecit, non bum^inuni ; iicc ab olio recessilr 
^oi jussii et factom est. Ei UJeo non est simJle hoc 
factiiin iigna colligenti, quod facere cuin inventus es« 
sel homo die sabbaii, jussu Dei la|udatus esl. De ser- 
iviii autem observatione sabbaiif et dc vindicia tem« 
IKNralis moriis, j im miilta dicta sunt. Sicut eiiim tem- 
|M)re cbaritatis bonitas, sic teinporo limoris scveritas 
^i maxiiue commeiidatur. Et cum adliuo non opor* 
lerct anlc advenium Domini nudare populo iegiiiiua- 
fum sacramenta figurarum, non invilabaniur signiA- 
raia intelligere, scd jussa cogebantur implere : non- 
dum eiiim Deo iiib;erebant perspirilum, sed per car- 
^em legi serviebanl. Miror aulem quod isii plangunt 
lapidalum liomincm Dei pneccpto, qui:i contra jus* 
sam Legis ligna collegit, et non plaiigunt arborem 
.arefaclam verbo Cbrisli (Id. xxi , 19), qux conlra 
nullum prjiceptum feceral ; ciim talcm animam ar- 
l>oris esse crcdant, qualem homiiiis. 

CAPUT XXlil. — Dc eo quod scriptum est : Mu- 
Mer tua $'.cul vinea frondetcens , et filii tui ut novellcB 
^tiaarum in circuitu menso! lum, ei videbie filioe fiUorum 
fuorum ; et $eiet quia hoc modo benedicitur homo qui 
limet Dominum (Pm/. cxxvii , 2-i). Iloc per prophe- 
4aiii (igiur.ite dictnm , et nd siguificaiioncm Ecclcsrjc 
|)eninci*e Manichxi non iniclligunt , ct potant conira- 
rium csso quod in Evangelio Dominns de sp.iduuibus 
ait, qni se ipsos c:istr;uit proplcr rcgnum ctclorum 
iUaith. XIX , 12). Sed nos jam ct dc viro, ct dc uxore, 
ei de spadonibus , quantum saiis fuit , in tcrtio capi- 
iulp disseruimus* 

. CAPUT XXIV. — De co quod scriptiim est apud 
jtaloinonem : Imitare formicam , et intucre^Ugentiam 
sju$ , quia ab iestati* lempore u$que ad fuemem coUigii 
4ibi uUmonias (Prov. vi , 6 , 8). Nequc lioc intclligunt 
lianicbsei spiritualiter esse accipiendum » et putant 
jprasccpium esse ut tbesaurizemus in terra , aut eiiani 
curemus hxc horrea, qux sine ulio pnecepto mullum 
.liomiiies implere festinant. Et ideo illud Adimantus 
ox Evangeiio dicit adversum esse buic scntcntix, 
ubi Dominus ait : NoUte cogitare de craetino (MaUh, 
VI, 54). Sed ncque hoc intclligunt ad id perlinere, ut 
«temporaiia noo amemus, neqtie timeamus ne nobis 
.dosifii iMK^cssaria • et propier ipsa conqtiircnda vci 
Deo vcl liominibus scrviamus. Nam si buc ideo di- 
clmn e&t , uH non servetur panis in crasiinum , magis 
buG implent vagi Romanorum , quos Passiyos (a) ap- 

' (a) vaticanus oodex, Ptt$skm$, MeKus alil Mss. oom edi- 
Jis» liujm. vox est Afrisi^raesertimsaripioribuslaniliaris, 
sit^uiiicaas bic luci vaguiu , iuconstans et vile hoinluum ge- 
Rus. dlcreruMlianus , lib. conura valenlin., pcrMtvos diMf- 
putos vccit, passim vagos ncc uni ma^isu*o adtlicios. Et lib. 
1 iipatra Marcioo poMoum coHncium dicii iiKJiflrt^roiUom ct 
|roiu.«;uu II Et lib. I ait Uigrwoi lUeniuim passtpam, iJ 



m 



pelkint, qui annona quotidiana satiato vcni*^» aut do- 
nant statim quod restaty aut projiciunt, quam vel Do- 
mini discipuli , qui eiiam cum ipso Doniino coeii et 
terrac in terra ambulanles loculos babebant ; vel Pau- 
lus aposiolus, qui omoium terrenorum coniemptor, 
sic tamen gubemavit ea qo» praeseuti vit» er^t no' 
cewria, ul etiam de vidujs pneceperit dicens, Si 
quu fidelie habei vidum^ wufdiniir tribuai ilU$^ ui U9u 
graveiwr EccUeia , quo oms vidm$ §uficere pot$ii ( I 
Tim. V, 16). Sed lamen illnd de formica ita p^isitum 
est, ul qiiemadmodum ilia aestaie colligit unde in 
hieme pascalur » sic unusquisque Cbristianus in re- 
rum tranquillitate , quam significat xstas, colligat 
yerbum Dei » ut in adversilaie et trtbiUationibus, quae 
hiemis iiomine sgnificantur» habcat unde spiritualiter 
vivaL Non ciiim in pane solo vivit homo, sed in omiii 
verbo Dei (Deut. vni , Z^et Matth. iv, 4). Si autcin 
lioc eos movet , quod in tcrra coiidit formica qiiod 
colligit; irascantur etiam illi thcsaiiro quem Doniiuus 
in agro dicil invcntuin (Matth. xiii , 44). 

CAPUT XXV. — De co quod scripium est in Osee : 
Da illis vciUrem vacuum et ubera arida : morlifiea s€« 
men ventrie ip$orum, ne pariant (Osee ix, 14). Et hxc 
prophctica loculio est utiqnc figiirata. Nam ct ven- 
trem non carncum intelligiint in Evangelio , cuin lc« 
gnnt ; Flununa aquas viva fiueiU de ventre eju$ (Joan. 
vu, 38). Et ubcra quouiain habebat Apostolus , cum 
diceret , Lac vubi$ potum dedi , non e$cam (\ Cor. ni , 
2) : et itcrum , Factu$ $um parvulu$ in medio ve$irum^ 
ianquam $i nutrix foven$ filio$ $uo$ (\The$$. ii , 7). Et 
Galatas ad cariialia declinaiiies iterum parturit, do« 
nec Christus in eis forinctur (Oalai. iv , 19) Et idco 
buic propheticx sentcntix non repiignat quod Adi- 
maiitus posuit ex Evangclio , quod in reeurreciione a 
mortuie^ neque nubeni^ nei;ue uxore$ ducent^ ncque nio* 
rienlur^ $ed $unt ui Angeli Dei (Matth. xxn , 90). Nam 
lioc est uii(|ue quod accipiunt etiam spadones, de qui- 
bus Isaias ioqtiitur : Locum nominaium multo mclia^ 
rem filiorum ei filiarum, nomen atemum dab^ ei$ , in* 
quit (l$ai. uvi , 5). Non ergo istl arbitrentur in solo 
Evangelio tale prcmium promiiti sanctis : ventrcm- 
qiie vacuum et ubera arida et niortificatum semen, ne 
pariant; intelligant de bis esse dictum de quibus dicit 
Apostolus , Sicut enlm lamne$ et Iambre$ * re$iiteruni 
Moysi , $ic et i$ti re$i$tunt veritati , Aominei mente cor^ 
rup/ty reprobi circa fidem : $ed ultra non proficieiU; de» 
nientia enim eorum manife$ta erii omnibue, $icut ei tUo^ 
rum fuit (11 7tm. lu, 8^1 9). Cum ergo ullra non profi- 
dent, lunc habebuiit ventrem vaciium, ei ubera arida, 
et mortificatum semen. In qua sentenlia se isti tan- 
qiiam in speculo dignenttir inspicere. 

CAPUT XXVI. — De eo qiiod scriptamcsi jn Aroog 
propheta : Si fieri poieei ut ambuldnte$ duo iftvh nH- 
tufHe $e agno$eani^ ei Uo$ine preeda ad catulum $uum 

est, vagam etlndilfcrentem : qtio eifam sensu apud lllero- 
ujmam Hi EEech. xvi legitur pustieu Ubido. lo ooocilSo cir* 
thafdj^ensi |i^Uno, cap. 8, Uicilur conmwuo paaiva^ id e» 
indiuerens ; et imdem, cap. 11, pqsdva corpora^ kf est,qu»* 
llbet. 
> sic Mss.'juxla grxeum. Editi vcro, Kambre$. 



Iliil LIBER 

reurt^r ; ii deadet am me aueupe in ierram , n ten- 
duni muieljmiam nne eauta , ut ttt/H/ caphnt ; m daM 
iman tuba in eiwtaU^ ut plebe nan terreaiur : ita etiam 
walvn aliquod in dvitate non perpetralwr, quod Doud" 
uus non faeiet {Anm m, 5-6). Maluni boc loco non 
pcecatam , sed pocnai Inlelligenda eai. Dnplicitcr oniin 
appellatnr malum ; nnam qiiod homofacit, altenim 
quod patttnr : qood facit, peccatom est; qaod patitori 
poena. De poenia crgo loquebatur Proplieta, com hoc 
diccret. Divina enim providentia cuncia moderante 
et gubeniante , iia lionio male facit quod vult , vt 
male paii.iiur qood non Tolt. Sic auiem iati aocusant 
rrophctam ista dicentem , qoasl in fivangeiio non le* 
gerint : Nonne duo paueree am uetmni , ei umts ex 
h($ non cadit in terram sine Patrie vestri voluntate 
{Matth. X , 29) r Ita ergo Deos malum facit, quod non 
ipsi Dco nialom est , sed eis in qoos vindicat. Itaqne 
ipse, quanlum ad se pertinct, bonum facit; quia omue 
iustum bonum est, et josu est illa vindicia. Et ideo 
noii cst contrarium , quod Adlmantus objicit diilssc 
Dominum : Ar6or bona fruetus bonos facit ; mata au- 
tem arbor malos fructus fadt {!d. vii, i7). Quamvis 
enlm malum sit gchenna damnato; justitia tamen Dei 
bona est , ct ipse fructus est ex arbore bona. Ille aa- 
tem roalis peccatorum suorum thesaurizat sibi Iram in 
die ine et revelationis josti judidi Dei , qni reddet 
unicuique secandum opera sua (Rom. iiy 5» 6). 
Quanquam ist» dux arbores manifestissime in simi* 
litudiiic duoruni hominum posits slnt, id est, justi 01 
iiijusli : quia nisi quisque voluiitaiein mutaverit , bo« 
num opcrari non polest. Quod in nostra potcsiate 
csse positum, alio loco docet, ubi ait : Ant faeiu ar- 
borem bonani, et fructum pjus bonum; aut facite arbih 
rem malam , et fructum ejus malum (a). Iliis enim boc 
dicit, qui putabant se bona loqui posse, cum cssenl 
roali , boc cst , bonos fructus facere , cum essent ar- 
bores malac. Sic eniin etsubjuiiglt : Hypocrita , quo- 
modo potestis bona loqui , ctim maii sitis {yaUh, xn , 
S3 , 34 ) ? Mala ergo arbor froctos bonos facere non 
potest : sed ex mala fieri boiia potesi , ot bonos firti- 
etus ferat. Fuinisemm atiqnando tenebroe, inquit Apo- 
stolus; nunc autem luxin Domino. Tanqoam si dice- 
rct, Fulsiis aliquando arbores mal» , et ideo non po- 
teralis tunc nisi malos fructufrfacerc : niini; auiem tux 
in Domino, id est, ct j;im facti arborcs bonae, dato 
fructus bonos ; quod seiiuitur dicens , Sicut fHii tucis 
ambulate : fructus enim tuminis est in omni jmtitia et- 
veritate; probanies quid sit benepladtum Domino {Ephes. 
V, 8i0). Nam et in ipso Evangelii capitoio, si non 
studio malevolentiic fugeret Adimantus , possct ad- 
vertero quomodo dicatur Deus malum ^cere. |bl 
rniin ait Dominos, quod etiam iste commemoravit : 
Omms arbor quas non facit fructus bonos, exddeiur, H 
in ignem mitteiur {Matth. vii , 19). Hacc sunt inaia quse 
Deos fadt, id cst, peocatoribus poenas, quod iii ignem 
roittet arbores , qu« tn malttk perseverantea fieri 
bonse nolueriot , cum hoc ipsis arboribos malum sit. 
Deus autem , ut sa^pe di\i , lion dat fructus malos « 

(a) i ncu^i. , cap. K, n. 4. 

SaKCT. AlMSVST. VIU. .,^. 



UNIJS. 



m 



qnh justituT fractus est vindieta peceati. 

CAPUT XXVII. -~ De 60 qood In Isaia propbcU 
scriptiim est : £^ fmii Deus quifaeio paeem , et etm^ 
stttuo mata (hai. xlv, 7). Etiam boo eadem regiila 
solvitor. Noii cnim reprebendit Adimantos quod di- 
xit Deos, facio paeem; scd quod dixit, eonstituo malM. 
Ciim Paiiliis apostolus b.TC duo similiter uno in loc^ 
eiiam lalius traclaverit dlcens, Vides ergo bouilatem H 
severitatem Dd : m eos qmdem qui eedderuni^ semile^ 
tem; in te autem bonitatemf d permanseris in bonitale: 
alioquin et tu exdderis , ei itti si non permaneerint Im 
incredutitate ^ insereniur. Potensest enimDeus iierum 
inserere iltos {Rom. xi,22 ei 23). Ii| boc sermone apo« 
stolico satls apparet bonitas Dei , secondam qiiaro di« 
xit Isaias, Ego sum Deus qui fado paeem; et severiiat, 
Sfcundum quam dixit , constituo mata. Simol ctian 
ostendit in nosira potestate esse, ot vel inscri bonitate 
ipsius , vel excidi severiuite mcFeamur (n). Non ergo 
c»t Isaiae conlnnriiim EvangcHum, siciit puiai, vel po* 
lius putari ciipit Adimanlus, obi Dominusait:£Mll 
pad/id , quia filii Dd voeabuntur {Matth, v, 9). ¥el ex 
ipsa cnim partc debuit agnoscerc , eiiam Isaiam sclri 
filios Dei esse padficos, quia pcr eum dixil Dcos, E§§ 
sum qui fado pacem, Scd cum iii alia parte ad mato 
iiiielligciuium ocutum flxit, In allera se ipse excasca^ 
vit. Quod 81 veliet alius similiter cncciis diccre bonuro 
c^se Yetns Teslamentam , nbl dicit Deus, Noto nm» 
tem peceatoris , ^Konlttm ut reveriatur et vivat {Exeelu 
xxxni, il); malum auiem csseNovom Tektsimentum» 
obi dicit Cliristus, Ite in ignem anernum , qm prmpanh 
ius est diaboto ei angdis ejus {Uatth, ixv, il) : nonne 
in foveam cadens onines qui sc seqticreiitur, indoclos 
et Scrlpturarum ignaros in imperiiicc cscciiatem gerw 
minante ' malitia secuin paritcr pr.ccipiurel? Qui 
aiitcm oculo pio legit , ct iit Novo Tesiamento invooit 
qiiod isti accusant in Vctere , ct in Vctere qiiod lao^ 
dant in Novo. 

CVPUT XXVIII. — i. De co qood acriplaro est 
in Isaia : Et faetum ett co anuo quo mortuus eU Osias 
reac, vidi Dominum sedentem in hede aitisdma ; ei piena 
efat domus gtorim ipdus^ ei indreumitu Serapkim 
stabani , senas atas habentes , et bims quidem operie- 
banl fadem ipsius, bim$ vero pedes (Ism, n, i et%), Hule 
looo illud opponU Adimantus, quod ail Apostolus : 
Regi autem teecutorum iuvidbili houor ei laus in stecmli 
(I Tiiii. 1, i7). In qua quacstione quxrenduro oil. 
quldeivisum fuerit; vcl in illa vlsioiie Isaic binas ahis 
prxtermiltcrc , quibus volabant Seraphim , dicentet» 
Sanctus, sanctus, sanetus Dondnus Deus saba^Hk : vel 
in Apostoli verbis non totum dicere. Nam ita dteil 
Apoeiolus ! Uegi autem seeculorum inddbiH^ tneorru» , 
ptibili^ soli Deohonoret gloriain saeulaseKulorum, Au 
forte timuit ne Trinltalfs eommemoratio conimemlarel 
Prophetam lectori , et allquid magnum ibi latere sn* 
spiciretur? Ter eiiuii dicitur, Sancius , Mniriiu, loii 
ctus Dombuu Deus sabaoih, In Apostolo autem forte 

i victoriDus Hs. et unas e vaticanis, geminante. Allct 
vaucanus codex , qemnente, oorbeiensis, gettnmmtem. 
(a) I netract , ca,*. ii, n. 4. 

(Sise.J 



nr CONTRA ADIMANTUM MANIGUiEI DISCIPULUM. 



m 



• viilil, (|UOiI si (Iixis8cl , mcorruptibili Deo; responde- 
reiur illi qiiod nunc isiis diciihus : Quid ergo iocor- 

' ruplibili Dco raclura erat gcns lenebrninm, si cum 
'tm pugnare noluisset? Ant si forlc mcndosos codiccs 
Vtegerat , aul isle mondosus est ubi nos ipsnm Adimnn- 
iUjDi legimus, non est diutius do rc dubia disseren- 
dum : scd jain qu:crendum cst quomcdo el Prtipbeta 
dixerit vidissc se Deum in scde nliissima , et aposto- 
liis Pnuhis vcrum dixerit, invisibilcm Deuin. Iiitcrrogo 
llaque isios ulrnm invisibi!i:i po^sint cotispici. Si 
dicunt posse; qiiid ergo cnlnmniaiilur, si Deum invi- 
sibilem Prophela conspcxit? Si aiiiein dicunt non 
possc; ipsi Apostolo poliiis calumnicnlnr , si audent, 
qiii ait : !nvi$ibilia enim Dci^ a con$litutione mundi^ per 
ea quoe facla $unt, intetlecta epn$piciuntur {Rom, i, 20). 
Ipsecnim dixit csse invi$ibHia ; ci ipse rursus dicit, 
eon$piciuntur, Nonne hic coguntur rateri oculis cor- 
porcis csse invisibilin, nicnli vero csse visibilia ? Sic 
igitur ei PropbeU Deum , qui corpomliter invisibilis 
est, non corporaliler, sed s;irilunlilcr vidit. 

S. N»m mulla genera visionis in Scripturis sanctis 
inveniunlnr. Unum, sccundam oculos corporis : sicut 
Tldit Abrab:mi Ires viros stib ilicc Mambrc ( Cene$. 
^Tni, 1), ei Moyses ignem in rubo ( Exod. iii, 2 ), et 
discipuli tnuisnguratum Dominiiin in nionle iiiler 
lloyscn clEliam (Matth. xvii,2, 5) : et cxiera hiijus- 
niodi. Alieram, secnndum . qiiod imaginainur ea quae 
pcr corpus aentimus : nam ct pars ipsa iiostra ciini 
•divinitus assumitur, multa revelaDlur, non pcr oculos 
'corporis, aul aures , aliumve sensum carnalem ; sed 
tamcn his similin, sicut viilil Petrus discum illum 
«ubmitti e ccelo cnm vnriis animalibus {Act. xi, 5, C). 
Ex hoc gencrc cst ctiain ibiud Isaiae, quod impcri- 
lissinte impii repreheiiduni. Nob eiiim Deuin forma 

• corporca rircumtcrminnt . scd quemadmodum figurate, 
'non proprie, mu!tn dicunlur ; itaotiam figurntc mulla 

nionsirantur. Tciliiiin auleni genus visionis esl sc- 
-cundum meniis intuitum, quo intellccta cunspiciun- 
tur verilas atque sapientia : sinc quo gencre illa duo 
quae prius posui, vei iiifructuosa sunl, vci etiam in 
errorem miltunt. Cum cnim ca, qu;e sive corporeis 
i^nsibus, sive illi parti animae quae corporalium re- 
' rumimaginescapit,djvinitusdcmonslraniur,non soluin 
scniiuniur his modis, scd eiinm mente inteiligunlur, 
-tunc est perfecta revelntio. Ex hoc lertio genere cst 
viftio illa qnani roiiimeinomvi , dicentc Aposlolo, Jn- 



eta $unt, intellecta conspiciuntur. Ilacvisione videliir 

Dcus, cum per pielatem fidei et pcr agnitionem Dei 

morum opiimonim corda mundantur. Quid enim pro- 

fuit nnhhnsari regi, qiiod mnnum scribentem ante 

oculos suos in pariele conspexit ? (*.ui visioni qnia 

non poiuit ndjungere nicntis aspeclum, qwerebat ad- 

huc vidcre qiiod vidcriil. Tali aulem acie luminis, qua 

ista intellignnlur , Daiiiel pncditus , mente vidit,qiiod 

ille videmt corpore (Dan. v). Rursus illa parie animi, 

quoe imngines corporum capit, vidit somnium Nabu- 

chodonosor rex : et quoninm non habebat idoneum 

oculum mentis ad melius vidcndum quod videmt , id 

est, ad inlelligcndum qtiod \iderat, idco ad inter- 

pretandum visum suum, aspeclum quxsivit alieniim, 

cjusdcm scilicet Danielit : cui tamen apcricnti nt 

ccrtani accommodaret fidem , etiam ipsum somnium 

ut sibi dicerctur excgil. Dnnicl autem revelantc san- 

cto Dei Spiritu, ct quid ilie vidisset in somnis ea parle 

vidit qua corporum capiuntur imagines, et quid si- 

gnificaret mente conspexit {Id, ii). Non est auiem 

prophcta veri Dei et summi, qui oblata divinitus visa« 

vel solo corpore , vcl etinm illa parie spiriius videt 
qun corporum cnpiuntur imagincs , et mcnlc non vi- 

dcl. Scd picrumque in Scripturis sic posita inveniun- 

tur, quemadinoduin visa sunt, non etiam quemadmo- 

dum inlellccia sunl ; ut mentis visio, in qua loius 

fructus est, exerccndis lectoribus servareliir. Sed ex 

inuitis qiue apcrtc sunt scripla, manifesiatur nobis 

quomodo illa intellexerint , quae sic iii libris posue- 

runt, quomodo figumte illis deraonstmia sunt. Ad 

duo enim genera illa visionis pertinent figurauc de^ 

monstrationcs:ad menlis aulem, idest.ad inteUigen- 

gentiae visionem simplex et propria pertinet revelatio 

remm iiitelleciarum atque ccrtarum. Omnia tamen 

haec gencm mirificis et ineiTabilibus distributionibus 

exhiiiet atque moderatur Spiritus sanctus summae in- 

commiitabilisque sapiemix. Sed isti miscri snnt qui 

calumnianiur Proplietae dicenti quod Deum viderit , 

objicienies aposiolicam senteotiam , ubi invisihrlem 

dixit. Si enim alter objiciat buic aposiolico verbo 

evangelicum verbum, quo Dominus ait, Beati mundi 

corde$ , quoniam ipii Deum videbunt { Mattkm v, 8 } ; 

quomodo rcspondebuni possc invisibilem videri?Ver- 

Ik) enim premunt imperitos, ci quateniis invisibilis 

Deus diclus sit,clsi cognoscunt, cognosci timcnt. 

Tantncst pcrnicics aniinorum,qiii cum vinccre liomi- 



■w$ibHia enim Dei, a con$tiiutione munditperea quwfa'- nen^ volunt , ab errore vincuntur. 



IN SUBSEQDENS OPUS, 

>: Videlib. 2, cap. 2, Retractationum, tonu 1, col. 631, averbis, Liber contra Epistolam Mani- 
,, chsei (a), usque adverba, Unam venim Deum. M. 

{(t) t ibrum hnnc anno 306 aut 397 scri) tiini inteHigimus ex RctraciatioQum serie, in qua post libros ad Simpncianum, 
quos Augustinus in exordio sul cpiscoiams cdidit, proxime collocatur. Porro ex eadcm »!aoidixi Kr islola, cujus ielhic 
|:nnci| ia rcirebendil, rragniciilum repcrics inrra, in libro de Natura Doni, cap. 40, et alia quaedam in libro dc Fide comn 
■ iJaiuciiaeos,capp.5,7 etil. 



8. AURELn AUGUSTIBn 



HIPPONENSIS £PISCOPI 



CONTRAl EPISTOLAM MANICHiEI 

LIBER UNUS W. 

Refellit priores ptnes Epistolae Manfchxi, oslcndens ipsam pro nianiresta quain pollicebalur, el pro ceru cogniiioac, noa* 

nisi inceru el altsurUa delirainenta suis scciaioribus proponere. 



^SSVBBSOIOOV^ 



Dei est volcnlibns ct pctcnlibus donarc quod bonum 
est. 

GAPUT II. — 2. Cau$4B cwr miUu$ agendum eum 
Mamchtai, llli in vos saeviant , qui nesciant cum qoo 
labore verum inTcniainr , et quam difQcile cayean« 
lur errores. nii in tos saeTinnt , qui nesciunt qaam 
rarum et arduum sit camalia pliantnsmat:i piae men- 
tis serenitate superarc. llli in tos saeyiant , qui ne* 
sciuntcum quanta dirflcultale tanetur oculus ioterio* 
ris liominiSy ut possit intueri solem suum : non istom 
quem tos colilis coelesli corpore , oculis carncis eC 
iiominum et pecoruni fulgentem atque radianteini 
sed illnro de qiio scriptum cst per prophctani , Orlni 
e$l milti ju$tii'ue $ol (Malach. it, 2) ; et de qiio dictiim 
esi in ETangdio , Eral lumen verum , quod iUummti 
omnem hominem venientem in hunc mundum {Joan. i» 
9); Illi in tos sacTiant , qui ncsciunl quibus suspiriis 
ei gemitibus flat , ot cx quantulacumque parle postit 
intelligi Deus. Poslreino, illi in tos ssTiant, qui min* 
quam tali errore decepti sunt,quali vos dcceptos 
vident. 

CAPUT 111. — 5. Aii^ia/tiit» quondam manichme* 
Ego auiem qiil diu multnmque jactatus landcni respi- 
cere * potui quid sit llla sinccritas, qiiac sinc iii.inis 
fabulx n^rratione percipitnr ; qui vanas imnginationcs 
aniini mci.Tnriis opinionibus ciToribnsqiic collccfas 
vix miser iiicnii Domino opitulanlc convinccrc ; qui 
me ad deiergcndam caliginem mcniis , tam lardc cle- 
mentissimo medico vocanti blandienliquesub|cci ; qui 
diu flevi, ut incommuLnbilis ct immaculabiris subst.in< 
tia concinentibns divinis Libris sesc mihi persuadcra 
intrinscciis dignarclnr ; qui deniquo omnia illa fig- 
mcnta , qux vos diuiurna consactudliic itnpficatos ct 
consirictos tencnt , el quxsivi curiose, cl aticntc aii- 
divi, et temere crcdidi, et instanter quibiis potui per- 
suasiy et advcrsus alios pertinacitcr animoscque dc< 

ADMOHITIO PT. BE7IE1NCTIN0BUII. 

Ad emcndandum libnim contra F.pistolam Manidiaei contulirous editiones Am. Er. et Lov. cuin antiqnissimo Corbeiena 
oodicc, cum Gcmmeticeusi, Ca^ialiuo, Coloertino, Sorbonioo, victorinis duobus, et duobus vaitcanis, cumque varits lectio* 
nibus quioqne Belgiooruin. 

' Comparavimus prceterea eas omnes editiones initio Rclr. et Confcss., t. ifmemoratas, ^ M« 
(a) Scriitus circiter annuro307. ^ Solaeditio Lov., pcrspteere. 



CAPUT PRIMUM. - i. llaretici $anaudi magi$ 
quam perdendi, Unum verum Dditm omnipotentcm , 
ex quo omnia, per qnem omnia, in quo omnia, el ro« 
gavi et rogo , ut in rerellenda et revincenda hxrcsi 
Tcstra 9 Manichxi , cui el tos fortasse impmdentlus 
qiinm maJiliosius adhaesistis , det mihi mentcm paca- 
tam atque iranquillam, et mngis de vcstra correctione, 
qiiam de subversione cogitantem. Quanquam enim 
Dominus pcr suos servos regna subTcrtat crroris; 
ipsos Limcn homiucs, in quantimi homines sunt, 
emendandos esse poiius , quam pcrdendos jubet. Et 
quidquid divinitus ante illud altimum judicium vindi- 
catur , sive jier improbos sive per justos , sive per 
nescientes sive per scientes, siv^ occulte sive palam ; 
non ad interilum hominum, sed ad medicinam valere 
credcndum est : quain qui rcspuerint , extreino sup- 
plicio praeparantnr. Qunpropter cum in hac univcrtt- 
late rcrum , alia sint quae valcnt ad corporalem vin- 
dictam, sicut ignis, el vcnenum, et morbus, et ca>tera 
hujusmodi ; alia quibus apud seipsum non molestiis 
corporis sui,sed cupidiiatum suarum laqueis animus 
puniatnr, sicnii est damnum, exsilium , orbitas, con- 
tumena , ct his similia ; quxdam vcro nou sint cru- 
ciamenta , sed quasi fomenta et lenimcnLi langiicn- 
tium, ut sunt consolalioncs,cohorLitioncs, dlsputntio- 
iies ; ct qiia:cumque sunt talia : horum omnium qua:- 
dam ctiain per malos nescienies operatur suinma Dci 
justhia, qiixdam autem per scientes bonos. Nosirum 
igitur fuit eligcre et opUre meliora , ut ad vestram 
corrcciionem adilum huberemus , non in Cfinlentione 
ei semulaiiorie et persecutiooibus ; sed mansnetc con- 
solando , bcnevolc cohortando , leniter disputando : 
sical scriptum est, Serimm autem Domini non oportet 
iuigare; $ed mitem e$$e adomne$^ docibilem, patientemf 
in niodeslia eorripientem diver$a $entiente$ (11 Tim. ii , 
24, 25). Nostrum ergo fuit velle lias partcs expetere : 



IfB 



COm.V EMSTOLAM MANICIIiEI, S. AUCUSTI3H 



ilh 



fcndi ; saevire in TO»<Miniiie4»on iMSftuin, qiios sicut 
meipsun) illo tcnipofe » iui nunc Mmo sustinere » el 
tania i^atientia vobiscum agcre , quanta mecum ege- 
runt proximi inei, cura in vcsiro dogmaie raViosus ct 
cxcus crrarem. 

A. Ut antem HicUius miie$eaAi> et non iniiuico ani- 
ino vobisqiic pernicioso miiii adversemini, iilud qiio- 
vis judicc impetrare nie a v^bie operUA^ ut et utra- 
quc parte omnis nrroganlia deponatiir Nemo nostrum 
dicat jam se iiivenissc veriuilem : sic eam quaTnmus, 
qunsi ah iitriMiue nesciaiur. lin eniin diligenier et 
coiiconiilcr (lujeri polerit, si iiuila temcraria pne- 
humptione inyenla et cognita essc crcdatur. Aut si 
;^ioc a vobis impclrarc non possuin, saltem illud con- 
cediie, ut vos lanquam incogniios nancprimuin au- 
dlaiii, iiunc priinum discutiam. Justum pulo essc 
quod postulo : liac sane lcge seivatii , ut vobiscuin 
iion urcin, non conventicnla cclebrein, jiuii Maniclia*i 
nomen accipinm , si non niihi dc oinnibue rcbiis ad 
aalutem nniin;e pcriinentibus siiie u!la caiiginc raiio- 
iiem perspiconm dederitis. 

CAPUT IV. — 5. ArguineulA fidei catholicw. Iii ca- 
tholica eniiii Mcclesia , ut om.tum siiiccrissimam sa- 
^ientiain , ad ciijus coguilioncm pauci spirituules in 
hac viln pcrvcniunt , ut cam cx muiiina quidcm par- 
te , quia liomines suiit , sed tamen sine dubiutione 
eognoscaiit : c iteram qiiippe tiirt>am non intelligeiMii 
vivacitns, scd crcdcndi stmplicitas tutissimam facit : 
ui crgQ linnc omitiam sapieiiliam., quam in fcclesia 
esse catliolica non creditis; miilta sunt alia qnas lii 
ejus gremio me jtistissinic tcneant. Tenet consensio 
l^puloruro atquc geutium : tenet auctoritas miraculis 
4nc)ioata , spe nutrita , cbaritate aucia , Tetnsuie fir- 
inatn * : teoet ab ipsa sedc Pelri aposioli, cui pascen- 
^das oves suas post resorreciionem Doroinas commcn- 
4lavit , usque ad praesentem episcopatum successio 
sacerdotum : tcnct postremo ipsum Catbolic^e no- 
nicn, quod non sine causa inter Um multas hxreses 
sic isu Ecclesia sola obtinuit , ut cum omnes hnpre- 
tici se catbolicos dici velint , qoterenti Umen pere- 
grino alicui , ubi ad Catliolicam convenialur^ nullus 
liaTCticorum vel basilicam soam vel domuni audeat 
ostendere. IsU ergo tot et unU noininis cliristiani 
cliarissima ' vincula recte hominem teiicnt creden- 
icin in catholica Eociesia, etiamsi propter nostrae in- 
tcUigentix larditatem vel vit» meriium verius non- 
4lum se npertissime ostendnt. Apud vos auiem, ubi 
iiiliil librum cst quodme invitct ac teneat, soia pcr- 
sonnt vcritntis polliciutio : qux quidem si Uin ma- 
nircsu inonstratur , ut in dubiuin yenire non pvssit , 
prxponenda est omnibus illis rebos, qoibus in Caiho- 
lica tencor ; si autem Untnmmodo promittiiiir, et noii 
exhibetur , ncmo me movebit ab ea fide quae animiiin 
iiicum tot et Untis Jiexibus cliristianx religioni * 
astringii. 

CAPUT V. — 6. Conlra tilulum KpiitoUs Maukhai, 



> In Corlieieiisi codice, dcest, a»r<ff , velustale. 

^ Ouo Mss., chirissitm. 

^ Am. el ouuics Mss». , retigiofti^t. 



Videnmus igitur quid me doceat Mnnicliasus, et po- 
li^imura Ulum coosideremut RKrum , qnem Fniida- 
mcnli Epistolamdicitis, ubi totum pene qtiod crcditis 
continclur. Ipsa enim nobis illo lempore niiscris 
quaodo leeta est , illuminati dicebauiur a vobis *. 
Ceiie hic kiclpit : Uanichmu apostolui /<•» ChriiH 
provideiuia Dei Patris, Boee sunt talubria verbq , de 
pereimi ac mo [oute, Jam eum boiia patieiitia, si pla- 
cct , attendite qnld qnxrfti»^ Non credo istum e^^se 
aposlolum Christi. Quaeso ne succenscalis , et inalc^ 
dicere incipuitis. Nostis cnim ine statuisse /iiihil a 
vobis prolatum temcre crcdcrc. Quxro ergo qtiis sit 
iste Manicliaeus ? Rcspondebitis : Apostolus Christi. 
Nou credo : quid jam dicas ant facins , non habebis ; 
proiiiiltebas enim scientiam veriutis , et nunc quod 
nescio cogis ut credam. Evangelium mibi rorUsse 
lecturus es, et uide Manichxi persoiiam lenlabis as- 
screrc. Si ergo invenires aliquem, qui Evangelio non- 
dani crcdit , quid faceres diccnti tibi « ^Non crcdo? 
Ego vcro Evangclio iion crederem , nisi me caiboli- 
c.i: Et clesix cummovcret aucturitas. Quibus crgo 
obicuiperavidicentibus, Crede Evangelio; ciireis 
non obte:iipercm dicentibus mihi , NoK credere Ma- 
nichxns? Elige quid teiis. Si dixeris, Crede Calludi- 
cis ; ipsi me moneni iit nuilam fidcm accomroodem 
voIhs : «fnaiHTOpter non possum iilis credcns , uisi tibi 
non crcderc. Si dixeris, Noli Catholicis credere ; non 
rerlc facies per Evangclium me cogere ad Manlctia*! 
fidem , quia ipsi Evangelio Catholicis pnedicantibas 
credidi. Si autem dixeris, Recte credidisii Catholieis 
landaniibus Evangelium ; sed non recle illis credi- 
diftti viiuperantibus Manieliasum : usque adeo me 
siultniu puias , ul nulla rcddiu ratione quod vis cre- 
dani , quod iion vis non credam ? Multo eniin justins 
atque cautius faclo, si Catholicis qiioniam aemrl 
credidi , ad te non transeo, nisi me non credere jiis- 
seris , fied nianifestissime ac aperiissime scirc aliquid 
feceris. Quocirca si mihi rationem redditurus es, di- 
roitte Evangelium. Si «d EvfttigdiNm le lenes , ego 
me ad eos leneam , quibus pnccipienlihus Evangeiio 
credidi ; et his jubentibut lil>i omaiBO non eredam. 
Qnod si forte tn Evangelio ftliqoid apertiadiman de 
Manichaei aposlolata invenire polveris, infirmabis 
mihi Catholiconiffl aocloriuiem , ^i jobenc «I libi 
non credam : qua infirmatft , jam nec Evangelio cre* 
dere potero, qnia per eos illi credideram; iu nihil 
apud me valebii, qoidqnid inde protuleris. Quapro- 
pier si nihil manifestom de Maniohn^i aposiolftlii in 
Evangelio reperitur , Caiholrcis potius credam qaani 
iibi. ^ autem aliquid inde manifesimn pro Mftoickni 
legeria , nec illis, nec tibi : illie, quia de lemilii 
mentili sunt ; tihi aulem , qoift eam scripUirftni nilit 
prolers , eui per iilos credideram , qui mihi mentiti 



> Bdlli Am. et Cr., incliiiali dicebtimust fmen, IjOv., ia- 
ctintid dueebamur a vobis, Duo mss.. uu:liiuili& discebitur a 
nabis. Taudem vetustissimiis rorbeicQSis cndex : tUunanati 
dlcelKunur a vobis. Favet huic lecUo.ii qiuKl inft-a, lu caiiite 
25 \efi\iw dc cadcm Epistola : qf^a fere onunbvs qus a)ma 
vas ilUmunati dicunturt lolet esse noUssinM, 



IT7 LIBEU 

iunt. Sedabsiiul ego Evangelio non credaui. lili 
eniin credcns , nnn tiiveuio qiiomodo |>08sim eiiam 
tibicredere. Apostolorum enlra noroina, qiix ibi le- 
giintur {Uatth. x, 2-i; Mare. lu, 15-19, el Lnc. vi, 
i5-16). uon iuter 8C coniinent nomen llauicliuni. In 
locum autem traditoris Ghristi quis succcsserit , in 
Apostolorum Actibus legimus {Act. i, 2G) : ciii iibro 
nccesse est me credere . si credo Evangelio , quo- 
uiam utramqae Scripturam siniiliter milii cnibolica 
commendat auctoritas. In eodcm eiiani libro de vo- 
caiiona atque aiK>stolatu Pauli vulgatissimam teiicmus 
liistoriam {Id. ix). Lcgc mihi jam, si poies , in Evaii- 
geltu, ubi llanicba.'us npostulus dicius cst; vcl in ali- 
quo allo libro, cui me jam credidisse confitoor. An 
lUiid lecliirus es, ubi Spiritum sanctum pnracletum 
Domittus proiiiisil Aposioiis? De quo loco ylde qiiot 
H qoanu sint , qua; ine rcvocent et deterreanl ne 
llanicbnco credam. 

CAPUT VL — 7. Cur apostolum Chrhti $e icri^ 
9$iriL QuaiTO eiiim , cur epistol» htijus priiicipium 
ftit, Mamckmui apoitolus Jau Cbristi ; et n'«n sit, 
Paracleliis aposlolus Jesu Cbrisii. Si aulcm lulbsua a 
Christo Paracletus Manicbaeum niisit, cur lcgo, Jfo- 
mehm$ apo$tolu$ Juu Ckri$ti: ei non poiius» Mnni- 
eh:riis aposioliis Paracleti T Si dicis Ipsimi esse Cbri- 
sium , qui cst etiam Spiritus sanctus , contradicis 
ipsi Scriplur.-e » ubi Dominus ait , Et alium ParacU" 
tum miuam 9obi$ {Joan. xiv /IG). Si auicm Cbrisli 
nomen ideo recte positum potas , non quia ipse esi 
Cbristus,. qiil ei Paracletus» scd quia ejusdem sunt 
ambo substantiao ; Id est, non quia unus est,scd 
quia unum sunt : polerat et Pnulus dicere , Paulus 
«postolus Dci Patris ; quia dixit Dominus, Ego et 
Pater umm sumu$ {Id. x, 30). Nusqnam boc dicit: 
sed nec quisquam Aposlolornni Patrisse apostolunr 
scribil. Quid sibi ergo vult ista novitas ? Nonne vo- 
bis videiur nescio qiiam redolere fillaciam? Cerie si 
nihil iniercsse arbiiratus cst , cur non varic in aliis 
cpislolb apostolum Christi se nominat ; in aliis , 
Paraclcti? Sed Chrisli semper audivi, quotiescumqiie 
aiidivi : Paracletl aiitem ncc scmel. Quid hoc case 
caiisse arbitramor, nisi qiiin illa superbia, mator 
•mnium bxretloorum, impulrt bomiucm, ut non 
missum se a Paracleto Teilet videri ; sed iia siiscc 
plum, ut ipse Paracletns diceretur? Sieui Jesiis 
Christus hoino, non a Dei Filio, id esi Virtuie ei Sa- 
pieniia Del , per qiiam facia siint omnia. ,. missus est ; 
hcdi ita susreptus seeunduin catholicam ndem, ut 
ipse estel Doi Filiiis , id est, in illo ipso Dei Sapien- 
lin sanaiidis peccaioribus ^ appurvsrel : sic se ille vo- 
liili a Spirito sancio , qnem ChrisUis proniisii , videri 
esse suaeepiiim, ui jam ciim audknus ManicbaMim Spi- 
ritum sanctoro , intelligarous apostolnm Jcsu Chrisii , 
id est, missum a Jesu Cbristo, qul eum se missurum 
esse promisii. Singularis audacia isla , ct incirabilc 
s:icrilegium ! 

' CArUT VIL — 8. Mawcheeu$ Spiritu$ $anctus quo- 
modo crtditm a suis. Scd lameu qu»rO| cum Pacr cl 

' Cf . ct I ov., p€Ctoribu$* CaHigantur ex Aro. ctMss. 



UNUS. 178 

Filiiis et Spiritus sanctus , vobis eiiam confltcnlibus , 
iiondispari naiura copulenlur, curhomincm su cc- 
pium aSpiritu sancio Manichxum, non puiatis lurpc, 
iiatuin ez ulroquc sezu pncdicnre; hominem auietn 
susceptum ab unigenita Sapientia Dei , naium de vir- 
gine crederc forinidaiis? Si caro liumana , si concubi- 
iiis viri , si utcnis mulicris iiou potuit inquinare Spi- 
ritum sanctum ; quomodo poluii uierus virginis in< 
quinarc Dei Sapientiam? Manichxus ergo istc qui do 
s:incto Spirilu et evangelica leciione gloriatur, ne- 
ccsse Cbl vobis coticedat S aut missuni se esse a Spi- 
riiu sancio , aul susccptum. Si missus est , Riraclcti 
sc apostolum dicat ; si susceptus , concedat ci liomi- 
ncm* matrcm quem susccpit unigenitus Filius, si ei 
quoin suscepit Spiriius sanctus concedit ei paircm. 
Credat yirginixnte Mnri;c Vcrbuiu Dei non essc pullu- 
tum , si concubitu parenium suorum Spiriiuni saii- 
cium non potuisse pollui ui credamus hortalur. Quod 
si dixeritis , uon in ulero vel ante uterum , sed jam 
natum Maniebxum a Spiriiu sancto esse susceptum , 
suHicit ut fateamini habuisse camem de viro ei feinina 
procreatam. Cum enim vos non timeaiis viscera ci 
sanguinem Manichxl de humano concubitu venien- 
iein , ei iniestiiia fimo plena , qiia» illa caro gestabat , 
ei bis omnibus noii credatis coiiiaminatum esse Spiri- 
ium saiicium , a quo iltum liominem susccplum esse 
crcdills : cur cgo utcrum virginnlcm cl iiitactn gcni- 
lalla rcforinidom , ct iioii potiiis crcdnm Sapleiitinui 
Dci in ipsis maieriiis visccrilms bomine suscepto iin- 
maculiUim siuceramque mansisse ? Qunproptcr quo- 
itiam si\ c UHSsum » sive suscepium a Paracleio se 
Blanicliaius vester afnrmei, nihil horum poteriiobti- 
ncre : ego jam cautior neque missum eum credOy ne- 
qiie sitsrcpiiim. 

CAPUT VIIL — 9. Festum natali$ ilanichigi. 
Nam quod addidii dicens , protidentia Dei Pairis ; 
qiiid aliud ambivii Jesu Cbristo noniinaio , ciijiis 
sc dicitapostolum, ei Dco Patre,. cujiis providcniia 
missum se dicii a Filio, nisi ui Spiriium sanctuui 
ipsum terlium esse credcrenius? Sic eniin scri« 
bii : Manichceu$ apostolus Je$u Christi providcntia Dei 
Patri$, Spirltus sanetiis nomlnatus nou cst , qui iiia- 
xime dcbuit ab eo nominari , qiii nobis apostolaiiim 
fuum Paraclcti promissione commcndat, ut evnn- 
gclica aucloritate impcritos prcmai. Quod cum a vo- 
bis quseritur , respondetis utique Manichxo aposiolo 
nominato , Spirituro sanctum paracleium noniinnri , 
quia in ipso vcnirc dignaiiis cst. Quxro crgo , sicut 
superius dicebam , quare exhorrcaiis cuin dicii ca- 
tholica Ecclesla , eum in quo veiiii divina Snpientia , 
iiatun esse de virgine : ciim vos cum in qiio Siuriiuiu 
sancium venisse pnciiicniis, natuin dc feinina ▼irc 
mixta nibil horroaiis. Qiiid crgo aliud suspiccr ne- 
scio, nisi quia iste Manich.nRiis, qui perCbrisll no- 
men ad impcrilonim aniinos aditiiin qurrrii , prc 
Chrislo ipso sc coli voluit. Il(»c unde conjiciaiii , bro- 
vitcr dicam. Ciiui s.cpe a vubis qiurrercm ilio tcm- 

* Ediii, nccesse est ut notfh eoneednt. vss. vcro, mce$$k 
e$t votfis concedal. 

* sic iiKrliores \lss. Editl vorOb Affniitf. 



179 



CONTRA EPISTOLAM MANICniCI, S. AUGLSTINI 



m 



pore quo vos nndicbam, qux causa esset quod Pascha 
Domiui plcruniquc nulla , interdum a paucis lepidis- 
sima cclc^brilnte frequeiitarelur , nullis vigiliis , nullo 
prolixiore jejuiiiu iiidicto Auditoribuis, iiullo dcniquc 
festiviore apparatu ; cum vcslnim bcmn (a), id csi , 
dhm quo Manichxus occisus cst , quiuque gradibus 
Intilructo tribiinali et pretiosis tinieis ndornato , ac in 
promptu posito et objecto adorantibus , magnis ho- 
noribus proscqiiamini : boc ergo cum qunTercm , 
rcspondebalur cjns dicm pnssionis cclcbrandum esse 
qui vere passus esset ; Cbrlstuin aulcm qui iiatus 
non esset , ncquc vernni , scd simulatam carncm bu- 
manls oculis ostcndisset, non pertulisse , sed finxisse 
passionem. Quis non iitgcmiscat , homincs qui se 
diristianos dici voltint , riinerc ne polluatur veritas 
d(.' virginis ulcro , ct de niendacio non timcrc ? Sed 
ui nd rem rcdeam, quis non suspicelur, cum diligeu- 
ler attendcrit , idco negari a Manichseo Christum na- 
tum esse de feinina , et humanum corpus habuisse , 
ne passio ejus , quod totius jam orbis flestissimam 
tempus esi , ab eis qui sibi credidissent ceiebraretur, 
el non tanta devotione diem mortis suae desiderata 
solemnitas honoraret ? Hoc enim nobis erat in iila 
bematis cclehritate gratissimiim » quod per Pascha 
frequentabatur ' : quoniam vehementius desldcraba- 
mus illum diem fcstum , subirncto alio qui solcbat 
esse dulcissimus. 

CAPUT IX. — 10. Sprilui smictui quando mis$u$, 
Fortasse dieas mibi : Quando crgo venit a Domino 
promissus Paracictus ? Ilic ego si iioii habercm aliud 
quod crederem , facilius eum adluic vcnturuin cx- 
tpectarem , quam per Maniclixmn venisse coiicede- 
rem. Nunc vero cum iii Actibus Apostoloruni mani* 
fiestissime sancti Spiritus pranlicetur adventus , quae 
Bie necessilas cogit h.crcticis tam periculose et tam 
llMsile crcdcre ? Iii libro eniin memorato sic scriptum 
« est : Prwwm qwdem sermonem fecimus ' de omnibus, 
Theophile , qua cospil Jesus facere et docere in die 
^ua Apostobs elegil per Spirititm sanctum , el pnBce-^ 
pjl prwdicare Evangetium. Quibus prasbuit se vivum 
post passionem m multis argumcntis dierum , visus est 
m per dies quadraginta , et docens de regno Dei , et 
qnomodo convcrsatus sit cum illis , et prceceperit ett * 
ne discedereni ab Jerosohjmis , sed sustinerent poiHci-' 
tationem Patris , quam audislis , mqidt , ex ore meo, 
Quoniam Joannes qnidem bapti%avit aqua , vos autem 
Spiritu sancto incipietis baptizari : quem et accepturi 
estis non post uiultos dies istas usque ad Ptntecoslen, 
lUi qmdem cum miissent, interrogabant eum, dicentes : 
Donnne , si hoc in tempore reprofsentaberis , et quando 
regnum Israel ^. Itle autemdint : Nemo potesl cognos- 
cere tempus , quod Pater poeuit in sua potestate; sed 
aecipietis viriutem Spiritut sancti supervenientem in 
ros , et eriiis mihi tesles apud Jerusalem , et in tota 
Juiima et Samaria, et usqne in tohim ternm ( \ct. i, 8). 

« In l!ss , quod pro Pascha freqnetUabiitnr. 

• Ai.ud Kr. Lugd. vcn. Lov., fed. M. 

* Ai.ud Lujjd. vctt. Lov., conversatvsest cumtUiSjetproi' 

eeini eis. M. . . , . 

V Ai;iid F.r. Lugd., reprfl?«c«(a6« regnm israel? vpn., 

:4i i.^«fli W est. fpradus. 



Cccc habes ubi commemoravit disclpiilos potliciUtiO' 
nls paternx , qiiam ex ore ejus audicrant de Spirita 
snncto venturo. Niinc videamus qiinndo sil missus ^ 
Paulo post enim scquiiur, et dicit : In iUo temporet 
quo suppletus esl dies Pentecostes, fuerunt omnes eaden». 
animatione simul in unum : et factus est subito de eeeh 
sontis, qnasi ferretur /tatus vehemens, et impievit totum 
illum loenm in quo erant sedentes ; et visas mnt iUis 
iingucB divisce quasi iguis^ qui et insedit super unum^ 
quemqne illvrmn. Et inipleti sunt omnes Spiritu sancto, 
et co^perunt loqui linguis , quomodo Spiritui dabat eis 
pronuntiare, Jerosolymis aulem fuerunt habitantes 
Judmi homines ex omni natione qum est svb /:mlo. Et 
cum facta, esset vox^ coliecta est turba, et confusa est; 
quoniam audiebat unusquisque siio sermone et suis /m- 
guis ioquentes cos. Stupebant autem et mirabantur^ ad 
invicem dicentes : Sounc omnes qui ioqftuntur, natione 
tunt Galilisi ? Et quomodo agnoscimus in iilis sermo- 
nem in quo nati sumus? Parthi , Medi, Etamita ^ et 
qui inhabitant Mesopotanuam , Anneniam et Cappado^ 
eiam , Pontum , Asiam , Phrygiam et Pamphgliam , 
jEgyptum et regiones Africm * , qum est ad Cyrenen ; 
et qui advenerant Romani.etJudmi^ et incotm^^ et Cre- 
tes , et Arabes , audiebant ioquentes iUos suis iinguis 
magnalia Dei. Stupebant autem , et hmtitabant ob id 
quod factum est, dieentes : Quidnam hoc vuU es$e tAiii 
autem irridebant , dicentes : Hi mu$to onme$ oneraU 
$unt {Act. u , 4-i3). Ecce ubi venit Spiritns sanctus : 
quid vuliis amp!ius? Si Scripttiris credcndum est, 
cur non bis poiius credam , qax robusiissima aucto« 
ritate firmal:c sunt ; qurc ciim ipso Evangelio , ubi 
-promissum Spiritum saiictum pariler credimiis , in- 
nolescere populis et commendari posteris prsedicari- 
que merueruui ? IIos crgo Actus Aposiolomm Evan- 
gelio pari auctoritatc conjunctos cimi lcgo, Invenio 
non .<;oIiiin esfc proinissum illii veris Aposlolis sau- 
ctum Spiritum, sed etiaro lam manifcsie missuni, ut 
nullus de hae re locus relinqiiereiiir erroribus. 

CAPUT X. — il. Spiritu$ $anctu$ bi$ datu$. Glnri- 
ficatio enim Domiiii nostri apud bcimilies, resurreciio 
est a niortuis, ct iii coRiura ascciisio. Scriptum est 
aiitein in Evangclio xara ia»«w«2v : Spiritu$ aulem non- 
dum erat datus, quia Je$u$ nondum erat ciarificatii$ 
(Joan. VII, 39). Si ergo propierea nondiim erat daiu«:, 
quia Jesus nondum erat cbrificatus, ckiriiicalo Josii 
neccssario slatim dalus est. Et propter ipsam geiiiinam 
clarificationem , secundum hominem et secunduni 
Deuui, bis etiam datiis est Spiritus sanelus : semel, 
po?lquam resurrcxit a inortuis, cuni iiisullljivit iti 
iacieui disoipulorutn, dicens, Accipiie Spiritum Sai:^ 
tum (Id. XX, 22). Et iteruni, postquam ascendit in 
coelum, decem dicbus iransactis : qui numerus per- 
fectionem significat ; cuin septenario numero, quo 
condita iiniversa consistunt, additur Trinitas condi- 
toris. De quibus rcbus inter spirituales viros pi« 
cautcfiuc iiiulta irnclaittur. S<*d ego a proposito non 

prassentabi$ reqnum israet ? M. 
> Sic ^tss. Edill auteiu, et regioncm tfiitm* 
* I|39*, et Judmi incotmi oinisso ri. 



Itf 



LIBCR 



recedam : tuscepi enim prius Tobiscum sic agere, ui 
noh ego tos doceam , quod superhum forusse arbi- 
traroini ; sed lanquam ipse a vobis diseere studeam , 
quod nov«^m annis non polui. Quapropler habeo qui- 
bus Lilteris credam de advenlu Spirilus sancli , qui- 
bus me credere si prohibetis , ne temere credam 
quod nescio ; sic enim soletis monerc ; multo minus 
Tesiris ' litteris credam. Quare, aut omues liliros ' 
aiirerle de medio , et dispulando pandite veritatem , 
de qua diibitarc non possim : aui tales proferte libros, 
quibus Don inilii cuni arroganlia impbnatur quod 
credam,sed exhibeatursine fraude quod d/bcam. For- 
tasse , inqiiis , el hxc epistola lalis est. Nolo crgo 
in ejus liinine ultcrius immorari : inleriora vidca- 
mus. 

CAPUT XI. — 12. VerilatempoUicetur ManhhcsH$, 
n<m exhtbel, — UtBCtunl^ inquit, talubria verba, ex ^ye- 
renni ac vho fonte; quas qui audieril^ et eisdem pri- 
mum credidcrit , detnde quoi insinuant ctistodierit , 
nunquam erit morti obnoxius , verum tetema et gioriosa 
vila fruetur. Nam profecto beattis est judicandus , qui 
hac divina instructus cognitione fuerit , per qnum 
liberatus in sempiterna vita permanebit. Et bxc , ul 
vid< tis , pollicilalio est , nondum exhibitio veriialis : 
ct vos qnoque animadvertere fhcillime potestis, isto 
yelamine quosribet errores fucari posse, ot impcrito- 
rtim ammis per ornatam janu.im latenter Irrepanl. 
Srenim diceret: Itrcc suiit pcstifera verba, ex vene- 
uoso fonte ; quae qui audierit, ct eisdcm primom cre- 
diderlt , deinde quoe insiituant custodierit ; nunqiiam 
erit viKc restituendus , verum poenali ct .Tnininosa 
niorte anicielur (nam profccto miser est judicandus, 
qui hac infenia implicatus impcrilia fiieril, per qiiani 
demcrsus in sempiiernis cruciatibus pennancbii ) ; si 
ergo hoc diccrct , vcrum diceret : sed iihro huic non 
sohim niillum conciliaret lectorem; sed omncs in 
qiiorum mnnus incidisset, in maxima odia concilatct. 
Quamo! rom ad consequcntia transeamiis , ncc los 
Ista dccipiant quie possunt esse boitis et iiialis , 
doclis el indoclts verba communia. Quid crgo sc- 
qiiiiiirf 

43. PcfX , inquit , Dd invisibilis, et veritatis noti- 
tia sit cum fratribus sauctis et charissimiSf qui ntanda- 
tis coetestibus credunt pariter aU(ue deserviunt. Ila sil , 
ut dicit. Nam et ista benigna et accepiissima oi^tatio 
esi. Tantam menilnerimus hxc et a bonis docioriints 
et a-deceptoribus dici possc. Itaquc si nulla nisi talia 
diceret , omnibus legendum et amplcctendum esse 
concederem. Nec illa quoe adhuc sequuntur, impro- 
baverim : adjungit enim, Sed et dextera iuminis tnea» 
tur et eripiat vos ab omni incursatione maligna * , e( a 
iaqueis mundi. Et omnino quidquid in hujus epi- 
stnlnQ principio scriptiim est , doiiec vcnjatur ad 
causani , nolo reprchendere , ne in^ rebtis nii- 
iioribtts ninltuiu r.pcrse consumatur. Jam ergo 
evidcMitissintam pollicilationem hominis vidcamus. 
' CAPUT XII. — 14. Deliramenta 3Ianicha:i, Prx- 

• Fdiii , aut vestros iibros omnes. Abcsl , vestros , a Mss. 
^ Gorbeicusts codex^ ab mnni incursione maUg/uL 



UNLS. m 

tium ante mundi constitmionem eommissum, — De eo 
igitur^ inquit, frater ditectisdme PaUici\ de quo mihi 
ngnificasli^ dicens, Nosse te cupere cujusmodi sic nati* 
vitas Adce et Evas^ utrum verbo iint iidem prolaii^ im 
primogeniti ex corpore : respondebitur tibi ut congruk» 
Numque de his a plerisque, in variis scripturis retatio» 
nibusque* dissimili modo insertum atque comnumora" 
tum est. Quapropter vet itas istius rei ut sese habel ab 
universis fere genlibus ignoratur^ et ab omnibtu qui 
etiam de hoc diu mnltumque disputarunt. Si enim iUis 
super Adw et Evm generatione provenisset manifesto 
cognoscere^ nunquam corruptioni et morti siU>Jacerent. 
llanifestam crgo cogniiionem Itojns rei nobis pollice- 
tur, ne corruplioni ac morti subjiciamur. Et si adbuc 
parum est, vidc quid sequatur : Necessario ergo^ fn- 
quit, ptura sunt ante commemoranda^ ut ad istud my- 
sierrum sine ulla possii ambiguitate perveniri. lloc est 
quod dicebam, sic mihi demonstrari debcre verici- 
tcni, ni ad eamd^m sine ulla aitibTgaitaie perveniam. 
Qiiod si ipse non polliccrclur, mc tamen h:)C ex!i- 
gerc et flagttare oportebat, ul lanta mercedc c6- 
gnitronis evidcntlssimae atqnc certissimae ex catho- 
lico clirisliano quibuslibct coniradicenlibus niaoi- 
cliasum me licri iion puderet. Jaui igitiir audiamii» 
quid aflcrat. 

45. Vnde n tibi videtur, inquit, ausculiq. prius quti 
fuerint ante constitutionem mundit et quo pacto pree- 
tium sit agitatum^ ut possis tuminis sejungere naturam 
ac tenebrarum. Jam incredibilia et falsa omnino pro- 
posuit. Quis cnim crcdal ante constitutiotictii muudi 
ullum prxlittm fuisse conimissum ? £t tamen si est 
credibile, modo nos non credere, sed cognoscere ve- x^ 
nimus. Nam qui dicit Pcrsas et Scythas an(c miiUot 
annos secum bellasse, rem dicil credibilem; eam 
tamen qitam vel anditam vcl lcctam possuinus cr€- 
dcre, non expertam comprehensamque cognoscere. 
Cum ergo Istuni rcpudiarem, si tale aliquid diceret ; 
non eitim ca promisit, qo^e cogeret credt.Tey sed quas 
posscm siiie ulla ambiguitate cognosccre : quoioodo 
eiitn non repudiabo, qnando non modo incerla dicit, 
sed etiatn incredibilia ? Sed quid ? si aii(|uibus ratio- 
nibiis ea perspicua et cogniia faciel? Attdiainus ergo, 
8i possumus, cum tota patienlia cl lenitnte quod 
sequitur. 

CAPUT XIII.— 46. Duce substantiie contrariw. Re- 
gnum iuminis. Incerta pro certis tradi a Manicheeo» — 
' Heec quippe, inquit, m exordio fuerunt^ dua substan^ 
a sese divism. Et iuminis quidem imperium tenebat Deus 
Pater, in sua sancta stirpe perpeluus^ in virUtte ma 
gtiificus^ natura ipsa verus, a^iernitate propria semper 
exsuitans, ttonttnens* apud se sapientiam et sensus 
vitates : per quos^ eiiam duodeeim membra iundnis 
siti comprehendity regni videiicet proprii divitia% of- 
fluentes. In unoquoque autem nr.embrorujtn tjus surl 

« Edttl, ditectissimeaudisti. veiuscodex Corbeiunsis atiu. 
mille annos scriptus, looo, afdisH^hsihei^ PaUici : forte no- 
meo illius aii B|)istoIam dedlt {i^aiiicha^us. 

• Am. et plnres Mss., r&velatiombusque. 

» slc Mss. Editl vcro, wtendlnle propria exsttUimfy s. m* 
per continens, ctc. 

* KonnuUl Mssi., per qufmu 



183 



CONTRA EPISTOLVM MAXlCUiEr, 



«4 



neondita mVia innumirabHium et itiunensorum the- 
iourorum. Ipu vero Paler in iua lavde pratcipuus^ 
magnitudlne incomffrehentibm$ , eopulata babet tibi 
beula et gloriosa wcula^ neque numero, neque proUii- 
tale testimanda^ cum quibu$ idem $anctu$ atque iUu$tri$ 
Paier et genitor degit, nullo in regni$ ejut insigmbu$ 
aui indigenle aul infirmo eon$tituto. Jta autem fundata 
$uni €jn$dem $plendidi$ttma regna $upra lucidam et 
beatam terram^ ut a nullo unquam aut moveri aul eon- 
cuti po$sint. 

17. Hxc milii unde probnturus csl, aut hacc ipse 
uode cogiiovit? Noli me ierrere Paracleti nomine. 
rrimo, quia non crederc incognita, sed certa cogno- 
seere accessi, a vobis ipsis Tactus timidior. Tos enim 
Dostis, temere credentlbus quam vehementer insul- 
tare soleatis : pResertim cuni ipse, qui jam ccepit 
incerta narrare, plenam ac flrmam 'scientiam paulo 
aule promlserit. 

CAPUT XIV. — Pollicebatur rerum eertarum co- 
gmtionem^ ei imperat incertarum fidem. Deinde, quo- 
iiiam si mihi fides imperanda est« magis me tenerel 
illa Scriptura, ubi lego, venisse Spiritum sanctum, et 
Apostolos inspirasse {Act. ii, 1-4)» quibus eum Domi- 
iius se missurum esse promiscrat {Joan. xiv, 16, 26). 
Qu.ipropter, aut ea quse dicit, proba mibi vera esso, 
ut ostendaa qux non pnssum credere ; ant eum qui 
dicity proba mlhi Spiritum snnclnm essc, ut credam 
quae non potes osteiidcrc. Ego namque catholicam 
lidcm profiteor, et pcr iilam me ad certam scicnliam 
penrciitnrum csse prx^siimo : tii vcro, qiit lideiii 
iiienm labefaclare conaris, cerlam scientiam trade» 
si potes; ut Id quod credidi, temere me credidisse 
convir.cas. Duo sunt qnx mihi profers : unum cum 
tiicis Spiritum sanctum csse qui loquitur ; et aUerura, 
«<im dicis manifcsta csse quae loquiiur. Utrumqueabs (6 
fineulladubitntionecognosccre debui : scd non sum 
avarus; unum horum doce. Ostende hync esseSpiritum 
sanctnm , et credam vera esse quae dicit, eiiamsi ne- 
Kciain : aut ostende vcra esse qu.x dlcity et credam Spiri* 
tum saiictum essc, etiamsi ncsciam. Niimquid xquius 
autbenevolentius teciim agi poicst? Sed tu nec hoc nec 
illud vales ostendere. Nihil aliud elegisti » nisi laudare 
quod credis, et Irridere qiiod credo. Cum igitur etiam 
ego vicissim laiidaTcro quod credo, et quodcredis 
irribcro; qiiid putas nobis csse jiidicaudum/quidve 
faciendumy nisi ut eos rdinquamus, qui nos invitant 
certa cognosccrc, et posica impcrant ut incoTta cre- 
dnmiis ; et eos sequamur, qui nos inviiaiit prius cre- 
dcrc, quod uoiidum valeinus intuen, ut ipsa (ide va- 
lcntiores fncti, quod crediiuiis intenigera mereamur, 
111)11 jam lioniinibus, scd ipso Deo intrinsecus men- 
leni itoslnim illuininante atque firmante? 

48« £i quoniam quxsivi undc mihi probei, nunc 
qimTO unde ipse cognoverit. Si dicit sibi esse reve- 
laiiini a Spiritu sancto, suamqiie meotem diviniius 
illustraiam, ut ea qux 4licit, certa el manifesta co- 
giir«reret ; ipse signiGcat quid iiitersit inter cogno- 
scere ot crederc. Ipse enim cognosdt» cui apertissime 
i»(:t iiionsirantur : eis autem qiiibus hxc narrat, noa 



cognitioncm insinuat, sed credulitatem suadet. Cul 
quisquis tomere consenserit, Manieh.Tus efBciUir; 
non certa cognoscendo, sed incerta credendo; qulee 
nos imperitos adolesccntulos aliquando decepit. De 
buit ergo non nobis polliceri scieotiaro, neque mani*' 
festam coguitioncm, neque ad id quod quaeritiir,siQe 
uDa ambiguitate perventionem ; sed dicere pntios 
sibi ista esse monstrata, illos autem quibut narnmtQr 
credere sibi debere quae nesciunt. Sed si hoe dicereC, 
quis noii ei responderet, Si ergo incognita crcditurot 
siim, cur Don ea potius credam, quse jam consensione 
doctorum indoctorum<{ue celebrantur, cl per omoes 
populos gravissima auctoritate firmata sunt? Hoc iUe 
inetuens ne sibi dicerctur, offundit nehiilas imperitia; 
priroum pollicens rerum certanim cognitionero, et 
postea incertarum imperans fidcm. Ciii lamen si hoc 
dicaiiir, ut saltem vel sibi haec doceat esse monstrata, 
similiter dcficit , et hoc quoqiie ut credamus juiiet. 
Quis ferat tantam fnllacinm tantamque siiperbiam t 

CAPUT XV. — t9. Non $oium inceria, $ed etiam 
fal$a e$$e quas tradit. Deiiramentmn de terra ei genie 
ienebrarum jnxta latu$ terrm $anctm ae eukeianliw Ihi. 
Confutatur primo, quia naturm Dei parte$ ei tatera 
tribuit tanquam $ua mole per locorum epatia di^tenda' 
tur. Quid, si non soluin incerta, sed etiani falsa esse 
quae dicil, Dco et Domino nostro roihi opitulante 
monsiravero? Quid iurelicius ista soperstitiono in- 
Tcniri potcsl, quse non modo non exhibct scieiitlnm 
qoam proinillii aiqtie vcritiiiem, sed ea dicit quae 
vehemeiiler suiu scieiiti:c vcritaliquecootraria? Quod 
in sequentibus manifestius apparebit. Ita enim dicit : 
Juxta unam vero pariem ae latu$ iUM$iri$ iUiu^ ae 
$anctm terrm erai tenebrarum terra profunda et jin- 
men$a magnitudine, in qua fiabitabant^ ignea corpora^ 
genera $ctticet pestifera, Uie infinitm tenebrmf ex ea- 
dem manantee natura inm$timabile$, cum propriii feti~ 
bu$ : ultra qua$ erant aqum ccenoem ac turbidm eum 
$ui$ inliabitatoribu$ ; quarum inlerius venti horribitee 
ac vehemente$ cum $uo principe ei genitoribu^. Rur$um 
regio ignea ei corruptibilie cum $ui$ ducibu$ ei wUio" 
nibus. Pari more introreum qen$ caligini$ ac fumi ptena, 
in qua ntorcbatur immnmt princep$ omnium ei dux, 
haben$ drca $e innumerabiU$ principe$t quorum om» 
nium ip$e erai men$ atque origo : ha^qne fnerunt naiurm 
quinque terrm peetiferm. 

20. Si aerium vel ctinin aetlieriiim corpus dicercl 
csse oaturam Dci, profccto irridcretur ab omnibos, 
qui sapientiae veriiatisque iiaiumin per nulla locoruu 
spntia distentam atque difTiisnni, sine ulla mole iM- 
giiain et inagnificam, nec in pnrte minorero, et \r, 
parte majorem, sed per omnia aiqiialem summo Pa- 
tri, nec aliiid habentem hic et alind alibi, sed ubique 
iiiiegram, ubique praeseiitem qiinlicumque acie jam 
serenioris nientis intueri valent. 

CAPUT XVI. — Animam ip$am, etn mutabiHe $it, 
per $paiia (oeorum non di$teridi. Nam tota $entit in 
eingulis partibu$ corporie. Sed quid dicam de veritnte 
atque sapientia, quae omiics anira.x poicntins siipenii; 

* Filili, habiiant. Al Mss., haHt::bimt. 



m LIBEE 

CMU ipHius aiiiina nalura quac muUbilit inTeniiur, 
Dvllo uiodo locorum s^iia quadam moie sua occu- 
pelt ()uidquid enim qualii)et crassiiudine esi*, non 
poleal nisi minui per parles, habendo aliud liic ec 
armd alibi. Minor esi enim digilus quam iou manns; 
et minor est digitus unus quam duo ; ei alibi esl isio 
digiUis» alibi ille,jilibi cxicra manus. Quod non so- 
lum in Biolibus corporum articulaiis * videmus : sed 
eliam leme pars isu non esi ibi u]>i illa, quia suum 
iocum quxque obiinei : ei pars humoris minor mi- 
nore, et major majore locoest; ei alia parsesi circa 
fnndum» alia circa oras poculi. Similiter aeris pariea 
loos quaeque implent locos ; nec fleri poiesi ui aer 
qno impleiur haec domus, siinul sectim in eadein donio 
habere possit eliam illum aerem quem Ticini habent : 
hicisque ipsius alia pars inrunditiir per hanc fene- 
atram, alia per illam ; ei major per majorem, per 
minorem autem minor. Nec omuino potesi esse ati- 
qood corpus, siTe ccalesie sItc terrestre, sive aerium 
•ire bumidum, quod non minus sii in parie quain in 
loio : neque ullo modo possii iii loco hujus pariia 
simui habere aliam pariem ; sed aliud hic et aliud 
alibi liabens per qiia^lil)ei spaiia locoruin distanii eC 
diTidua, vel potius, ut iia dicam, seclili.mole disien- 
ditur. Animse Tero natnra, etiamsi non illa ejus po- 
leniia considereiur qua intelligit vcritaleiUy sed illa 
infcrior qua coiiiinei corpus et sentii in corpore; 
nullo modo invcniinr locoruin spatiis aiiqiia mole 
distendi. Nain singiilis sui corporis pariiculis toU 
prcsto est, cum loia scniit in singulis : ned minor 
pars ejiis in digito est , et mojor in brachio, sicut 
ipse digitus brachio niinor esi ; sed ubique tanU est, 
quia uliique loU esi. Cum enim Ungitiir digitus, non 
per lolum corpus sentit, et Umen lou sentil. Toiain 
eniin tactus ille non laiet ; quod non ficret, nisi ioU 
presio esset. Nec sic tou prxsto esi, cum langitur 
digilus el sentii in digiio, ut cxlerum deserai corpus, 
ei sese ad unum illum locum in quo scnlii nggtnine- 
rei.Sed cum toU seniit iii digilo maiius,si n!ius locus 
lang.itur in pcde, nec ilu dcsiiiii ioU seiiliro : atqiie 
iU in siiigulis disiantibiis locis iota siiiiut adesl, non 
unum descrens ut in attero tota sil, neque iu utrum- 
que tencns ut atiain pariem hic liabeat,ei alibi aliam; 
sed sufficiens exhiberc se singiilis locis simul ioUm, 
quoniam toU sentit in singulis, saiis osicndii se lo- * 
corum spatiis non ieiieri. 

CAPUT XVII.— Memaria capit maximorum locorum 
magine*, Quid, si ejus memoriam cogitcmus, non re- 
riim intclligibilium, scd hanim corporearum quam et 
bcstix habere scntiuntur ( nam ei per loca noU sine 
errore jomenia perguni, ei cubilia sua * besiiie repe- 
lunt , et cancs dominorum suorum corpora recogno- 
scuni» el dormientea plerumque immurmnrant , et in 
iairaium aliquando erumpunt, quod nutlo modo pos- 
scni nisi in eorum memoria Tisarum rerum tcI per 
eorpus iiicumque sensanim Tcrsarentur imngines); 

« ila vss. Al editi, crassiUtdhic di leitdilur, 

• l-uliii , in mdHUbus corporwn aitici:lis. casUganlur 
Mixilio vetcris manusjrii ti (X)rbeieiii»is. 

• Idili» et cnticula sua, castigantur cx iiiauttscri|)tis. 



UNUS. iM 

qnis digne cogitct» uhi capiantor iaus imagines. obi 
gestentur, vei ubi formeniur? Si enim non posseiU» 
essemajores quam nostri corporis quaniius tenet , 
dicerei aliquis , intra ipsa sui corporis spaiia quihua 
et illa coiidudiiur, lias imagines animam Ogurare aU' 
qiie servare. Nunc verocum pcreiigiiani terne parlen 
occupei corpus, immensarum rcgionum et cosli ae 
icrrae imngines animus TolTit, quibus caterTatim dia- 
cedentibus ac succedeniibus non fii angusius : atque 
hinc se ostcndii non diifusum esse per locos , qiiia 
maxiinorum locorum imngiuibus iion ipiasi capitur, 
sed potius eas capil; non sinu aliquo, sed vi poten- 
tiaque ineifabili , qua ncei eis et addere qiiodlibei et 
deirahere, et in angusium eas coniraherc, ei per im- 
mensn expandere, ei ordinare ot Tclii, ct perturbare, 
et multiplicare , et ad pauciutcm singularitaicmTe 
rcdlgcre. 

CAPUT XYlIf. — Intelligendi potentia de rerum v^ 
riJalc deque ipsa cogitatione jttdicat. Quid jam de illa 
loquar potentia, qua inielligitur Tcriias, qiia istis ipsis 
qu» de corporis sensu hnusiu! figuraiilur, iinaginibus 
sese pro Tcriute opponenlibus magna TiTnciUic re- 
sistitur? Qua Tidelur aliam, Tcrbi gratia, Tcram csse 
Carthnginem, aliam qiiam cogiuns fingit , el pro sup 
arbiirio iola facilitaie commuUt : ex eadepi Tenire 
faciliute innumcrabiles mundos, In quibus Eplcurl 
cogiutio innumerabilitcr pcregrinala esi : et, no 
muiia consecter, ex eadem venire facililale isiaai 
4crram liicis per spaiia infiniia diffusain , ei qiiiiiqjie 
antra gentis tcncbrarum cum habilatoribus suis , in 
quibiis Manichxi phaiitasmaU vcrilalis sibi nomen 
ausa suni usurpare. Quid est ergo haec potcnlia quas 
isU discemil? Profcclo qiianUcumqnc sil, et his 
omnibus major est , ei sinc ulla uti rcrum imagina- 
tione cogitatur. Uuic invcni spatia, sl poies; hane 
diffunde per locos, hanc infiniix molis tumore disien- 
de. Profecio si bcne cogitns, non potes. Quidquid 
enim libi Ule occurrerii, jndicas ipsa cogitatione 
secari posse pcr parlcs , facisque ibi aliam pariem 
minorcm, aliain majorcm, qiiantum ptacei ; illud au- 
tcm ipsum qno Isu judicas , cernia esse supra ista , 
non toci altiiudine, sed poientix digniiate. 

CAPUT XIX. —21. Si anima per locos non exfM- 
ditur, mutto minus Deus. Qunre, si animain toties 
' mutabilem, slve variariim ToIunUtum turl», sive af- 
fectibos pro rerum copia vcl inopin sese flecientibus, 
sive ipsis innumerabilibos ludis phanUsmatum , sive 
oblivione ei memoria , sItc doctrina ei imperiiia; sl 
ergb anlmam, ut dixi , his aique hujuimodi motioui- 
bus toiies niuUbilem, sentis non diffuiidi exiendiqoe 
per locos, sed omnia Ulia spatia poteniiae TiTnciuie 
superare : quid de ipso Deo cogiundum aui exisil- 
mandum est, qui supra omnes railonales mcnics io* 
concussus atque incommntabilis mancns, iribuii quoA 
ciiique iribtiendum esi? Qficin facilius eloqui audel 
anima, quam videre : et qucm tanto miiius eloqoiiur, 
qiianio sincevius vidcre potucrli. Qui Umen si , iif 
Manichaeonim plinnlasinau pcrsircpiint , locorum es 
unn paric deierniinato, cx nliis Immenso spniio ten- 



w 



CONTRA EPISTOLAM MANICIIiEI, S. AUGUSTINl 



ISS 



dorctur : quanlaclibel in eo parliculuB, el innumerabi- 
lla frusta alia niajora, alia minora pro cogitanlis 
arbitrio metirentur; ut bipedalis in eo, vcrbi gratia , 
pars octo partibus niinor csset quam decempedalis. 
Id enira necesse est contingat omnibus naturis , qnae 
per talia spatia diffusac ubique tolac esse non possunt : 
quod in ipsa anima non invenitur, el ab eis (|ui con- 
siderarc lixc non valeiit, deforiuilcr de iila ct lurpi- 
ler crodiiur. 

CAPUT XX. — 22. Delirammtum de dupM terra 
refeUilur. Yerumtamen cum carnali]»us animis fortasse 
non sic agendum est , sed dQSCcndendum est poiius 
ad eorum cogitationes , qui nnturam incorpoream ct 
spiritualem cogitando polius sequi S vel non audcnt ) 
vcl Dondum valenl ; ita nt nec ipsam cogitaiionem 
auam eadem cogitaiione considerent, et invciiiant 
eam nullo locorum spatlo de ipsis locorum spaiiis 
Judicaniem *• Descendamus ecgo ad eoriim sensus, ct 
quxramiis ab eis, juxta quam partem el juxta quod 
iatu$, sicut Manichncns dtcil, illiistrisiUins ac saiict^e 
terrte erat tenebrarum terra. Dicit cnim, juxta uiiam 
partem ac laiue; nec dicit quam pnrtem, vcl quod la- 
lii8 , dextruro an sinislruin. Sed quodllbet eligant , 
illud cerle manifeKtum ost, non dici unum latus, nisi 
ubi cst et alleruin latus. Ubi autcm vel tria vcl p!ura 
aunt latera , ant figuras ambilus inlclligitur undiquc 
lcrminatus, aulsi ex aliqiia parle in iminensuni pa- 
tet, ex lis tamcn quae Iniera dicnntur, ncces^e est 
(iniatur. Dicant crgo , ex alio Intcre , vcl cx nliis la- 
teribiis , quid adjungcbalur tcrre liicis, si cx uno 
laterc erat gens tciiebrarum?Non dicuiit : sed cuiii 
premuntnr ut dicant, inlinita dicunt csse alia lalera 
terrae illius quam lucis vocant , id esl , per innniia 
spatia distciidi, et nulio fiiie cohiberi. Nec intclligunt 
|ain non csse lalera, quod quibusvis lardis ingeniis 
apertissimum est. Tunc enim essent lalera, si finibus 
auis terminarentur. Quid ad mc, inqnit, si non siiit 
latera T 9ed cum diceres, juxta unam partem ac latus, 
aliain quoque parlcm sive pnrtes , et aliiid latiis sive 
lalera rogebns InteHigi. Nam si iinum lar.tum latus 
erat, tantum juxta latus dici debuit , non juxta unum 
iatu$, Sicut in corporC nostro recte diciinus esse ali- 
qiiid jiixta unum oculum , quia cst alter oculus ; aiit 
juxta uiiam mamillani, quia est altera. Si aulem di- 
camus juxta unum nasum , aut jiixta unum ninliili- 
ciim, ciiro a!ius non sit, a doctis et ab indoctrs ridc- 
biniiir. Sed non te vcrbis premo : forlasse eiiim unum 
quasi uniciiro appellare voluisti. 
j CAPUT XXI. — Eamdem terram iucif, st terrm te- 
j Hebrarum jungitur, e$$e corpoream, Figura terras tene- 
trarum junctas cum terra iuci$, Quid ergo crat jiixta 
illud iatus terras, quam iltustrem ac sanctam vocas? 
Terra^ iuquis, tenebrarum. Qiiid, de istn terra saliem 
conccdis quod corporca erat? Nccesse est te hoc 
diccre; qtiandoquidcin oinnia corpora inde asscris 
originem ducere. Quid ergo, quxso, quamvis tardi , 

1 a)rl>eiensls vetus oodcx, cogitando per$equi, 
* Kdiii, invetrimit ewn loconmi $p tu de ipsi% tocoiiun 
$pa!.tijndicaitlein. Eincadaiilur cx Corbcicubi codicu. 



qunmvis carnales hominos, ne hoc quidem aliquando 
animadvcriiiis, quod laleribus sibi jungi utraque ista 
terra non possit, nisi esset utraque corporea?Cur 
ergo nobis dicebntiir iicscio qua * cxcitate penrersis« 
tencbrartim tanlum terram fuisse vel esse corpo- 
ream ; illam vero qunc terra luminis dicerctnr ineorpo- 
rcam ct spiriluatcm credi oportcret Expcrgiscamur 
aliquando homines boni, et snltero adnioni:i quod fa- 
cillimum est altendanius , duas terras sibi lateribns 
non posse conjungi, nisi utraque * sit corpiis. 

23. Aut si ad ista eiinm crassi el Inrdi suroiis , 
qiiocro iitrum et ipsa tcrra tcnebrarum uiium latus 
hnbuerit, et ca^tcra inOnita, sicut terra luris. Non ila 
credunt ; timcnt enim ne Deo videatur aDqiialis. Di- 
cunt ergo illam per profiindum immensam et per lon- 
gum : sursum versus autem supra illnro * spatia infi- 
iiile iiianitatis aflirmant. Gt ne ipsa vel siroplnm » 
terra autem lumiuis duplu n tcnere vidcatur, angu- 
stant eam a duobus cliam lalcribus. Tanqnaro ai unns 
pnnis (sic eniro quod dicitur faciliiis videri polest) in 
qundrns quatuor deciissntim formelnr, in quiblis ires 
Fiiit cnndidae , una nigra : modo doMlribiis candidis 
to!Ie disiinctionem , et fac illas et suraum Tersiis et 
deorsum versus, ei undique retro inflnitas : sic ab eis 
esse creditur terra lucis. Illaro vero nlgram quadi*am 
fac dcorsum veri^us et rctro infinitam, siipra se autcni 
immensam inanitatem liabere : sic opinantur terram 
lencbranim ^. S(*d liapc nirois adentis et studiose in- 
qnircntibus qtiasi secreta demonslrant. 

CAPUT XXII. — Figura terrm iud$ fasdior, Yenim- 
tnmon si ita est , apparet tcrram tenebranim a terra 
lucis diiobus 4atcribiis Uingi. Et utique si diiobus lan- 
gilur, duobtis etiant tangil. Certe iuaUa unum iatu$ 
erat lerra tenebrarum, 

24. Deiiide qunm foeda figura temn ' luci^ apparet, 
lanquam fissa ungula nigro qnodam cunco sublcr 
arctalo , illac lanturo finila qna finditur, hians ctiani 
et patens desuper interposito inani quidqiiid a super- 
ficie tcrraD lenebramro sursum versus iroroensum est. 
Quam dciiide melior ipsius lerras tenebrarum flgura 
ostciiditiir : siquidem ilU flndit, bM flnditur ; illa in- 
serilur, Iiacc interpatct; illa in se nulli inanitati dat 
locum, liacc ab inferiore tantum parte laxa non ett , 
qua bostili cuneo subiropletur. Indocti ergo homines 
et avari cum majorem honorem Iribuunt muliitudiiil 
pariium qiiam unilali, nl sex partes darent terne lu- 
cis, tres deorsum versus, trea sursum versns, roahic- 
runt |N'iiclniri terrnm Iiicis qaaro penclrarc. Tali 



^ Er. et Lov., dic. balur a rtescia qm^ elc. Pra^posliio, a, 
nOQ est ai^ud Ani. ueque iii vss. 
"* Mss., utrumqiie, 

* Edili vulgo sic, per profundum imniensam : et per toK» 
gimi sur$um versus aut smpra iilmn^ elc. Ciisligaiidl cx Mss. 
qui pro, aut^ hahout, autem ; et boc laclo v(*rba di.sli.i- 
guuut, per profundum uuniensam ct mr tmfium : sursiim 
versus autcm siipra iUam, clc. ^a.ii iuira comiaralur lena 
ista quadrse nigr» deorsum versuSf quod ost per profuii« 
dura, et retrOf qiiod est per lougiim, inpiiiLv. 

^ Hlc edili audunl, sic ab eis cssc cralilur ; quod a mss. 
abcsl. 

* Ui cdilis ouiissa eral vox, tcrvff; 'jua? iuMS';. n»i»€-» 
ritur. 



%» LIBER 

tuim figura elti Gommiilam negant, penelraiam la- 
men negare non possunt. 

GAPUTXXIll.— 25. Leviu» peccant ldamcli<m$ An- 
tkr^p^morphitcB. Gonfer nunc, nun spiriiunlcs c:ulio- 
lic» fidei viros, in qnibus quantuin iu liac viln animus 
potest, ccrnil subslanliain naluramqae divinain nuilis 
kicorum spaliis lendi , nullis lineanieniorum diincn- 
•lonibus ligiirari ; sed confcr caniales et parvulos no- 
stros, qiii soleiit audilis in allegoria membris quibus« 
daro corporis noslri, velul cum dicuntur ocuii Dei et 
aures Dei , solent Deum sibi liberlate pbaiilasinatis 
corporis humani specie figurarc : bos confer jam illis 
Manichxis, qui solent islas niigas iiilentis et curiosis 
kominibus quasi mngna sccrcla dcscribere : et con- 
«idera qui tolerabilius et bodestius de Deo sentiant ; 
otrum li qoi euin fornialiumana, suinma dignitate in 
MOgeoere praediiay cogitanl, an ii qulcum infinila 
mole diffusum , non tamen undique , sed iribus qua- 
4ri8 Infinilum atque condeiisuin , ex una vcro fissum, 
patentem, hiantem, laxum superius inanitale, conea- 
lom inferius terra tenebraruni ; vel, si iu melius est 
dicere» apertum superius natura propria , intratum ^ 
Inferios aliena. Ecce ego tecum derideo carnales ho- 
miiies» qui nondum possunt spiritualia cogitare, bu- 
mana forma Deum existimaiites : deride et tu mecuiHy 
si potes eos qui lam deformem turpemque fissuram 
irel scissuram Dei, lam inaniter supra biulcam , tam 
inhoiiesle infra obturatam, inuUum miserabili cogiia- 
lione imaginanlur. Cum hoc eliain intersil, quod isti 
camales qui faumaiia Deum forma cogitant, si Eccle- 
$\x catholicae gremio coiiteiiii, cum lacte nutriendi 
gunt» non se iti lcmcrarias opiniones praecipitent, sed 
ibi studium piuin quaTcndi nutriaiit, ibi petant ut ao- 
cipinnt, ibi pulscnt ut eis aperiatur; incipiunt spirU 
Uialiterallegorias parabolasque Scripliirarum inlelli- 
gere, et paulaiim sapere divinas potentias, congruen- 
ier alibi aurium , alibi oculorum » alibi manuuin vel 
pedum, vrl eliam alarum atque peiinarum, scutiquo- 
qiie et gladii et galea% caeterarumque talium innume- 
rabilium reriim nomino enuntiari. Qua intclligentia 
quanto mngis proficiunt , lanto magis catboiici ease 
firmantur. Maniciiaci yeroquandafiguras iliiusimagi- 
natioiicm reliquerint, Manichaei esse non poterunU 
Uoc cnim quasi proprium atqne praecipuum * aucto- 
fis sui laudibiis tribuunl» qood dicunt illa qnae ab an- 
Ciquis figurate in libris divina mysleria posita sunt' » 
huic qui ultimos venturus erat, solvenda et dcmon- 
f tranda esse servala : et propterea post isium jain 
Bcminem doctorein diviuiiiis csse veniuruin, qiiia ni- 
bil isie per allegorias et figuras dixerii, cum et aiili- 
quorum quae talia fuerant aperiret» ei sua enodate 
manifesteque monstraret. Non babcnt ergo isti ad 
quas interpretationes revertaniur, cum illis de aucto- 
re suo legitur, Juxla mam Viro parteni ac latus iUu- 

* FdtU, inarctatum. Unus e|>'aticanis ms.<,obturatwn, Aher 
Valicaous cum Vlctoriiio et aatiquissimo Oorbeicnsi, inlra- 
^uM. rarticiilum usu rarum, ab aucloribus dassicis taiueu, 
l.ivio, 0\ii]io, adbibUnoi. 

« Mss., pra^celsum, 

* sio Mss. AVediti, «r^itsr/^ dutm< mij>te:is })0iii4i 



IMJS. fM 

«'-»« illius ac sanctoe terrae erat tenetfrarum tsrra. Qoo- 
ctimque se verterint, neccsse est ut phantasmatum 
siiorum miscria coarciati , in scissuras atit abruptat 
pr;eci$iones etjiincturas, autfissuras ' turpissimas in- 
cidant ; quas noii dicaro de incommutabill nalura 
Dei, sed deotnni natura incorporca, qiiaiiivis muia- 
bili, siciili est aniin:^ miscrrimum est credere. Et ta- 
men si non possemmeinlendereadstipcriora, iieque 
cogilaliones meas a fiilsis imaginatioiiibus quas per 
sensus corporeos mcmoria fixas gero, in libertatem 
ac sinceritatem nalune spiritualis evolverc ; quanto 
meliusbumani corpuris forma Deum cogitarcm, quam 
illum nigrom cuiieiiin Fcissurae iiireriori ejus afllge- 
rem,superioreiiiquevastidSimain laxitatem, iion inve- 
nieiis unde oppilarem, sic immeiisa inanitate patentenv. 
et biantein relinquerem ? Quid isla opinione fcediutlf 
qiiid tenebrosius hoc errore dici aut fingl potest? 

CAPUT XXIV. — ^26. Denumeronaturarumin phan^ 
Uumate Manichai. Dcinde vulo mibi dicatur, quando 
lego, Deum Patrem, et supra lucidam beatamqiie ter- 
ram fundata regna ejus, utrum unius et ojusdcm suIh 
stantiae atque naturx sint, et Paler, et regna ejua, et 
terra. Quod si ita est, jam hon qnasi aliam naturam , 
qoae quasi corpus sit Dci' , cuiieus ille gcntis lene- 
brarum diffindit et penetrat; quod quidein ipsiim es- 
sel inefTabiii derornutale turpissimum : si*d ipsam 
omnino naturam Dei cuneus ille terran lcnebrarum 
difrniitit et penetrat. Rogo , cogitate ista : liominet 
estis; rogo, cogit:>te i>ta -et fugite, taliumque phauta- 
smatum sacrilcgia, dilaiiiatis, si fieri polesi, pectori- 
bus, de flde vcslra eradicate atqoc propeliite. An di- 
cturi estis, non unlus ojusdemque nalunc illa tria 
essCi sed altenus Patrcm, alicrius rcgna, altertus ter- 
ram, ut suas natnras atque subslantias bubeant sin- 
gula diversaSyetexccllcntixgradibusordiiiatas? Quod 
si verum est, non dtias, sed quatuor naturas Mani- 
cliseus pncdicare debuerat. Si autem unam naturam 
babet Pater et regna, lerra vero sola divcrsom , tres 
naturae fuerant praedicandx. Aut si proptcrea duas 
' dicere maluit , quia lerra tencbrarum noa pertinet ad 
Deum, quacro quomodo ad Dcum lucis terra pertmeal. 
Si enim et naturaiH habet diversam, et nou eam ge 
nuit, neque fecit ; non ad eum pertinet, et in alieiio 
regna ejos locata sunl. Aut si proptcrea pcrtinet quia 
vicina esl, pertineat et tcrra tenebrarum, quac terram 
lucis non modo vicinilate coiitingit, scd ctiain penetra* 
lioiie dissulcat. Si auteni geiiuit cain, non eam crcdi 
oportel diversam habere naturam. Quod enim genuil 
Deus, hoc oporlet credi esse qood Deos est, sicut de 
onigenito Filio in Catliolica ereditor. Ilaquc ad illam 
fogiendam et deteslandaip turpitudinem vos * neces- 
siias revocal, ut non tcrram quasi aliam atque diver- 
sam, sed ipsam Dei naturam niger ilte cuneus difnii- 
dat. Quod si non genuit, sed fccit cam Deus, quo^ro 
unde fecerit. Si de se ipso , quid aiiud est quam ge- 
nnisse ? Si dc aliena aliqua nalura, quivro utrom 



* In ouMiibiis vss. , fidUirctn 

* MsR., qvoA qwiii corptts xit M> 

* uli;i vulgr^ uos. At Mss., xos. 



IM 



CONTRA EPISTOLAM MANICIIiEI, S. AUr.USTINI 



I9t 



boot tn mali. Si booa, cral ergo aliqua naiura bona, 
gtts non periinebal ad Deuin : quod nullo modo di- 
eert tudebilis. Si auten) mala, uon ergo illa gens le- 
iMbrarom soia nalura mala erat. Au forie jaro inde 
gsaumpacrai parlero aliquain Deus, quaro in lerraro 
itfcis converterel, el supcr illaro sua rcgna sUbilircl? 
De tou ergo id fecissot , ul jaro olim mala natura 
Dulla esset. Quod si non de aliena subsUniia fccit 
lerram lucis, resut ut cam de nihilo feccrit. 

CAPUT XXV. — 47. Ex mhilo creari pcr OiMni- 
p^Uulem bona aUa aliii inferiora.In figura conjiuiclio- 
ftii duarum lerrarum ^ qualiuumque fingalur ^ scmper 
Imsm defortmtaiem aiu abiurditaUm. Quare , si vobis 
iam persuadetur posse aliquid boni omnipoientem 
Dcuro de nlhilo facere, venite in Calbolicam; ei di- 
aciie, omnes naturas quas fecit Deus ei condidil, ez- 
cellenlisB gradibus ordinatas, a summis usque ad iufi- 
mas, omncs bonas, sed alias aliis esse potiorcs : eas- 
que facus osse de nihilo» cum Deus ariifcx pcr 
lapienliam suam potentialiter, ut iu dicam, oporarc* 
ttur, ut possel esse quod non erat : et in quanium 
•ssei, bonum essel ; in quantum autem deOceret , se 
»nn de Deo genitum, scd ab ipso de nihilo lacuim 
ostcnderel. Quid enim vos leneat , si considtfreiis , 
non invenitis : cum lerram luminis quaro describitis, 
iie<iue hoc csse quod Deus est possiiis dicerc , iie 
l)isa Dei natura fo&diute quadrx iilius inarcielur ; ne- 
que dc illo gcniiam, ne nihilominus boc quod Dcus 
csi cngntur intclligi, elad eamdem deformiiateni re- 
dcai * ; nec alicnam ab illo, ne in alieno regna eum 
piosui>se, et non duas, sed trcs naturas diccrc urgea- 
mini; nequeabeodem de aliena facUni substantia, 
nc aul bonnm aliud rucril praetcr Dcum, aut inalum 
prxter geniem tenebrarum. Rcmanct igitur vobis, ul 
de nthilo tcrram luminis Deum fecisse faieamini : cl 
non vuliis crcdorc quod si magnum aliquod l>ouum« 
quod unien illo ipso essei inferius, Deus ex nihilo. 
focere potuil: potiiii etiaro, qiiia bonus esi, et nuUi 
bono iiividel, facere alicruin bonuin, qiiod illo priore 
essel iiifcrius; potuit el terlium, cui secundnm pras 
pooerctur, ei deiiide usquc ad inflinum bunum natu- 
rarum facurum ordincm ducere, donec univorsius 
eanim, non uumcro indefinito inceria diflluerel, sed 
fcrto terminati coiit^isteret. Autsi ncc de nihilo islum 
luminis terram Dcuin fecisse vultis falcri, non eril 
exiius quo lauias Itirpitudines cl Um sacrilegns opi- 
nioncs cvadaiis. 

^. Aul vidcle cerlc, quoniaro libcniro est carnali 
•ngiuiioni pbaiilasmau qualia libueril ofinari, oc 
fone possitis aliani formam quamcumqiie hiiic cnii- 
JttocUoni duamm terraruni invenire, ne Um detc^ia- 
bilia el aversaoda renim focies animo odurrai : ler- 
rom scllieel Dei, sivc sil qusdem naiurae cujus csl 
Deos, sive divcrsx, in qua uoieo Dci rcgna fuiid.iU 
sioU ila iageoli mole pcr imoieasttm jacere, ui per 
iiloitum porreclis el aperlis membris j:iceai, qoibos 
Imdiasinie aiqiie lurpissime ab inferiori i^arie reclpial 
fliim ipsum lmiiieos;r maguilndims inarct i»:ii iliiim 

'-.fisb ^rs.v rn/c lu 



ciinciim lernc lenebraruni. Sed quidquid :diud iuv» 
neritis flgunc, quo dua^ islae terrae sibi coujuiigniaitr, 
dclere profccto Manicluci lilteras ooo poiesiis : non 
dico alias quibus expressius isu deseripsil; forta». 
tis coira quia paucioribos ooI:b sudI . miiius peri- 
culi habere videautur : scd isUs ipsas de quibui 
ounc agitur , Epistola Fundameoli » qum fere omoi- 
bus qui apud vos illiiminati vocantur solel esse iiotis» 
sinia. Hic quippe iu scribitur : Juxla unam uro par- 
iem ac laiut iUiu$ iUustrit ac wuclm ierrm^ erai ienebrm* 
rum lerra profunda ei immenia magniiudine. 

CA1>UT XX Yl. — Coarcianlnr Maniehai, stie for- 
iuo$o latere eonjunciionem Hlam fieri dicani^ uve emrvo^ 
sive recio. In hoc terlio genere junctura euet concordia 
ei pulchritudo utriifue terrm conveniens. Qiiid exspecta* 
mus ainplius? Teneinus enim quod juxU latus erai. 
Qiioniodo libel jam flngiie flguras, el qualii libel li** 
iicaiucttU describite ; moUiS ccne illa immentx lei - 
r.c leiicbrarum, aul recio lalere adjungebalar lerrx 
liicis, aut curvo, aut tortuoso. Scd si tortuoso ; et ilU 
sancu lerra lortuosum babel lalus : nam si Ipsa re- 
cium babel btus , et lorluoso hiijiis laterc laiigitur, 
inlerpatenl caveroai qiiahlam profundx per infinituni 
iiuincs , ncc jam supra lcrrani Untum * lcuebranim 
inaniias eral, sicitt aiidire solcbauius. Quod si iu csi, 
quanto roelius crat ul se aliquanio longius terra lu- 
niiiiis removerel, atque illa inanitas UaU biteressci» 
00 omnino possel a lenebrarum terra ex ulii parie 
conliogi? iino ciiam Untum spaiium paterel inairs 
profundiutis , ul si qua geolis illiiis orirclur imprubi- 
tas, diamsi lemere IransUiro in iliam vellenl prioci* 
pcs lenebrarum (qoonbm oec volare possuiil eorpora, 
iiisi acrc corporeo supporlenlur), per illud inane prx- 
cipitili, el quia infloilum deorsum versus esset, ad 
oollum aliquando funduinkpervcnieiites, eliamsi f-am- 
per possenl vivere » ouoquam lameo dum dcorsiim' 
semper feruntur, possent nocere ? Si aulem ctirvo la- 
lere adjungebalur, lerra quoque lucis curvo cam sinu 
deformiler recipiebal. Aul si introrsiis isla qnasi S|ie- 
cie iheatri curva erai, curvam terne luminis fiartcm 
Uli sinu recepUm noo luinus deTirmi copulalioiio * 
implcetebatur. Aul si isU cun'um habebat latus, ei 
illa recluin, non ex toto eam hiterc aitingebii. El ut!- 
que meliiis crai, sicul supra dixi , ul oulli ex porle 
coiiliiigeriU, Uolumque inane inlercssel , ui el justo 
intervallo utramqiie lerram sejnogerel, el lemerarios 
improbos per iiifinitum praccipiles nihil nooere per- 
mittcrcl. Quod si recio hlere latos rocium iilinfebai, 
oon video quidem iliqin vel reoeplaciili vel biaius : 
sed pbne video lanlam pacem Untauiqtte secum lcr- 
nc utrittsque coneordiam , oi OKijor oonjttoctio esfe 
non |iossil. Quid enim speciosius, quid coHvenieolittS^ 
qiiaiii rccium reclo iu ropolari, ol oolla ex |«rle si 
nus aliquis vel flexus disniinpai aul diriiiiil naluffi- 
lem ac siahilcin per inflnituin spaiium lod cl ib iofi- 
niia a^lemiiale jundttram ? Quse recu bleri ttlriui- 
qiietcrrF, eiinmsi inicrposito inaoi scpararcniur* 

> Sfila otUlio liit., iama. 



105 LIBr.R 

non solam per se ipsa piilclira «Mcnt, quia tam rcrui 
eiistti : sed Interjecto qaofrue inienrallo iia sibi con- 
gnrercnt, ot htnc atqne illiiic pariks rcclitiidiiics 
ciiam sine nHa conjnnctione, ipsa tamen similitudi:re 
in miam pnlchrttndinem ' conTcnirent. Ciim auiem 
acceditistn conjnnctlo, quid concofdius ac pa&uiiit 
hac utraqne lerra; qtrid vero etiam ipsa copulatione 
doomm rcclorum laterum puldiriws dtcl aot cogitari 
possit, non iuTenio. 

CAPIIT XX VH. — «9. Pttfchritndo fwrH /<tf«Hi 
poaetterrw tenebrafum detratu $me ulla detrae^eme 
iubetantite, Sle malam rniima aecidit nutk addita d^ 
traetate snbntantia, La(H$ terrte tenebrarum in tiuantum 
reetum e$$et^ boni aiiquid kaberet a Deo conditore. 
Qnid Taciam cum errore * penrcrsis et consuetudine 
iniplicatis miscrrimis animls ? Non enim scinnt isti 
homines quid loquaniur , cum hsec loquuntur : non 
enim attendunt. Hogo , nemo tos urget , nQnio iri 
certamcn premit , nemo practeriiis kisultal erroribus, 
nlsi qoi divinam misertcordiam expertoB non est , uc 
carcret crrorihns : tantum td agamus , «l aliqiiando 
finiantur. Intiiemini pnuhilnm slne animositate et 
ainariludine. Omnes Immines sunins ; non nos , aad 
errores et falsitates oderimus '. Qnapso , IntaenMni 
paululum. Oetfs mlsericordiarum , ailjnva inloenles , 
et Tcrum qn.Tretitibns interius Inmcn accende. ^old 
enim inielligimiis , si non intelltgimus rcctum meiina 
esse quam pravmn ? Qufl^ro ergo a Tobis , sl placide 
inodeste(|ue accipitis , reclmn laius tcrm! tenebra- 
Tum , qiiofl recto laieri teme lucis adjungitnr , ai 
qtiispinni depravaret, nullamne illi pulcliriliidinem 
adimerct?Necesse eat fhteamini si iatrare noiiiis » 
non solom el , si depraTetuf , pvkhriladinem auferri , 
aed eain eliam pulcbrilndinem quam cum recto laiere 
femc lumiids polnit habere cominuftem. Ilanc crgo 
aurcrens , et de recio pravum faciena , itt discordaret 
qmxl concordabat , ct abhorreret quod coiigruebat » 
nuniquid aliquam inde aurerret subsiantiam ? Sic ergo 
disciie , non substBntiam malum ease , sed alcut in 
eorpore commotatloiie foimas in deterios , amiiti spe- 
eiem , Tel potius mlnui , ci fcBdom dicl quod pul- 
chrum antea dicebatnr , et displicere corpus qood 
antea ptaciierat : aic in animo recta; Toluntalis decos, 
qno pie jusleqtBe viTiior , commutaia in deteriua 
voliintate depravari ; quo peccato efflct animam roi- 
seram , quse honestate reet» volnutatis beatitatem 
obtinebat , nulhi addita detractave aiibstanita* 

30. Deinde eliam Ulod oogitiilc , qttla eisi concc- 
damus aliis canaia latne ternc lenebrarum oialam 
esse 9 quod obBCumm , qvod teBebrosom , vel si quid 
atiud dtei potesC , non lamen in eo qued redum est 
malum eat. Siciil ergo concedo in ^iia colore cssc 
aliqnid mali , bIc neceaBe esl ei tob eeneedailB esse 
fn ejus rectilvdilie aliqoid Ikmu. Nefos eai itaque lioc 
quantumcumque botti est ^, alienare ab arlifice Dco , 

* ifas Toces, in imam pidcfiritudihemi addldlniaB ex Te- 
lere codice Corl:eicnsi. 

* Edili, ctftfi enore tanto, Ahcst, tanto^ a mss. 

* sic Mss. At editi» noit ros, sed errores et laLsilctes odi* 
mitf. 

^ lu ettilis, qmntnmci.mqiic bcnnm ctU 



UNIJS. 



ffM 



a qiio esse omne bonum quod in quacumque naiora 
esi , nisl crcdimus , pcmicioBisBime erraraua. Qno* 
inodo ergo ille et summom maliim csse dlcil iMne 
tcrram , In ciijus laterifi reditudine iiiireitio , qaaniMB^ 
ad corpos attinet , non parTse pulckritiidinis bonun ; 
et ab oninipotento atqne opiimo Deo eam tuIi eae 
penitns alienam « cam id ipsum bomini quod in illa 
invenlmus , cni alii iribuendum sit , niai auctori be* 
nomm omniimi , non inTeniamtis ? Sed inalum eral ^ 
inquit , etiam illud latus. Pnta malam esso : dcieriua 
esset certc si noii rectnm , sed dlstoriam essel. Qne- 
niodo igitur esl summum malum , quo potest aliqokl 
cogitari deterins? Deinde necesse est nliqnld boni ail, 
qiio carendo fit res quxcumque dclerior. Carendo 
aotem rectitodine fierct latus ilkid detcrius. Ineal 
ergo iili bonl aliquid rectitudo. Cl nnnifuam roihj 
dtces undo inest , nlsl ad eum te contiileris * a qoe 
siTe magna sive parTa , omnia tamen bnna csse laiea* 
nnir. Scd jam a laieris bnjos conBidcratione ^naea* 
mns ad alia. 

CAPUT XX Vlll. — 31. /« terra tenebrarnm nnturoM 
qninqne ponit itanichants, — Uabitubant , inqnit , tn ilia 
terra ignea corpora , genera scificet pestifcra. Cum 
diclt , habitabant ; animata titique aique Tivciitia tuII 
intelligi. Scd nc de Tcrbo calnmnlari vclle vidennior» 
atlendaniiis istos omnes habitatores lerr» lllinSy 
qiieroadmodtim in quinquo gencra Tiva dlslribuatb 
IJie infinitoe^ Inqnil, tenebree , ex eadem manatttn 
natura incestimabiles , cum propriis fetibus : uHra qtuts 
erant aquof ccenosie ae turbidm cum suis inhnbitatoribui ; 
qnamni interius venti horribiles et vehementes cmn firo 
principe et geniteribus, Rursum regio ignea et eorrupd» 
bilis cum suis dncibus et nntionibus. Pari ntore intrer" 
sum gens catiginis ac fumi plcna , in qua morabatur 
immanis princeps el omnium dux , habens circa se innu» 
mcrnbites principes , quorum omninm ipse erat ment ei 
origo : Imque fuerunl natura quinque teme patiferee, 
Animadvertimus quinqiie naiuras qoasi partes unius 
naiurae « quam vocat terram pcsiiferam. II^ sunt au- 
tem : tenebra; , aqti» , Tcnti , ignis , fumus , qiiaa 
quinque naturas sic ordinat, ut extcriores cxlcris 
sinl lenebrne , a quibus numerarc incipit. Intra lone- 
bras , aquas constitiiit ; inlra aquns , Tcntos ; intra 
Tcntos , igncm ; intra ignem , fumum. Et habebant 
isUc quinque naturx ma quxque gencra inbabitaio- 
rum suorum , quae nihiloininus quinque simi. Quxro 
namque ulrum genus unum hahilanlium foerit In om- 
nihos quinquo naturis , an diversa genera , sicet na* 
tur;c ipS9C divers.x sunt. Diversa fuissc rcspondent , 
et do aliis libris iia docent , quod tenebne hahueruht 
scrpciiies ; aqosR , iiatantes , sicut sunt pisces ; venti, 
Tolantcs , sicut suiil aycs ; igiiis , quadrnpedes ', 
sicut sunt equi , loones, et cctera hnjusmodi ; fumns, 
bipedcs , siciit sunl homincs. 

CAPUT XXIX. — 52. Refftlitur hoc detiramentum. 
Qtiis igitur isia nrdinavU? quis «listribuit atque di^tin- 

> slc \2ss. At ediiu tenebras liabitavermt serpentes; aqim 
natanten^ mul sunt pisres; ventos vctantes, sictU iuut ava; 
igna quadrupedes^ eic 



m 



COiNTRA KPISTOLAM MANlCIIili:!, S. AUGUSTINI 



190 



lil ? quis numcram , qualilaics , formas , vit:im de- 
dil T Haec enim omnia per se ipsa bona suiil , ncc 
ilifenitur unde cuique nalurse nisi ab omtiium bono- 
rum Deo auctore iribuanlur. Non onim sicut chaos 
Jescribere , vel quoquo modo itisinuare eliam poc!(c 
solent , iuformem quamdam materiem sine specie , 
sine qualiiate , sine mensura , sine numcro et pon- 
dere , sine ordine ac distinclione , conrusum ncscio 
quid , atque omnino expers omni qualitate ; unde il* 
lud quidam doctores gncci Anotw Tocant : non ergo 
8ic isti hancquaro vocanl terramienebrarum insinuarc 
oonantur : srd omtiino aliter longcquc diverse auiuc 
contrarie latus lateri adjungunt atque coiliniant * : 
naturas quinque numerant , distinguunt , ordinnnt , 
qualiiaiibus propriis eiiunliant ; ncc eas descrtas ac 
inrecundas esse permitiunt , scd suis inhabitaioribus 
. complent : eisque ipsis formas congruas et suis habl- 
tationibus accoinmodatas aitribuunt , et , quod ante- 
cellit omnibus , vitam. Uxe tniita bona enumerare , 
et ab auctore omnium bonorum Deo alicna esse diccrc , 
hoc est nec in rebus agnoscere tanturo ordinis bo- 
num , nec in se tantum erroris malum. 

CAPUT XXX. — 53. Quam muUa bona in iU natu- 
ffi, quas ponit Manichceus in terra tenebrarum, — Sed 
isla , inquit , genera quinque Hlas natura$ intiabitantia , 
iifva erant atque pestifera. Quasi cgo in eis saeviliam 
pestemiiue laudavcrim. Eccc ego tccum vitupcro quae 
in illis mala esse criminuris : lauda tu mecuro qux iii 
illis bona.ipse coinmemoras : ita videbis bona malis 
pcmiixta te velle coAsiituere pro summo ei exircmo 
malo. Yilupero ibi tecum pcsiem : lauda ibi mccuin 
.saluteni. Non enim genera illa vel gigni , vel nutrirf , 
vel inhabitare terrain illaro sine salute aliqiia poluis- 
sent. Vitupero ibi tecum tenebras : lauda ibi inecum 
fecunditatem. Tenebras enim dicis iMestimabiles ; ei 
addis tamen , cum propriis fetibus. Quanqtiain tenebras 
non sunt corporex ; lotumque hoc nomen lucis absen- 
tia est : sicut nuditas , carere vestiiu ; ct inaniias » 
vacarc corporis plenitudiue : ac propierca lcnebrae 
nihil gignere poluertint, quamvis tcrrn poiucrit tenc- 
brosa , id est , carcns luce , niiquid gigiicrc. Scd in • 
terim hoc omitUimus : fclus lamcn ubi cxoriunlur , ct 
teniperanicutiiru csl aplum saiuii *, ct quxdam con- 
eordia nuinerosa ordinat atquc in unitntcni concdincat 
mcnibra nascentium , sibiniet invicem nsoderntionis 
pace congruentia. Quae omnia quis non intclligal ma- 
jorilaude, qunm lencbras vituperatione dignanda? 
VitQpero ibi tecuin coenutn lurbidum aqunrum : lauda 
ibi n^um et ipsam spccie:n qualitatcrnque aquarum , 
et inhabitatorum natantium membra congruentia , 
?ilam corpiis continenicm et regentero ,et omne tero- 
pcraroentum sui generis valetudini accommodatum. 
Quaiitumvis enim iquas CGcnosas turbidasque repre- 
bendas , eo tamen quod talcs iquas dicls , ut aniinan- 

* Am., coUimwU. Er. etLov., cotHmmt* At aiss. babent, 
eoltimam ; scu quod idem eaitamUmant. Forte pro, cotU' 
leant. 

• in ante excusis, fcedus aptum satuti et qucedam, ctc. 
H**iliiiiP niiiir locus auxilio Ms. Sorbouiri ct dntiquissimi 
Coib icMidis. 



tia stia posseiil ct gigncrc ct coniinere , speciem illiut 
qunli<icumque corporis ct partium similitudincm , qui 
in nnnm rortnnntur p:\canturque qualitatero , aaferro 
non poies ; quia si absttileris , nullum erit corpos : 
quae omnia , si es homo , sentis esse liudanda. Ei 
quantumvis illorum inhnbitalorum ssevitiam , el in<» 
tcr impctus dilaccrationes et vastationes exaggereSf 
non eis lamen adimis numerosos formarum terminoif 
quibus sibi singiila corum corpora membroram pari- 
lilate pacata sunt, et tcmperamenturo silutis» et 
moderamen anlmx ' paries sui corporis in unilatem 
amicitise concordiaeque redigentis ; qtiae si humano 
sensu intucris , vides plus csse laudnnda quaro illa 
viiupcrnnda qux displicent. Viiupero ibi lecum bor- 
rorein ventorum : lauda ibi mecum eorumdero vento- 
rum spirabilcin nutricemque nattiram , el speciem 
corporis convenientia pnrlium conlinuati atqiie diffu- 
si : quibus rebus omnibus illos inliabilatores suos po« 
terant et gigncre , et alcre , et salubritcr contincrc ; 
eorumquc inhabitatorum , cnm cxtera qiix in omni- 
bus animantibus supcriori raiione laudata sunt , tiim 
proprie impigros et faciles unde velint et quo vcliiit 
transitus , et alarum in volatu concordem nisuro et 
nOn imparero motum. Viiupero ibi tecum cnrruptio- 
nero ignis: lauda ibi mccum genitabilem ignero*, 
et vigentem opporlunamque ejus lemperationem na- 
scentibus , ct ut coalescerent , et ut suis ntimeris 
lineamentisque perficerjsntur , et ut vivere itque luibi- 
tarc ibi possent : quae omnia non soluro in ignis ha- 
bitaiione , sed in ipsis quoque habitaniibui mirandi 
et landandacssc cognoscts. Vitupcro ibi tecaro obscu» 
ritatcin fiimi , ct immanitatero priiicipis qui in eo , 
siciil dicis , morabalur : Inuda Ibi mecuro quod ie\ in 
ipso fuino nullam partem invenis disiimilem ca^teris; 
ex quo in gcnere suo partiuin inter se suarum con- 
gruentiam modumque custodit , ut quadam uniuite sit 
quod est : qurc nemo sobrie con>iderat , et non mira- 
biliier laudal. Quid , quod etiam fumo addis vim po- 
teniiamque generandi , qtiando eidero quoquc inhabi- 
talorcs principes Iribuis : ut quod hic nunquam vidl - 
mus , ibi fumus fecundus sit , et salubrem suis habi- 
tatoribtis prxbcat mansionem ? 

CAPUT XXXI. — H.Deeodemargumento. Qiiod 
etiam in ipso fumi principe immaniiatem solam ad- 
vertisti quam vituperares, nonne debuii^ti aitendcre 
cicteri qux te in ejus naiurae laudemcogerent? IIi« 
bebat enim animam et corpus ; illaro vivificantero, hoe 
vita Insplraturo : cuni illa regeret, hoc obtemperaret; 
illa praeiret, hoc subsequeretur; illa contineret, hoe 
non deflueret ; illa moveret iu numeros , boc imnie- 
rosa membroruro compagine constabiliretur. Nonne 
te ad laudero roovet In hoc uno principe, vel pax or- 
dinata, vel ordo pacitus? Quod lutem de uno diclQm 
cst, hoc de cxteris Intelligi licet. Sed enlm erat in ilioi 
7eru8 et iromanis? Non Iioc liudo, sed tinU illi qu» 
non vis ittendere. Quae si vel adroonitus intuelur it- 



I itn oodcx corl)eiensis. Editi vcro, modcramen fornue. 
* Editi, gcnitntcm ignan. 



197 LIQER 

qiie considerat, quisquis ManicluTO lemcre crcdidit, 
8ine dubiutione cognoscii, cum de istis naturis loqui- 
tor, de bonis quibusdam se loqui, sed non summis et 
Infabricalis, sicut cst Oeus una Trinitas , neque de his 
fabricatis qux subliipiler ordinata sunl, sicuti sunl 
Angeli sancii el beatissim» poteslates : sed de infimis 
e( pro sui generis modulo in imo rerum ordinalis bo- 
liis ; qux dum comparanlur superioribns, vituperandae 
ab impcritis cxislimantur ; el dum considet-atur quan- 
tnm his dcsit boni, quod illis adest, ejusdem boni ab- 
seniia mali nomen tcnet. Et ego quidem propterea 
sic de isiis naturis disputo , qtioniam ea nominanlur 
quic in lioc mundo nota sunt nobis. Novimus enim te- 
nebras, aquas, ventos, ignem, fumum ; novimus etiam 
animalia serpentia, natnniia, Tolaniia, quadrupedia, 
bipedia : in quibus oumibus , exceptis tenebris, quir, 
ut dixi , nibil sunt aliud quam lucis absenlia , quse 
oculis non Tidendo discernuntur , sicut silentium au- 
ribus non audiendo ; non quia tenebne sunt aliquid, 
sed quia lux non est ; sicut non quia sileutium est 
aliquid , scd quia sonus non est : cxceptis crgo tcne- 
bris in hac enumeralionc, cxterx naturc sunt, ct 
omnibus notx; quarum speciem, quia in qunnlum- 
cuniqtie cst, laudaliilis el bona esl, nemo prudeus ab- 
•lienat nb auctore oinnium bonorum Deo. 

CAP13T XXXII. — 55. Manich(rui ex m quas hic 
vidltf ordinavit sun phantasmala. Nam ille Manich.xus, 
sicut voluit naiuras quns hic didicit ' ordinare in phan- 
tasmatibus suis, velut in gcnte tenebrarum , omniiio 
falsus esse convincititr. Priino , quia tcnebrx nihil 
possuni gigncre, ut dictiim est. Sed non tales, inquit, 
craht ill;e tcnebrae , quales hic nosti. Unde crgo ine 
de illis doces? An forte tam verbosus doctrinx polli- 
citalor cogis utcredam? Scd fac me credere. Illud 
tiimen scio, quod si non habebant aliquam spcciem *, 
sicut istx non habent, niliil gcnerare polucrunt : si 
nutem habebanl, mcliores erant. Tu autem cum dicis 
non fuisse tnles , qunsi pojores aHqoas crcdi cupis. 
Posses diccrc ctiam silcntium , quod sic est auribus 
ut lenebrx oculis, ali(iua ibi surda vcl muLi animalia 
genuisse : ut cum tibi diceretur non esse aliquam na- 
turam silenlium, Mspondercs, Sed iion lale silentium, 
quale hic nosti ; ut omnino quod velles diceres cis 
quos semel, ui tibi credcrent, decepisscs. Quanquam 
id quod eum induxit , ut in tenebris serpentia nata 
essc connngeret , in ipsis quidem primordits nascen- 
lium potuit bene animadverti. Sed sunt serpenles qui 
tnm acute vident, ct sic prxsenlia lucis exsultant, ut 
gravissimnm lestimonium contra eum diccre videan- 
tur. Deinde in aquis natantia facile fuit hic discere, et 
' ad illa transferrc phantasmata ; sic et in ventis voIan« 
tia , quoniam hujus crassioris aeris impulsus in quo 
aves volliant , ventus dicitur : in igne vcro quadru- 
pedta unde illi fingere in mentem venerit nescio. Et 
tamen non frustra hoc dixit , scd parum allendit , et 
eiravit niniis. Ilanc enim rationcm solent reddere, 

* Edlti vulso, guas hie dicit, F.t post vigioli quatuor ver- 
sus, lacile fuit htc dicere^ et adiUa transire phantasmata, 
CasUgauiur cx Mss. 

* iia Mss. Editi vero, facicnu 



UNUS. 198 

quod quadrupedcs edaces sint, ct in concubitum miiN 
tum ferveant. Sed multi homines cdacitate sua siipe- 
rant quemlibet quadrupcdem, qui certe bipedes sunt, 
quos non ignis, sed fuini esse filios dicit. Anseribus 
vero non facile quidquam edacius invenitur : quos sivc 
In fumo ponat, quia bipcdes sunt ; sive in aquis, quia 
natare amant ; sive in vcntis, quia peniiati sunt, et 
interdum volant : ad ignem ccrte secundum ejiis dis- 
tinctionetn non pcrtincnt. Quod auicm attinet ' ad 
fervorem concubitus , credo eum animadvertisse hin- 
nientcs cquos, et soepe roorsis frenis rapios in fcnii- 
nas : quod animadversum dum vult cilo scribere, non 
atlcndit passerem parietinum , in cujus comparaliono 
quivis admissarius frigidissinius invcnilur. Bipcdes 
vcro in fumo cum ab eis quxrilur quare ordinavcrit, 
rcstiondcnl elatnm ct superbum cssc bipedum genus : 
hinc enim houiines originem trahere dicunt : et qucn 
niam fumiis globosus et quasi tumidus in auras cri- 
gitur, superbis essc siniilem iion absurde attcndcrunt. 
Qu:T^ animadversio suniccre dcbiiil ad aliquam simili- 
tudinem dandam d.c superbis hominibus, sivc nllrgo- 
riam vcl formandam vel intelligendam : iion tamen 
ut ideo bipedes animantes in fumo el de fiimo nali 
esse crcdantur. Nam et in pulverc nasci debuerunty 
quia sxpc non minore ambitu ct elatione surgil in 
coelum ; et in nebulis , quia plerumque de lcrra ita 
exhalanlur, ul longe intuentibus incertum etiam fa- 
ciant, fumusnc an nebulx sint. Postremo, cur in aquis 
et ventis de liabitandi patientia ad liabiiaiorcs duclum 
est argumenlum , quia videmns ct naianiia in aqiiis» 
et volantia in ventis vivere : ignis vero et fumus non 
deterruit hominem mentientem, ul pudcrot eum tales 
ibi habiiaiores constiluere, quibus nihil consiitueretur 
absurdius? Nam quadrupedem ignis hiccndit atqiie 
corrumpit, et bipedes fumus ofTocnt at(iue hccat. Yel 
hic certe cogitur fateri , se mcliorcs dicere in gente 
tenebrarum istas fuisse naturas, ubi vult oinuia pejora 
credi. Siquidem ibi gignebat ignis quadrupedem et 
iiutriebat, et contincbat innoxie vcl ctiam commodis- 
sime. Similiter et fiimus bipedes siios clcmenlissimo 
sinu editos, non solum sine molesiia, scd vitaliter 
atquc indulgenter usque in illum principalum educa- 
verat * cl contincbat. Iia ostcnduntur isia mendacia, 
animadvcrsione rcrum quae videntur in mundo,-sed 
miniis diligenti minusqne solerti carnali scnsu con* 
ccpta, et phaniasinaiibus parturita, ct temeritate edi* 
ta atque conscripia b;rreticorum numerum auiisse. 

GAPUT XXXIII. — 56. Katura omnis, ut naturM 
est , bona ett, Scd illo genere magis urgcndi sunt , ul 
int(Mligant, si possunt, quani vere in Catbolica dica- 
tiir, omnium naturarum esse auctorein Deum : quo 
de gcnere * superius agebam, cum dicerem, Yitupero 
tecum pestem, cxxitatem, coenosilatem turbidam, 
horribilcm vchementiam, comiptibilitatem, immani- 
tatem principum, et his similia : lauda tu mcciim spe- 
ciem, distinciioneni,ordinationem, pacem, unitatcm' 

^ Slc Mss. At editlo IjOv., usque adHlum pnncipatumedvm 
eabat. 

* Editlo Am. et Mss., qiuf genere ; omlsso' dc. 

* vcrbumy vnitatem^ hic non babeni Usi. 



m 



CONTRA EPISTOLAM MANICIIiEI, 8. AUGUSTINI 



m 



lonnarani , membrorom coi^entias el numerosas 
iMirilitales , vilalia tpiraroenta et nutrimenu , lem- 
pmmentwn saluiis , regiroen et moderaroen animx, 
fiimalatusque corporum , Bimilitiidinem coucordiam- 
que partium in singuiis naturis vel qu» babitaimnt, 
vel qnac habitabantur, et caetera bujusmodi. Sic enim 
Intelligutit, si tamen sine pcrtinacia velint attendere, 
jam et bona et mala se miscercy cum loquuntur de 
illa terra, ubi solum et summum malum fuisse credi- 
derunt : itaque si tolbntur illa qux mala enumerata 
•unt, bona illa quae laudata sunt sine ulla viiupera- 
tione remanerc ; si autem bona ipsa lollantur, nullam 
remanere naturam. Ex quo Jam videt qui potest vi- 
dere, omncm naturam, iii quantum natura est, bonum 
esse : quia ex uiia cademque re , in qua et ego quod 
laudarem, et illc quod vitiiperaret invenit, si tollantur 
ea quae bona siint, natura nulla erit ; si autem tollan- 
ar ea quoe displlcent, incerrupta natura remancbit. 
T olle dc aquis ut non sint ccenosae et turbidx, rema- 
neiit aqoa; pur» atque tranquillae : tolle de aquis par- 
lium coiicordiani , non erunt aquae. Si ergo ^ malo 
lllo adeiiipto manet natura purgatior, bono autem de- 
tracto non manet ulla natura : boc ibi facit naturam 
quod bonum babet; quod autem malum, non iiaiura, 
sed contra naturam est. Tolle de ventis borrorem et 
nimium impelnm qui tibi displicett potcs c<^itarc 
▼enios lcnes atque moderatos : tolle de vcntis par- 
tinm similttudinem , qua eorum corpus in iifiitaiem 
eontinuatur et sibi pacalur ui corpus sit, nulla subcrit 
natura quam cogites. Ijongum est persequi caeiera : 
sed manifestum est eis qui nullo studio parlium ju- 
dicant, cum istas natur» commemorantur, adjungi eis 
quxdam qulbus drspliceant ; qu» cum detrahimus, 
naturae meliores mancnt. Unde inielligitur cas, in 
quantum naturae suut, bonas esse : quia cum cis vt- 
cissim omne quod bonum habent detraxeris, naiurae 
nullae erunt. Animndvcrtite etiam , qui rccte vultis 
Judicare , illum quoque principem immanem ; cui si 
tuferatur immanitas , attendiie quanta laiidabilia re- 
manebunt : coinpago corporis, membrorum hinc ai- 
que mde congruentia, formae unitas, et pax contexta- 
rum intcr se partium , aniiiiae regentis et vcgetantiS) 
lamulantisquc et vegciati corporis ordo et dispositio. 
Quae onmia bona si auferantur, et si qua forte minus 
enumeravi, nulla prorsiis natura subsisteu 

CAPUT XXXIV. — 57. Natura mnquam nne ali- 
fuo bono. Sola mata connderant Uanithm, Sed fortasse 
ilcatis, illa mala de talibus naturis non posse auferri, 
ec Ideo naturalia debere accipi. Non nunc quaeritur 
fuid possit vel non possit auferri : sed certe non par- 
wm lumen est ad intelllgendum, omnes naturas, in 
qnantum naturae sutit, bonas esse, quod sine illis ma- 
lis cogiuri bona illa possunt, sine bonis aulem illis 
niilla natura cogitari potest. Nam sine turbatione coeni 
possum aquas cogltare : sine pace autem continuata- 
mm partium, nulla species corporis animo occurrit, 
MC ullo modo sentiri potest ; ac per lioc nec illae aquae 

' In cdttis, m ergo. At hi Mss , st crgo. 



coenosae sine isto boiio csse potucrunt, quo bono fte - 
bat ut aliqua iiatura corporea posset esse. Nam qaod 
dicitis, quod illa mala de naturis talibus non possont 
aurerri ; respondetur, quod et illa bona de natiiris 
talibus non possunt auferri. Cur ergo istas res pro- 
pter mala qiiae auferrl non posse arbitramini, mab 
natiiralia vocare vultis; propter ea bona vero qooeau- 
ferri non posse convincimini, bona naturalia voeare 
iiou vultis? 

58. Restal ut quaeratis (nam ipsa solet esse vox ul- 
tima) unde sint illa mala, qtiae milii quoque dlsplicere 
dicebam. Respondebo forlasse, si vos prius dixeritis 
unde sinl illa bona, quae vos quoque laudare cogi- 
mini, si absurdissimi cordis esse non vultis. Sedquid 
ego isiud quxram, cum utrique fateamur, omnia qua*- 
cumqiie el quantacumqiic bona sunt, abuno Deoesse, 
qui summe bonus est? Resistite ergo vos ipsi llani- 
clixo, qui tot et tanta bona quae commemoravinius 
justeque laudavimus, pncem concordiamque partium 
in unaquaque natura, salulem valentiamque animan- 
tium, et caetera quae repetere jam piget, ita In terra 
commentitia tenebrarum esse arbitratus est» ut ab illo 
Deo quem bonorum omnium faietur auctorem, aiic- 
nare conaretur. Non enim ea bona vidit, dum hoc so- 
lum attendit quod displiccret : tanqoam si quispiam 
Icontsfremituexterritus, et cum iniuens trahentemac 
dilaniantem pecorum aul bominum corpora quaecum- 
que apprehendissety puerili quadam inGrmitate aniinl 
tanto timore percellerelur, ut solam feritatem leonis 
intuens atque saevitiam, caetera ejus negligens onmino 
aique praeterienSy naturam illius animaniiSy non tau- 
tum maliim, sed magnum malum esse clamaret, lan!0 
scillcet exaggeratius, quanto timidius. At si edomita 
feritate duci leoneni mansuctum videret \ praesertlm 
Bi nunquam antea fuisset de illa besiia territuf» tunc 
vacaret securo atque intrepido leonis pulchritudinem 
considerare atque laudare. De quo ego nihil dicam, 
nisl quod ad rem maxime pertinet, (ieri posse ut ali- 
qua naiura offendat ex aliquo, et in totam * nascatur 
odium : cum manifestum sif multo meliorem 'essc 
speciem verae ac vivae bestiae, etiam com lerret \% 
silvis, quam imilatae atque simolatae cum in pariete 
plcta laudatur. Boc ergo errore ille nos non decipiat, 
ncc cxcos Taciat ad considerandas naturarum species, 
cum qiiaedam in eis iia reprehendit, ut onini ex parle 
cogat displicere, qiiod omni ex parle reprehenderr 
non poiest : atque hoc modo animnm td sequum ju- 
dicium componentes, quaeramus jam unde sint cum 
illis bonis mala, quac mequoqueimprobare'dieebam. 
Quod lacilius videbimus, si in unum nomen potueri- 
mus cuncta conferre. * 

CAPUT XXXV. — 59. Ualum nHni almd ifuom 
eerrupiio : ipea autem corruptio non natura eil, ad eon- 
tra naturam. Ubieumque eorruptio^ ibibonum ^t. Qiiis 



* Ita vetercs liliri. Kditi vcro :- // d cdoinita fcrUale 
duteem tfmenimmswUmqite riderct. 

* Fdhi vulg», in totimt. Rniciidaiiiiir cx Usir. 

* EdiU Mio obatarum. 4i Mss., unprolfare. 



901 L1BER 

onim diibiict lolum illud quod dicilur malum, iiibil 
esse aliud quam corruplioncm? Possunl quidcm aliis 
tllquc aliis Tocnbulis alin atquc alia mala nomiiiari : 
sod quod omnium rerum malum sil, in quibus mali 
:<liquid animadverli polcst, corruptio est. Scd corru- 
piio pcritx animse, impcritia Tocatur; corrnptio pru- 
dcniis, tmprudentia; corruptio jusuc, injusiitia;cor- 
riiptio fortis, ignaTia ; corruptio quiet» atquc tran - 
quillc cupiditas, vel metus, tcI tristilia, tcI jaclan- 
tia. Deinde in corpore animato comiptio sanltatis, 
doloretmorbus; corruplio Tirium, lassitudo; corru- 
plio quictis, labor. Deinde in ipso solo corpore cor- 
niplio pulcbriiiidinis, foeditas; corruptio rcctitudinis, 
pravitas; corruplio ordiiiis» pervcrsiias; comipiio 
inlcgritalis, discissio, aut fractura, aut diminulio. 
Longuin cst et difficile et banim rcrum quas commc- 
moraTi^ et aliarum inhumcrabilium omnes corrupiio- 
ik» nominatim enuniiare; cum ciiam multac quac di- 
cnntiir in corpore, possint et in anima dici, et innu- 
inerabilia sint in quibus propria Yocabula corruptio 
teneat. Veruii:lamen Tiderc jam fucilc cst nibil no- 
cerecorruptionem, nisi quod laberacit naturalcm sta- 
lain ; et idce cam non esse naluram, sed conlra naiu- 
ram. Qiiod si non inTcniiur in rebus malum nisi cor- 
ruptio, et corrupiio nun est natiira; nulla utjque 
nntura malum cst. 

40. Sed 81 hoc forte inielligere nnn Taletis, illtid 
aiteiidiie, qiiod omne quod cormmpitur, bono aliquo 
minuitiir : qiiia si non corrumperetor, iiicorruplum 
esset ; si vero etiam hon possci omnino corrumply in- 
rorruplibile essct. Neccsse est autcm ut sive incomi- 
piio sive incorruptibilitais bouum siU si maluro cst 
corniptio. Scd nunc de natura incorruptibili nulla 
qoxstio est : de bis agitur qiius possunt corrumpi, 
qine dum non eorrumpunlur^ ineomipta dici possuiit, 
iticomiptibilia non possunt. lUud enim solum incor- 
mptibrlc prOprie dicitiir, qiiod non lantom non cor- 
runipitur, sed eiiiim nulla ex partc corrumpi potest. 
Incormpta crgo quxcumquc sunt et lamen corrumpi 
p<:ssunt, cum corrampi coeperinl, eo ipso bono mi- 
niiuntur quo incormpta eraiit ; et magno qnidem bono, 
quia m.ignum nialum est corruplio : et qnamdiu iii 
eis augcri conrupiio potest, tamdiuhabentbonumqao 
niinuantor. Qtiaiiroptcr naiurae ilte qnas in tenebra- 
nim tcrra fuisse conffngit, aiit poifninieormmpi,aut 
lion potcrant. Si non poterant, incorraptibiles orani, 
qiio boiio snperitis nibil est. Si polerant, antcormm- 
"licbantur, aut non corrnmpebantiir : si non corrum- 
pebanttir, incorraptaQ erant, quod vidcmiis siiie ma- 
gna latide dici non posse : si auiem corrampebantor, 
ininuebantur illo tam magno bono ; si minuebantur 
)»ono, babebahl bonuih quo minoerentur ; qnod si ba- 
Iwbaiit bonom, non erani naiune itl» summom ma- 
luniy ci oniiiis Manichxi fabula falsa esi. 

CAPUT XXX VL — 41. Unde malum, sive conuptio 
boui, Sed quoni^m quxsirimttsqiirdedsetmalum, ne- 
qvehoe naturara, sod coiitra naturam esse cognovi- 
inus ; consequenter quaeriendiifn tel ande ail : qtiml 
Ule si fccissel» minus fortasse in has tanl! oritMt ati- 
Sahct. AUGuaT. VUL 



UNUS. 

gtistias I.ibcrctor. Prxpropcrc quippe ae praeposiere 
quxsivit undc cssct, quod priino non quxsierat quid 
cssct : et idco nullo modo potucrunt quxrcnii occur- 
rerc nisi vana piiaiitasmaia, quibus difficile aiiimus 
car.nalibus sensibus multum p:istus exuitur. Diceiergo 
aliqtiis, non jnm certare, scd non errare desiderans : 
Uiidc csi ista corrtipiio, quod quasi gcncralc inaluhi 
rcram bonarum, scd tamen corrupiibilium esse com- 
pcrimus?Qui talis qiirerii, cilo iiivenil magno ardore 
verum pclcns, cl consi;inti perscverantia pic piilsana* 
Per homines enim commenioralio aliqua sigius ver- 
boram ficri potest : docct autcm uiiiis vcrus Magisicr 
ipsa incorruptibilis Verilas, soltis Magihtcr intcrior : 
qui etiam exlerior factus cst, ut iios ab exierioribuH 
ad iiitcriora revocarel ; et formam servi accipicns, ut 
cjus subliiuitas * surgcnlibus iiinotcsccrct, jaccniibus 
bumilisapparcredignatus esl. In ejus nomincsuppliccs 
simtis, ci pcr eum misericordiam Pairis iinploranteH 
ista quxramus. Primo cnim brevissiiiie rcsponderi 
|K)iest quo^rcntibus uiide corrupiio est, cum diciuir, 
Ex eo quod hx naturx quoe comimpi possunt, iiou 
de Deo gcnilx, scd ab eo de niliiio facix sunt : qoas 
quoniam bonas ratio supcrior deinonslravit, ncmo \\o» 
iest recie diccre, Non fecissei Deus bona. Si auteiii 
dixeril, Summe boiia fecisset*, oportci inielligat 
summum bonuin ipsum esse, qiii fecit bac boiia. 
' CaPUT XXXVll. — 42. Solui Deut iumme bonu$, 
Quid mali, inquis, ficrci, si ci isU fierent suinuic 
bona ? £l lamcii si quis cx nobis qmercret, acccpto 
ci credito Deo Patre summo botio, si cssel aliud 
sumine btmum, uiido essc iiobis pic vidcrclur, iiullo 
inodo rccte rcspondorcmus, nisi de Deo Patrc qiit 
summe lionus est. Quod ergu dc illo est, mciiiincri- 
mus natuui de iilo csse, iion ab eo factum dc iiihilo, 
cl idco ct boc sumine, id cst, iiicorrupiibilitcr bo- 
iiuiu csse : videmusque injuste flagitari ut tam 
suinroe bona siiii quac fecit de nibiio, quain sumiiie 
bonus esi quem de se genuil : qucm nibi uiium gc- 
nuissct, non id quod ipse cst gcnuiisci, quia ipse 
uiius est. Quapropier uiiico quidem Filio, pcr queni 
facta sunt a Patrc omiiia boiia de nibilo, impcrilo 
aique impie fratrcs quaTuutur ', ni^i ex eo quod in 
liomine apparere dignatus e&t. Nain idco et unigcni- 
lua iii Scripturis ei primogenitui dicitur : unigenitus 
a Patrc, priroogeiiitus ex niortuis. Et vidimut, in- 
quii, gloriam eju» tunquam unigeniti a Paire^ pleni ^ 
gratiaet veriuue {Joan. i, 14, 18) : et Paulus dicit. Ut 
nt ipteprimogenHuiin muUie fratribui {Rom. viii, 29). 
43. Quod si dixerinHn, Non jam esseiit isia bona 
qiis de nihilo facia siint, sed tantummiKlo Dei natura 
essei * ; invidebimus iautia boiiis; et vox impia est» 

1 Sola edlUoLov., ^btlHlm, Miiras bene. 

• EO^, nan potutrecte dicere non Deum bfmd [eeim. 
Si autem dixerit summe bona fedsse, etc. Gastigantur au- 
ctoriiate veieri6h niiandscHptdnun. 

• Ijov.: Quapropter de umco quidem FiliOf im- 

pie frotres querwaitr. ualc. 

^ Sic Mss. At cditl, ptenwfti. . 

• Sic Hss. Editi aniem miousrecte fer^bam:/v^/amcij» 
itfa bona^ quai de itUiito facta swa sed tataummodo iici 
naiuram bonam esse, 

fSept.) 



m 



CO?rrRA EPISTOLAM MANIC»if:i, S. ACGUSTIM LIBER UNUS- 



m 



itijiiriftni pnlarc iion hoc cssc quod Deus est, et ideo 
tMiUe esse aliquod bonum, qnoiiiain ei pnpponitiir 
Dens. Qnxso, palere, natura dniinnR rationnlis, ali- 
qnanto roinos le esse quam Dens est, et tanto minus, 
ut post ipsum tc meliiis aliquid nan sit. Pntere, in- 
ifnam, et roilesce illi ; nc te adhiic rcpellat In infima, 
nbi per angtfstias pcennles ciiam atquc etJam bonum 
qnod cs Ttlescat tibi. Superba es in Dcum, si indi- 
gnnris qnod le antceedit ; et nimis contiimeliose de 
itlo seiitis, si non ineflabiliter grntularis tini mn- 
gnnm bonnm esse te» ut solus sit ille pnrstantior. Quo 
€om>tittilo atque firmirto, illod ne dix ris * : Mc sofcim 
Raluram Dcus faccre debuit ; noUcm ut post me ali- 
qnid boni fic^ct. Kon enim qriod Itonum est i)Ost 
Deum, jam debuit esse novissimnm. Et binc niaximc 
apparci qunnlnm tibi tribtieritdignilnlem, qood Dcns 
qui soliis tibi nntnraliter dominatur, fccit nlin bona 
quibus tu quoque domlnarcris. Nec mireris quod 
nnne libi non omni modo senrinnt, ct te nliqnnndo 
ettam crnciont : quin Dominus tuus mnjorcin pote- 
statem liabct in ca qux tibi scrviunt, qtinfn tti in 
Spsa *, tnnqnam in scrtos scrvorum snorum. Qnid 
ergn mirtim si tibl pcccnnti, id est non obtempcranti 
Domlno ttio, pocnaUa quibus dominnbaris eficctn 
8fint?Qnid cnim tam justum, ct quid jnstius Dco? 
lloc naniqoc liumana natiira in Adam meruit, dc quo 
nunc non est di^pnlandi locns : sed Inmen dotitifiator 

' Justus et jnstis pnemiis et justis suppliciis npproba- 
lur, bcatitate rcde ▼iventiom poennquc pcccantinra. 
Ncc lamen sinc rotserieordia derellcti es, qua* certis 
rerum tcmporomqne mrnsnris vocaris ui rcdeas. Iti 
recto modemmine aliissimi Gonditoris nsque ' nd bonn 
ferrcnn pervcntom est, qooc corrampontur ct refor- 
mantiir, ut haberes siipplieio roixta solatia ; ut et 
landares Doom deleetata ordine bononim, et refu • 
gcres in enm exercilata experimcBtis malonim. Iti 
hi quaninro tibi terrcna serviunt, doceiit te esse do- 
roinnm suam ; In qo.inlom autem molesta sunt, do- 
ceni iit servins Domino tno. 

CAPUT XXXVIII. — • 44. Natnra a Deo, corrupiio 
tx nihUo. Qu 'proptcr qnamvis sit malum corruptio, 
ei qoamvis non sit a Conditore n.itumnim, scd ex 
eo sil, qnod de nihilo factne snnt : tamen etiam ipsa 
illo regentc ct gnbernante omnta qnx fccit, sic ordi- 
nala est, ni non nocoat, iiisi naluris infimis ad sup- 

^ plicium damnntorum, ct cxercitniionem admonilio- 
..nemquo redcuntium, ut iiib.nercani Deo incomipti- 
bili, mancantqne iiicomiptl, quod unum est bonutn 
nostrum ; sicut pcr proplietam dicitur, JHihi auiem 
Mmere Deo bonum e»t (PmoL lxxii, SS). Ncqiie il- 
hid diieris ; N^m facerct Dcns natums corniplibiles. 
In quaniuin enim nnliinB sunl, Dcus fccit : in quan- 
tum autem corruplibiles, non Deus fecii; non enim 
tst ab^ illo comiptlo, qui solugesi incomiplibilis. Si 
lixc capis, gratias age Deo : sl noncapts, quicsce, ci 



* blitl blc addnnt, o anima hummia: qood a Mss. abesl. 

* m llis. deest, ln; nt vox, Ipitf, ratioualeiB animam rc* 
t|ildat. 

* filc MiB. At editi, oumtMgue, 



noli lomcre nondum intcltecia daronare; sapplexqiie 
illi qiii liimen est mcntis *, atlcnde ot inlclligas. Cmn 
enim dicltnr, nntura comiptilMlis; non uiiimi, sed 
diin nomiiia dicunlur. Ilcni cum dicitur, Deos leeit 
de nibilo ; non onum, scd duo nomiiia audimos. 
Redde crgo istis singiilis illn sirgula, nt com aiidif ^ 
nafumm, nd Denm pcrlineal; cuin aodis cormptibi» 
lem, nd niliilnm : ita lanicn iit ips» comipiiones, 
qonmvis non sitit ex Dei arte, in ejus lamen pote- 
stiiesinidisponendx, pro ronim ordino ec merilts 
aniniarum. Idco recte dicimiis ab iiloesse pmroiom 
ntquc supplicium. Ita enim non * fccit corroptionem, 
Qtpossit eorroptioni eom dare qui comimpi ne- 
ruerit, id est, qni se ipse ccBperit peeeaiido eorram* 
pere, ut crueiantcm scntinl comiptioncro iBTitos, qiii 
blandientcm commisit Volens '. 

CAPUT XXXIX. — 45. Mala quomodo tini a Deo. 
Non cniTtf in Vctere Tcstnmenlo lanluro scriptnm esl, 
Ego facio bona^ ei condo mnia (/sot. XLV, 7) : scd 
evidcnlius in Novo, obi Domlnus dicil, Noliieiimara 
eos tpti corjmn oceidunt^ el ampliu$ non kabeni quid fit' 
ciant ; ted eum timete^ qni enm eorput oceiderii^ habei 
pott^ttitem ammam mittere ingehennam {itailh, x, ift, 
et Luc, xif, 4). Volitntnrinc antcm corruptioni aildi 
judicio divino pcenalcm corruplionem, manifeslissimc 
aposiolus Paulus nlleslntur , cum dicit : Temphim 
enim Dei tanctum estt quod e$ti$ vos : quitqnit iimplum 
Dd cormperit^ currumpet illum Deut (ICor. m, 17). 
Qood si In Tctcre Lcge diriiim essei, qnibns inve- 
ftionibus isti impctnm f^errcnl accnsanies qtia^i 
comiptorem Deum ! Qiiod verbnm metuenlcs multi 
latinl interprctes, nolueninl diccre, corrumpei ; scd 
dixeriinl, disperdet illum Deus : ei non deviaules a re 
ipsa, olTensionem VDrabnli deviiarunt. Qnnnqnam isti 
non mimis invehcrcnuir in pcrditorem Deum, si hoc 
iii Lcge vcterc aut Prophctis invenirent. Sed gnrcis 
cxemplaribus convincontnr , in quibos apertissimo 
srriptnm est, Quitquis iemptum Dei eorrupcritf cor^ 
rumpet illum Deus. Quod sl qiiis ab els qmcrat, qno- 
modo dictum sil : ne comiptor pntetur Dcus, expo- 
niint staiim, corrumpei dictnm esse, comiptioni ira- 
dd ; vel sl qoo' alio modo possnnl. Quo animo si 
esscnt in veierem Legem, ct roolia ibi miranda inlcl- 
ligcrcnt, ei nondom intcllceta non cum odio Inccra- 
reiit, sed cnm honore diffcrreni \ 

CAPUT XL. — 46. Corrupiio tendii ad non eue. Si 
quis autem non crcdit cx nihilo csfc corroplioncm, 
proponat sibi hxe dnn, essc et non esso, qnasi ex 
diversis pnrtibus; inlelligendi grntia, iii ciim tirdis 
lardiiis ambulcmus : deiiidc velut i:i incdio constitunt 
aiiquid, ut piita corpus nnimnntis, el qu.Trat hoc sc- 
cum, dum formatur illnd corpiis et nnsciUir, dimi 
aiigetiir ejus species, nutritur, convalescit, roborn« 



* ita vss. Cdltl antem, qui tumen menHt aeeendit, 

* la edilis male hic omtssa erat partlcula ncgaos. 

* Edlti, bUmdieniem iUkita obtectaliotte concupiscensirm 
commiifit volm. Expiuximos bcec verba, iUkita obieciatinn 
concufnteeniiam^ qiue ahsnni a niauuscriptis. 

« Eifiti. deferreni. Vcrios Mas.» dtftrrem. 



m 



IN SUBSF.Q13ENS OPUS. 



m 



tttr« decoratnr, Grmatur, in quantum manct, ei in 
iiuantum stabilitur, in qunm pnrtcm tcndni, utnuii nd 
^ifte, an uon essc : non dalHtabit esse qui Jem aliquid 
Mi ipsift etiam primordiis ; sed quanto mngis forma ct 
apecie ei valcntia constabilitur atquc firmatur, lanto 
imiSJI fieri «l sit« et in eam partcm lcndat qua posi- 
tkim est esse. Nwic «fgo Incipiat corrampi ; debiliie- 
laromnis illc staliis, bBgfiescaut vircs, marccscnt 
robttr, formn fGBd(»lur, dissilial compago membro- 
raro, conlabescat ct deflunt concordla pirtium : quo!- 
rateliam nuucper i.>tam corruptioncm quo tciidat, 
ulnim ad esse, an non esse : iion puio usqo^adfio 
cxcum et lardum, ut dubitet quid sibi ipse rcspon* 
deat, et non sentiai quauio mngis quodque corruin- 
pitiir, tanto mngis ad interitiim tcndere. Omiie au- 
teni quod ad interitum tcndit, ad nou csse tcndit. 
Cumergo Deum Incommulabililcrct incorniptibilitcr 
essc crcdcndum sit, id auiem qu^d dicitur uiliil, pc- 
nitus non esse manifestum sit : ct cuin isla ilbi pro- 
posueris csse et non esse, atque cognovcris quanio 
magis aiigetur species, tanto quidque tcndcre ut sii; 
quauto roagis augetur corrupiio, unto mngis tcndcre 
ttt non sit : quid dubltas diccre in unaqunqiie nalura 
corrupUbili quid in ea sil ex Deo, quid sil ex iiibilo ; 
cnm spccics scciindum naturam sit, comiplio con- 
ira natiiram? Quia spccies aucia cogit cssc. ct Dciim 
fatcniur summe esse : corrupiio vcro aucta coglt 
non essc, et consut quod non csl, nihil c ssc. Qukl, 
inqoam, dubifcis dicere, in natura cornipUbili, quam 
rt naturam dicls, el comiptibilero dicis, qpid sil ex 
Doo, quid ex niliilo? Et quid quari» Deo naiuram 
contrariam, quem si conflieris summc csse, yides ei 
non esse conirarium? 

CAPUT XLI. — 47. Corruplio f>ermiuu D^ a no- 
Ifs esl. Curcrgo, inquis, quodnatur» Dcus dedii, lol- 
litcomiplio? Non tollit, nisi. uki permitlil Deus : ibi 
antcm permilUl, ubl ordinaiis&imum et jiisUssimum 
jmlicat, pro rcrum graddnis el pro meritisanimarum. 
Nam et species vocis emlssx pnplcril, ct silenUo per- 
Imitur ; el lamen sermo nosier ex prailereuniium 
Ycrbonun deccssioneacsuccessione pcragilur.ct mo- 
deratis siientiorum intenrallis dcccnler suaviterqtte 
disiinguilnr : itn scsc babct eliam temporalium na- 
tumrum iuflma pulcbriludo, ul rerum traiisiiu i»er- 
ngniur, el disUngualur morte nasceniium. Cujus pul- 
chriiudinis ordiiiem et modos si piissct caperc sen- 
itis iioster alf|ue memoria, ita ntibis placeret, iit de- 



fectus quibus disiiiiguitur, nec c^rniptioncs vocar^ 
aiideremus. Qiiod aulcm in ejus pulchritudinis parto 
hboramus, cuin nos fluentin desemnt temporalia qinn 
diiiginius, et pcccitorum poeruis luimus, et sempi- 
tcriia diligcre commoiicmur. 

CAPUT XLll. — 48. Hortatwr ad iummum bonum. 
Non crgo iii hnc pulcliritudine quapramus qnod non 
accepit ; qux ideo inflma est, qiiia quod qu.Trimas , 
non accepit : et iii co qiiod accepit, laiidemus Deam, 
quia tantum Speciei boniim cUam huie qiiaiiivis in- 
fimoe dedit. Nec ci kimen ut aroatores ejus iiihaerea- 
rons : sed ut Dci laudntorcs cam iraiisgrediamar, ut 
snpra eam collocaU de illa judiccmiis, non ei connexi 
itt lUi judiccmur..FcsUiiciuusquc ad illiid bonom , 
qiiod ncc locis grassatur S ncc lcmpore volvitur, ei 
mide spccicffl formamque acciptunt omnes locales 
teroporalesquc natiurae. Ad qiiml vidcnduro munderous 
cor per fldom Domini noslri Jcsn Cliristi, qui ait : 
Beati mundicorda, quomam ipti Djtum videbuui {Malth- 
V, 8). Non enim eos oculos ad illud bonum cemendam 
prdDpnrnri oponct, quibus ccmitur hix ista diffusa 
pcr locos, ct non ubi(|uc iiitcgm, sed nliam panem 
liic habcus, et alibi aliam. Vcruiu iUum aspectam 
aciemqiie purgemus, qiin ccrnitur, qunutum in hac 
vita licel, quid sil justum, qiild pium, qiisc sit sapien- 
tix pulchritU4io : qua; qiiisquis ccnilt, prxponit loiigc 
omniuro localiiim spaiiomiu plotiituiruii ; et scntilt ut 
ista cernat, non per loconim spalia diflbudi aclcm 
mcntis sux, scd incorporea potcnlia stabiliri. 

CAPUT XLIIL — 49. Con€lu$io. Cui aspectui qm»- 
ninm miilluin inimica sunt phautasmati, qiias de 
carflali scnsu tracta imaginarie cogitaUo noslra vcr- 
sat et conUnet, detcslemiir istam hxrcsim, quae tao- 
mm phantasmatam fldem 8ecuta,ct divinam subsUii- 
Uam per locomm spatia , qoamvis inflniui, velnt 
infonnem molem disjccil alquo diBtidit, et eam ex 
una parte tmncavit, ut invenlret locum malo ; quod 
vidcre non potuii non esso natnram, sed contra ii^- 
turam : et ipsum malum lanla specte et formis ei 
pace partium in singulis naturis vigeiite dccoravii , 
quia sine fais bonis nullnm poterat cogitare natiiram, 
ut ca roala qn» ibi reprebendil, umumerabiliuro bo- 
nomm copia sepeliantur. Sed hujiis voluminis iste sU 
lerminus : in caeteris cxicra cjus deliramenta De» 
pcrmitiente atque adjuvaute argueniur. 

t Koonidli Mss., erastatur. 

m 



IS SUBSEQUEN8 OPUS, 
fail. M. 

.*«k dSttsaediu aitte »S»piam »1» Hierouyn» «1!«»«»'««",««!°« '^iiStmo «Uw». cl libn» de iwU» «ini Kelite imni- 



40 eoiiira Aoversariuiu iaiij» ^r; *y^"r-,-;7 r:' iMiiiMt diTii^. Mliar. cap. i : scrtpm ««uh wwmwiwww ii»iji«*/ *^"» 
Uetum mhidnliur dis^UMt. 



OM! 



S. AUREUI AUGUSTIMI 



fflPPONENSIS EPISCOPI 



CONTRA FAUSTUM MANICHiEUftl 



•«MB«03Si*5s« 



LIBER PRIMIS. 



CAPUT PRIM13M. — FauSUis quidam f«U, gcntc 
Afer, civilalc Mileviianus, cloquio suavis. ingcnio 
callidus, sccla manichncus, ac pcr hoc ncfando crroro 
pervcrsns.Noveramipschominem,quemadmodunieum 

commemoravi in libris Confessionum mearnm (Lib, 
5, capp, 5, 6). Ilic quoddam volumen cdidil advcrsns 
reclam chrislianam • fidcm, elcalholicam vcrilaicm. 
Quod cum vcnissel-in manus noslras, leclumque essei 
a fralribus ; dcsideraverunl , el jure charitalis per 
quam eis servlmus flagiuveruni, ul ci respondere- 
mus. IIoc aggrediar nunc in nomine alquc adjulorio 
Domini el Salvaloris nostri Jesu Chrisii, ut omnes 
qui hxc legenl, inlelligant quam nihil sil aculum in- 
genium ei lingua expoliia, nisi a Domino gressus 
bomiiiis diriganlur ( Pw/. xxxvi, 23). Quod muUrs 
eliam tardioribus et invalidioribus occulta acquiiate 
dlivinx misencordias prxstiium est, cuin muUi acer- 
rimi ct facundissimi, deserti adjulorio Dci, ad hoc 
velociter cl pcninacitcr currerent, ut a veriiaiis via 
longius aberrarent. Commodum auiem arbitror, sub 
ijus nominc verba ejus poncre, cl sub meo respon- 
siuncm meam. 

CAPUT II. — Faustos dixit : Salis supcr(}ue in 
luccm jam Iraduciis erroribus, ac Judaicge supersti- 
lionis simul et seinichrislianorum abunde delecta 
fallacia, a doclissimo scilicei et solo nobis post bea- 
luin palrcm nostrum Manichxuin sludcndo * Adiman* 
to ; non ab re visuin est, fratres chnrissimi, Ikcc 
^quoque brcvia vobis et concinna responsa, propicr 
callidas el asluias conforcnliiim nobiscum propositio- 
nes, scriberp, quo cum iidein vos ex more parcnlis 
sui serpentis captiosis circumveniro quaDSliunculis 
*voluerint, et Ipsi- ad respondendum vigilanler eis siiis 
instructi. Ita enim fiet ut ad ea ipsa qux proposue- 
rint religati, ulterius huc atque Uliic vagari non pos- 
iint. Ac neprofusa confusaveoraiionelegentiiiminuii- 



darentur ingcnia, lam brcviier quam distinctc c% 
ndverso sibi, ipsorum alque nostrorum verba con- 
siilui. 

CAPCT III. — AuGUSTiMcis rcspondil : Tu seinr- 
chrlslianos cavcnJos pulas, quod nos esse dicis : nos 
aulcm psetidochristianos cavemus, quod vos esse 
ostcndimos. Nam quod semis csi *, ex quadam parie 
iinpcrrccliim, cx nulia lamen falsum est. Qiiid crgo\ 
si ali(|uid dcest fidci eoruni quos circumveiiire cona- 
niini, niiinquid iilco id qiiod eis adest desiriicndum , 
ac iion poiius id qiiod decst astruendum cst ? Sicul 
ad quosdain iinpcifcctos loqiiens A|M)sioius aii : Gan» 
dens et videm vestram conversatianem^ ei id quod decU 
fidei vcitras in Chri$to (Colots, ii, 5). Cernebat ulii|iie 
quamdam fabricam $piriliia!etn, sicut aiibi dicil, Dd 
cedificatio eslis (I Cor, iii. 0) : et in ea cernebal utruin- 
que ; et unde gaudcret, el linde saiageret. Gaudi^knat 
cx eo quod jam xdificatitni videbal ; satagebat ex eo 
quod usque ad culinen pcrfeclioiii& adiuic srdifican- 
dum esse sentiebat. Itaquc nos revera catholieos nou- 
diiin pcrfectos, scd quodam roodo, iii dixisli, scmi- 
cbristianos qiios falialis eisedncaiis veslra perversita* 
lc. inscclaniinL Sed si qui adhuc eiiam tales sunl» si 
vos pseudochristianos esse inlellexernit , qiiamvis 
cnptiosis qu;csUonum vestrarum propositionibus, pro- 
picr id quod 'coruni fidei decst, respoudere non 
possint; non lamco sequendos, sed devitandos vos 
esse cogiioscunt. Sicul ergo vestra inteniio esi semi- 
christianos quos decipialis inquirere, sic noslra iii* 
lcntio cst pseudochristianos vos ostendere ; ui non 
solum chrisliani pcritiorcs vos convincendo prodanl, 
sed ct impcritiorcs vos cavendo profictant. Cur autem 
serpeniem patrcm iiasiruui dixisli 1 An cxcidil tibi 
qucmndmoduiii soleatis vitiiperare Deum qui liomiiN 
prxccptum iii paradiso dedil (Gen. ii, 4G, 17), et 
laudare scrpeiitem qiu)d ei per suum eonsiIium<Mlos 



ADMONITIO PP. BENEDICTIKOnill. 

Contra Fauslum Ubri triginta tres recogniti sunt denuo ad manuscripta excmphria sex vaticana. et octodccim GalU- 
cana, ncmigianum, oorbeiense, Audoenense, Hidiaelinum, Pratcllense, l.yreose, Sagiense, vindocineuse, Moriaccoso, 
Renlgiiiaiiuin, casaiinum, dsterciense, ^oiianinD, Victorioum, DomiDicanonim Paruuenaium vi* Jaoobaea duo, collegii 
llernardinonim, Paris. unum, abt)ati» S. Petri carnotensis unum ; ad ediUones Am. Er. el Lov. necnon ad leciioncs vams 
Uelgicoruiu sex uianuscrlptonim apod Lov. 

C omparavimus prcBterea ea$ omnes ediliones initio Retr. et Conress., 1. 1, memoratas. M. 

1 Edirto ix>v., chrisiimamqiie. Abest, qve^ ab editkmibus * xm. et fere oomesuss., semtan esi. 
»Uis ci uss. 
* * Mc Am. Fr. ei liss. At Lov.| siupendo. 

(11) scrii li crdicr aniuini i 



«00 CONTRA FALSTUM MANICIL€L'M, S ALGUSTLM LIBKR SECUNDLS. S|0 

apcruil (Gen. iii, 7) ? Piifo jiislnin esse ul scrpciilcni paiNniein Inuni. Nam ille le fllium eiiam modo vitu- 
illuni (liabolnin a vobis laudulutn, lu potius ngnoscas peratus agnoscil. 



LIBER SECUNDUS. 



CAPUT PRLMUM. — Faustus dixil : Accij»is Evan- 
geliuin? El niaxime. Proinde orgo el na!uin accipis 
Chrislnm ? Non iia e^l. Nequc enini scquitur i!l m 
Evangcliuin accipio, idcirco et nalum accipiam CJiri- 
siuin. CiHT ? Qui:t EvangeliiMi» quidein a pra^dicalione 
Cliristi el esse cccpit ct noininari ; in quo tamcD i(Me 
iiiisqtiam se iiatum ex boiniuibus dicit. At vero ge^ 
nealugia adeo non esl Evangrlium, ut nec ipsc cjus 
sciiplor ansiis fuerit eain Evaiigelium nonitiiare. Quid 
eiiim scripsit? Uber generaiionis Jesu Christi filii Da- 
tid (Mulih. 1, i). Noii ergo, liber Evangclii Jesu Cbri- 
ftti ; scdy iibtr generationit : qiiippe ubi * et stclia 
iiiducilur quso coirdrmat gencsim (Id. ii, i) ; iit recte 
Genesidium lioc magis nuncupari possil qiiam Evaii- * 
geHuin. At donique Marcus, qui generalionem scri- 
i>ere non curavit, scd pnc^licalionem lantmn Fiiii Dei 
qtiod est Evangelium, vide qiiam sil compctcntcr 
eiorsns : Evangelium, inquil, Jesu Chriili Filii Dei 
{Mare. r, I) Ut biiic saii8:il>niidcqiienpf)arcat gcnca- 
iogiain non esse Evangeliura. Nam el in ipso Malllirco 
post inclusnm Joannem in carcerem, lunc icgitur 
Jesum coeptssc prxdicare Evangelium regni (Matih. 
IV, 12, 17). Ergo qnidquid anle lioc narratum cs4 , 
genealogiam esse conslat, non Evangelium. Alioquin 
qoid impcdiebot el Maktliseum ponere, Evangelium 
Jetu Chritii fihi Dei ; nisi quia improbmn puUvit 
genealogiam vociire Evangelinro ? Qiiaproptcr, si jain 
tibi dislinctuni satis csl, quod usque niinc igiiorasii, 
lotige aiiiid esse Evangelium qiiam gcne:ilogiam ; scias 
me, tii dlxl, accipere Evangcliura, id est, pncdicaiio- 
oem Christi. Dequo qitidquid jam perrogare voloeris, 
omissis generaiionibus quxre. Aut si ot de ipsis con- 
ferre est animus, non equidem rccuso, ciim srt mibi 
magna et de bis ad respondeudum copia : sed tu 
disce tntcrrogare qtiod primum cst. Yideris enim 
niihi runc sctre velie, non ulrum EvaHgeiium aeci- 
piain, sed iltnim generaiioi^. 

CAPUT 11. — AiJCUST«us respondil : Corte in- 
terrog.iHli teipsum velul ex persona nosira, utruin 
acciperes Evaiigeiiunll ; et respondisU, Maxime, Itur- 
susque interrogasti, utrum acciperes. Cbrislum ua- 
tum ; et retipondisii. Nmk iiaesi : hatic scilicet causam 
fiubjiciens, quia generatio Cbrisii noa periiaet ad 
Evangeliiim. Quid crgo rcspondebis Aposlolo dicenli» 
Memor e$to Chrisium Jesum resurrexisse a moriuis ex 
$emineDamd, seeundum EvaugeUum meum (II Ttm. ii, 
8)? Vides certe quam neseias, vei te nescire fingas , . 
qufd sit Evangeliurm; nec ex doclrina apostoiica, sed 
ex vesiro errore nomines Evangelium. Aut si lioc 
appellas Evangeliuin, quod Apostoii appeliaverunl ; 
aberras ab Evangelio, qui non credis Cbrislum cx 

* iVpod Er. Lugd. Ven. Lov., iM. M. 



cniiiic David : quod Apostolus secundnm suiim EvaiH 
gfliiim prsBdicari icstatus est. Quod aulem crat apo- 
stoii Paull Evangolium, boc cliam cxlerorum Aposlo- 
lorum, et omninin fidelium dispeiisalorum tanti 
s^cramenti. lloc ciiim alibi dicit : Sioe ergo ego^ sive 
illi; mc profdicamus, ei sie credidisiis (I Cor. xv, II). 
Non enim omnes llli Evangclium conscripscrunl, sed 
tamen omnes Evangeiium prxdicavcruiit. Narratores 
quippe origiiiis, factorum, diclorum, passionum Do- 
mini nostri Jesu Ciiristi, proprio dicti sunt Evangeli- 
stx. Nam et ipsum nomen si qiixramus qiiid iaiino 
interpretelur, Bonum nuntinm dicitur Evangcliitm « 
vel, Bona annuntialio. Quod quidem cum aliqiiid i>o- 
ntim annuntiatur, sein|)er dici potest : proprie tamcii 
lioc vocabulum oblinuit iila quam .dixi annunliatuK 
Saivatoris. Si autem vos aliud annuntiatis, extra 
Evangelium vos csse maniCestuin csl. Utiqiie sunC 
advcrsus vos parvuli quos appeilatis seinicbrislianos» 
si matris cliarilatis vocem sibi ex ore apostolico pcr- 
sonanleui audiaiit : Si quis pobis annunliaverii prarter^ 
quam quod annuniiavimus vobiSf anathema sii (Galat, i, 
8, 9). Cum ergo ipse Paulus sccundutn Evangelium • 
suuni annuntiavcrit Chrislum ex scmine David, vos 
qui boc negalis, et aiiud annuntialis, anaiiieina silis. 
Qnis antem non videat qiianla cxcilale dicaiur^ qtiod 
niisqMain se Cbristus nalum ex hominibus dicat, ci'tii 
pcne nunqnaui se fiiium bominis l;iccal ? 

CAPUT 111. — Sed videlicet dociissimi hoinines> 
profertis nobis ox armario vcslro » ncscio quem pri- 
muin bomiHem , qoi ad gciitcm lcnebraruni debci- 
iandani de iucis gcnle descondit, armatum aquis suis, 
coiitra inimicorum aqiias ; ct igiie suo , contra ini* 
micorum ignem ; et vcntis suis , conlra ininiicorum 
venios. Cuf non ergo et fumo suo , coiitra inimico- 
pum fumum ^ el tenebris suis » conlra ininiiconim. 
lencbras : sed contra fuinnin acre , itl dicilis , ariiia- 
hatur ; el contra tenebras iuco ? An quia mala sunl 
fumus et tcnebro!, non ea potuit bai)cre boiiilas cjus? 
Bona ergo sunl illa tria , aqna , ventus , ignis. Cur 
efgo ^ potuit babcre maiitia gcntis advcrsx ? llic 
respondetis : Sed aqva ilia gentis tcncbrarum mala 
erat ; qu»n(^ vero primits liomo attulit, bona erat : et . 
ventus iilius malus, hiijus autem bonus ; iia et liujus 
ignts bonos contra maium igncm illius dimicavit, 
€ur ergo ei eontra maium funium non potuit afferre 
fumum bonum? An in fitmo veslra mendacia, tan- 
qtiain fumus ipse, evaaescunt atque deficiuiit ? Ccrlo 
primus homo vester contra naturam coutrariain bei- 
ium gessit. Cur quinque ilHs elementis quae in con- 
traria gente confingitis, unnm allalum cst de divinis 
regnis cbntrarium, iux conlra lenebras? Caitera 
eoim quatuor non sunl conlrana. Nam ncc aer fumci 



Sll CONTRA FAUSTIIM MANICILCUM, S. AUCUSTINI 

est coiitrarius . diuIio iiuuus aqux aqua, ct vculus vt.bis salvandum cuin ca 
veiito, el igiiis igui. clalis. 

CAPUT IV. — Jainvero illa sacrilega ddiramenta 
qois audiat , quod primum bominem vestrum diciiis, 
secunduro hostium volunlalem , qno cos cnperei, 
elemenla qiisc porul^at mutasse atqiie verlisse, ut 
regnum quod dicilis fal^ilalis» in sua nalura mancns, 
non raliacilcr dimicarct. et subslaniiu veriiaiis muta- 
Mlis apparcret , ut falleret ? lliijus priml bominis 
mium crcdl vultis Dominum Jesum Cbristum. Hujus 
eommeiititia! fabulx filiam dicilis vcritatcm. Ilunc 
primum borobiem , quem laudatis , quia mutabilibus 
et mendacibus formis cuni adversa gente pugnavit ; 
si verum dicitis, non imitaminl : si autem imitamini, 
et vos mentimini. Quapropter Dominus et Salvator 
Aostcr Jesiis Chrislus , verus et verax Dei Fllius, 
vcrus ct vcrax bominis filius , quod utrumque do se 
Ipse testaiur, ct de vcro lH:o divinitalis xiernitaiem, 
ct dc vero bouiiue carnis originem duxit. Non novit 
aposiolica docirina primum bominem veslrum. Au- 
dite Apostolum Paulum : Primui homo^ inquit, de 
Urra, terrenut; $ecundu$ homo de ccelo^ ccsle$ti$. 
Quali$ terrenu$ , ttdu et terreni ; quali$ coeletli$ , taU$ 
4t cxU$te$. Sicut portawnu$ iinaginem terreni, porte- 
Mu$ et imaginem eju$ qui de calo c$t ( I Cor, x v, 47-49). 
Priniiis ilaque bomo de tcrra lerrenits , ille Adaui de 
liiiio formatus ; secundus auti*m bomo de coeio cgqIc- 
stis , Dominus Jcsus Cbristus : quia Filius Dci vcnlt 
ad carnctn, quu suscrpta ct ho:iio exterius ficrct, et 
Deus inlcrius permaiieret; ut et Filius Dei verus 
essct per ({ucm racti sumus , et bominls filius verus 
iieret per quem refecli sumus. Cur ergo priiuum 
bomiiiem vcslrum commentitium nescio unde pro- 
ducitis, ct primum hominem quem doctrina aposto- 
lica docet iiou vultis agiioscerc ? An ut cumpleaiur 
in vobis quod ipse Aposlolus ait : A veritate quidem 
uuditum $uum atertente$^ ad fabula$ autem eonvertentur 
(II Tim, IV, 4) ! Pnulus aununtiat primum bomincm 
de tcrra tcrrenum : Manicbxus annuntiat prinium 
Immincm non terreiium , nescio quibus fallacibus 
elemeiitis quinque veslitum. Ei Paulus dicit , Si qui$ 
ffobi$ anwmtiaverit prmterquam quod annunliavimu$ 
tobi$, anathema $it. Ergo ne Paulus mendax sit, Ua- 
picbxus anaihema sit. 

CAPUT V. — QuiKl autem eliam stellx calumnia- 
fuiiii, qua Magi ad Cbrisium iurantem adorandum 
|)crducii sunt, nou erubcscitis, cum vos commenti- 
|ium Cbrislum \cstrum, filium eommentitii primi 
homiuis veslri. non sub stelUe testificatioiie ponalis, 
sed in ftlellis oinnibus colligalum esse dicatis : quia 
videlicct principibus lenebmrum commixium esse 
creditis in illo bello , quo ipse primus bomo vester 
CMiu teuebrarum gente pugnavii, ut de Ipsis principi- 
bus tcncbrarum tali commixtione caplis mundus 
fabricaretur. Unde et ista - sacrilega deliramenta vos 
coguot, non soluiii in ccelo atque iii omnibus stellis, 
led etiam in lerra alqne in omnibus quoi nascuntur 
iu ea, confixum et colligatum at(|ue concrctum Chri- 
lium diccre , non jam Salvaiorejn vcbtrum , sed a 



41« 

^ luaiiducatib atqiio in- 



Nam et ista impia vanilatc seducti, seduirilis Aiidi- 
lores vcstros, ut vobis cibos afler.int, quo possit ligato 
iu ois Cbrislo subveniri per vestros dcutes el vculrcs. 
Talibus enim auxiliis eiim sohi et lilierari pnrdici- 
lis; nec saltem totum, scd adbuc licel exigiias sordi- 
dasque reliquias ejiis iii stercoribus remanere coii- 
tendilis, ut in aliis atque aliis rerum corporjliuin 
formis itcrum atque ilentm implexne implicataH|ue 
tcncaiitur : et si mundo slantc solvi ct purgari iion 
potuerint, jam illo igne ullimo qiio ipse niundus arde- 
bit (II Pelr. ui, iO-12), solvaiilor atque purgenlur. 
Nec tamen ciiam tunc totuin Cbrlstum dicitis posse 
liberari, sed ejus bon;e divinacque natiinu novissimas 
residuasque pariiculas, qiise iia sordidaue snut, iit 
nullo modo dilui valeaiil , damnari in ucicruum coti- 
fixas globo horrido tenebrarum. Ecce qui se fingiuit 
iodignari quod Filio Del fiat injuria, qiiia euin iiatuni 
stella demonslrasse dicatiir, tanquam genesis ejus 
sub fatali consiellatione sit constitula ; cuiu eum ipsi 
non tantutn sub stellarum cotinexione, sed in viiiculis 
omnium terrenonim, ei in suceis oronium iierbaniiii, 
el iii putrcdiiie omniuin carnium, et in corruptiiuie 
omiiium ciboruin, ita ligatum poUutuuique coii»ti- 
luant, ut ex inagiia, non tamen ex tota parte, sohi 
pur|jari(]ue noii possil, nlsl et ab bomiiiibus, Clcctis 
vidclicet MauichxHirum , eiiam in porris radiculisque 
ructetur. 

Et nos quidcm sub fato stellarum nullius honiinis 
genesim ponimus, ut libcnun irbitrium voluntaii^, 
quo vel benc vel male vivitur, propter Justum jiidi- 
cium Dci ab omni neceasilatis Thiculo vindiceiiius : 
quanto minus illius lemporaleni geuerationeni ^ub 
astrorum condilione credimus factam , qui est aster- 
. nus universorum Creator et Domiiius ? Ittquo illa 
stclla quam vidcruiit Mngi, Christo seounduro camoiii 
nato, non ad decretuni domiiiabaiur, sed ad lesti* 
monium famulabatur ; ncc enm subjicichat iiiiperin, 
sed indicabat obsequio. Proinde non es illis erat Uxe 
stellis , quac ab initio creaiora: itinerum snorum or- 
dinein sub Crcatoris lcge cusiodiunt ; sed novo Vir- 
ginis partu; novum sidus appaniit, qiiod ministeriuiii 
omcii sui etiam ipsis Hagis quxrenlibus Cbristum, 
cum ante faciem pnciret , cxbibuit , diuiec eos nsquc 
ad Ipsum locum ubi Dei Vcrboni iiilaiis erat, pra;- 
eundo perducerct. Qui landcm astrologi ita coiisti- 
tuerunt bominum nascenlium fata sub •lellis , ut ali- 
quam stellarum, hominc aliquo nato, circuitus siii 
ordinem reliquisse, et ad eum qui iiatiift est perre- 
xisse, asscverent ? Soriem quippe nascentis astroruiii 
ordini colligari arbitrantur, non astroruin ordiueiii 
ob ' hdminis nati diem posse mutari. Quapropter , sj 
Btella illa ex iis erat qux in cobIo penigunl ordiues 
suos , quomodo poterat decernere quiKl natus Cbri* 
stus acturuB erat, qus nato Cbristo jiissa est reliti- 
qiiere quod agebat? Si autem, ut prubabilius credi • 

> Editi, ewn. Concinnius quidaro Mss., fa. 
* lo (•lurl^us Mss., (71/. 



*I3 LIBER TK 

lur, ad dcnionstrnrMlufn Cljrislum, quae iioii erat 
cxorta esi ; non ideo Christus natus cst quia illa 
exslitil, sed ideo illa cxstitit quia Christus natus est. 
Uiide, si dici oporierei, non slellam Christo, sed 
Chrisium stellx fatum fuisse dicercmus. Ipse quippe 
illi , non illa huic , nascendi attulit causam. Si crgo 
sunt fata quae a fando , id est , a dicendo appellata 
sujil ; quouiam Cbristus Yerbum Dci cst , in quo 
autequam cssent , dlcta sunt oinnla ; non consortiuin 
Mderiim fatiini Christi est , sed fatuni etiam sidunim 
Christus est : qul et ipsam carnein sub coelo creaiam 
ea voluntate assunipsit , qua ettam coeluni crcavit ; 
ea polestaie deposuit et reccpit, qua eliam sideribus 
Iniperavit. 

CAPUT \T. ^ Cur ergo non sit Evangelliiro quod 
de ista geiieralione narratur, cum tam boiia nobis 
annuntietur , ul per ipsain * nostra sanctur inflrmi- 
las 7 An quia Matthxus non esl ila exorsus , ut dice- 
ret, Imtium Evangelii Jesu Christi^ sicut ait Marcus ; 
sed , Liber generationii Jesu Christi ? Iloc modo nec 
Joannes Evangelium scripsisse dicatur, qiiin ncc 
jpse ait , liiiliuin Evaiigflii, aut Libcr Evangelii ; scd, 
In principio erat Verbum (Joan, i, i). Nisi forte tam 



I Tres Mss., quo Uta de generatione narraniur^ cnm tam 
I nobis anmmtieMur^ ut per ipea, Am. et Er., aan tam 
hona nobis annuntienturf ui per ipsum. 



RTIUS. 314 

elcgans vocibuloruin fabricator Faiisius fuil , ut ei 
hoc Joaniiis exordiiim, Vcrbidiuni nominaTcril , pro- 
pler Yerbuni ; sicut illiid, proptcr gcnesim, Genesi- 
dium ausus esi appcllare. Scd cur non poiius cogi- 
latis, quanta impudentia prolixas illas et iroplas 
fabulas vesiras Evangelluro norolnetis? Quld enim 
illic bonl annuntiatur, ubi dlcltur Dciis adversus re* 
belloni ncscio qunm contrariam alicnanique natumm 
non aliter regiio suo potiiisse prospiccre alquc consu- 
lere , nisi pnrtcm su» natune in illius avidas lauees 
dcvorandam miiierei , at(|uc ila polluendam , iit post 
taiilos laborcs atiiue cruciatas non possct saltem tola 
purgari? liaiictain malus nuiitius Evangelium est? 
Cerie omnes qui graece vel tcnultcr novcnint, Evan- 
geliiim, Bonuin ninilium , aui Bonam aimiintiationem 
intcrpretantur. Quoinodo est autem Isteboiius imntiu > 
qiiandoquidem ipse Deus vobis » velo sibi oppositd, 
lugero nuntiatus est , donec sna membra ab iila Ta- 
staiiune ei contaminationc repareiitur atqoe purgen- 
tur? Qui si aliquando luctum flnierit, cnidelis crit. 
Quid eiiiin de illo male meruit pars illu ejus qiix in 
globo ligabitur ? quae utique in a^ternum lugeiida esi, 
quia iii a^ternum daronabitur. Sed evasimus ^ quod 
isturo nuntium quisquls diligenter adverterit^ non 
cogitur lugere , quia maliis est ; sed ridere , qtila fal- 
siis ebi. 



LIBER rERTlirS, 



CAPUT PaiMlJM. — Faustus dixit : Accipis ergo 
gcnerationcm ? Equidem conatus diu sum bcc ipsuin 
^lecumque cst persuadere mihi, quia sil nalus Dcus : 
ted offeiisus duorum maxime cvangelisiarum disscn- 
sione , qui genealogiam ejiis scribunt , Luc» et Mut- 
\\ist\ {Matth, ly 1*17, et Luc. iii, 23-38), bxsi inciT- 
ttts qiiemnam potissimum seqnerer. Fieri enlin posso 
fNitibam , ut quia pnescius non sum , qiicin iiieiiiiri 
. existimareiny ipse diceret vcruni ; ei quem vera lo<|ui, 
ipse forsiuin roentirctur. inliuita ergo corum pRcier- 
iiiissa lite , et iiiterroiiiabili roihi , ad Joannem Mar- 
aimque mo coiituli : nec iinpariter a duobus ad duos, 
et ab Evangelistis ad ejusdein noroiois professorcs. 
Quoruro mihi priiicipia iiiteriin non iniroerito placue- 
ruiit , quia nec David , iiec Mariaro inducunt , nec 
Joscph ; sed Joanncs quidein in principio Aiisse Yer- 
bum dicit, et Yerbuni fuisse apud Deum , ct Deuin 
fuisse Yerbuin (Jodii. i, 1) , Christuro slgniflcaiis : 
Marcus vero , Evangeiium , iiiquit , Jesu^ Christi /Stii 
J)ei (Marc, i, 1) : tanqiiain Mattlixuin exprobrans, 
qiii posuerit flliuin David. Nisi forte alteruin hic , et 
alicrum iKe annuntiat Jcsum. Hxc ergo ratio est, 
i|ua ego iion accipio (Ibristum natuin. Tu vcro , si 
lantus es ut banc niibi adiinas offensionero , eflice iit 
inter se ipsi conveniant ; et utcumqiic succurobani : 
qiiamvis nec sic quidero dignuro erit ex utero naturo 
eredere Deuin, ct Dcuro Christianoruro. 

CAPUT II. — AuGUSTuais respoiidit : si pio 
studio legisscs Evangelium » et ea quae te in Evaiige- 



lisiis taiiqiiam rcpugnantia movisscnl, diligcnter quae* 
rcre, qiiain tcmere dainiiare mnluises; ut sallem 
pnipicr ipsam, qux qua>i prima frontc occiirrit, apcK- 
lissiinain repugiiantiam , cogitarcs , iiisi aliquid illic 
roagnuin lateret , dilflcilc fleri poiuissc iit tanta eis 
auctorilas iii tcrraruro orbc pra^berelur , qiia sibi lot 
hoininuro doctissiiuorum ingenia subjiig-areitt. Quid 
eniro magnuin cst vidcre quod vidislis , alios Chrlsti 
sccundum caniem progcneratores coiiiiucroorari a 
Luca, alios a Mattlixo, curo arobolosepli constituanl, 
MaltlKcus ad quem tcrminct, Lucas a ()uo incipiat : 
qui propter quoddam cuin ejus maire saiictiim ctvir- 
ginale coiijugiuin , eiiam ipsc pnrcns Christi nicriiit 
appellari ; ut proplcr viriloro dignitalem, ab ipso, vel 
usftuc ad ipsuiii , gencraiiones contcxereiilur? Quid 
ergo magniim est qiiod vidistis , quod aliuni patrcni 
habcat Joscpli sccuiidum Mattha>uro , aliuni sccun- 
duni Lucani ; ct aliuni avuin secuiiduro isiiiro , armni 
scciinduro illiiro, et dciiiceps sursum vcrsus iisque ad 
David , pcr kiin iiiultas gciierationes alios parenics 
ejus aiU isto, alios ab illo cnumerari? itane lani 
ap(*rUim iiianifestamqiie divcrsiuitcm , tot acnti et 
docli viri, divinanim Scripturarum pcriractatorci 
diiigcntissinii , non viderent? qiil qiiidem in laiiiia 
lingiia pcrpauci suiit ; eos autcm In grrca qms bu* 
nierct? Yiderunt cain phne. Quid eiilm fbciHus, aut 
qnis paululum iiitueiis, ista iion videat? Sed pieoofi* 
lanies taiita: auctoritatis cuilncntiaro , laterc ibi ali« 
quid credidcrunt, quod pclcntibus daretur^oblattaai» 



9«5 



tO.^rUA rAUSTUM MADIlCU.]!;uai, S. AUGUSTLNI 216 



lUms nagarclur ; a quxrciuibus inveniretur , roprc^ 
liea(Kiitibus sublralierelui ; pulsaniibus aperirctur 
{MmUh. VII , 7) , oppugnaulibus clauderelur ; pelic- 
runt, qoaesierunl, pulsaveruDt , aeccperunt , invene- 
nwl, iDtravemnt. 

CAPUT 111. — Nempe tola in hoc qusestio esi, quo- 
nodo potuerit duus patres habere Josepb. Hoc enim 
U poiuisse iicri demonstralur , nulla omnino cansa 
est, ciir quisqnam i^loriim cvangelistarum, in diver- 
sis gcneratinnibus cntuiierandis , falsum dixisse crc- 
datur. A duobus ciiim palribus , jam non erit mirum 
neqiic contrariura^ quod et avi duo ti atavi et proavi 
esse potucruiit , et quidquid sopra est usque ad Da- 
▼id ctijus crant ambo filii , et Salomon qui pertiiiet 
^ ordiiieiii quem llatthxus scculus est, et Nathan qiii 
est in scrte quam Lucas exposuil. Atlendunt enim 
Ista nonnulli , ct vident non posse a duobus viris per 
comroixtioncm caruis homincm gigni ; et idco putanl 
htam qux*stiOnem non posscdissoivi (a) : ncc iiilucn- 
liur , quod usilaiissimuin atque faciliimum cst * , pa- 
Ireni c^jusquam, non eum tanlum dici a quo geniius, 
sed etiam eum a quo fucrit adoptatus (b). 

Neque enhn adoptionis vlnculum apud antiqiios 
alienum ab eorom rooribos fuit , cum ctiam feminas 
faiveniamiis adoptasse sibr filios , non ex ulero siio 
natos : sicul Sara ex Agar (Cen, xvi , 2) , ei Lia cx 
ancilla soa (Id. xxx, 9 15), et filia Pliaraonis Moyscn 
^doptavil (Exod, ii, 9, 10). Ipse autem Jacob, nepi»- 
(es suos, filios Joseph adopiavit (Gen. xLViii , 5). 
Ipsum vcro adoptionis nomen plurimum valere in 
nosirae fidei sacramento, apostolica doctriiut testatur. 
Unde apostulus^ Paulus curo de Judxorum ineriiis 
lofnerelur : Quorum eU^ iDquit, adopiio^ el gloria , ei 
TeBlamenta^ ei Leg^sUuio; quorum patret, et ex quibus 
Chrkjtus sicundum camem , qui esl super omnm Deus 
benedictus iu scecula (Ronu ix , 4 , 5). liem dicit : Et 
ijm in nobismetipds inffemiscimus^ adoptionem exspe- 
eUmtes /iUorum Dd * , redemplionem corporis nostri 
(14' viii, i3). llem aKo looo : Cum autem venit pleni- 
tuAo temporis , mt<tf Beus^ FiUum suum factum ex mu- 
lier^, factum sub Lege , «t eos qui sub Lege eranl redi' 
uicrei , u$ adoptionem fitiorum redpiremus (€alat. iv, 
4, 5). Ii:sc Igitur adoptio qiiHnli sacramenii sit , his 
atque hujnsmodl testinioniis salis. apparet. Unicum 
enim Filium Dcushabet, qiicro genuit dc substantia 
soa , de qno dicitur : Cum in forma Dei esset , non 
tapinam arbiUraius est esse aqualis Deo (Phiiipp. \i, 
6). Nos autem non de substaniia sua genuit; creatura 
enim sumus, quam non genuit , sed focit : et idco, iit 
fratres. Chrisli secufidum moduin suum ' faccret , 
adoptavk. Iste ilaquc roodus quo nos Deiis , cum j:im 
essemus ab ipso non nati , scd condiii el instiluti, 
verbo soo el gratia sua genoit ut fllii ejus csscmiis, 



* Aliquot ites.,Miitonsttmifm alque frequenuitisamum esl, 

* Abest, finorum Dd, a Mss* et ab^an(iuiuril)i:s editio- 
Blbot Ant eA Ec 

* na. in 1108. Ai in editis, noi^ton. 

la) Eoseb. Eodes. Hisl. iib. 1, cap. 7. 
\\ U mni^t ea^. 7, Q. 9, 



Si 



adoplio vocatiir. UnJe Joannes dlcit : Dedit eis 
statem fidos Dei fieri (Joan. i, 12). Cuin igitur jus 
adoptionis fiiioruin apnJ palres nostros et in Scri- 
pturis sanctis ihiitaliim sil ; qiix imptetatisdeffieniia 
pnccipital, prius Evangelislasfalsilatisarguere,qiiu4l 
diversas generationcs commemoraverunt , lanqnani 
ulneque verx esse non possini; quain cogiiare et 
aitcndere et videre qiiod faciilimum cst, quam crebra 
consuetudine gcBerizi humaiii, unus homo duus patroi 
haberc potuerlt ; uniim cujus carne homo sit gonitu!», 
alterum cojus voluntate , ciim jam homo csscl, filius 
sii adoptatus? Qul si non recte dicitur pator , iinc nos 
reete dicimus , PaUr noster, qui es in ca:lis (Matth. 
VI, 9), ei de cujus siibstantia nati non sumus, sed cu- 
jiis gratia et roisericordissima volutitate adoptati sc- 
cundum doctrinam apostolicam ct fiddissiinam veri- 
tatcm sumus. Ipsum quippe haliennis et Doum.et 
Dominiim , ci Patrcm : Deum , qiiod ab ipso , ctiain 
cx hominibus parentihus, condili snntus; Domiuom, 
quod ci subditi somus ; Patrcin, qiiod ejiis aduplionc 
renati sumus. 

.Fncilc fuit crgo religiosis perscrut;itoribiis diviiia- 
ruiii Litteranini, aiiquaiitulum considcrare, el videre 
iii divcrsis Cbristi generationibus a duobiis ev.ingeii- 
sikS commemoratis, quoroode duos palres potuil ha- 
bcre Joscph, qiionim progenitores diversi enuinereii- 
tur. Iloc et vos , si btiidium contentioiiis non exca^ci^- 
rei, timk videre possctis. Scd ab illis viris alia eiiam 
qux^siia et invcnta siinl , cum omncs harum narratio- 
niiiii partes pertraclan^nt : h:cc aiilcm a vestro iiitel- 
leciu longissime rcmota sunt. Iiaque etiam In Mani- 
clixi crrore consiltuti , id quod in rebns huinaiiis 
ficri solct , ui alius carne |eneret filium , alius eum 
voluntate adoplel, ae sic unus duos paircsliabeat, 
si no:i adverso aninio legoretis, eogilando videre 
pnsseiis. 

CAPUT IV. -- Cur aulem Mattlijeus ab Abnham 
roBpcrit, desccndcDS usque ad Joseph; Liieas au:eni 
a Joscph coeperit, asccndcns, non usqiiead Abralumi , 
sed us<]uc ad Deum qui fecil hominenv, ei dato pr;e- 
eepto potestatem dedit, ul credens filios Dei fieret : 
et cuf iUo uk capilo libri generatiooea ipsas enuHie- 
ravil ; ille autem, cum Dominus Salvator a Joaiiue 
baptizatus fuisset : et quid sibi velit nomerus gene- 
fationum sccondom Mattlixum , ot ter quaHiordcciui 
digeranUir, quibus in suroroam computatis, tanquam ' 
una minus apporeal ; numerus aulein gcneraiioiiuin 
seciiAdum Lucam, qiii in baptismo Domini comiucmik- 
ratur, ad sepuiaginta et seplem pervciiiat : qncm nit- 
merum ipse Domiiius in pcccatoruin rcmissioncin 
commendal dicens, iVo/i tantum septies^ sed usqne 
septuagies septies(Id. xvm, 24) : uuilo pacto iiid.i- 
gare possetis , nisi aut ab aliquo catliolico id aiidirc- 
tis, non quolibet, sed divinarum Scriplurarum sin- 
dioso , et quanlum posset , perilo ; aui ipsi ab er- 
Tore correcti , pietate caiholica peu^retis ut .«icci- 
peretis, quxreretis ut inveiiirctis, puisaretis ui inira- 
relis. 

» ^ti, (amen. At mss.» tanqnemt* 



tn LIBEK 013 

CAPUT V. — Onaproplcr, qnoiiiam idqiiod Fau- 
«mfn do genemlionam diversiiate pennovil , quia in 
doobns palribus intelliseiidii» hic nodits erat, inlclkN 
eia natura et adopiionc soliilum csl , Truslra sc votttit 
»il diios cvangclislas conferrc, el ab aliis diiolHis 
auferre : inagis oflcnsurns ad quos se conlnlissct, 
qiinm eos a quibus abstulisset. Non enim ainanl san- 
rti suos electores, si snonimsociorum eos iiivencrinl 
liesertores. Unitate enim gaudcnt, ct in Christo unnm 
smit : et st alins aliud, ct aliiis akiud ; mil alius aliler, 
et alius aliter ; vera tainen omrics dicunt , nec sibi 
ullo raodo contraria , si pins lcctor accedat , si inilis 
legat, si non hxrctico animo unde rixetiir, sed fideli 
eorde iindo rediflcetur , inqnirat. Jain er%o, qiioniam 
gin^lonim * |iatnim goneralioncs , quos ut unus 
Imhno duos halierct, non cst ab hnmano genere al?e- 
nnm , singnlos Evangelisras narrandas snsccpissc 
crvdidimns, non est a vt rilate nosira fldes. alieiui. 
Oiiocirca, intcf^e j.im Evangelislis oonveuicnttlios , 
sioiM Fausliis pFomisit , iitcumqtie sncciimbite. 

CAPUT VI. — An illud qnod adjunxit, \os niovct 
adbiic? Quamvk nee $ic quidenu iiiqnil, dignnm ml, 
#x tilero natum credere Beum, el Dcum Chrlttinnorum. 
Qnasi nos i{>sam divinam nalurain ex feminrc utero 
cssUtisse credamus. Nonnc modo commcnioravi Apo- 
stoli tcstlinoninm, ubi ait de Juda^is : Quornm p(iire$^ 
et ex quibus Christus $ecundum carnem, qni e$t $Hper 
cmnia Deu$ benedictus in $wcula? Glirislus crgo Doini- 

> Apud Cr. Lugd. el ven.y Jcai ergo in hiiigidoruai. }l. 



ARTUS. U8 

nus el Salvator noster Filius Dei venis secundinn 
divinitateni, nt filius hominis vcrus secnndiim car- 
iicm , non ex co cpiad est super omnia Deiis be- 
ncdictus in s;rcula ex rHintna nntus est ; sed cx illa 
innrtnit:ile qnam snscepit vx nobis , ul in ea inorcro- 
tu^ pro iiobis, cl eam s:i0aret in nobis : nnn cx fonin 
Dei, in qna cu n esset, non rapiuam arbitratn$ ent e$$e 
ctqnali^ Deo, nalui ex (ciiiina csi; scd cx forma 
servi, qNam accipiendo , $emetip$um exinamvit {Phi- 
lipp. n, G) Nequce4iim obalind exinanissc se dictu|i 
est, nisi nccipiendo rormam servi, non ainitlendo 
fomiam Dei. llla enim natiira, qua in rorma Dci aM|iia- 
lis esl Palri, incomumtabiliier pennancntc, suscepit 
mutabilem nostram, pcr qnam de virgine nasccrclur. 
Yos anlcm, ciim carnem Christi virginali utcfo coni- 
mittcro liorretis, ipsam divinitalem Dei , non lantuin 
liominuni, sed cl caiiuni porcorumque iiteris coinmi- 
sisiis! scnicl concepUm in utcro virginis Chrisli 
carncm iion vultis credere, m quo * noii solum non 
ligntns, srd nec mutafus est Deus; et ipsam Dci par- 
tein, diviiiamqne naturaro, in omnium hominum , ac 
bcstiaruni masculinis ^cminibus et femininis uteris , 
in omnibus concepiibus , pcr omnes lerras, et pt^r 
omm^s aquas, ct pcr omnes lioras * ligari, opprimi , 
coinqninari, cl ncc tolam postea Tibcrari posse prac- 
dic.ills ! 

I Am. et plerkrae Hss., t;i qua. 

* Forte legcndum , aiiros, ut suadcrc videtur oratlonis 
scrios. llaec csl eiiam senicnlia Morel,qni, l^icinciit. CTiiic, 
|ag. o09, prope sifnilia oomnicinoral verba Ui)ri tf, ca|). 8: 
in tcria , m aqua^ in aere, M. 



LIBEIt QUAllTUS. 



CAPUT PRIMUM. — Fauj^tls dixit : Accipis Te- 
stamenlum Yfetus? Si cst mibi ih eo hsereditas, acci- 
pio; si non est , non accipio, Improbilas enim \\x.c 
quidcm iiiniia cst, usurpare tabulas qux testentur 
exlia rcilnlum. An ignorns Teslamentum Vctus Cha- 
nanxoruin lerram repromiltere (Gen. xv, 18, et 
XVII, 8) ; sed eam tamcnJudxis , id est , circunicisis , 
cl sacriricantibus, et abstinentibus a porcina, ac reli* 
q,uls carnibns ^ quas immundas Moyses a|>pc11at , sab« 
baia observanlibns, ct azyraorum solenmilaiem , sc 
reliqna hnjusmodi , «{u;c cjus ipse lcstator eis obser- 
vanda inandavit (Leri/. xi, 7, el Exod. xii, et xx, 8) ? 
Qii;fi quia Christianoium placuere nemini; iieqne 
cniin qnjs«iuam no>tronim ea custodit;dignum esiiit 
cuin rcfusa lijcredilnte rcddamuset tabulas. Hxcergo 
prima causa cst cur ego Teslamentnm Vclus abjicicn- 
dum pnlo : uisl tu ine prudenlius aliquid doceas. Se- 
cunda vero caitsa esl , quod lam ctiam misera cjns, 
ct corporalis^ ac longe ab anim.-e commadis baDrcdilas 
e&U ut posl beatam illam Npvi Testamenti poUicitniio- 
nem, qnx coBlorum mihi regnum, et vilam pcrpciuam 
repromlltit, etiam si gratis eam niihi testator suus 
ifigcrerel, rastidirem. 

CAPUT II. — AucosTiNus rcspondit : Tempora- 
lium quidcm rerum piomissioncs Testamcnto' Vclcri 
cpnliaeri, ct idco Vctus Testamcntum appcllari, 



ncmo nostrumambigil; ct quod cTtcrnx vit.-e promis- 
inissio rcgnunique coelorum ad Novum pcrtinct Te- 
slnmcnttim : scd in illis tcinporalibns flguros ruisse 
rutiirornm, qux implercntnr in nohis , in qiios riiiis 
s:rcuIoruni obvcnit, non suspicio uiea, sed apostoli- 
cus inteilectus esi, dicentc Paulo,cum de lalibns. 
loqucrclnr, Uobc omnia pgnroB no$tr(e* fuerunt; eC 
itcruin, Ilcec omnia in pgnra contingebantillis; $cripta 
$uut autem propter no$^ in quos finis $CKutorum obvenit 
(I Cor..ii, 6,il). Non crgo Vetus Testmicntum adcon- 
seqncndas illas proinissiones ,. sed ad inlclligendas in 
eis Novi Testamcnti prxnuntintiones accipimus : Ve- 
leris quippe lcslincntio , ndcm Novo conciliat. Unde 
Doininus posteaquam rcsurrexil a morlnis, seqiic non 
spium iulnendum discipnlorum ocnlis, sed eliam con- 
Irectaiidum manibus oblulit , ne qnid Inmcn ciiin suis 
niorlalibus ct carnalibus scnsibus fallnciter agi nihi- 
tmrentur, magis eos de vetcrum Librorum teslinra- 
tione (irmavil dicens : Oporiebat inipleri omnia quee 
$cripta $unt in Lege Moijsiy et Prophetis , et Psalmis di 
mc {Luc. XXIV , AA ). Non itaqne spcs noslra in tem- 
poralium rerum promissione deflxa est; qnandoqui- 
dcm nec ipsos illius temporis sanctos ct spirituales 
viros, Patriarchas ct Proplielas , his tcrrcnis r ;but 

*■ Er. ct ixw., figwriB twstri. omacs fere Wm. cuii Ani « 
(igurop nostrw; ct sic inl-a passim. 



&19 



CONTRA FAUSTUM MANIGIliEUM, S. AUCUSTI.M 



no 



fltisse deditos credimus : intelligebant cnim, reve- 
lante sibi Spirilu Dei, quid tempori illi congmeret, et 
^iibas modis Dcus per illas omncs res geslas ct di- 
ctaf!, futura figuranda et pra^nantianda deceriierel ; 
mngisqiic desidcrium eonim de Novo Tcstamento 
ernt : scd pncscns * functio eorporaiis, ad signlflcaiida 
nofa vcntura , pollicitaiionibiis \eleribtis pncbcbatiir. 
Iia illorum bouruium non taiitum lingua , sed et viia 
propbctica ruit. Canialis aulem populus , promissis 
vitas pra^scntis inhxrebat. De qtio Uimcn etiam poptilo 
Dihllomimis significabantnr futura. 

Sed vos ista uon intelligiiis; quta, sicut propheta 
d^.xit, Nisi credideri4it , non inletiigetit (Itm. vii, 9). 
Noii enim cstis eruditi in regiio coeloriim , id esl , iti 
Ecclesiu Cbiisti vera calbolica. Quod si cssetis, de di- 
vitiis snnclnrum Scripturarum , non solum nova , scd 
ctiaui vciera proferretis. Ipse quippe Doiiiinus dicit : 
Propterea ommt tcriba erudilut in regno ccelormit , ti- 
miUt etl honnni palrifamiliat , proferenti de thetauro 
suo nova ei veiera (Matth. xiii , 59). El ideo , diim so- 
la pnmiissa Dci nova tencre vos arbitramini, reman- 
sistis iii vetustate camis , el novitatem induxistis er- 

* Editio ix}v., ted dcui prcetent. Particula, ftcu/, abcst 
•b oditiouibus alUs et plerisque [ 



roris. De qna novitate Apusiulus dicit : Profana$ ««- 
tem verhorum novitatet evita ; nmltum emm projkiuui 
ad impietatem , eC termo eorum sieut eancer terpii. Es 
qmbut ett tipnenemt , ec Pkiletut , qui cirea veritaUm 
akerraverunt , dicentet returreetionem jam factam ette , 
ei fidem quorumdam tubverterunt (l( rtm. u, 16-18). 
Ex qiia vena fiilsitatis vos nianare cognosdte, qui di- 
ciiis, iiiinc csse resurreciionem tantunimodo aiiittia- 
rum por pnedicationem veritatis ; corpomm autero , 
quam pncdicaverunt Apostoli , fuiumui m^gatis. Qtiid 
autem spiritualiter , secunduni bomiuem iiitcrioreiu • 
qui renovatur iii agnitioiie Dei lColott. iii , 10) , po- 
testis cogitare;cuin per vetiistalem camis,et |>ercar« 
itiiium rcram imagine8,qatbus totus error vester iii- 
volvitur, rcs corporeas, non possessione teiicaiis, sed 
phaniasmate aapiatb? Terrain euim Clianauasoriiro^ 
qua: roanifesla erat, et manilieste illi |iopulu d.ita est, 
contemnere vos, et fastidire gloriamini ; quasi non ita 
terram luminis describatis ex una partc, a terra § eiiUs 
lenebraruin , tanquam cunoo coarctato discissam , ut 
iicqiie in rerum veritate inveniatiir » et in cogitatio- 
nuni vestraruin faisitate credatur : et ideo nec vitani 
vcstram daki sustineat, ct mentem vcstram dcsiderala 
comiuipnt. 



LIBER QiriJSTUS. 



CAI>UT PR1MUM.— Faostus dixit : Accipis E\-an- 
gelium ? lu me interrngns airum accipiam, in quo id- 
Ipsam accipcre apparet , quia qii» jubcl obscrvo. An 
cgo de te qua^rcre dcbeo, utruro accipias, in quo iiui- 
la accipicntis Evangelium videiitur iiidicia? Ego pa- 
irem dimisi , et matrcm , uxorem , lilios , et cu^tera 
qu.1: Evangclium jubct {Matth. xix , S9) ; et interro* 
gas utnim accipiam Evangelium? Nisl adhuc nescis 
quid sit quod Evaiigelium nuncitpalur. Est eniiii ni- 
hil aliud quam |ir;vdic:itio, et mandutiim Christi. Ego 
argcntum et aurum rejeci , et xs iu zotiis liabere de« 
Stiti, qiiotidiano contcntus cibo, ncc dc crastino cu- 
rans , iicc aode ventcr implcatur , niit corpa^ operia- 
tur , solliciiudinem gcrciis (Id. x , , 10 , el vr, 23- 
54) ; et qux*ris a me utrum acci|)iam Evangeiium ? 
Vides in me Cbristi beatitudincs illas .qttx Evauge- 
lium Taciunt (Id. v, 5-11) ; et interrogas ulrum illud 
accipiam ? Vides pauperetn , vides mitem , vides pa- 
clflcum, puro corde, lugentem, esurieutem» siiicn- 
tein , perseculiones et odia susiiiientem propter ju- 
stitiain ; et dubitas utrum accipiam Evangelium ? Non 
ergo jatn mirum est Joannem Uapiistam viso Jesu , et 
cjits iicm aiiditis opcribus, qiixrere adhuc utrum ipse 
esset Christus : cui digne ct mcrito Jesus iiec digna- 
iiis quidcm est renantiare quod ipse essel; sed opera 
rursus eadem illi , qiiae j.imduduni audierat , rcman- 
davit , Cesci vident , turdi audiunt , morfiii returgunt 
(Id. II , 2-6) , etc. Qiiod egoquoque circa te nou im- 
nierito fcccriin , si perroganti utrum accipiam Evan- 
gdium dixero , Oinnia mca dimisi , patreni , matreni , 
nxorein , filios , aunim , argcnturo » manducarc , bi- 



bere, ddicias, voluptutcs : hoc libi ad interrogata sa- 

tis responsum puta , el beaium te futyrum , si iu nie 

non fueris seandalizatus. 

CaPUT II. — Sed non, inquis, accipere Evange- 

liuro hoc soluro csl » si quod prxcepit , facias ; >cd ut 

etiam credas omnilMis qux in eodem siTipta suiit , 

quoriim primum eal illud , quia sil natus Deus ^ Scd 

nec item csl soluro illud , Evaiigeliuin accipere , ul 

credas qiiia nalus esi Jesus; sed ui facias etiam quod 

prxcepit. Al si me idcirco Evangeliiim non accipere 

putas , quia generaiionem prxterniitto , nec lu ergo 

ftccipis ; el muito magis non accipis , quia proK^pta 

contemiiis. Ac per boc interun parcs sumus , dtmec 

discutiamus el partes : aul si libi iion prapjudicat pras- 

ceptoruro isla contemptio ad profllcndum quia * ac- 

cipias Evangelium , niihi quare ad hoc prxjtidicet ge- 

ncalogia dainnata? Quod si Evangelium accipere, iii 

duobus his constat , ut dicis , genealogias crcdcre , et 

servare mandala, qiiid ergo imperfectiis im|ierfectuni 

jodicas? Utcrque nostrum egct alterutro. Sin, quod 

cerliiis esl, acciperc Evangelium iii sida obsenatiuiie 

cnnslat caslcstium mandatoruiii, duplici modo impro- 

bus es , qui , ut dici solet , desertor arguas millteni. 

El tnmen age , ponnmus , quia ita vis , duo hoic pnr- 

tes csse fldei perrectx , qiiaruro uiia quidcm constct 

in vcrbo , id est fateri Cbristum nalum ; alter.i vero 

iu opere, quod est observalio pncccptorum : vide er- 

go qiinm arduam cgo el dilficiliorem niibi partem ele- 

gerim ; Iti vide quam levissimam cl faciliorem. Nec 

I Ain. Er. et Mss., quia natnt sit Jetut. — IjOv., Deutt 
scd ad marginem, Jetut. U, 
* Ijov., quodn M 



LIBKK QUINTUS. 



m 



iinm^rito plelis ad te confliiil , a nic rcfiigit , uescieuft 
' uilque qui.1 regnufn Dei iiou sit in Terbo , sed in vlr- 
iiite. Qiiid ergo esl qnod mo laeessis , si difffciliorem 
. fidei aggressus partein , libi ut intirmo rdiqiii fddlio- 
rcm fSed ego ad iribuendain, Inquis, saluiem aoi* 
mii » kanc panem fldoi ofllcaciorem puto , ac magis 
idoneam , quam tu reliquisti » id est , Cbristum fatcri 
natiim. 

CAPUT III. — Age ergo , ipsum eumdem interro- 
gemns Cbristum , ei unde potissimuiii nobis saiutis 
oriatur occa>io , ex ejns ore discamus. Qiiis liominuni 
intrabit in regnum luiim, Cbrlsto? Qki fecerit, inquit, 
tohintalem Palri$ mei qui in catli$ e$i {Mailh. vii , 21). 
fiim dizit : Qui ine professus fuerit nalum. El alibi ad 
discipulos : Ite, doccte omne$ genta^ bapiiMnte$ eo$ 
in nomine Patris et Filii et Spiritu$ $aneti , el docentes 
eo$ $ervare omnia qum mandavi vobi$ (/d. xxvni , 19 , 
SO). Non dixit : Docentes eos quia siin natus , sed ut 
tnandata conscrveni. itcm alibl : Anuei mei eritie , st 
feceriti$ quw prmcipio vobie. Noo dixit , Si natum me 
credideritis. Kursum : Si feceritie mandata iim/i , ma- 
nebiti$ in mea charitate {Joan, xv , ii , 10). Et alia 
multa. Ncciion et in inonte ciim docerct, BeaU pau» 
pere$ epiritu *, dicens, beati mifef, beati pacifici^ beati 
puro corde , beati qui tugenl , beati qui esuriunt • beati 
qni per$ecutionem patiuntur propter ju$tiiiam (Matth. v. 



rommcmoravi, quam sappc se Domiuus Jesiis ChrisHia 
fllium liominis dic:U , el quanla vauitate llanich?ci fa- 
bulam ncfandi sui erroris uiducaiit, de nescio quo com- 
mcntiiio prinio bomine, qtiem oou tcrrenum, sed fal- 
lacibus cicmcntis iiiduluni, contra Apostohim pnedi- 
canl diccutem , Prinuu homo de lerra terrekm$ (i Cor. 
XV, 47) : ct quanta cura nos idein inonuerit aposi«iliis 
diccns, Si qui$ vobi$ annuntiaverit prmterquam quod an^ 
nuntiavimu$ vobie , anathema $it (Calat. i , 8 , 9). Qiia- 
propter restal ut filiuin boniuiis Cbristuin itu creda- 
mus , sicut apostolica veriiaio prxdicatur , non sicut 
Manichaeorum faisitate coiifingitur. Cuin igitiir eum 
Evangelistae annunticnt natum cx femiiia dc doiiio Da* 
vid , hoc est , de £-imilia David ; Paulusqiie ad Tiino- 
Ibeiim scribat dicens, Memor e$to Chri$tum Je$um re* 
iurrexisse a mortui$ ex $emine David , $ecundum Evan^ 
gelium meum (II 7iiM. ii , 8) : salis apparet qucmad- 
modum Cbrislum filium bominis crcdere dcbeamiis , 
qui Filius Dei per quero facti sunius , cliain filius bo- 
niiiiis per assunipiioncm carnis lactus est , ut more- 
reiur propter delicia nosira , et resurgerct propter ju* 
stificatioiiem nostram (iioni. iv, 25). Idcoqiic iitruinqua 
se dicit , ct Filium Dei , et filium honiinis. Uiidc iio 
pcrgnm pcr piurima, uno ioco iii Evangeiio sccundiun 
Joannem ila scriptuin est : Amen , amcn dico vobi$ , 
quia venit hora^ et nunc m(, quando morlui audient vo- 



5-10) ; iiusquam dixil, Beali qui mc cotif<;ssi fuerint . eetn Filii Dei; el qui audierint^ vivcnt. Sicut enim Pu- 



natum. Et iii discrclionc agnoruro ab ba^dis in juilicio, 
dictarum se dicit iis qui ad deitRim cniiit : E$urivi , 
at ciba$ti$ me; ntivi, et pota$ti$ me, ct cu*tcra : pro- 
ptcrea percipite regnum (Id. x^v , 55 , 5i). Non dixit : 
Qtiia nalum ine credidistis , regnum porcipite. Nec- 
non et diviii quaerenti vitam a^lemam : Yade, inqiiit, 
vende omnia qum habei^ ei $equere me {Id. xix ,21). 
Non dixit : Crede me iiatnm , ut iti xtcriiuni vivas. 
Ecce igiiur portioni me.-e , quam niibi de gemina , ui 
vnltis , fide dclcgi , ubique regnom , vita , liealitudo 
promittiiur ; vestne rero nusquam. Aut docetc siciibi 
scripiimi est , bealuin esse , regnumve perceptiinim , 
aiit xternnm babilurum vitam, qui euro confessus fuc- 
ril iiaium ex fenvna. Interim tametsi et hxc pars est 
fiilei, lieatitudinem non habet. Ciim vero eam nec por- 
tcm fldei probavcrimus * , qnid flct? Nempe eritisvos 
iiiancs , quod et ipsuin utiqtie monsf rabititr. Sed in- 
terim hoc salis nolns est ad propositnm , qiii.i porlio 
bxc nostra beatitii<linibiis coronala sit. Cni tnmen ac- 
ccdit ct illa alia bc.ititudo, ex coiire<sioue qiioqiic scr- 
moiiis , quia Jesum confliemur esse Ciiristum Fitiiim 
Dei vivi : qiiod x(\ne ipse orc suo tcstatiir Jesos di- 
cens .id Petnitn, Bcatns e$ , Simon Bar-Jona, qnia non 
tibi hoc caro et $angui$ revetavit , $ed Pater meii$ qui in 
cmli$ e$t (Id. xvi, 17). Qiiaproptcr non jain, ul jMitalintis, 
unam, scd duas e:isilemqiie ratas fidci partes teiiomiis, 
et in utraqiie paritcr bcati nppellamur a Cliristo, quia aU 
lerain earum opcrihus cxcrccntcs , altenim siiie bla- 
sphemin pm-dicaratis. 
CAPUT lY. — AuGusTixos respondit : Jani supra 

* Vox,spt'i/u, aliestahontiiilMisferc Mss. 
> IjOv . , habere prvbuvermus. Cdili alu et Mss. carcot 
\crbo,iiaocr€. 



ter habet vitam in $emetip$o, $ic dedii et Filio vilam ha» 
bere in unMipso; et potestatem dedii et judicium facere, 
quia fiiiu$ hommi$cst (Joan. v, i5-27). Dixit, Vocem 
Filii D&audieni : et diKil, Qiita /Uius /loiiiiiiii e$t. Se* 
cundiim hoc eniin quod filius hoiiiini» cst, ncccpit po- 
testaicm judiciiim facieiidi, quia in ipsa funua ventu- 
riis esl ad judiciuin, ut ct a bonis ct a malis videatur. 
lu qua fornia eliam asc<'ndit in cccluiii, ei vox iila di- 
scipulis souuil : Sic veniei, quemadmodum eum vidi» 
$ti$ euntattin cteium(Act. i, ii). Nain sccunduin id 
quod Filius Dei , Deus a^qu^Iis est Patii, ct cum Pa- 
tre unuiii , iioii videbitiir a roalis : Bea^i eiiim mundo- 
corde, quia ip$i Deam videbuai ( Ualth. v, 8). Ciiui cr- 
go credentibus iii se promittat vitam 'a^ieriiaiii , nec 
aliud sitcredere ia euin,quAnicredcre in veruin C.ri- 
slum, qualeiii se ipse prjedicat, et ab Aposlolis [tra;- 
dic:itur , boc ost, ct vorum Dei Filiuin et veruiii bo- 
miiiis filium; vos, Manichxi, qui crcdilis iu falsum 
et faflacem , falhi el fallacis homiiiis filiuui , ctim * et 
ipsiim Dcum , geiitis adver&c tumuliu pcrterrilum , 
membra sua misisMs cruciaiida , nec postea toti pur- 
gaiida docetis, vldetis quam sitis aliciii a vila a:tcriia, 
quam promittit-Cbristus iilis qiii credunt i^i cuni. At 
eiiim dixit Petro ooiiAlenti eum Filiuni Dei : Beaiu$ 
rs, Simon Bar-Jona (Id. xvi, 17). Numquid ideo iii- 
hil promiltit eis qui in emn fiiium liominis cretlereiit, 
cuiii ideni ipso sit et Filius Dei ei filiiis homiiiis? ila* 
lics etinm a|)erte vitaiii aacriiam proiuissaiii crcdcii- 
tibiis iu filium homiiiis. Sicui exaliacit^ iiiquil, Mo\isc$ 
$erpentem in eremo^ $ic oportet exultari Filiuih kominu^ 

* rlurcs vss. omittnnt et rarticulam, rirm, ct quod mfia 
is^ vcriu n, docetu. 



»3 



CONTRA FAUSTUM MASICILEIM, S. AICUSTLM 



iit 



III omnu qui credideru in eum non percat, Md habeal vt- 
lamafternam {Joan. iii, ii, iF»). Qiiid VHllis amplius ? 
Crcditecrgo in filium hontiiiis, ul liabcntis vilam aier- 
iiara ; quia ipsc esl et Ftlius Uci qui poiesl dare vitam 
a.*ternam ; quia ipte est verus Deu$ et vita aUerm^ sicut 
idcm Joannes ait in Epistola sua. Lbi oiiam dicit anti- 
chrislitm esse, qui negat Christum in c:u'ne vcnissc (1 
Joan. V, 20, e/ iv, 3). 

CAPUT V. — Quid crgo vos lanquam (le maiidato- 
nim ejus perfcctione jaciatis , quod ca qun^ in Evan- 
geiio prsecepta sunt operamini ? Quid etiinn illa prod- 
esnenl , ubi iion est fides vera , etiamsi vere imple- 
rcDlur a vobis ? Nonne audistis Apostoluin diceiiiein : 
Si dislribuam omnia mea pauperibui, el tradam corpus 
tneum ut ardeam , charitalem autem non habeam , nihil 
fftf/it prodest (I Car. xiii , 3) ? Quid ergo vos tanquam 
de chrisliana paiipertate jactatis , cum christinna cha- 
ritaie careatis? llabent cnira interse, quam rhiriia- 
lem vocanl , eliam latroncs , sibi debciitcs facinoro- 
sam flagitiosamqiie conscientiam , sed non charitatem 
qiiain commendal Apestolus. Et ut eam a ca^tcris ira- 
prohandis repudiandisqiie secernerel , ait alio loco : 
Ftirts autem preecepti est chavilas de corde puro , et con- 
icientia boua^ ct fide non ficta (I 7im. i, 5)- Unde ergo 
hahere poiestis veram chariialem cz fide ficta surgcu- 
lein * ? Aut qiiaiido vos pigebit fidem vestram furare 
mendaciis * , q^ando ct iirimum homincin vcstnun , 
ciim suis hostihus i» siia" naturas veritate maiientibi», 
mulahili foltacia dimicasse pracdicalis ; etipsum Chri- 
sluiu qui dicit, E§^ smn veritdi (Joan, xiv , 6) , spc- 
ciero carnis , mortcm crucis , vulncra passionis , ci- 
catriccs resurreciioiiis , inentituro esse suadetis ? 
Proiiide tos Christo vesiro anleponi vultis, si illo 
mentiente, yos aiinuntiatis veritatem. Si aiitcm Chris- 
tum vestrum sectari vuliis , qiiis non in vobis caveat 
falsilatein , ut in his quoque mandalis qux vos iai- 
plere dlcills, n<*n sit nisi sola fallacia? Qnippe cum 
ausus sit Fausius dicere quod scs in zonis iion porte- 
lis : nisi fbrte idco venim dixit, qoia non scs in zonis, 
Md et aurum in arccUis et in sacculis hahcatis : ncc 
reprehendcrentur isfa in vobis , nisi quia profitemini 
aliud , et aliier vivitis. Adhuc hi rebus humanis est 
ille Coiistantius , modo jam fraicr noster catholicus 
christiuiiiis , qui multos veslriim Honia; in domum 
suam congregavcrat, propter implenda pracceptaMa- 
nichxM , satis quidem vana ct inepta , sed lamen qn:e 
magna exisiimatis : quibus euin vestra infirmitas ee- 
dcret, dispersi estisquisque iu viam suam. Unde llli 
qui in cis perdurare voluerunt , a vestra socieUte 
schisma feccrunt; et quia in matlis dormiuitt , Matta- 
ril appellantur : a quoriim stratis longe dissimiles fue- 
niiit plumae Fausti , ct caprinae lodiccs , qiia delicia- 
mm amuenlia noa sohim Maltarios fasiidiehat , sed 
ciiaiD domum palris sui hominis pauperis Mileviiani. 



* la mainuscriptis, ex fide non ficta surgentem. 

■ A\\qvLoiii9s,,fidemveUramfiaearemendaciis. AHIqul- 
dam cum editis Am. et Er., fidem vesUram pugnare cum 
mmdacui. cistercienses duo codices, ob fidcm vestram pu- 



Aufcrlc crgo perditain simulaiioiicm, si de roovihus 
non vultis, salteui de liitct is ve:>iris : ne iiiigua ^-estra 
cum vila vcstra, tan((uam ille priratis homo e^iin 
gcnte tenehraruiu, mcndacibus, non elcmenlis, scd 
veibis pugnare videalur. 

CAPUT VI. — Sed ne in homFues pothis iion im- 
plcntes ea quac sibi prarcipiuntur, quam in ipsaifi 
sectam vanissimi erroris me ista diccre quis(|uaui re- 
preheiidat , hpc dico : Talia sunt ipsa pra;ceptu Ma • 

nicti.Ti, iit si ea non fuciatis, decepiores; si autcui 
facialis dccepii sitis. Neque enim Christus vobis pr:c- 
cepit ut licrbam iion evellutis , no homicidium |)erpc- 
iretis, qui discipulos suos pcr segeicm trauseuiites 
ei esorientes , vellcre spicas sabhat«> noh prohihutt 
(Matth.xw^ i),undc conviiiceret ct prjnsenles Ju- 
dioos, et futuros Manich:eos : illos, quia sabbato 
ftcluit ; islos vero, quia ficbat. Sed |ilane Manichiviis 
praecepil ul otiosis maiiibus vestris, dc homicidiis vi- 
valis alienis : et illa quidem falsa suiit boiuicldia, scd 
vestra sunt vera , eum tali daimonionun doctrhia iiii- 
scras animas trucidatis. 

CAPUT Vll.— liiest umen ille hxreticus lyphns , 
intolerabilisque superbia. FMei , inquit, tnmf Christi 
beatitudines illas qum Evangelium faeiunt ; et interrogas 
uinm illiid accipiam ? Vides pauperem , vides mitem , 
vides pacificum , puro corde , lugenlem , esurienlem , 
ntientcm , perucutiones ei pdia suiHneHtem propterju-- 
ititiam ; et dubitoi utrum accipiam EdangeliHm f Si hoc 
e^t jusium esse , justificare scipsmn , verbis siiis 
volasset in ccolum homo islc , cum hxc loqucretur. 
Sed cgo in dclicia< F:iii tr nou invehor » notas oinni- 
bus Auditoribits Maniclixorum , el eis maximc qui 
sunt Rom« : talem propono maiiich:cum, qiialcm 
Constaiitius re»tuircbat , cum ilia prxcepta exigebnl 
iinplcri , noii qualem vidcri nolehal. Et illum laincn 
qiioitiodo vidco paupcrem sptritu , qiii lam su|)ei'bii& 
esi, ui animam suam E^uih credat, nec captivum 
eriibescat * ? Quotmxlo nMietn , qui lantac auct^-rilati 
cvangelic*'^ nrKivult iiisultare, quamcredere?Quoniodo 
pacifieum , qiii nnturam ipsain divinam , qiia Deus csl 
qiiidquid cst , qiii solus vere cst , perpetuam | acora 
habere nou poluisse pulai? QHomodo piiro corde , iii 
qiio tumultuantur tam sacriKcga et lam multa figmeiiia ? 
Quomodo liigcntem,nislDeum suum eaptumet ligainm; 
donec solvalur ct evadat , ex quadam tamen pcrte 
decurtatus , qux in globo tenebrarum a Palre ligahi- 
tur , et iion lugebitur? Quomodo esuriemem ct siiieii- 
tem jostiliam , quam Faustus in scripiis suis uon ad- 
dkht, credo nesibi decssc videretur, si cam se adhuc 
esurire ac sitirc fateretur? Sed quam jostitiam isli 
esuriunietsitiunt, quibus pcrfccta jusiitia eril» damna- 
tis ui globo fralribiisquinihil suo vitiopeccavenuii, 
sed hostili tabe , contra quam eos Pater misit *, inex- 
piabilitcr infecli sunt , insuper triumpliare? 

C.APUT VIII.— Qiiomodo porseculioiies ct odia siis- 
tiiictis proptcr jusliilam, qtiibus hxc sacriiegi» pr.e- 
dicireet pcrsuaderejustitia est? Pro qua linpia per- 

1 Am. Er. et plenqnc ^iss., nec captivus crubescai^ 
* Ain. Er. ct Nss.| quo eos Poter misit. 



Vtt 



LIBEU QUINTUS. 



m 



Ter8it:«ie « proptcr christinnorum (cmpinini mai)siic- 
tiMlinem , quam parvn et propc niilla pntiamini , cur 
non cogiutis? Scd , lanquam cxcis faluisquc loqua- 
iniui S justitix vcslrx velut magnum cssc vullisindi- 
iium, qiiod opprobria sustinclis, pcrsecutioncmqne 
patuuim. Porro si tanto est quisquc justior , quaiiio 
graviora perpetilur , omitto diccre , quod tidcre 
racilUmum eat, quam multo graviora vobis paiinntur 
ilils atque aliis quibusque facinoribus flagjtiisquc 
polluli. lliud dico , si pro nominc Clirisli quoquo 
modo usurpato atque susccpto, quisquis patiliir pcr- 
•ecutionein , jam eiiam vcram fidom jiistitiamqiic lc- 
nere diccndus cst ; conccdiie ui lllc sit fidci vci-ioris , 
majorisquc justiii;c , qiicm mullo vobis gruviora ()cr- 
pesfum potuerimus ostcndcre : et milHa jnm vobis 
iiostrorum martynimoccurrant, ntqiic ipse prxcipue 
Cyprianus, cnjus eliam lillcris cdocelur qiiod in 
Cbristum crediderit nalum ex virgiiie Mari:i. Pro bnc 
illc fide, qiinin vos delcslamini, usquc aJ glndium 
mortemque pcrvcnit, cnm gregibus christinnonim 
lunc ila credeniibus, alquc iia gmviusquc moricnli- 
biis. Fauslus autcm convictus vel confessus quod ma- 
niclixus cssct, cum aliis nonnullissccum nd jiidicium 
proconsularc pcrdiiciis , eis ipsis cbristinnis a quibus 
perdiicti sunt intercedcnlibus^levissima poena, si la- 
mcn illa pocna dicenda est, in iiisulnin rclegntus cst : 
quod sua sponlc quolidie scrvi Dei faciunt , sc a tur- 
bulento strepitu populorum removerc ciipicntes; et 
undc pubiica tcrrcnorum principum vota per indul- 
geniiam solent relaxare damnatos. Denique non multo 
post iudc*omnes eadem solcmni sorte dimissi sunt. 
Fatemini crgo illos fidem tenuisse veriorem , justio- 
remque vitam , qui pro en multo qaam vos atrociora 
susiincrc merncrunt; aut desiniie vos inde jnctare , 
quod multis deteslabilcs silis : sed disccrnite quid 
sit pcrsecuiioncm paii pro blasphemia , et pcrsecu- 
lionem pnti projusiitia;ci pro qua istnrum patiamini, 
in vcslris libris etiam aiquc ciiaui diligentcr adver- 
tiie. 

CAPUT IX. — Qiinni niulii aulcm in nostra com- 
muniona veraciter faciuut ista snblimiora prxccpia 
evangelica, de quorum spccie falliiis impcrilos? Quain 
muUi homincs utriusque scxus ab omni concubiiu 
piiri atque intogri , quam mulii cxperti , et postea 
continentes, quam multi rerum sunrum distributo- 
res ct relictorcs, qunm multi jejuniis vel crcbris, vel 
qtiotidianis, veletinm incrcdibililcr(ontinuatis,corpus 
senituti subjicicntcs? Quam mult:e fraiern:c con- 
gregaUones nihil babentcs proprium , scd omnui 
Gommunia, et haec nonnisi ad viciinn et tcgumcntum 
necessaria ; unam animam et cor unum in Deum , 
cbaritatis igne conflantes 7 Atque iii his oinnibus pru- 
fessionibus quam niulli fallaces ct perditi deprclicn- 
duntur, quam multi etiam latcnt, quain multi primo 
rccie ambulantes , pcrversa voluntate cito dericiunt ; 
qunm multi in tentationibus inveniuntur, quod alio 
animo talem vitam adumbrata specio susceperunt , 
et quam muili humiliter ct fidelilcr sanctuin custo- 

* Apud Er.-Lngd. et ven.'» loquwdni. M. 



dicntcs propositum usqiie ad finem porscverant , et 
salvi fiunt ? In quorum socictaie quasi dispares ap- 
parent; sed inmcn cadcm chnritntc copnlnniur, qui 
proptcr aliquani iicccssitiidinem , secundiim Aposioli 
exhortationem habcnt uxores innqiMm non habcntcs, 
et emunt tanquam non tencntes , et utuntur hoe 
mundo tangiiam non ulenlcs. Ilis subjungoni^ sc- 
cuiidum nbundnntes diviiins misericordix Dei, etinm 
illi quibus dicitiir : Nolile fraudare inricem , ni$i ex 
eontemu ad tempus^ ut vacelis orationi; et iterum ad 
idipsum estote , ne vos lentet Satanas propter intempe* 
rantiam vestram : hocautem dico secundum veniam, non 
sccundum imperium (l Cor. vii, 29. 50, 31, 5, C). Qiia- 
libus ctiain iilem a|,os!oIus dicit : Jam quidem omni' 
no dclictum ett in vobis, quia judicia habetis vobiscum. 
Et corum porlnns innrmilatcm , pnulo post dic ii : 
Sa;cularia igitur judicia si habueritisy eos qui contcin' 
ptibiles sunl in Ecctcsia, hos collocate {Id. vi, 7. 4}. 
Neqiic cnim illi soli, qui ut sint pcrfecii, vendiiiit 
vcl dimittiint omnia sua , et soqiiiinlnr Doniiiiiim, 
perlincnt ad regnum coclorum ; scd huic niiliti:» 
christinn:c proplcr qnoddnm quasi commcrcitim clia • 
rilatis subjungitur etinm qiiaKiam stipcndinrla mnlti- 
tudo , cui dicelur in finc : Esuritf, cl dedistis mihi 
nutnducareiMatth. xxv. 35), ct caMera. Alioqnln d.1- 
ninnndi cnmi illi , qnoriim doinos tam ditigcnli Ct 
sollicita cura coinpoiiit Aposl<ilus, moiicns niuliercs 
snbdilas cssc viris suis, viros diligerc uxorcs su:»s ; 
filios obicmpcrare parcntibus, pnrcnlcs filios nntrirc 
In disciplina et corrcptioiic Domini ; scrVos obcdirc 
cuin metu dominis carnalibus, do^inos quod justuni 
cst ct xqiiiim servis pronslare ( Coloss. iii, Igiiv , f). 
Sed absit ut istos a mandatis evangelicis alicnod, ct a 
viln xlcnia separandos judicet Apostolus : qiiia ubi 
ait Dominus , Si quis non tulerit crucem snmnj et se- 
cutus me fuerlt, non potest esie disciputus tneus , ct- 
hortnns firmiores ad pcrfectioncm ; ibi siatim ct isios 
consolatus cst dicciis, Qui receperit justum in nomine * 
justi, mercedem justi accipiet : el qui reccperit prophe- 
tam in nomine propheta, mercedem prophctce accipiet, 
Uiidc non tantumqui modicum vini Timotheo dcdcrit 
propicr stomachum et frcqucnlcs infirmitntes ejiis 
( I Tim, V, 23 ), scd ctiani qui saniori atquc forlioti 
cuUcem aquas frigid(g porrexerit tantum in nomine disd' 
pvli, sicut ibi scqultor, non perdet mereedem suam 
{Matth, X, 58-42). 

CAPUT X. — Quid autem fallilis Audilores vcstros, 
qui cnmsuis uxoribiis, etfiliis,el familiis,ct domibiis, 
ctngrisvohisservionl, si quisquis isla omnia non dimi- 
8cril,non accipit Evangelium? Sed quia eis non rc- 
snrrcctionem,sed revolotioncm adistam mortaliiatem 
promitlitis , ut rursus nascantnr, et vita Elcctornm 
vcsirorum vivant, tam vana, et incpia, et sacrilega , 
quam vos vivitis, quando valde laudamini * ; aut si 
melioris meritl sunt , In melones et cncumcres , vcl 
in alios aliquos cibos veniant, quos vos manduca- 
turi esiis, nt vesirte ructatibus cito purgentur : merito 
eos a mandatis cvangelicis alienatis ; scd et vos ipso9 
talia Bcntientes aique suadentes, maxime inde sepa* 

> rlurcs Mss., qua vos rtnfis, qua valde UxudamUL 



HT 



CONTRA FAUSTUM MANICII/EUU, S. AUCUSTLNI 



H8 



mro debcMs. Si cnim h.TC vanitas ad fidem evangell. 
ram pcrlincrel, uon debnil diccrc Dominos, Esurivi , 
ei dedi$tii mihi manducare : sed, Csuristis, et mandti- 
castis me ; aut, Esurivi , etmanducavi vos. Ncqaecnim 
ctillojam ministrationis merito, secundum vestra 
dcIi||)menU), quisquam rccipielur in regnum Dci , 
quia manducare sanclis dedit; scd quia vcl mandu- 
cavit qnos anbclarct , vel manducatus est a quibus 
anhelaretur in coclum. Ncc illi dicerent, Domine , 
quando te tidimus esurientem, et dedimus tibi mandu • 
eare? Scd diccrent, Quaudo le vidimus csnricntcm , 
et manducasti nos? quibus ille non rcsponderet , 
Cum uni ex^minimis meis dedistis^ mihi dedistis (Malth. 
XXV, 35 40) : scd, Curo unus ex minimis mcis vos 
manducavit, ego vos manducavi. 

CAPUT XI. — Hxcportenta senticntcsetdocentes, 
et sccundum hxc viventcs, audctis vos dicerc evan- 



gclica prsRCcpta servare, ct catbolicx Ecdesii) 
gare, in qua simt tam multi pusilli cum magnis, qiiot 
utrosquc Dominus bcncdicit, pro suis gradibos evan* 
gelica mandata scnantcs , el evangelica promistti 
speraiitcs. Sed vestrum oculum malevolus error in 
solam paleam nostra; segetis ducit-: nam et trilicttni 
ibi cito vidcretis , si ct esse vellctis. In vobis auleni, 
ct qui manichxi ficti sunt, mali sunt; el qai fictl non 
sunt, vani sunl. Ubi enim fides ipsa ficla est , et qui 
ea simulate utitur, fallit ; et qui eam veram existi.^ 
mat, follitur : ncc ex ca potest existerc bona viia ; 
qnia cx amore suo quisque vivit, vel bene vel malc. 
Vos atitcm si spiritualts atque intclligibilis boni clia- 
ritate, ac non corporalium phanlasmatum cupiditate 
ardcretis, ut cito dicam quod dc vobis notissimnni 
est, solem istum corporeum, nnn pro divina substan- 
tia, et pro sapientix luce colcretis. 



LIBER SEXTUS. 



CAPUT PRIMUM. — Facstcs di\it : Accipis 
\etus Tcstameiitiim? Quomodo, ciijns prxccpia non 
servo? Pulo qnidcin quia nrc tu : nain pcritomcn 
cgo ut piidendani desptfi ; ac , si iion fallor , et tu. 
Cessationcm sabbatoruni , ul siipcrvaciiam ; credo 
qnod et tu. Sacrificia , ut idololatriani ; noii diibito 
qood et tu. Porcina ccrie non ego sohi absiiaco ; tu 
Itein non solam coniedis. Ego i|uidcm , quia omnem 
camem immuiidam existlmem ; tu vero , qtiia nihil 
immundiim : qiio utroque, ab utroquenosirum, Yetus 
desiruiturTestamenttim. Azimophagix helxiomadasS 
sccnopcgiani , uterque iiosirum tnnquam Inutilia ct 
vana contcmpsit. Lincis vesiibus non inserere pur- 
puras. In adulteriis poncre vestem linostiinam *. Bo« 
vem ct asimim jungcre, si iiccesse sit , in sacrilegiis 
numcrare. Calvum ac reburram, et similis notae ho- 
minem uoti consiitucre Bacerdotem^ qiiia siint htijus- 
modi aptid Deuin immundi, iitcrquo contcmpsimus, 
risimus, nec in sccuudis babuirons , nec in primis : 
qnse omnia praeccpta sunt et justificationcs Vetcris 
Tcstamcnti. Quod ergo objicis, tibi inccum commune 
est, sivc crimen putandum, sivo rectc (actum : uter- 
que cnim no^trum Vctus respuil Teslamentum. Ergo 
si quid intcrsit inler mcam fidem quacris et tuam ; 
lioc, qnia tibi nientiri libct , et illiberaliter agere , ut 
quod meiitc odcris, verbo collaudes : ego fallere nou 
didici, qnod seiitio loquor, tam turpium odisse mc 
fateor pnccoptores, quam ipsa pnrcepta. 

CAPUT II. — AcGUSTixcs rcspondit : Quemadtno* 
diini ct quare accipiatur Testaiiientum Vetus ab hx- 
rcdibtis Tcstamenti Nuvi, jam supra diximus {Ub, 4, 
eap, 2). Sed quia paulo antedepromissis ejus Faustus 
egit, iiuiic aulcm dc pneceptis agere voluit ; rcspon- 

* Editio Lov ., Asknortmi festa^ hebdonwdas, Am. Er. 
et aliquot Mss., -(lima facta, hehdomadas, Alii Mss. plures, 
Aumophegia^ aut Azimophagice hebdomadas. Ha:c verior 
lecUu. 

* Am. etEr.» Hustemam, ijox,^ Hnislimam. ftiultivss., 
UnosiimjtnL 



dco istos oinnino nesclrc qiiid Intcrsit inter pncce- 

pta vit;c agcnd.ii , ct prxccpta vito; significand.'e. 

Exenspli gratia : Non concupisces ( Exod, xx, 17), 

prxccptum cst agcndsD viUc ; Circumcides omnem ma- 

sculum octavo die (Gen, xvii, 10-12), prasccplum est 

signincandx vilx. Ex hacquippc imperllia M.inichxi, 

et omnes quilrtis displicentlitlcrac Vcteris Testameii- 

li, quidquid Dcus mandavit priori poptiloadcelebran- 

duin, iimhram futurorum non intelligenles , ct ca 

modo non obscrvari animadvertentes , ex mnrc pra^- 

scntis temporis illa rcprchendunt , quai uiique ifli 

tcmpori congruebant , quo ista qux nunc manifesta 

suiit, Tcntura signiflcarcntur. Scd quid dicluri snnt 

advcrsus Apostolum, qui ait : Hok omnia m figura 

eontingebant illis ; scripta sunl autem propter Jtos, m 

quos finis sceculorum obvenit (I Cor, x, G, II)? Ecce 

ipsc aperuit cur illae Liiteme acclpiantur a nobis, ei 

cur illa rcrum sigiia jam necesse non sit ut observcn- 

tiir a nobis. Ciim enlin dicit, Scripta smni proptcr 

nos, procul diibio demonstrat qiianta nobis cura le- 

genda ct intclligenda , et in quanta aoctoritale ba- 

benda sint, quia propter nos utiqae seri|>ia sunt : ciim 

verodicit, FignrcB nostra fuerunt; et, In figuracon- 

tingebant iltis S ostcndit jain non opns esse ut ciim 

rcs ipsns manifcstatas aginius, figurarnm pnennntian- 

tium celebrationi serviamus. Unde dicit alio loco : 

Nemo ergo vos judicel in cibo, aut in potu^ aut in parte 

did festi, aut neomenia^, aut sabbatorum; quce sunt 

umbra futurorum (Coloss, ii, 16, 17). Ilinc ctiam cnui 

dicit, Nemo vos iii eis judicet^ dcclarat quam non sil 

necesse ut jam hxc observcntiir : ciim autcm dicit • 

Quce sunt umbra futurorum, osteiidit quain oporliierit 

ut illo tcmp»re nbservareiittir, qiio ista qnx nolNS 

Jam manirestaia eluxcmnt, per tales umbras figiira- 

rum fuinra pRcdicelianlur. 

CAPUT III. — Proinde si Manichon resurrcctione 

> rlnrcs inanuscnpti pasfiim, foniift^f (Mml iii tU»s. 



Domini jasUricarcntiir , cujus rcsiirrectioftif dh^ , ei 
die qiiiclem |ms8io>4is terlius, nosl dicm tamen sab- 
iRiii , boc est post septimum , ocUvus fnit : profecto 
spormrentiir camali vclamento morlaliiim desiderio» 
riiin : et cordis circumcisione gaud<?nles , iioii cam in 
came adnmliralam flguralamque deriderent lempore 
Veteris Testamfnti, quamvis Jam tempore Novi Testa- 
menti fleri observtrtqiie non cogerent. In qoo enim 
mcmbro congruciitius exspoliatio carnalis et mortalis 
roncapiscentije figuralur , quam unde carnalis et mor- 
inlis fetns exorilur ? Scd , slcut dicit ApostQlus , 
Omnitt mmuta mundh ; immmndis autem el infidelibnt 
nlhH €tf mundum , $ed jpotluta tunt eorum et ment et 
e^hteeientia {Tit. i , 15). Itaque isti « qui nimis mundi 
tibt videnlnr, quia illa meinbra tanquam f mmuiida 
avcrs.nntur , aut aversari se lingunt , in eas infideliUili» 
et erroris immundilias iiiciderunt , ut cam detesteiK- 
tiir circumcisioncm carnis , quam dixit Apostolus 
iignacutum justitie pdH {Rom. iv, II), in ipsis la- 
nicn c:irnallt)us membris divina Dci sui membra crc- 
daiit colligaia ct inqiiinati detincri : iit cum carnem 
immuiidam dicuiit, ct Dcum illic ex partc,quaibi 
tenetur , rmmundum factum dicerc compellnntur ; 
qiiippe qncin mundari oportcre asseront : quod donec 
finl, quaiituni ficri potiicrit, intcrim nunc eiim pcr- 
peti omnia qu.-c carnes ptiuntur , non taiitiiin iii U- 
liore et dolnrc afDictionuin , sed ciiani in volupta|e 
corruptclarum. Ei nainqiic se dicunt parccrc , quod 
unii concumbtint , ne iiodis CAnieis arctius ini|plice- 
tur» el sordidius inquinctur. Cum crgo Aposlflus di- 
cat, Omma munda mundit^ ntique bominilius qui 
possunt in deicriiis voluntatis pcrver>iia^e roulari; 
quanto magis4>mnia munda sunt Deo , q^ sempcr in- 
eommutabilis et iooonlaminabilis periiianet? De co- 
jus sapientia divina dicium est in eis Libris , qiioa re- 
prebendendo vebementins inquinaBiini, quod nikit iw 
fuinatum in eam incurrit , et afiingit ttbique propter 
tuam munditiam {Sap. vii , 3$ , 2i). Qu.aproptcr , o 
immundissima vauitas , itan^ di^plicet tibi in mcmbro 
bumano , unde hnmana yeneratio propngatur , signum 
regcncrationis humanaa t lHum cui munda sunl uninia 
Deum jiississ'; eoDstitui ; et placct tibi ctiam in flagi- 
tiis ,. qusB illo menibro ab impudicis bomlnibus pcr|ie- 
trantur , ipsum Dcum vestrum , cui nibil cst mun- 
diim , cx p.irte swc naturx comm.iculari atqiie cor- 
nimpi?Quid cnim patitur in variis lurpibus cornipte- 
lls , quem conjiigali qiioqiie concubilu credilis inqui- 
nari ? Ad id eliam qood dicero soleiis ^ , Ergoiie dcc- 
rat , iibi Deus pnefigurarct signaciilum justiii£ fldei , 
nlsi in illo memliro ? respondetur , Cur eniin non cl 
ibi ? Primo, quia omnia munda mnndis, quanto ma- 
gis Deo? Deindo quia boc Apostolus dixit, signacu* 
lum daturo Abrabas jusiitis fidel , in tali circumd- 
sioiie. Voe autem nolite erubi^re , si potestis, cum 
vobis dkiiur : Crgone dcerat Deo vcstro quid agcrct, 
ne sus natuKC partcm istis roembris , qu.^e sic dcspui- 
lis, iroplicarct? Pudenda quidcm istt diciintur boiiii- 



LIDER SEXTUS. ^ 

nibtis propter nostrse mortalitaiiscorrnptibilem pcoiia- 
lemqoe propaginem , quae inde subsistit : quibus casti 
tdliibeiit vcrccundiam , impudici pctulantiam , Deut 
Ju^tiiiam. 

CAPUT IV. — Cessaiionem vero sabliatorum Jam 
qiiidem supcrvacuam ducimus ad obscrvanduiii, ex 
qiio spes revclita est nostrx quletis xlern» ; non ia« 
mcn ad lcgendum ct intelligcndum : quia prophcticis 
tcmporibiis ciim essenl ista quae nobis boc lempore 
ptiefacta suni , non tantum scrmonibus, sed el actio- 
nibus prxfiguranda et praenuntianda ; illo signo quod 
lcgimus , res ista prxnotata est quam tenemus. Vos 
tuicm volo miiit dicatis , cur vestram cessaiioncm 
nolitis implere ? Judaei quippe sabbato suo , qiiod ad- 
buc cariialiier sapiunt , non solum in agro fruclum 
nuilum decerpunt , ted nec in domo concidunt aut co- 
qnunl. Vos autem eessantes quidem exspcciaiis quit 
Anditorum vestroruro proptcr vos p.iscendos cultcllo 
vel faldculn armatns in hortum prosiliat , bomicida 
cuciirbitirum , qn.inim yobis aflcrai , mirum dictu , 
viva cadavcra. Nain si non cas occidit, quid vos in 
tali facto metuitis? Si autcin occidutitur cum dccer- 
putilur , quomodo eis incst vita, cui pnrgand.!! atqiie 
rccreandx manducando atque ructando vos asseritis 
subvenire ? Accipilis ergo vivenles cucurbilas , qiuis , 
ti possetis , deglutirc deberetis : ut post illiid unum 
vuliius , in qno eas cuin dccerpsit vcstcr Audiior , 
reus (aclus est , vestra indnlgentia libcrandus ; saltcm 
delnceps td onicinam aqualieuli vcstri , ubi Dcuiii vc- 
stmm illo prxlio confractum, rcformare possciis, 
illxsae atqiie Integrae pcfvenircnt. Nunc autem antc- 
qiiam eis conterendis dentcs iiicumbanl , minttiatim , 
si boc palato placuerit , concidunlur a volus : quiluis 
laro xrebris vtilncribtis canim, qtiomodo vos noii 
estis rei ? Yidelc quemndmodum vobis expediret at 
quod uno lo septcm diebiis faciimt JwLci , vos qiioti- 
die faceretis, et t lali etitro doroestico opere cessare- • 
tit. Jam qiild in igne cocurbitir paiiuntur , ubi cerie 
non reformatur vita , qii.x in cis est ? Non eniin fer* 
vens olla sancto vcnlri comparari potcst : et Uimen 
irridetis , tanquaro superfluam sabbaii cessaiionem. 
Quanto utique sanius , non soliim enm non rcprc- 
benderelis in Patribus , qiiando su|:)crflua non fiiit ; 
scd ctiaro nonc» quando jam supcrflua est, ipsaui 
potius tenereiis , quam istam vcstram non significa- 
tione tcceptabilem, scd crrore damnabilcm ; qtiam 
etiam non iinplendo rci estis scctindum opinionem 
vcstne vaniiatis , el implendo vani ^ sccundttm Jtidi' 
cium veriiatis? dicilis eiiim dolorcm seniire fnictutn , 
cum de arbore carpitur , sciitire cum conciditttr , 
cum teritur, cum coquitur, cum manditur. Non orgo 
deboistis vesci , nisi eis qu» crtida et ill.T8n potsintt 
transvortri , ut unuro saltcm dolorem cum deeerptin- 
tur, non t vobis, sed t vestris Aoditoribus ptic- 
rcntiir. 

Sed <licitis : Quoroodo snbvenimos tantT Vltx , sl 



Mf 



Codiccs U88 non pand , /tttdete jam dieere quoa tth 



t Am. Er. ct plerlque Mst., etvoii; omisio vetbo, tm^ 
ptendo. 



S31 



CONTRA FAbSTUM MANICII^UM, S. AUGUSTINl 



93f 



ca Uintuni absumimus, qu(c hicocu ci mollia possunt 
:ibsorbcri ? Si brgo isla compcnsatione tJim mulios ci- 
bis veslris dolores infligitis ; cur ab illo solo ab:»linetis, 
ad quein maxime ista neccssilas cogil? Nam-rructus 
potcst et crudus comedi, sicut se nnnnulli vestri exer- 
coerunt , ut lioc lion tanium de pomis , verum etiam 
de omnibos olcribus facerenl. Si autem non vellatur , 
mit dccidalur , aut quoquo niodo dcmatur ex lerm vel 
arborc , venire ad escam nnllo pncto potest* lloc crgo 
facilc dcbuit cs«c rcniale , sim; quo ei subvenire non 
valerciis , non illi lani miilti cruciatus < qiios iii pne- 
pnrandis escis , mcmbris Dei vcfttri non dubitatis in- 
ferre. At cnim plnrat arbor, cum >uclus carpitur : 
hoc quippc dicerc tion enibcschis. Ccrte novit omnia 
viia qnx ibi cst , rt prxscnlit qiiis ad eam veniat. 
Vcnicntibus ergo Electis , et poma carpentibiis , gau- 
dcre debuil, iion plorare : illiim transiloriuni dolorem 
tanla felicitato compcnsans , el tnnlam ev.^tdcns mi- 
seriam , si in nlios tiicidisscl. Cur iLique pnmum non 
docerpitis, cuin dccerplo lain multas plagasdolorcsqiie 
iiigeratis ? Rcspondcte , si potestis. Ncc ipsa jejunia 
vobis coiiipeiuiit : non enini oportet vacare fornacem, 
in qua spirituale aurum de stcrcorjs coniinixtione 
purgatur, et a miscrandis nexibus divina mcinbra 
solvuntur. Quapropler ille est misericordior inter 
vos , qiii se potuerit iia exercere , ut nihil ejus vale- 
tudiiii obsit, soppe crudos cibos sumcre, cl multa 
consumere. Vos autem et tantaa poonas escx vcsiroe 
irrogando crudelitcr manducaiis, et a membrorum 
divinorum purgationc cessando crudeliter jejunntis. 

CAPUT V.— Eiaiidetis tamen etiam sacriticiaTe- 
slamenti Vcteris exsccrari , cl idololatriam noininare, 
ct in hiijusmodi sncrilegium nos quoque sociarc. Uii- 
de pro iiobis prius respondemus , sic illa jam noii 
e»se ia opeiibus iiostris , ut ea timen in mysieriis 
divinarum Scripturaruin , ad intcHigenda qiioi his 
prciiuiitiata sunt , ainplectamur : quia cl ipsa rignr.nB 
noslrai fuerunt , el oninia talia multis ct variis modis 
uniim sacriricium, cujus nunc memoriam celebramus, 
signincaverunl. Undc isto revelalo,et suo tempore 
oblato , illa de agendi cclebritatc sublata sunt, sed in 
significnndi auctorilate manserunt. Scripla iunt enim 
propter nos , in quo$ finit swculorum obvenit (I Cor, x, 
II). Scd in cis videlicet inlerreclio vos inovct animn- 
lium , cum isla omnis crratut^ usibiis bominuiu qiio- 
dam modo condilionalitcr serviat. Scd vos , qui lio- 
niini mcndico csurienli p:inem noii porrigitis , mise- 
riciJrdcs cstis in pecora , quibiis aniiiias liutnanns 
iiiesse cicditis Dominus autem Jesus in ea crudelis 
fuit , cum dxmoncs in grcgem pnrcoruin , cum id ab 
co pclereiil, ire pcrmisit {MaUh. viii, 32). Qui eiiain 
noudum dcmonstralo per passionem s:icriUcio corpo- 
ris sui , cuidain lcproso , qucin mundaverat , ait : 
Viirfe, ottende te tacerdoii, et offer munut tuum , quod 
yrascepit Moytet », in tetiimonium illit (Luc. v, U). 
Ibgis enim , quia ct per Prophctas Dcus s.-cpc testa- 
titr, nullius sc talis muncris indigcre , et facile cst 

« Er. omuesqne prepe liiB.| et ^ prcuquod pracevii 

mO^tt. 



raiiono perspicere quod ncc cjus rei egcat« qoi nnl- 
liiis egei; coinpellitur animus hamanos inquirere qiM 
nos pcr haec docere voluerit , qui uiiqiie non fnistm 
ea, quibus non indiget, sibi jubereC offerri.aisi aliquid 
in eis ostenderet , quod nobis et nosse prodesset » ec 
talibus signis pnefigiirari oporteret. Vos autcm quanto 
melius et honestius istis , quamvis jani noslro teropori 
non necessariis, tamen significantibus aliquid cl do- 
centibus, s:icrificiis subderemini, qiiam vobis ab Au* 
ditoribus vcstris vivas cscarum vicliinas oflerri jube- 
reiis et crcdcretis ? Nam cnm apostolus Paulus do 
quibusdam , propter epulas Evnngclium prxdicanti- 
btts , congruentissiine dixeril , QMormm Deut venier 
e$i ( PhiUpp, 111 , i9 ) ; quanto vus arrogantiore im- 
piclatc jaeiatis ; qui venlreiu veslruiii non Deum, sed 
quod sccleratioris aiidacia; cst, Dei mundalbrem 
diccre non timetis ? Cujus porro dementiuc est , pios 
se vidcri velle, quod ab aniinalium inlerfcctioiio 
sc tcmpereiit, cum onines suns escas easdcm aniinatf 
habero dicant ; quibus , ut putant , viventibus , laiita 
vulnern ct manibus et denlibus ingcrunt? . 

CAPUT VI. — Cur autem, si camibusvesci non vul- 
tis, no:i ipsn animalia Deo vestro oblata maciaiis , ut 
anim;c ilhc , quas non soluni puutis hutnanas , scd 
ita divinas, ut ipsa Dei inembra e^se crcdatis, a carnis 
carccrc dimittantur , et ne iterum redcant , vcsiris 
orationibus commendentur ? An amplius eas adjuvatis 
ventre quam mente , et illa potius Dei natura salva- 
• lur» quas Tcstris visceribus exhalari merucrit, qiiaui 
qiix vcstris precibus conimcndari ? Proptcrea ergo 
ventri vcslro pecora non sacrificatis , quia ca vi\a 
absumcre iion poie.tis, ut corum animas hre* 
cessione vcstri stoin.ichi lilieretis. beata olera, qiii. 
bus il manu evukis, et ferro concisis, et igiie criicia- 
tis , et dente contritis , c^iiccssuin esl tamen ut ad 
vestrorum intestiiiorum aras , viva perveniant ! ei o 
niisei-a pccora, qiKc ciiin ciiius de corpore suo cxeuiit, 
in vestra corpora intrare non possunt I lla delimnlcs 
adhuc piiialis qiiod ideo sumus inimici Veteris Tesia- 
meiiti , quia nullam camem immundain diicimus, tc- 
nentcs Apostoli senlcntiam , dicenlis , Omnia munda 
mundit {Tit. i, 15) ; cl illud ubi Dominus ait, ^on 
quod intrat in ot rettrum, vot coinquihal , $ed quod exit 
(Matth. XV , \ I). Qiiod non ad solas turbas Dominus 
dixil, siciit vesicr Adiniantus, quem post &taniclixuni 
Faustiis pnccipiie laudat, cum Vcteri Testamento 
calumniarclur , volult inlelligi; sed etiam remolus a 
turbis, hoc idcni discipulis suis cvidentius et cxprcs- 
sius eloculus esl (a). Cum cnim lianc Domini sentcn- 
tiam Tcsuiinento Veicri opposuissct Adiinantus, quia 
in illo scripta sunt quxdani .immuiida carnium , a 
quibus iile populus jussus esl abstinerc, titnuit wt 
sibi dicerctur : Cur ergo vos uon quasdam, sed omnes 
carncs immundas existimaiis, atque ab edcndis omni- 
biis temperatis; cum lu ipse proferas evangelicuin 
tcstiinoiiium, non coinquinari hominem ex iis qux io 
os ingrediuntur, et in ventrein vadunt, atque in latri- 
nam emiltuntur ? Itaque has .«irctissimas , ct fal!dciain 

(a) conira Adimanluro. capp. 1 S. 15. 



S33 LIBER 

aoam mairifeslissima Tcrilate prxfocauies angusiias 
coantiis evadere, ait hoc Dominum ad turbas dixissc, 
quasi paucis iile in secreto vera diceret» iii turbas 
autem falsa jactaret : cum et hoc de Domino credere 
sacrilegum sit; ct omnes qui legiinl, noverint , hoc 
et remdiis lurbis * eum plnnlus dixisse discipulis. 
Qunpropler qiiia in exordio harum lilterarum suarum 
Faustus sic miralur Adiinantum, ut ei solum prxfcrat 
Manichxum , compcndio requiro utrum isla Domini 
scnlentia , qun dixit non inquiuari bominem iis qoae 
iu os ejus intrnnl , vera an falsa sit. Si falsam di- 
cunt , cur eain tnntiis eorum doctor Adimanlus a 
Christo prolninm diccns, ad cxpugnandum Testamen- 
luin Velus objecil? Si aulem. vera csl , cur adversus 
eam crcdunt se coinquinari , si quncumque carne ve- 
scahlur? uisi forie vcrum respondere velint,et diccre, 
Aposlolum non dixisse, Oinnia munda h»}reiicis; sed, 
omnia munda mundis. Cur enim non sint * istis haec 
inuiida , idem npostolus sequilur , et dicit : ImmundU 
autem et infidelibus nihil est mundum ; S('d poUuta sunt 
eorum et mcns et conscientia {Tit. i, 15). Underevera 
Munictixis omnino nihil cst mundum , qaaudoqnidem 
etiam ipsam Dci subslanliam vei naluram, non solum 
coiiiquinari poluisse , sed elinm ex parte coinqiiina- 
lam esse coiitendunt ; nec solum coinqiiinalam esse ^ 
verum ctiam cx omni parle recuperari inundarique 
non posse. Uudc mirum esl quod iia se dicuiit im- 
mundns omnes carnes exislimnre , et ob hoc ab cis 
abstinere , quasi aliquid existimenl esse munduni , 
non solum escarum , sed omnium crcaturarum. Nam 
et ipsa olera , et poma , et omnes frugcs , et totam 
terram , et coBliim, commixtione genlis tenebrarura 
pcrhibcnt inquinata Ulinnm ergo et in cxtcris cibis 
errori buo congruerent , ati|ue ab iis , qux immunda 
dicunt, omtiibus absiincndo, fame potius morerentur , 
qiiam talcs blasphcmias pertiiiaciler loquerenltu' ! nam 
se corrigere aique emendare nolentibus, huc esseuti- 
lius quis non intcUigat? 

CAPUT VII. — Testamenio autem Vetori , ubi 
quidam cibi carnium prohibenlur , cur non sit con* 
traria isia senlentia, qua dicil Aposlohis, Omnia 
munda tnundis; et, Omms creaturaDd bona est (l rfitt. 
IV, 4); si possunt , intelligant lioc Apostolum de ipsis 
dixisse naiuris; illas aulem Litteras propter quasdam 
pru:ngurationes tempori congruentcs , aiiimalia quae- 
dam, non iiatura, scd signincaiione immunda dixisse. 
Itaque , verbi graiia, si de porco et agno requintur , 
utrumtjiie nalura muiidum est , quia oronig creatura 
Dci bona est; quadam vero signiQcaiione agnus mun- 
dus , porcus immundus est : tanciiiam si sttiltum et 
s^ipieniem diceres, ulrumque hoc verbum natiira vocis 
rt litterarum et syliabaruin quibus consiat , iitique 
muiidiim est ; signiGcatione aulem nniim liorum ver- 
hiim, quod * dicitur slultus, immundura dici pote^t , 
Don nalura sui , sed quoniam quiddam immundum 

> Lov., ad turba» hoc^ eiremoiUtkrbit, BdHi vero alii ec 
1AS&. ooa hsibeiit, adturba». 

* lu B. Abest, stu. Er. Lugd. ven. Lov. seouti m* 
mus. M. 

Er. Lugd. ven» Lov., qiu), ftU 

Sanct. August. VIII. 



SEXTUS. U4 

significat. Et fortasse quod est iii rerum figuris por- 
cus, hoc cst in rcrum genere stultus; ct lam iilud ani- 
ninl , quam istje dune syllabse , quod dicilur stultug, 
qiiiddam unum idcmque signincat. Immundum quippe 
illud nnimal in Lcge positum est, co quod noo rumi- 
iiet : non nulem hoc ejus vilium, scd nalura est. SunC 
aulem Iiomines qui per hoc aninial significanlur , im- 
mundi proprio viiio, non naiura : qui cum iibenter 
aiidiaiit vcrba sai)icnii;c , postea de his omniuo noa 
cogiianl. Qood eniin ulile audieris, velul ab intestiDO 
memoriac, tanquim ad os cogilaiionis, reeordandi 
dulcediiie revocarr, quid est aliud, quam spiritualiter 
qiiodnm modo ruminare?Quod qui hon (aciunt, illo- 
rum animalium gcncre figiiraniur. Uiide et ipsa a 
lalibus cariiihus abstincniia , u\e viiium nos c;\vere, 
prxunoniiii. Cum cnim ihesaurus desiderabilis sU 
ipsa sapientia, de hnc inundilia ruminandi el immun- 
dilia non ruminandi alio loco scripliim est : Thesau-' 
rus desiderabilis requiescit in ore sopientis ; vir autem 
stultus gtutiit illum {Prov. xxi , 20). Ux autem simili* 
tndines rerum in iocutionibus vcl observniionibus figu- 
raiis, propler quaerendi ct comparnndi exercilationem» 
rniionales mentes utiliier et snaviler movent. Sed 
priori populo mulla talia non tantuin aiidiendn, verum 
cliam observanda prxccpta siint. Tenipus enim eral 
qiio non lantum diciis, sed elbun faciis prophetari 
oporleret ea quic posteriori tcjiniorc fuerant revelan- 
(la. Quibus pcr Chrislum atque in Chrislo revelatis, 
fidei gentium onera observationum non sunt imposita, 
propheiiae lamcn aucioritas commendata. Ecce uos 
diximus qua caiisa , cum secundum Domini Apo- 
stolique sententiam nullas animaliiiin cnrnes im- 
mundas habeamus, Vele.i tanien Teslamento , ubi 
quxdani immundx * dkix sunt , non adverseniur : 
vos jam dicite, quare immundas carncs cxisti- 
inctis. 

CAPUT VIII. — Si sccundum errorem veslnim , 
propier commixlionem gentistenebrarum ; non car- 
nes, sed ipse Deus vester immundus est in ea parte, 
quam velut debellandis et captivandis hostibtis ab- 
sorbcndam et inquin indain misit et miscuit : dciode 
proplcr ipsam commixtionem, eiiam quidquid aliud 
manducatis, immundum est. Sed dicitis : Multo am- 
plius immund;c sunt carncs. Et qiiare amplius im- 
mundae sint carncs, longuin est eorum de hac rc de* 
liramenla commcmorarc ; scd breviier attingam quod 
sat est, ut inspiciaiitur reprehcnsores Veteris Testa- 
menti, tanta stultilia: vetustate confecti, ul carnis 
accusaiorcs sinc ulla spiriluali veritate solam carnem 
s:ipere convincantur^ Fortasse enim paulo prolixiof 
isia responsio sic adversiis eos lectorem instruet, 
ut in c;ttcrb responsionibus non a nobis tam rault^ 
verba requirantur. Dieuntenim isti vaniloqul et mea- 
tis seductores^ in illa pugna, quando priinus eorum 
homo, tenebrarum gentem elementis fallacibus irre- 
tivit, nlriusq/je sexus principibus indidem cautis *, 
cum ex eis mundus construeretury plerosqiie edriini 

> Sola iare edltio Lov. additr velmundte. 
* Sic plerique Mss. At editi, ibidem cofiis» 

(Hutt.J 



235 



CONTRA FAUSTUM MANlClli£UM, S. AUGUSTINI 



in coBlcstibus fabricis coiiigatos , in quibus eranl 
etiam feminx aliqux pra*gnanlcs : qu:c cum coelum 
rotari coepissel, eamdem verligincm ferre non va- 
lenles, conceplus suos abortu eicussissc ; cosdemque 
abortivosfetus et masculos et feminasde coelo in ter- 
ram cccidisse, vixisse, crevisse, concubuisse, ge- 
nuisse. llinc esse dicunt originem carnium omnium, 
quae moventur in terra, in aqua, in aere. Ergo si de 
coelo est origo carnium, absurdissimum est proptcr 
lioc eas immundiores pulare : prxserlim quia in ipsa 
struclura mundi, eosdem principes tencbrarum, ila 
per omnes contcxtiones a summis usque ad ima col- 
ligatos dicunt, ut quanto quique amplius liaberent 
commixti boni, tanlosubiimiuscollocari mcrcrcntur ; 
ac pcr hoc mundiorcs carncs essc debcrcnt, quarum 
origo de coelo est, quam fruges quac oriuntur ex tcr- 
ra. Deinde, quid tam insanum dici potest, qtiam 
conceptos felus * antc vilae commixtioncm lanio 
vivaciores fuisse , ut ct aboriivi ct de coelo in terram 
mentes viverent ; commixta autem vila nisi lcmpo- 
re maturo edili, vivere non pos^int, et si de paulo 
altiore loco cadant, conlinuo moriantur ? Utique si 
regnum vitxcontra rcgnum mortis bclligcravit, com- 
mixta vila vivaciores faccre debuit, non corruplibi- 
liorcs. Quod si in sua nalura qusequc res magis suam 
retinct incorruptioncm, non duas naturas bonam el 
nialam, sed duasbonas, quarum situna melior,prx- 
dicare debuerunt. Unde igitur asserunt immundiores 
carncs, quas de coelo genus duccre affirmant, istas 
duntaxat omnibus notas ? Nam ipsa prima corpora 
principum tcncbrarum , ex arboribus ibidcm nalis 
tanquam vermiculos opinantur cxorta ; ipsas autem 
arbores es quinque illis elemeiilis. Proinde si ani- 
malium corpora primam origineni Iiabent ex arbori- 
bus, secundam de coe!o ; quid causaj est ut immun- 
diora quam fruclus arborum existimcnlur ? Si pro* 
ptcrea quia cwn moriuntur, amittunt animam, ut jam 
immundum sit quidquid viia dcserentc reraanscrit ; 
cur codem pacto non sunt immunda olera vel poma, 
qux utique, sicul supra diclum est, cum deccrpun- 
tur vcl avcllunlur, moriuntur ? lloruin (|uippe bomi- 
cidiorum rci esse nolunt, dum nibil vel ex lcrra vel 
ex arbore dccerpunt. Dcinde, cum duas animas esse 
in uno animaniis corpore affirmcnt, nnam bonam 
dc gente lucis, allcram malam dcgenie tenebrarum ; 
numquid, cu.n occiditur animal, bona anima fugit, 
ct mala remanct? Si enim hoccsset, sic viveretani- 
mal occisum, quomodo vivebatin gente tencbrarum, 
quando solam suae gentis habebat animaro, qua eliam 
rebellaveratadversum regnadivina. Cum ergo in mor- 
le cnjusHbet animalis, utraque anima et bona et mala 
deserat cnrnem ; cur imniunda caro dicitur, quasi a 
sola bona anima deseratur ? Quia elsi aliquse vitx 
r^iquise remanent, cx utraquc remanent : nec ipsum 
qoippe Gmum dicunt remanere sine af iquibus exi- 
gnis reliquiis mcmbrorum Dei. NnIIam igiiur causani 
fpperiunt, cur assevcrcnl carnes frugibus immundio- 

* Lovanicnscs Bclgicorum codicum auctorilate posue- 
nmt, concepltu factos. Melius Am. Er. et noDnulU Gallicapi 
iixs.y concevloi fet^s. 



res. Sed vidclicet fallacem castitatem suam ostentaro 
conantes, eo putant immundiorem camem, quod do 
concubitu existat : quasi non tanto yehemenlius co- 
gautur mcmbro illi divino roanducando succurrere;» 
eqtianio illic arctius coUigatum putant. Poslremo, si 
ista causa est majoris immundiiiac carnlum, ea com 
dant animalium corpora, qux non de concubitu oriu» 
tur, sicul sunt innumerabilia gcnera vermium, quo- 
rum nonnullos vulgo edunt quxdam Yenetix regiones 
ex arboribus natos. Ranas etiam quas repente ex una 
pluvia lerra generat, in escam isti assumere debue- 
runt, ui Dei sui membra talibus formis commixta li- 
berare:.t, si eam canicm delestantur, quso concubita 
propagatur ; et genus humanum erroris arguerent, 
quod gallinis columbisque vescantur, ex masculorum 
feminarumque coitu procreatis, ct inundiores coeli 
et tcrrx filias ranas abjiciant. Nam secundum istorum 
fabulam mundiorcs sunt primi principcs tenebrarum, 
qiiorum parcnles arbores fuerunt, quam Ipse Mani- 
cbxus, quem paterctmater concumbendogcnuerunl: 
mundiorcs ctiam pediculi eorum, qui sine concubitUt 
sudorc carnis vcl corporis exhalatione nascuntur^ 
quam isti ipsi niiseri, qui de parentibus concumben- 
tibus nati sunt. Aut si jain quidquid ex carne etiam 
sine concubiiu nascitur , proptcrea putant immtto- 
dum, quia ipsa caro cx concubitu est ; imniunda erunl 
olcra et fruges, qtix de stercoribus fertilius uberius- 
qiic surrexcrint. Ubi videant quid faciant, vel qiiid 
respondeant, qui fruges dicont mundiores esse quam 
carncs. Nam slcrcore quld immundius ex carne pro* 
jicitur, et quid frugibus feracius adtiibetur ? Certe ipsi 
dicunt pcr atlritioiies el digestiones ciborum, fugere 
inde vitam, et cxiguum quiddam in stercore remane* 
re. Cur ergo ubi exigua vila rcnianci, inde cibi Teslriy 
hocest fructus icrr?), de stercore ct meliores et ma- 
jores ctpluresexistunt ? Caro non purgamentisterncp 
sed felibus pascitur : terra vero purgamcnils camis» 
non fetibus fecundalur. Eligantquid sit mundius: aiit 
jam corrccti dcsinant cssc immundi et inQdeles qui- 
bus nibii sit niundum, et nokiscum ampleclanlur 
Aposiolum dicentem, Omnia munda mundit { TiL i, 
45 ). Domini est terra et plenitudo ejiis ( PiaL xxiii» 
i ). Omnis creattira Dei bona est ( I Tim, iv, 4 ). 
Omnia quippeqmc naturaliler sunt, in ordincsuobo- 
na sunt : ct nemo in eis peccat ; nisi qui ordinem 
suum in Dei obedientia non custodienSy eorum quo • 
que ordincm malc utendo perturbal. 

CAPUT IX. — Patres autein nostri qui Deo pla- 
cuerunt, tenuerunl ordinem suum in ipsa obedicnlia, 
ut quidquid Deus temporibus congruis jubendo distri 
buit, sic observarenl, quemadmodum ille distribuil. 
Iiaque non solum carnes ad cibum daias, cumomnes 
natura mundx essent, quasdam tameh nonnnlla sh 
gnificatione immundas illo tempore non ederunt, 
quo eas * non edi prxceptum crat, ut talibus sigiiifi- 
caiionibus futura rcrum manifestalioprxfigurarelttr: 
sed el azymum panem, el csetera hujusmodi, In qci- 
bus fuissc umbram futurorum dicit Apostolus ( Hebr» 

« Er. Uigd. ven., qmd eoi, M. 



S57 



1, 1 ), tam Ni essent iirius teropons ci illius populi 
homincs, si obserrare coniemnerent» quando sic illa 
(ierl, et istaquae nune rCYclata sunt» tuncsic prxnun- 
tiari oporleI)at ; quam noft dcsipientes essemus, sl 
nunc jam manifestato Novo Testamenlo, illas prx- 
nontiativas obserrationes, aliquid nobis prodesse pu- 
taremus. Sicul sacrilegi et impii, si eosdera Libros 
qui propter nos scripli sunt, ul ea quce jam nobis . 
revelata et iii manireslatione annuntiata sunt, tanto 
ante illis flguris prxnuntiaia cognosccntes, fldeliter 
et flrmiter leneremus, ideo potaremus abjicicndos» 
quia ea quse ibi scripia sunt, non jam observare cor- 
poraliler, sed inlelligere ct facere spiritualiicr nos 
Dominus Jubet. Scripta tunl enim propler no5, in quot 
fims scBculorum obvenit^ sicut item dicit idem aposlo- 
lus ( I Cor. X, 11 ). Onmia enim qux ante scripla 
sunt, ut nos doceremur scripla sunt ( Rom. xv, i ). 
Quaproptcr, non manducare azymum per $«atulos scr 
plem dies ( Exod.xu, 15), temporc Veteris Tesla- 
roentipeccatumfuit; temporeaulcm Novi Teslamenii 
nonest peccalum : scd iii spe futuri sxculi quam ba- 
bemus inCbristo, qui et animain noslram induens 
jiistilia, et c<Mrpus noslrum indiiens immortalitalc, 
totos nos innovat, crederc aliqiiid ex veteris corrii- 
ptionis nccessitate atque indigcntia nos pnssuros vcl 
acturos, sempcr peccatnin esi, quaindiu volvuntur 
isti septem dies quibus peragitur teinpus : scd lioc 
YelerisTestamenti tcmporibus in Ggura occullatum, 
a quibtisdam sanctis intelligebatur ; tempore autem 
Novi Testamenti in manifesiationc revclatum, populis 
pKcdicatur. Unde Scriptura illa tunccratppaBceptum, 
nunc teslimouium. Scenopegiam non celebrare aliquan- 
do peccatum fuit ( Lev. xxiii, 5i ) ; nunc non cst 
peccatom : tabernaculo autem Dei qnod est Ccclcsia 
non compaginari , sempcr pcccatum est ; sed tiinc 
agebalur sub pncccpto flgurnto, nunc legitur iii lesti- 
moniorevelato. Nnm et illud qiiod tunc factum est, 
non diceretur tabernaculum tesiimonii, nisi alicui 
vcritali qux suo lempore declaranda crat, qiiadam. 
congruentia signiflcationis attestaretur. Lineis vcsti- 
bus miscere purpuram, et linosiima veste indui ali- 
quando peccatum fuit ( Deut. xxii,ll ) ; nunc nonest 
peccalum : sed inordinate vivere, et diversi generis 
professiones velle miscere, ut vel sancrimonialis ha- 
bcat ornamenla nuptarum, vel ea qiias se non conti- 
nens niipsit, spcciem virginis gerat, omni modo pec- 
catum est ; et si qiiid inconvenienter ex diverso ge- 



LIBER SCPTIMUS. 23S 

nere in viia cujusquc conlcxitur. Verum illud lunc 
flgurabatur in vcstibus, quod nunc declaraturin mo- 
ribus. lllud eniin crat tempus significandi, boc mnni- 
festandi. Ergo ipsa Scripturai qux lunc fuit exac - 
trix operum signiflcaiitium, nunc tcstis cst icruin 
sigiiiflcatarum ; et quac tunc observabatur ad prxnun- 
tiaiionem, nunc recitatur ad conflrmationcm. Bovem 
et asinum ad opcrandum jungere tunc non licebat 
( Deut. XXII, 10 ) ; niinc licet. Declnralum est enim 
per Apostoluin, cuin de bove trituraiite non infre- 
nnndo Scripturam recolcrct, diccntem : Numquidde 
bobus cura est Deo ? Quare crgo nunc legittir, quando 
id quod prohibuit jam liccl? Quia idem ipse ibisecu- 
tus Apostoliis ait : Propter nos Scriptura dicit (I Cor. 
IX, 9, 10). Etutiquc inipium esl ut non legamiis not 
quod scripliim esl proptcr nos : magis enim propter 
nos, quil us mnnifcstntur, qunni pn pter illos in qui- 
bus figurnbntur. Bovem quippe el asinum, si necesse 
sit, unusquisquc sine dctrimenlo operis jungit : sa- 
pientem veroet siultum, non ut uuus prsecipiat, et 
altcr obtcmpcret, sed pariter ex aequali potestate, ut 
annuntienl verbum Dci, non sine scaiidalo quisquani 
comites facit. Ilaque eamdem Scriptiiram teneinus, 
cl tiinc poiestate prxcipientcm iimbris tcgetidum, 
quod nunc apcriretur ; et nunc auctorilatc altcstan- 
tem luce apertum, qtiod tunc tcgebniur. 

De calvo autem et reburro ( Levit. xiii, 40 ), quod 
eos iinmundos Lcx dixcrit, parum Faustus attcnderat, 
aut in mcndosum codiccm incidcrat. Sed utinam ipse 
calvam frontem Iiabere voluissei * , atque in ea cni- 
cem Chrisli flgcrc non criibuisset : profecto Chrisium 
clamanlem, Ego sum veritas ( Joan. xiv, 6 ), nec cum 
falsis vulneribus occubuisse, ncc cum falsis cica- 
tricibus rcsurrexisse credidissel. Quin etiam dicit : 
Ego fallcre non didici; quod senlio toquor. Non 
cst ergo discipulus Christi sui, quem falsas cicatriccs 
diibilautibus discipulis demonslrasse iusanus opi* 
natiir, et non solum de cxtcris vanitatibus suis, scd 
etiam de ipsa Christi fallacia sibi tanquam non fal- 
lcnii vult crcdi : utrum Christo melior ', quo fallenta 
ipse non fullit ; an eo ipso non veracis Cbristi, sed 
fallacis Manichxi discipulus» cuin et in boc fallit, in 
quo se non didicisse faliere gloriatur ? 



> EdiU vulgo sic fenint. Plures Uvnen veteres Itts., Sed 
utinam ipse calvam frontem habere notwsset. 

s sic Am. Er. et pieriqiie Mss. M Lov.. vutt credi. riderH 
quis utrum christo sit metior. 



LIBER SEPTIMUS. 



CAPUT PRIMUM. — FiosTOS dixit : Quare non 
credis in gencalogiam Jesu? Mulue quidem sunt 
causse, sed palmaris illa, quia nec ipse ore suo 
iisquam se fatetur patrem habere, aui genus in terra : 
sed econlra, quia non sit dc hoc mundo, quia aPalre 
Dco processerit, quia descenderit de coelo, quia non 
sibi sint matcr etfratres, nisi qui fecerint voluntatcm 
Patris sni,qui in coQlis est. Ad hxc» illi Ipsi qui bas ei 
genealogias ascribunt, non eum antc nativitalem co- 



gnovisse videntur : sed neque statini ut natus est, qoo 
crederentur ea scripsisse, qtiae erga eum oculis suis 
viderint gesta ; sed juveni jam et maturo coiijuncti 
sunt ei, id est, annorum ferme triginta : siquidem et 
xtas ascribi divinis potcst ^ sine blasphemia. Quare 
cum 10 omni testimonio veritatis boc scmper quxri 
soleat, utrumne quis aiidierit, an viderit; isti vero 

> sola ex ooNiibaf AmerbacUana editio, non poUsi. * 



259 



CONTRA FAUSTUM MANICIlifHJM. S. AUGU5TLNI 



fM 



nec audissc se fuloanlur ab ipso gcncrntioiiis hunc 
ordincro, aul quia omniiio sil naUis; nec vidisse ocu- 
lis, quia longo post lempore, id c>l, posl Baptismum 
cognovcrint cum : mihi el omni rccle judicanii, lam 
slultum vidclur hoc crcdcrc, quam si quis caccum el 
Burdum testcm in judicium voccl. 

CAPUT II. — AuGUSTiNUS respondil : Q^iam dicit 
palmnrem causam, cur non accipial gencalogiam 
jesu Chrisli, ibi aperlissime viclus osleiiditur, le- 
gesilibus qux supra diximus de Filio hominis , quod 
lam crebro se Christus cssc teslalur {Matth. vin, 20), 
et de Filio Dei, quomodo idem ipse sil et filius homi- 
nis {Id, IX, 6) ; quomodo secundum divinitatcm non 
babcat gcnus in tcrra , secuildum cnrnem autcm sit 
es seinine David, sicut apostolica dociriua teslaltir 
(Rom, I, 5, el II Tini. ii, 8). Unde oportct eum crcdi 
€t intelligi, ct a Patre exisse (Joan, xvi, 28 ), et de 
ccelo venisse (/</. vi, 41), et hic tamen Verbum car- 
nem faclum inicr homines habilasse (Id,\, 14). Quod 
si propterca putant eum non habuisse in terra ma- 
trem vel genus, quia dixil, Quos mihi mater^ vd qui 
fratre$ (Matth, xii, 48)? supcpcst ut etiam discipulos 
ejus, quibus hoc exempluni in sc ipso prxbuit, ut 
terreni gcneris neccssitudinem propter rcgnum coe- 
lorum contcmnerent, afflrmcnt non habuissc patrcs, 
quia dixil eis, Ne vobis dicatis patrem in terra ; unus 
enim est Pater vester Deus ( Id, xxiii, 9 ). Quod ergo 
istos de patribus docuit, hoc ipse de matre ct rratri- 
bus prior fecit : sicut et alia mulla, in quibus se 
nobis, ut eura imitaremur, prxbere, et, ut scqiiere- 
mur, praeire dignatus est. Quapropler istc qui in co 
quod putat, palmare sic vincitur, qoani jaccat et iii- 
volvaiur iii cx^ieris animadvertenduin est. Quippc 
qul propicrea dicit non credcndum essc Apostolis, 
qui ejus non solum divinam, sed etiara huraanam 



naiivilntcm anniiiitiaverunt, quia postea i«fieBi ad^ 
hxscrunt, cl ncc vidcrunt eum natum, nce se boe at 
illo audissc dixerunt. Ciir ergo credunC Joanui di- 
centi, In principio erat Yerbum, et Verbum erai apud 
Deum^ ct Deus erat Verbum ; hoc erat in principio 
apud Deum ; omnia per ipsum facta sunt, et tme ipso 
factum est nihil (Joan, i, 1-5 ), ct cxlera quae illts 
quamvis non inlelligcntibus (amen placcnt? Dicant 
ubi hoc Joannes videril, aut ubi se hoc ab ipso Db- 
mino aiidissc dixcrit. Quidquid enim dixcrint, unde 
hoc Joanncs scirc potucrft, inde credimus ctiam 
omncs annunlinlorcs nalivilatis Christi, id quod an- 
nuiiliavcrunt scirc potuisse. Deinde quxro, unde crc- 
danl dixisse Dominum, Quce mihi mater^ aut qui fror 
tresl^x quia lioc Evangelista narravit, cur ei non 
credunt ct illud, Quiu mater cjus et (hitres quxre- 
bant cum (Matth, xii, 48, 4G)? Si autcm hoc raentitos 
esl.qnod noliint credcre, quoraodo ei credunt Chri- 
stum dixisse (|uod nolunt intclligere? Deinde si Chri- 
stum nalum, quin jnin juvcni adhxscrat, non poluit 
nrsse Mallh;cus, nnde potuil Chrislum no» natum, 
post lol annos naliis nosse Manichxus? Dicturi sunt : 
Spiritus snnclus hoc sciebat qui cral in ManiclLiK). 
llle sane si Spiritus sanctus esset , vera dixissai. Scil 
cur non poiius de Christo discipulis ejus, qui ctiam 
corporaliler ei adhxscrunt, credimus; qui non soliim 
per Spiritum sanclum ab ipso imperlilum scire po- 
tneruni, si quid laterel in rebus humanis» scd lam 
rcccnli ct pnesenti mcmoriay eliam solo huinani» 
scnsu, gcnus Christi secundum carnem et totam ori- 
ginem coilegerunt? Et tamen cxci ei surdi testcs di- 
cunlur Apostoli. Ulinara tu non tantum cxcus ct siir- 
dus riiisscs, ne tara vana ei sncrilega discercs ; scd 
ctinm mutus, nc talia diceres ! 



LIBER OCTArUS, 



CAPUT PRIMUH. — FxusTns dixit : Quare non 
accipis Teslainentum Yetus? Quia jam prseventus 
^um Novo : veteri autcm et novo non convenit, ut 
Scriplura testalur. Nam, Pannum, inquit, novum 
nenw assmt vestimento veteri^ alioquin major uissura 
fiet (Matth, ix, i6, et Luc, Y, 56). Qiiia ergo majorem, 
sicuti vos, scissuram facere cavco» Cbristianam novi- 
talcra Hebraicx vetustati non misceo ^ Qojs enira 
non cliam sordidum judicet, novis vestibus indutis, 
non donare inferioribus velera * ? Quapropter , cgo 
ctiamsi natus essera Judxus, ut fuerunt Apostoli, dt- 
gnura taraen erat me, Novo accepto Teslamento, 
Yetus repudiare, ut feccruni ipsi. Nuncvcroet natunc 
beneficio consecutus ut sub scrvilutis jugo non na- 
sccrer, ct Christo mihi protinus occurreiite cum 
pleno muncrc libertatis ; quam miser et slultiis ct in- 
STiper ingratus ero, si me ultra addixero scrvituti ? 

^ Sola fere cditio Lov., stcuti vos scitis, scisMuram face- 
ret, caveo christianam novitatein Hebraica vetustati eomr 
ndscere, 

* Apud Er. Lugd., veteres, IL 



Quippc Paulus indc Galalas arguit, quod in circiimci- 
sionem relabeiites, ad inlirma repedarent et egcn.i 
eleincnia, quibus denuo fcrvire vellent (Galal, \yet v). 
Quomodo crgo id ego admitlara, in qtto aliura videaiii 
reprehendi ? Turpc est rcdire in servitutera, sed ( jr- 
pius irc. 

CAPUT li. — AuGUSTiNus respondit : Jam quidcn 
satis supcrius ostendimus , quare et quomodo lenea- 
mus auctoritatem Yetcris Testamenti , non ad Ju« 
daicx scrvitutis imitationcro , ised ad Chrisiianae li- 
bertatis tcstificationem. Ncque enim mea , sed Apo- 
stoli vox est , Quia omnia hcec in figura eontingebant 
illis ; scripta autem sunt propter nos , in quos fime «B- 
culorum obvenit (] Cor, x, il). Quapropter non it 
scrvitutc facimus qu» jussa sunt ad nos pr»nuntian« 
dos, sed in libcrtate legimus qune scripla sunt ad not 
.confirmaiidos. Quis iLique jam non intetligat , imde 
Galalas revocat Apostolus, non rcligiose Scripturaoi 
circuincisionis lcgcntcs, sed jam supcrstitiose eir* 
cumcidi volentcs (Galat. iv et v)? Unde non pMNMioi 



2U I^IBER 

Qovum Tesiimenlo vcteri assuimus ; sed crudimur in 
regno coelorum, ad simililudincm illius palrisfimilias» 
qnem ccmmemorat Dominus profercnlem de ihc- 
sauro $uo nova et vclera {Maiih, xin, 5^). Ille auiem 
assuit pannum novum vestimcnlo velcri , qui conli- 
ncnliam vuli habere spirilualem, et nondum deposull 
spem carnalcm. Nam legile diligcnier , et videle dc 
jejunio Dominum interrogalum , rcspondissc , Nemo 
attuit pannum novum veuimento veteri (/(/. ix, IG). 
Adhuc enim discipuli Dominum camaliier dlligebant, 
quandoquidem eiiam ne occisum amitierent , formi- 
dabant. Unde Pelruni revocantem se a passione, sa- 
tanam appellat, quod non saperet quae Dei sunt , scd 
quae bominum {Id. xvi, 23). Proinde aitcndiie in illa 
phantasia vestra de regno Dei, unde istam lucem so- 
lis carni conspicuam lanquam ad cxemplum vobis 
propositam diligiiis et adoralis, qnam carnalcm spcm 



NONUS. aW 

gcratis : ct invc.rells jejunia vcstra qnomodo pru- 
dcnliae cnrnis, i'ui(|iiani vcslimcnlo vclcri assunntur. 
Yerunitamcn cuni pannns novus vestimenio veteri 
non conveniat, undc poiuerunt principibus tcncbra- 
rum mcmbra Dci vestri, non adjuncta atque consuia, 
scd, quod esi vchemeniius, commixla ct coucreta 
cohxrcre? An ulrumque vctus est, quia utrumquo 
falsum , ei utrumqtic dc prudenlia carnis csl ? Nisi 
forle inde vullis probare unum fuisse novum, alterum 
vclus , quia mnjor scissura facta cst ; ut miscrabilis 
pannus de regno lucis abscindereiur, cl globo tene- 
brarum aMcrna poena configcrelur. Et lamen argole 
sibi videiur velut acu lingux' divinarum Scripturaruin 
flrmamenta compungere ' , lalium fabularum sordi- 
bus sarlor , aut mendicus Induior. 

* Sic Am. ci ajss. At F.r. et Lov., compuigere. 



LIBER NONUS. 



CAPI3T PRIMUM. — Faustus dixit : Quare non 
accipis Vetus Tesiamcntum ? Si Aposiolis licuit sub 
eodem natis ab eo discedere , mihi quare non liccat 
id in quo natus non sum, non usurparc? omnes quippc 
Genliles nasclraur, non Judxi, iton deniqnc Cbri- 
Btiani : scd alios ad se ex eadem Geniiritate Testa- 
mentum Vetus adducit , facilque Judieos; aliosNo- 
vnm, et iniliai Chrislianos : ianquam si dua; arborcs, 
dulcis et amnra, radicibus suis unius tcrrae in se 
Tim transrcMnt, immulandam qnaniatibns suis. Apo- 
stolis ergo in dulcem iranseuntibus ex amaro , quam 
demens cro ego , si in amaiam coiiverUir ex 
dulci ? 

CAPUT II. — AuGCiSTiNUs rcspondit : Cur crgo 
Apostolus, qnem dicis relicto Judnismo ex amaritu- 
dinc iransisse in dulcedincm, mngis inde fractos ra- 
mos dicit, qui ex ipso popnlo in Christnm crcderc no- 
lueruni ; ci inlpsa oleae radice, id cst originc sancto- 
niin llcbrxorum, tanqu^m oleasiriim gentcs inscrtas, 
ut fiercni participes pinguedinis oleae ? Nam cum de 
Judxorum lapsu admoneret Genles ne superbirent , 
ita loculus est : Vobii enim ^ inquit , dico Gentibus , 
quamdiu quidem ego tum G^tium Apostolut , mimtte- 
rium meum glorifico, n* quo modo ad cemulationem pro^ 
vocare polero camem meam, ut talvot faciam aliquot ex 
illit. Si rejectio illorum reconciliatio ett mundi, quce erit 
citumptiOt niti vita exmortmt ? Si autem delibatio tan- 
tta ett , et contpertio ; et ti radix tancta ett , et rami .** 
quod ti aliqui ex ramit fracti tunt, tu autem cum euct 
oleatter, intertut et in illit , et tociut radicit factut et 
et pingueafinit oleas, noli gloriari adtertui ramoi. Qwod 
sf gloriarit, non tu radicem portat, ted radix te. Dicit 
ergo : Fracti tunt rami ut ego interar. Bene, Incredu- 
liiate ftacti tunt. Tu aulem fide ttat, noli adum tapere, 
ied time : nam ti Deut naturalibut tamit non pepercit , 
neque UM parcet» Vide ergo bonitatem et severitatem 
Det : in eot quidem qni cecideruni , ieverilatem ; in te 
autem bonitaiem , «i permanterit in bonitate : alioQtdn 



et tu exciderit. Et ilU ti non peniMnserint in incre- 
dutitate^ interentur : potent est enim Dcus iterum 
inserere iilot. Nam si tu ex naturali excisus oleastro 
et contra naturam insertut ct in bonam olivam ; quanto 
mngit illi qui tecundum naturam sunt , insercntur tuas 
olivee ? Nolo emm vos ignorare , fratres , sacramentum 
hoc , ut non titit vobis tapientet , quia cwcitat ex parle 
israel facta ett , donec plenitudo Centium intraret , et 
iic omnit hrael salvus fieret {Rom, xi , i3-26). Vide- 
tis crgo vos, qui in isla inseri radice non vnllis, non 
qnidcm fractis ramis cssc similcs , sicnt esl carnalis 
et impius populus Judicorum , scd in olcaslri amari- 
tudine romansisse. Nnm quid, nisi oleastrum Genlium 
snpit, adorare solem et lunam ? Nisi forte propterca 
vos jnm non putalis esse in oleastro Gentiuni , quia 
spinas novi generis addidislis , ei f;ilsum Cliristum | 
qucm cum sole et luna coleretis , non manu fabrilii 
sed pervcrso corde flnxistis? Inserimini ergo in radi' 
cem oleoc , quo se redditum gaudet Apostolus , qui 
intcr fracios ramos per incredulitatem fuit. Inde se 
quippc libcraium dicit, cum se a Judaismo ad Chri- 
sium transisse Ixtatur , quia Christus scmper in illa 
rndicCy atque in illa arbore, prxdicalus est : in quem 
venientem qui non crcdidcrunt, frncti sunt inde ; et 
qui crediderunt , inserti sunt ibi : qiiibus ne super- 
biant, dicitur, Noli altum tapere , ted time : nam ti 
Deui naturaUbut ramit non pepercit^ neque tibi parcet. 
Sed ne de ipsis fractis desperelur, paulo post dicii : 
El ipti ti non permanterint in incredulitate, interentur : 
votent ett enim Deut iterum interere illot. Nam ti tu 
ex naturali excisui oleattro, et contra naturam intertui 
et in bonam olivam ; quanto magit illi qtu tecundum na- 
turam $unt , interentur tuce olivm ? Ecce ande ctiatn 
ipse gloriatur, a fractura liberatus, et radicis pinguc- 
dini reddilus. Qui ergo in vobis sunt, qiios indc frc- 
gil Impietas, redeant, et rursus inseraiitur. Qui autcii^ 
nunauam ibi fuerunt, Teniant a naturali 8terililat« 
pnccisi, participes fecundlta^ fbturi. 



t45 



CONTRA FAUSTUU MANICIIiEUM, S. AUGUSTINl 



Ui 



LIBER DECIMUS, 



CAPUT PRIMUM. — Faustos dixit : Cur non ac- 
dpis Testamcniiim Vetus ? Quia et ab ipso hoc, et 
ex Novo didicimus , alieiia non concupfscere. Quid 
autem , Inquis , alienum habct Testamcntum Ye- 
tus? Imo quid liabet non alienum? Diviitas promit- 
lit, et veniris saturitatem, et fiHos et nepotes, viiam- 
que longam , ct cum bis Cbananiiidis regnum : sed 
oronia hocc eircumcists ct observantibus sabbata , et 
immolantibus sibi, et abstinentibus a porcina, et hu- 
jusmodi caeteris : qnx quia ego negligo , et Christia- 
nus bmnis, ut inepta scilicet, ct ad saUilem animi 
minime periinentia, idcirco nec quae promitiit, ad nie 
)am speciare cognosco : memorquo (|uia sit nianda- 
tum, Non concupisce$ aliena {Exod, xx, 17 ; Rom, vii, 
7) , Judxis bona sua babore , libcns volensque pcr- 
mlsi, solo scilicel Evangclio et regni coeloruni splen- 
dida liacreditate contenlus. Nam ul Judxo , si sibi 
Evangelium usurparet , jure iiicrepitans dicerem , 
Improbe , quid tibi cum co est , cujus pr.xcepia non 
servas ? sic vereor ne mihi cadem Judxus increpi- 
ict, lenenti Teslamentum Yctus, cujus mandata con* 
lemnam. 

CAPUT II. — AuGUSTiNUS rcspondit : Eadcni sx|)e 
vana repetere istum non pudct , sed cadcm sxpe , 
quamvis vcra , respondcre me piget. Qiiisquis iinqiic 
etiam advcrsus ista rcsponsionem qiixrit, quac supc- 
lius a nobis dicla sunt, lcgat {Lib, 6 , cap. 3). Judaeo 
autem dicenti mihi , Cur lencs Vetus Testamentum , 
ciijus prxcepta non servas? respondco, servari a 
Christianis ctiam ex ipsis Libris prxcepta vitic agen- 
dac ; proeccpUk vero vitx signiflcandx tunc recte ob- 
servata, cum prxnuntiabantur ista, qiisc niinc rcvc- 
lata sunt. Quaproptcr etiam ipsa sic non obscrvo ad 
religionem , ut tencam tamcn ad tesliflcationem : 
siciit et promissa cariialia, qux ibi coniineniur, unde 
proprie Vctus dicitur Testamenlum. Quamvis enini 
mihi xtcrna speranda revelata siiit; et illa tamen 
atteslantia lcgo, qux in figura contingebanl illis ; $cri' 
pla $unt autetn propter no$ , in quo$ fini$ $a:culorum 
obvenit (I Cor. x, II). Itaque si audislis quid rcspon* 
deamus Juda^is, audite ct qtiid objiciamus Maui- 
Gbacls. 

CAPUT III.--CcrteFaustusdixit,turbarinos posso, 
si nobis Judici dixerint : Quarc tenetis Vetiis TesUi- 
mcntum, ciijus prxcepta non obscrvatis? Quibns nos. 



cjiisdcm ScriptiiraR venerata atque servata aacloritat# 

rcspondciniis. Vos qiiid respondetis , cum vobis dici- 

tiir : Quare tenetis evangelicos Libros , quorum voa 

ad dccipiendos iinperitos confingitis seclatorcs; el 

qux ibi scripta sunt , non solum non creditls , sed 

eliam quanlis potcstis viribus oppugnatis? Cert« 

videtis vos potius de Novo Tcstamento, qiiam nos de 

Vetere objectis respondere non posse. Omnia enim 

quie in Veiere scripta sunt, nos el vera csse diclmus, 

et diviiiitus mandata , et congruis temporibas dislri* 

buta. Vos autem cum vobis objecta fuerint , qucc in 

iibris Novi Testamenti scripta sunl , nec accipiuntur 

a vobis , deficientes in respondcndo , et manifesta 

' veritate raucibus pressis , anbelitu saucio dicltis esse 

falsata. Quid aliud possent exspirare pra.*focata ora 

fallaciuni ? vol potius quid aliud possent putere con- 

fotoa cadavera mortiiorum ? Et tamcn confes^us esl 

Fausius , non concupiscere aliena , non solum se ez 

Novo Testamenlo , sed ctiam ex Vetere didicisse : 

quod ccrtc a suo Deo non posset discere. Ille quippe» 

si non concupivit alieiium , quare super terram tene- 

braruin , ubi nunquam fuerunt , uova sxcula con- 

siruxit ? An dicturiis est : Prior ipsa gens teDcbraram 

rcgnum incum concupivil, quod ab illa erat alienumt 

Ergo iinitatiis est gentem tenebrarum, ut et ipse con* 

cupisccrct aliena ? An angustum antea fuerat regnum 

lucis ? Optandum igitur erat bellum , ut acquireretur 

dc vicioria latiiudo rcgnandi. Quod si bonum est, et 

snte potiiit concupisci : scd cxspectabatur ut geiis 

liostilis in bellum prior erumpcret, quo quasi justius 

expugnarctur. Si autem non est bonum , quare ini- 

inico victo , siiper alienam terram crcscere voluit 

regntim suum, cum prius contcntus suis finibus, plcna 

felicitate vixisset? Sed utinam vere isti lucc ipsa 

pncccpta vit» agcndac, quorum est unum, nc concu* 

piscainus alicnum , vellent ex illis Lilteris discere : 

prufccto mansucscercnt , ct miics intelligerent etiain 

illa prjpccpta vitx signiflcandae , quibus eoruin obla- 

trat oflciisio « et illi tunc tempori observanda con- 

gruisse. Nos autem quomodo Vetus Testamcntuni 

tanquam nlicnuin conciipiscinius , cum ea Irgamus 

qux tit figura contingebant iUi$ ; $cripla gunt autem 

propter no$ , in quo$ fini$ $<Bculorwn obvenit f Puto 

qiiod non concupiscit alienum , qui hoc leglt quoU 

scriptum cst proptcr ipsiim. 



LIBER UNDECIMUS. 



CAPUT PmMUM.— Faustus dixit :Apostolum ac- 
tipis? Et maxime. Cur eiigo non crcdis Filium Dei ex 
semine David naium secundum camem {Rom. i , 5) ? 
Mon cquidem crediderim Aposiolum Dci contraria 
tibi scribere potuisse , el modo hanC| modo illam de 



Doniino noslro habuisse sentcnliam. Sed quia vobis 
ita placet, qui nunquam sine stomacho auditis aliquid 
esse in Apostolo canponatum , ne hoc quidero nobis 
scialis esse oonlrarium Si quidem bxc vetus videa- 
tur esse el antiqaa opmio Pauli de Jesoi cum cuui cl 



w 



LIBER UNDGCIMUS. 



216 



ipse Daviu Dlium puiaret, ut cieleri : quod lameii ubi 
falsum didicil, interpolai et inflrinat, scribensque ad 
CoriiitlJfios : NoSy itiquil, neminem novimus tecundum 
catnem : et it cognovimus secundum eamem C/ins/um, 
iednunejamnonnovimns. Quare consideres oportet, 
qimnlum infersit inter Iiaec duo capilula, e quibus unum 
perliibet Jesum fiiium David sccundum carncm, alte- 
rum vero jaro se neminem nosse secundum carnem. 
Qu« si utraque sunt Pauli, aut hac ratione erunt, qaa 
diii ; aut nnum ipsorum non eril Pauli» Prosequitur 
deuique : I(aque , inquit , st qua est in Christo nova 
ereatura , tetera transierunt : ecce facta sunt omnia- 
nova (11 Cor. v, 16, 17). Vides ergo eum veterem appel- 
lare et transitoriam fidem illam priorem, id est, Jesum 
credidisse cx semine David secundum camem : no- 
vam vero hanc secundam et permanentem, qua nemi- 
nem jam noverit secundum carnem. Quapropter et 
alibi : Cum essem, inquit» parvtf/tis, ut parvulus loque" 
bar, ut parvulus sapiebam^ ul parvulus cogitabam : cum 
autem factus sum vir^ quee parvuli erant deposui^ 
(I Cor. XIII, 11). Quod si ita est , qu|d ergo et nos in- 
dignum facimus , si novam et meliorem Pauli tenen- 
tes confessionem, veterem illam ac deteriorem proji* 
dmus? Aut si vobis secundum quod ad Romanos 
Bcribit , crcdere cordi est ; nobis quare licitum non 
8it» secundum qur\d ad Coriniiiios dogmaiizare ? 
Quanivis et hoc ad duriiiaro vestram ita responderim. 
Alioquin absit Aposlolum Dei , quod scdilicavit , un- 
quam destruere » ne se ipsc pra!varic;Uorem consti- 
tuat, ut contestatus est (Galat. ii , 18). Yerumtamen 
si ejus est et prior illa seiiteniia, nunc emendaia est : 
siii fas non est Paulum inemendalum dixissc aliquid 
unquam , ipsius non est. 

CAPUT II. — AuGUSTiMUS respondil : Hocestquod 
paulo ante dixi , quia ubi sic manifesta verilate isti 
prxfocaiilur , ut obsessi dilucidis verbis sanctarum 
Scriplurarum, eiitum in eis faliacix sujc reperire non 
possinl , id testiinonium quod prolatum est , falsum 
esse respondcnt. voccin a veriiate fugacem , in 
amentia pertinacem ! Usque adeo invicta sunl , qu3 
adversus vos de divinis codicibus proferunlur, ut non 
sit aliud quod dicaiis, nisi eos esse falsatos. Quoc jam 
auctoritas iillerarum aperiri , quis sacer iiber evoivi, 
quod documentuni cujuslibet scriptunc ad convincen- 
dos errores vestros exseri potest , si ba^c vox admilr 
titur , si alicujus pouderis aestimatur ? Aliud est ipsos 
libros non accipere , et nuUo eorum vinculo detineri, 
quod Pagani de omnibus Libris nostris, qu^ Judaei 
de Novo Testameiito faciunt , quod denique nos ipsi 
dc vestris et aliorum huerelicorum , si quos suos et 
proprios habent , vel de iis qui appellantur apocry- 
pbi : non quod babendi sint in aliqua auctoritate 
secreta , sed quia nulla testificationis luce declarati , 
de nescio quo secreto , nescio quorum pnesumptionc 
prolati sunt : aliud est crgo auctoritate aliquorum vcl 
librorum vel hominum non teneri, et aliud est dicere, 



cpistola ipsius cst, scd in ca ipsa boc cjus est, boc oon. 
est cjus. Ubi cum cx adverso audieris , Proba ; lutn 
conriigias ad excmplaria veriora, vel plurimum codi- 
cum , vcl antiquoriim , vel linguae praccedcnlis unde 
hoc in aliani lingiiam interpretatum cst : sed dicas , 
liide probo boc illius esse , illud non essc , quia boc 
pro mc sonat , illud contra mc. Tu cs ergo regula 
veritatls ? quidquid contra te fuerit , non est vcrum ? 
Quid, si alius simili insania, sed tamen qua lua duritia 
confringatur , existat et dicat , Imo illud quod pro te 
soiial , falsum est ; boc aulem quod contra le est , 
verum est ? quid aciurus es , nisi forte alium librum 
prolalurus, ubi quidquid legcris, secunduni tuam scn- 
leiitiam possit intelligi ? lloc si feceris, noti dc aliqua 
ejus particula , scd de toio audies contradiccnlcm et 
clamantem, Falsus est. Quid agcs ? qiio te convcrtes T 
quam libri a te prolati origincm , quam vclustatem , 
quam seriem successionis tcslem citabis ? Nam si hoc 
facere conabcris , et iiihil valebis : et vides in hac re 
quid Ecclesise calbolicx valeal aucloritas , qux ab 
ipsis fundatissimis sedibus Apostolorum usque ad ho- 
dicrnum diem soccedcntium sibimct episcoporum 
serie, et tot populorum coiisensione firmatur. llaque 
si de fide exemplarium quxstio vcrteretur , sicut in 
nonnullis , qux ct paucx sunt , et sacrarum Littera- 
rum sludiosis notisslmx senlenliarum varictates ; vcl 
cx aliarum regionuni codicibus , undc ipsa doctrina 
conimcavit , nosira dubitatio dijudicareiur , vel si ibi 
quoque codices variarent , plurcs paucioribus , aut 
vciusiiores recentioribus pneferreniur : et si adliuc 
essct incerta varieias , pnecedens lingua , unde illud 
intcrprclatum est, consuleretur. Hocmodo quxrunt, 
qui quod eos moA'el in Scripluris sanclis, tanta auclo- 
ritate firmaiis , inveiiire volunt , ut babeant unde 
inslruantur, non unde rixcnlur. 

CAPUT 111. — Hoc auiem quod adversus impicLi- 
tein vcstram ex apostoli Pauli Epistola profertiir, 
Filiuin Dei ex scmine David essc secundum carnein 
(Rom. I, 5), omnes codices et novi et vcteres ha- 
bent, omncs Ecclesix legunt, omnes linguie consen- 
tiunt. Exuimini crgo pallio fallacix, quo Faustus iii- 
dutus, cum sibi proposuisset tanquam inlcrrogantem 
et dicentem, Accipis aposiolum Paulum? respondii^ 
Et maxime. Cur enim non potius respondit, Et mi- 
nime ; nisi quia fallax , aliud quam id quod falsum 
eral, respondere non potuit ? Quid enim accipit apo- 
stoli Pauli? Non prinium homincm, quem ille diciC 
de terra terrenum : de quo item dicit, Factus est pri- 
mus homo Adam in animam viventem. Ille autem an- 
nuntiat nescio quem primum bominem, nec de terra 
tcrrcnum, ncc factum in animam viventem, sed do 
substanlia Dei, idipsum existentcm qiiod Deus est, 
inembra soa, vcl vestimeiita sua, vel arma sua, id 
est quinqiie elementa, cum et ipsa nihil aliud essent 
qiiam substantia Dei, in lenebrarum gentc mersisse» 
ut iiiquiiiata caperentur. Non secundum hominero. 



Iste quidem vbr sanctus omnia vera scripsit , et ista quem Paulus dicit dc coelo S qucm dicit eiiam novis- 



1 Apud Er. et Lov., evacuofi. Lagd., qH<iepartfu& erant 
[dqfostd f(] eracuan. M. 



> Lov., de coelo cottestem. Abcst, cceteslemf ab edilis allis 
etauss. 



s;7 



CONTRA FAUSTUM MANICILEUM, S. AUGUSTINI 



tw 



Arauiu Ailaiu iii spinluni vivilicanlein ( i Cor, xv, 
47, A^), qiieni dicit facUiin cx seinine David secuii- 
duin carnein, f;icluin ex mulierf, factum snb Lego, 
m oos qui sub Lege crant, rcdimeret (Galat. iv, 4, 5) ; 
iie qHO ad Tiinoitieum dicit, Memor esto Chrnlum Je» 
sum resvrrexi$$e a mortuis ex semine Damd^ secundum 
Evangelium mewn (H Tim. ii, 8) ; in cujus cxempio 
ciiam rcsurrcclionein noslram i^roMJical dicens, Tra- 
didi enim vobis in primis quod et accepi : (luia Chrisius 
imrtuus est pro peceatis nostris ; sccundum Seripturas ; 
etqnia sepultus estetquiaresurrexitteriiadie secmidum 
Scripturas. Ct paulo pr/St iiiferl quarc hoc dixerit : Si 
autem Chnstus prasdicatur quia resurrexit a mortuii, 
qutmodo dicunt quidmn in vobis quia rtsurrectio mpr- 
tuorum nofi est (1 Cor. xv, 3, 4, 12)? Iste autem', qui 
tnierrogattis uirum accipiat apostolum Paulum, res- 
pondel, Et maxime^ hasc omnia negat : nec Jcsum €x 
semine David vull accipere, nec factum ex muliere, 
qoBm, non quod fuerit vel concumbendo vel pariendo 
corropia, mulierem Pauliis appelial ; sed more Scri- 
pturarum loqnilur, qux ipsuin sexum sic appellare 
consueveruul : sicut in Genesi de Eva scriptiim cst, 
Ftrmavittam in muiierem {Cen. ii, ^); cum com- 
mixia viro non fuisset. Nec ipsam mortem Cliristi, el 
sepuituram, et rcsurrectionemaccipit; quandoquidem 
Christum dicit, nec moriale corpus liabuisse, ubi iila 
▼era mors esset; nec illas cicatrices veras fuisse, 
qoas post resurrcciionem discipulis ostcndit, cum eis, 
quod et Paulus commcinorat, yivus apparuit {Luc. 
XXIV; 59, 40, et 1 Cor. xv, 5} : nec ipsam carnem 
nostram resurrccluram, in corpus spirituale mula- 
lam *, sicgt npcrtissinie idcin apostolus dicit, iSemt- 
nadir corpus animate , surgit corpus spirituale. Unde 
discernens iiitcr corpus animale et spiritualc, con- 
lexuit quod jam commenioravi de primo Adam ct de 
novissimo Adam. Dcindo iiitulit : Iloc autem dico^ 
fratreSf quoniam caro et sanquis regnum Dd possidere 
non possunt. Ei ne quisquani ipsam spccicm carnis, 
et ipsam substanliam non possc resurgere crcdidisset, 
exprimere volens quid nunc appellaverit carnem el 
sanguinem, quia ipsam corruptionem intelligi voluit, 
quae tuiic iu resurrcciionc justorum non erii , conti- 
noo coiitexuit : JSeqne corruplio incorrupteiam possi- 
deint. El ne adhuc quisquam putaret, non illud quod 
Bcpultum fiierit resurrecturum , sed lanquam alia lu- 
nica ponaUir, et alia melior accipialur, volcns apcr- 
lissimedeclarare qiiia boc ipsum in meliiis commuta- 
bitur : sicut vcslimenta Chrisli in monle non sutil 
posita, et alia suinpta , scd i)«sa quae fuerant, in me- 
Ais clarificaia sunt {Matth. xvii, 2) : sequitur et coii- 
cxit diceiis, Ecce mgsterium vobis dico : omnes qui- 
iem resurgemus, non tamen omnes immutabimur. Ct nc 
Jidliuc essct incerium, qui sint qui iinmutabnntur, In 
alomo, iiiquil, tii ictu ocuU, in novissima tuba : canet 
enim tuba, et mortui resurgent incorrupti , et nos immu- 
iabimur. Adliuc furtc dicant, non secundum buc 



boc iioii proposucrit unde diceret , sed de corpore a|i 
ipsius quxstionis inilio locutus fucrit , sicul ipsa ejus 
indical propositio , Sed dicet aliquis, inquit, Quomodo 
re^urgunt mortui? quo autem corpore veniunt? Ilic j&iu 
conscquemcr tanquam digito oslendit unde loqoere- 
lur , ct sulijecit dicetis , Oportct enm corruptifnU koe 
induere iucorruptelam^etmortaU hoc induere immoriali^ 
tatem (( Cor. x v, 5^55). HatM ergocum istenegct, cum- 
qiie ipsum Dcuin, de quo Paulus dicit, Immorialij tn- 
corruptibili^ soli Deo honor et gloria (I Tim. i, 17), isle 
corruptibilem prxdiccl ; quandoquidem substanliam 
ejus atque naturam el lotaui timuisse ne a tenebrarum 
gente corrumpcretur, et ut cxlenc consulerelur, ex 
parte corruplam, detesianda ei alxMttinaiida eonuii 
fabula somnidt; qttid est quod etiam in hoc conatur 
fallcre imperitos, et in divinis Scripluri» niinus erudi- 
tos , ul inlerrogatus ntrum accipial aposlolum Pau- 
luin, rcspondeat, Maaime; cl invenialttr, minime? 

CAPUT IV. — Sed ccria, inquil, raUo esl, qua 
oslendam Paulum aposiolnm aul profidcndo mulasse 
scniaitiam, el scribentem ad Corinthios« emeudasso 
quod scripscrat ad Romanos ; aut omnino non scri- 
psisse, qtiod tanquam ejus proferlur, Filiam Dei ex 
semine David secundum carnem. Qua landcm ratione 
id ostendit? Quia non potcst, iiiquii, ulrumque vu- 
rum csse, et quod in Epistola est ad liomanos, De 
Filio suo^ qtd factut est ex temine David tecundum 
carnem {Rom. i, 3) ; el quod ailad Corinlliios, Itaque 
nos amodo neminem novimus secundum camem : et ti 
noveroinus secundum carnem Christum , tcd nunc jam 
non novimus (II Cor. v, 16). Reslat ergo ul nos demon- 
slremus quain possit uinimque verum esse, el quam 
sibi lixc duo non sinl contraria. Unum quippe eoram 
non esse Pauli, nulto inodo possnmus dicere;quia 
nulla in co variat codicum aucioritas» Etsi enim iii 
quibusdam laliuis exemplaribus non legitur, factut^ 
sed, natus ex tendne David^ cum grxcii factus lia- 
be:tnt, imdc non ad verbum, sed ad scnlcnliuin 
traiisrcrre voluit dicciido, natumf latinus iiitcrprcs : 
tamcn Clirisium ex semiiie David esse secundum car- 
nem, onuiium librorum aliue linguarum eoncordal au- 
cioritas. In hoc auiem Paulum aliquando errassc, cl 
proGcicndo mutassescntcniiam, absit uldicamus. Quod 
eliam ipsc Faustus scosit quam imprube atque impio 
diccretur ; muluitque dicere, Pauli Epistolam alionim 
falsitatc corruptam, quam ipsius errore vitiosam. 

CAPUT V. — - De his enim libris dici polcsl, ali- 
qiiid eo^habcrc non consoiium fortassc occultiori, el 
ad digiiosccndum difliciliori vcritati, quod aul sic rc- 
inanserit, aiit in posterioribus correctum sit, qui non 
prxcipicndi auctoritate, sed proficiendi exercitalione 
scribuiitur a iiobis. liiler hos eniin sunius, quibus 
idein apostolus dicit : Et si quid aliter tapititf id quo- 
que vobis Deus reveUtbit {Philipp. iii, 15). Qiiod gcnii; 
lilterarum non cum creJendi nccess^ilate, sed cuin ju- 
dicandi libertaie legcndum est. Cui tamen iic intcr- 



n.orlale ct corruptibile corpus nos in rcsurreclionc . cludcreiur locus.etadimireiur posteris ad qu:c8tiones 

immuuri, scd sccundum aiiiinam : cuin Apustolus difficiles Iractandas atque vcrsandas linguas ac stili 

• sola fcrc cdiUo Lovaaicasimn, mutandam. salubcrrimus labor , disiincia esl a postcriorum libris 



249 



LiBER UNDEGIHOS. 



2S9 



excelldnlia canonicac ftuctorilaiis Yclcris ct Novi Te- 
8tamenli> qu» Apostolorum confirmaia temporibas 
per successiQues episcotiorum ei propxgationes Ec- 
vlesiarum, lanquam ia sede quadani sublimilor con- 
siituta est, cui senriat omnis fiddis et pius inlellcctus. 
Ibi si quid vclut absurdam moveril, non licet dicere, 
Auctor hujus libri iion tenuit verilatem : sed, aut co- 
dex mcndosus est, aut inlerpres erravit, aut tu non 
intelligis. In opusculis autem postcriorum, quse libris 
innumerabilibus conlinenlur, sed nullo modo illu: sn- 
cratissims canonicaruin Scriplurarum excellcniiafi 
coasquantur, etiain in quibuscumque coruin invenilur 
eadem veritas, longe tamen est impar anctoriias. 
Itaque in eis, si qua forte propterca dissonare putan- 
tur a vcro, qnia non ut dicta snni intelligunlur, ta- 
mcn liberum ibi babet leclor auditorve Jiidicium, 
qoD vel approbet quod placiierit, vel improl)et quod 
oOendcrii : et ideo cuncta ejnsmodi nisi vel ccrla ra- 
tione, vel ex itla canonica auclorrtate dclendnnlur, ut 
demonstrctur sive omnino ita esse, sive fieri potuisse 
quod vel disputatum ibi cst, vcl narratum ; si cul dis- 
plicuerit, aut credere noluerit, non rcprehcnditur. 
In illa vcro caiionica emineniia sacrarum Littcrarum, 
etiamsi unus propheta, sen aposloliis, aut evange- 
lisia aliquid in suis Litteris posuisse ipsa canonis 
conlirmatione declaralur, non licei dubilare quod ve- 
rum sit : alioquin nulla erii pngina, qua humanx 
imperiti:c rcgatur infirmiias, si Libronim canonico- 
rum saltibci rinia auctoritas, nul contcmpla penilus 
aboletur, ant inlcrmlnata conrnnditur. 

CAPUT Yl. — Qiiapropterqtiisqniscs, quein velut 
repugnantia isra movenint, qiiod alibi scriplum est, 
Fitium Dci cx Hmtne DavHd^ alibi auteni, Et si nove- 
ramus Chrislnm secnndum earnem , sed jam nunc non 
novimus : et si non ulnimiiue ex unius Apostoli Lit- 
teris pmrerrelur , scd unnin corum Pauliis dixissct, 
alteruin Petrus, aut l^aias, aul alius qnisqunm A|)o- 
8to!«»rum, sive Prophctirum ; quia ita sibi omiiia in 
cnnoiiica auctoritate concordant, ut tanquam iino ore 
dicta, jtistissiina et prudeniissima pielatc credantur, 
et serenissimo intcllcctu invcninntur , ct solcrlissiiiia 
diligentia dcinonstrcniur ; non liccrct de allcrutro 
dubiiare. Proiiidc, quia cx apostoli Paiili canonicis, 
id est, vcre Pnuli Epi:»lolis , utruniquc profertur , cl 
non possunitis diccre , aut mendostim csse codicem, 
omnes cnim latini emcndati sic habent ; aut intcrprc^ 
iem errassc, omncs eniin grxci einendati sic liabent : 
rcstai ut tu non iiitclligas , a me auiem raiio flagite- 
tur, quoModo neutnim ab altero dissonet, scd in ca- 
dem sana: fldci regula utrumque concordei. Si cnim 
tu qtioque pie quajrcres, possesl invenire quomodo 
ista perscrutata diluccscant. 

CAPUT Vlf.— NamqoodFiliusDci cx semine David 
homo factus est, nec idcm aposlolos uiio loco dicit, et 
aliaesanciacScripturxapcrtissiineprsedicant.Qiiod ven) 
dicit, Et si noveramus Christnm secuvdum carnem^ sed 
iam nunc non novimus; ca ipsa circumstnntia Scriptu* 
nc loci ejus satis ostcndit quid loquatur Apostolus. 
Boo quippe more viiara iiostram futunim, qii;e jam In 



ipso hominc mediatore Chri^to Jcsu c^pite nostro re* 
surgenle compleia csi, iu spe certa meditatur; 
lanquam jam adsii, prxsciisquc leneaiur : qtix utique 
vita non crit sccunduin camem, sicnt jam Chrisli 
vita non esi Bccundum carncm. Carncm namque boc 
toco non ipsam corporis nostri siibstanliam, qonm 
Dominns etiam posl rcsurrectionem suam cai-ncm 
appellnt, .dicens, Patpate et videte^ quia spirifvt ossa 
et camem non habet, slcut me videtis liabere [Luc. xxit, 
59) ; sed corruptioncni mortnlilntemque carnis viili 
inleiligi, qux tunc non erit in nobis, sicnt jam in 
Christo non est. Ilancenim proprie carnem Ut^^mina- 
bat, eliam cnm de ipsa resurreciione satis evidcnier 
loquerctnr, etdiceret, qoodjam supra commemoravl, 
Cwo et sanfptis regmmt Dei possidere non possunt^ neque 
corruptio incorruptionem possidebit, Cum crgo factum 
fuerit, quod ibi conscqueoter dicit, Ecce mysterium 
vabis dico : omnes qnidem rcMurgemus^ non tamen omnes 
immutabimnr. In atomo^ id est, in momento, tn ictn 
oculi, in novissima tuba, canet enim luba^ et mortui 
rcsurgent incorrupli, et nos immulabimur : oporlel enim 
cormptibile hoc induere incorrvptionem^ et mortale hoe 
induere immortatitatem (l Cor. xv, 50-53) : jam sccuq- 
dum id quodcarnem, nonipsam corperissubstanliam» 
scd ipsam corrnptioncm mortaliiatis appcllat, non 
crit utique caro, quia corrupiionem mortalitatis mu« 
iata non habcbil ; secundum aulcm ipsius substanti» 
corporisqiie originem eadem caro erit, qiiia ipsa re- 
snrget ct ipsa mutahitur, quia et illud verum est 
qnod ait Dominus, pobten^tuam rcsurrexit, Palpale et 
vldete^ quia spiritus carnem et ossa non habet^ sicut me 
videtis habere; ct hoc vcnim est qtiod ait Aposloltis, 
Caro et sangnis regmnn Dei possidere non possunt, Ulud 
eiiim dicttmi est sccundum ipsam siibstantiam, quas 
ctiam tunc erit , qui.i ipsa mutnbitur : hoc autcm 
dtctum cst sccundum camalein * corniplionis quali- 
latein , qui! tuiic jnm non crit, quia mulala caro 
no:i corrumpelur. Noveramus crgo Christum secuudum 
carnetn, id cst, sccundum cnmis mortnliialem ante- 
quam resurgcrct : 9ed nunc jamnon novimus; qiiia, sieiit 
idcm dicil aposlolus, Chiihtus resurgens a morlMisjam 
non moritur^ et mors ciultramn donunabilur (Rom. vi,9). 
Nain si le ad vcrborum proprietatcm tcneas, men- 
tilus e>t cum aii, Noveramus Christum secnndum car» 
nem^ si Christus nunquain foit sccnnduni carncm : 
ncmo enim noverat quod iion enii. Non autcm dixil, 
Putabamus Cbristum sccundum eimem ; sed, iVore- 
ramus, Yerunilamcn ui verbo non premam, ne qiiis 
nnirmet pcr abusioncm locutum Apostoluin, ui pro 
eo quod est, pulabamos, dicerct, Noveramus : iiluJ 
miror non alteiidere homines cxcos, vel potius 
non miror iioii videre ca*cos, quia si Christus Idco 
non babaii carnem, qoia dixil Aposlolus, nune 
jani non se nesse Christum sccinidum carneni ; nec 
illi habocmnt carnein, de quibus in eodein Iocf> dlctCy 
Itaque mn tmwdo neminent novimut secundum camem. 
Neque enim de solo Cbristo id volens inlelligi, possel 
dicerc, Neminem nocimui gccundum camem : sed qoitt 



f5l 



CONTRA FAUSllIM MANICII.lilUlf, S. AUGUSTLM 



iUorum sccuin .viiam fuluram lanquam prxscntcm 
mediiabatur» qui resurgeoles commulabunlur, Amodo, 
iuquil, neminem novimui ieeundHm camem ; id est, 
tam ceriain spem tcnemus fuiurui noftlrae incurrupiio- 
Dis et immoruliuiis, ul amodo jam in ipsa notiiia 
gaudeamus. Unde alio loco dmi: Siautemregurreai$tit 
€unt Chriilo, qum turtum wnl qweriie, ubi Chrislui ett 
ad dexleram Dei $eden$ : qua $nr$um $unt $afrite^ non 
puiB$uper terram (Colo$$. iu, 1» i). Nondum ulique 
resurrexiiuus sicul Clirislus ; sed tamen secundum 
spem, qtufi nobis iii illo esi, jam nos cum illo re- 
«arrexisse lcsUliis est. Unde eliam dicit : Secundum 
suam mi$ericordiam $alvo$ no$ fedt per lavacrum rege-* 
ntraiioni$ (TU. iii, 5).Quis aulem non intelligat in la- 
vacro regeneralionis spem nobis daiam salutis futuraB, 
non jam salulcm ipsaBfi, qu» promiiiitur ? et Umen 
quia ceru spes esi, Unquam jam dau essei eadem 
saliis, $alco$ no$, inquil, (ecit, Alio qutppe loco dilu- 
cidissimedicit : No$ in nobis ijw$ ing€aii$dmu$f adoptiO' 
nem ex$pectante$^ redemptionem eorpori^ no$lri.Spe 
enhn $aivi facli $umu$, Spe$ aulem quee vidolur^.non 
«^ $pe$ : quod enim videt qui$^ quid $peral ? Si auiem 
quod ttofi videmu$t $peramu$f per patientiam ex^pecta-^ 
mu$ (Rom. viii, i3-i5). Sicut ergo bic non dixir, 
SaWi fuluri sumus ; scd, Amodo jam salvi facli su- 
nius, iiondum Umcn in re, sed in spc, Spe enim, in* 
quit, sa/vi /ac/t sumtM:&ic ct quod ibi diclum csl, 
Ainodo neminem novimu$ $ecundum carnem ; nondum 
In rc , scd in spe Inlclligilur : quia spes * nobis 
in Cbrisio est, quia in illo jam complcluin est quod 
nobis promissum speramus. II le quippe jam resurre- 
3di, et mors ei u!tra non dominabiiur. Quem et $i 
noveramu$ $ecundum carnem, cum adbuc moriliirus 
csset; inerat quippc in ejus corpore illa morulius, 
quam proprie carnem appellat Aposlolus : $ed- jam 
nunc non novimu$ ; illud cnim ejus morUle jam induit 
immorUliUtem, unde secundum prislinam mortaliu- 
tem jam caro appellari non possiu 

GAPUT Vlll.— luque ipsius loci conlexiionem, ubi 
lixc scntenlia csl, de qua isU calumnianlur. coiiside- 
remus, ut boc quod dico, magis eluccat. Charita$^ 
iuquit, Chri$ti compelUt no$ ;judicanU$ hoc quoniam $i 
nnu$ pro onmibus mortuu$ €$t, ergo omne$ mortui $unt : 
ef pro omnibu$ mortuu$ e$t, utqui vivunt, jam non 
mbi vivant, $ed d qui pro ip$i$ mortuu$ e$t el re$urreant. 
itaque no$ amodo neminem novimu$ $ecundum carnem : 
«I it noveramu$ $ecundum carnem CVim/tim, $ed jam 
ntuic non novimu$. Certe jam nunc cuivis apparet 
propter resiirrectionem Chrisli hoc dixisse Aposio- 
lum ; quandoquidem isU verba iilud prxccssil» Vt qui 
ntmnl, jam non $ibi vivant, $ed d qui pro ipd$ mortuu$ 
f$t et re$urrexit. Quid est enim aliud, non dbi^ $ed ei 
vwonl, nisi ut secundum carnem nop vivant in spe 
lerrenorum et corruptibiiium bonorum, sed secun» 
dam spiritum in spe resurrectionis, quae jam ex ipsis 
in Ghristo facu est? luque eorum pro quibus Cbri- 
ttus mortuus est ct rcsurrexli» et qui jam non sibi» sed 
iili vivunt, neminem aecundum camem Apostolus no- 

« lii dttobus liss.» qum spe$. 



vcril, propter spcm futunc immoruliuiis, in eojm 
exspcclaiione vivelMini, qux iu Cbristojam non apes« 
sed res erai : quem et sl noverat secundum canieoi« 
cum adbuc moriturus esset, jam Umen non noverat ; 
quia eum resiirrexisse novcrat, ei ulira ei monem non 
dominaioram. El quia omncs in illo, et si nondum 
in re, Jam Umen spe hoc sumus, seqnitar et dicit : 
Si qua igitur in Chri$to nova creatura, velera trwme* 
runt : ecce facta $unt omnia nova. Omma autem es 
Deot q^i recondliavit no$ nbi per Chri$tum (II Cor* v, 
14-18). Omnis ergo nova crealura, id esl, popoliis 
innovatus per fidem, ut babeat inlerim in spe, qnod 
in re poslea perUciaiur, in Chri^to habet jam quod in 
se speraL Itaque nunc vetera tranderurt fiecundmii 
spemi quia modo jam non est tempus Vcieris TesU- 
mcnti, quo temporale atque carnale regnum exspecic- 
lur a Deo : et facta $unt omnia nova secimdum eam- 
dem spcm, ui rc^num coclorum, ubi nulia erit mors 
atque corruplio, promissum leneamus. In resurre- 
ctione aulem roortoorum jam non secundum spem, 
sed secundum rem, et velera transibunl, cum iuimica 
novissima destruelur mors : et flent omnia nova« 
cum comiptibile hoc induerit incorruptionem « el 
morUle hoc induerit immorulitalem (I Cor. xv, S6, 
53) : quod jam factum est in Christo, qnem secundum 
rem, jam non novcral Paulus secundum carnem : eo* 
rom vero pro quibus morluus est et resurrexil, non- 
dum secundum rem, sed secundum spem, neminem 
noverat secundum carnem ; quia illius gratia , slcul 
idem ad Ephesios dicil, sumus salvi facii. Nam el.ipse 
lecus buic senteiitia: slc alteslatur : Deu$ autem^ in- 
quii, qw d^ef€$Liumi$ericordia^ propter muttam di^ 
tectionemqua dilexAtnoe, (Trnim iiirujjH mortuipeeeatie^ 
cottvivificavit no$ Chri$to; cuju$gratia $unm$ ^atdfacth 
Quod enim hic dixit, Convivificavit no$ Chri$to , lioc 
dixil ad Corinthios, Ut qui vivunt, jam non $ibi vivant^ 
$ed d qui pro ip$i$ mortutu e$t et re$urrexit, Et quod hic 
dicil, Cuju$ gratia $alm $umu$ facti ; i^m vclut fer- 
fcctum sit loquitur, quod in spe tenel. Nam qnod 
paulo ante commemoravi , apcrtissime alibi dicit : 
Spe enim $atvi facti $umu$. Ideoque el hic seqiiitur, ct 
tanqiiam perreclum enumcral qnod futurum est : Et 
stmti/, inquii, excitavit, et $imul $cdere fecit in Cfeleui» ' 
bus in Chri$toJe$u. Ceiie eniin in coelcslibusCbristus 
jam sedet, nondum aulem nos : sed quia spe ccru« 
quod futurum est, jam lenemus, siiuul sedcre noa 
dixit in coelcsiibus, nondum in nobis sed jam in illo. 
Namque ne puiarcs jam nunc esse perrecluro, quod 
in spe iia dicitur, Unquam perfcctum sit, atque ul 
inlelligas adhuc fuiurum, sequilur et didt : Vt o^ten" 
deret in $upervenientibu$ $cecuti$ $uperabundante$ tUvi* 
tia$ gratim $ua! in benignitate $uper no$ in Chri$to Je$u 
{Ephe$, II, 4-7). Dinc esi cl illiid : Ctim emm e$$emu$ 
in came, pa$$ione$ peccatorum^ quw per tegem euntf 
operabantur in membri$ no$tri$^ ut fructum fenent 
morti (llom. vu, 5). Ita enim dixii, Cum e$$emu$ tn 
eamef quasi jam non essenl in camo : quod lu in« 
telligitur, Cum essemus in spe rerum camaliimi : 
qnando lei, qusc iinpleri non poiest uisi pcr ChHriU- 



UBER DUODEGIMUS. 



tem spirilualem , ad boc supcr eos erai, ut per 
pracvaricntionem abundarct delFctum ; ul postca reve- 
lato Novo Tesiameiilo, pcr indiilgentiam, superabim- 
daret gratia (Aom. vii, v,20).Hinc similiteralibidicit: 
Qui autetn in carne sutU , Deo placere non pouunl. Et 
ne puiarct quisquam eos dictos, qui nondom mortui 
•uut, statim subjecit : Vo$ autem non e»lis in carnet sed 
m sfnritu {Id. viii, 8, 9). Id est, qui in spe carnalium 
bononim sunt, Deo plncere non possiint ; vos niiiem 
non estis in spe cnmalium, sed in spe spiritualium, 
id est, regni coelonim, ubi et ipsum corpus per illam 
mutationcm in suo quodam gencre spiritiiale cril, 
quod modo animale est. Seminatur enim corpus ani» 
male^ siciit nd Coriuthios idcm dicit, resurget corpus 
spiriluale (I Cor. xv, 4i). Siergo nemincm eoriimj.im 
noverat secundum carnem Apostolus , qui proplerea 
dicebantur non essc in carne, quia non erant iii spe 



rcrum camaliiun, quamvis adhuc eorruptibilem car* 
iicin mortalemque porurcnt ; quanto expressiiis de 
Cliristo diceret quod eum jam non noverat secundum 
carnem, in cojas corpore etiam re ipsa jam perrectiim 
erai, quod illi in spe promissum tenebant ? Quanto erg.i 
melius, quaiito religiosius divinas ScriptoRC ila ira* 
ctanlur, utdiscussis omnibus concordare inveniantur, 
qiiain deficienle liomine in quxstione quam solvere 
non potest, tanqiiani venc in parle acccptentur, el 
tinquam (dlsan in parte damnentur?Quia ctcum csset 
pnrvulus Apostolus, et ea quae parvuH erant, sapcrct 
(I Cor x!ii,tl),quanquam hocadsimilitudinem dixerif, 
nondum erat tanien spiriiualis, qualis jam erat com 
Bcribcret qiiae ad Ecclesiarum aMiificationem, non proi 
flciendi cxcrcitatione in sludiosorum manibus versa* 
rentur, sed pra^cipicndi aoctoritate in ecclcsiastico 
caiionc legerentur. 



LIBER DUODECIMUS. 



CAPUT PRIMUM. — Faustos dixil : Cur non ac- 
Cipilis Prophctas? Itno tu dic potius, si quid habcs , 
curdebcamusProphelas accipere. Proptcr tcstimoniay 
inquis , qnx dc Cbrislo prxrati suiit. Ego quidem 
nuila invcni , quamvis attentius eos et curiosissime 
legerira. Scd taiiien et hoc cnervis fidei * confessio 
est, in Christum sine tcste et argumenlo non cre- 
dcre. Nempe ipsi vos docere soletis, idcirco nihil esse 
curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta 
cliristiaha credulitas. Qoomodo crgo nuiic fidei sim- 
plicitatem destruitis, indiciis eam ac tesiibus ful- 
ciendo, el hoc Judxis? Aut si prima vobis sententia 
displicet, idcircoque transilis in altcram; quis fide- 
lior vobis esse testis debet, quam Deus ipse de Filio 
8U0, qui non per vatem , ncc per inierpretem , scd 
ultro coclitus erupta vocc , cum eum miiterct ad ler- 
ram dixil : Hic est Filius meus dilectissimus , credite 
ilti {Matth, iii, 17, et Luc. ix, 55). Necnon et ipse 
de se, A Patre mco procesn , et veni in hunc mundum 
{Joan. XVI, 28) : ntqne multa alin hiijiismodi. Ad qiiae 
ringentes * Jud;i'i , Tu de le testipcaris , dicebant ; 
testimonium tuum non ext verum, Quibus ipse , Etsi 
ego testificor de me, testimonium meum verum est, qnia 
non sum solus, Nam et in Lege vestra scriptum est , 
Duorum hominum testimonium verum est, Ego sum 
qui testificorde mtf , et testificatur de me quime misit 
Pater {Id. viii, 13-18) : non dixit, Prophetie. Ad hasc 
et opcra ipsa sua sibi in tcstimonium vocat , Si mihi 
noH crediiis^ diceiis , operibus credite (Id. x, 58). Non 
dixit , Si mihi non creditis , Propbeiis credite. Qiia- 
propter nos testimoniis de Salvatore nostro nullis 
egemus : excmpla taniuin vike honestsp, et pruden* 
tiam nc virtutcm in Prophctis qoxrimas , qaomm 
nihii in Jiida^orum ruissc valihus, qiiia te non latucrit 
seiitio : siqnidem consulcnte me, cur eos accipicndos 
pittarcs, no:i improvide, nec inorbanitcr silcntioeonim 

* Er.^iHerlisfideL 

* Er.| respondentes. M. 



mandatis operibus , .n sola tran<iiluisli prxsagia i 
oblitus uiique scriplum csse , nunquam vindemiar 
uvam dc spiuis, nec dc Iribulis ficus {Matlh. vii, 16)* 
Quapropier hxc sirictim interim et castigale ad in- 
tcrrogationem tuam responderim, qua quoBris cur noo 
accipiamus Propheias. Alioquin nihil eos de Christo 
propbciasse , abundc jam parcntuin nosirorum libris 
ostensum est. Ego vcro illud adjiciam , quia si He- 
braici vntes Christum scientes et prxdicantcs , tam 
flagitiose vixcrunl, jure et in ipsos dici poterit, fd 
quod Paulus de Centiuni sapientibiis contestatur : 
Quia cum cognovissent Deum^ non ut Deum clarificave^ 
runt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitatio» 
nibus suiSf et intenebratumest inapiens cor eorum(Rom. 
I, 21). Videsergo non csse magnum magna cogno- 
vissc, nisi ex eorum vixeris dignitate. 

CAPUT II. — AoGusTiNUS respondit : Nempe kls 
omnibus verbis id agit Faiistus, ut Prophelas llc^ 
brxos neque quidqiiara de Christo prxnuntiavisse , 
neque si pnenuntiaverunt , eorum tcstimonia nobis 
prodcsse, iieque illos ipsos ex eorumdem testimonio- 
rum digiiitatc vixisse credamus. Nos itaque demon* 
strabimus et corum de Christo pnesagia , et quan- 
tum per ea nobis ad fidci vcrilatem firmiiatcmque 
consultum sit, et eos suae prophetix congnienler 
apteque vixisse. In bac tripartita disputalione, illud 
qiiod primo posui, lotigum est sic probare, at de illis 
omnibus Libris testimonia proferam, quibus osten- 
dam Christum esse praedictum : scd hujus hominis 
levitatcm gravissimo auctoritatis pondere conteram. 
Ita quippe non accipit prophetas Hebrxos, ut accipere 
se tamen profiteatur Apostolos. Apostolus aateYn Pau« 
lus, de quo cum se Ipse tanquam ex advcrsa vooe 
inlcrrogassct , ulrum enm acciperet , respondit , 
Et nuudme (SuprOf lib. 11), quid de illonim prophe- 
tia dicat, audiamus. Paulus^ Inquil, serxmhsuChrMy 
vocatus apostotus^ segregatus in Evangdmm Dd , qu^d 
ante prondsirat pet Prophetas suas m SariptMrii Miwlb 



t35 



CONTR.V FAIJSTUM MANICILEUM, S. AUGUSTINI 



de FUio itto, 17141 faclM e^t ei exsctmie David sccttudum 
Cttrncm (Rom. i, 1-3). Quid vuU anipliiis? Nisi for- 
tc IiocfJc .iliis aliquibiisPi-oplititis^non tlc nostris Ile- 
brxis dicluin velit intelllgi? Scd quanqu.itn per quos- 
libct dicium sit, dc illo lamcn Filio Dci promissuin 
est Evniigcrtum, qui factus cst ci cx scminc Dnvid 
ftccundiiin carncm ; in quod Evnngelium scgrcgalum 
FC dicit A(X)sloIus : isiorum Qulcm pcrfliliic hoc sit 
foiilrnrium , quod sccunduin boc Evang<;Iium cicdi* 
mu< Filiuiii Dci fnclum cx scminc David secundnm 
cnn:ciii ; lamen apcrtiorn cognosrant, quibus evidcn- 
tis^imum Pntpbciis llcbncis lcslimoni^im pcrliibctur 
per euin Aposlolum , cujns auctorilntc supcrborum 
btorum colla fraiignntur. 

CAPUT III. — Veriiatm, i»quit, dico in Christo , 
noH menlior, conleslaute nnlii conKientia mea in Spiritu 
ianclo^ quia Iristitia est mihi magna^ et continms dolor 
cordi meo. Optabam enim ego ipte anathema esse a 
Christo pro fratribus meis , ccgnatis secundum carnem, 
qui $unt UraeVua;^ quorum ett adoplio , et gioria , ei 
Tettamenta, et Legit conttitutio, et obtequium , et pro^ 
mttionet ; quorum patret et ex quibut Chrittut tecun' 
ttum carncm , qui ett tuper omnia Deut benedictut in 
9(iecula(ld. ix, 1-5). Quid poicst abundautius dici , 
quid exprcssius dcclarari, quid sanctius commendari ? 
Qoa! est enim adoplio Israclitarum, nisi pcr Filium 
Dci ? unde ad Galalas dicit : Cum autem venit ;;/em- 
iudo temporit , misit Deut Filium tumn factum ex mtt-- 
liere^ factum sub Lege, ut eot qui sub Lege eranl^ red» 
imerel^ ut adoptioncm fUiorum reciperemut (Galat, i\\ 
4, 5). Et qux gloria orum nisi prxcipiic illa,dc qua 
fdcm rauliis ad cosdom Romnuos dicil : Quid ergo 
ompUut ett Judtvo? aut qua vtiUtut circumcisiouis ? 
Muttum per omnem modum. Primum quidem , quia 
credita sunt iUis eloquia Dci (Rom, iii, 1, Sl). Qun!raiit 
isti qux siut cluquia Dci crcdiia Judicis.ct oslcnd.uii 
nobisalia prxtcr Ilcbrxorum Propbctnruin. Jam voro 
Tcslamcnla curdixitad Israclitns prxcipuc pcrtinoro, 
nisi quia ct Vctus Tcstamcniuin illis datiim cst, ct 
Novum in Vetcrc figurniuin? Lcgisautcm co^isliiutiu- 
nem, qux I^racliiis data csl , iioii iutcHigentes ejus 
dispciisationom^quiajnm mm vult nos Dcuscssc sub 
Legc, scd sub gratia, rcprchcndcrc isli solent impc- 
riiia furiosn. Ccdant ergo auctorilati apostolicx, qux 
laudans atqiic conimeiidans Israelitnrum exccllcn- 
Uam, ctlam hoc enumcravit , quod corum sii Legis 
coiitlituiio. Qiiae 8i mala esset, non uiiqne in eorum 
Imde ponerciur. Si auiem Ghristum non pncdicarct, 
noB Ipse Doniinus diceret, Si crederetit Motjti , 
miereHt ef mtAf ; de me enim ille tcriptit (Joan. v, 
M) : iiec post rcsurrectioncm sic ei atteslnrctur , di- 
eBM« Oportebai impleri omnia qum tcripla tunt in Lege 
Jfoysiy et Propheiit^ cl Ptalmit de me (Lue. xiit, 44 ). 
, CAPUT IV. — Sed quia llanichxi alium Chribtum 
indicantt imhi cum quem prxdicavcrunt Aposioli, 
•nwn propnum liillacem fallaciter, ciyus lUIsitatis 
klores eongroenier et ipsi mentiuntur ; nisi qiiod 
ippiMlealer tibi crodi volunt , cum se mentieniis di^ 
proflteantur ; contigit eis quod de ipsis 




infldelibus Judxis dicit Aposlolus, Cum legitur Aloy^ 
sct, vcUnnen ctt super cor eorum : ncquc eiiim aurcrlitr 
hoc volanicn , pcr quod non inlclligunl Ifoysen , nisi 
transicrint ad Christum : non qualcm ipsi finxcrunl , 
scd qualom Patrcs llebrxi prophctavcrunt. Sic cni:*i 
idcm apostoliis ait : Cum aulem transierit ad Domi- 
nunif auferetur velamen (II Cor. ui, 15, 16). Nequc 
cuim iniruni cst quod resurgcnti Chrisio, et diccnit, 
Oportcbat impleri omnia qucs scripta tunt in Lege Mogsi^ 
et Prophetit , et Ptalmit de me , nolunt isli crcderc : 
quandoquidem Christus ipse narravit, quid Abrahain 
dixcrit iromiscricordi cuidam diviti, cum apud infcros 
torqucrctur, et pclerct inde mitti aliqocm ad fratrcs 
suos» a qiio doccrentur, ne et ipsi venircnl in illuiii 
locum tormcntorum. Iloc enim ei dictum est : Hubent 
ibi Moyten et Prophetat, audiant illot. Et cuin ille 
dixissct non eos crediluros, nisi aliquis resurrexis<et 
.a mortuis , vcrissime rcsponsum cst : Si Moyten el 
Prophetas^ non audiunt, neque ti quit a mortmt retur- 
reteritf credent (Luc, xvi, 27-51 ). Quapropter isti non 
audicntcs Moysen ct Prophetas, non solum a mortuis 
rcsurgenti Christo , sed omnino Christum a mortuis 
resurrexi&sc non credunt. Quomodo cnim resurrcxisse 
crcdunty quem mortuum fuissc non crediiut? Nam 
quomodo mortuum fuisse creduut, quem mortalc cor- 
pus liabuisse non credunt ? 

CAPUT V. — ^Nos autcm illis non lanquam ejusChri- 
Sti qui fallax fuit, sed ejiis qui omnino non fuit, falla- 
cibiis praodicatoribus noii crcdinius. Habcnius cniin 
Chrislum vcrtiin atquc vcraccm , pncdictum a Pro- 
phetis, prxdicalum ab A|K)stoiis, prcdicalionis siuc 
tcslimonia cx Lcgc et Proplieiis adltibeniibus, sicut 
innumerabilibus locis ostcndunt. Q:i(hI Paulus brcvis- 
simc vcrissimequc coni|Ucxus csl, diccns : Kuhc au- 
tem tine Lcge justitia Dci manifettata est, tcstificutn per 
Legem ct Prophetat (Ronu 111, 2i). Qu<iS Propholas, 
nisi Israelitas, quoruin es>c apcrli^sinie dixit, ct Tc- 
slnmcn:a, ct Lcgis constilulioncm, ct promissioncs 
(Id. IK, 4)? Dc qun proinissioncs , nisi dc Christo? 
Quod broviler alio loco dctcrminat , cum dc Chrislo 
lotiuiliir diccns : Quotquot enim tunt promitsionet Dvi^ 
in iUo eliam (II Cor. 1, 20). Dicit inihi Paulus, Israo- 
litnrum esse Lcgis consliliilioncm. Dicit ctiam : Finit 
enim Legit Christut , ad justiliam omni credenti ( Rom. 
x,4). Dicit cliam dc Christo loqueiis, Quotquot enim 
sunt promissionet Dei, in iUo etlim : ct lu mihi dicis« 
Israditas de Christo nihil prxdixissc Prophclas l Quid 
igitur rcstal, nisi ut eligam ulrum Manii hxo crcdam, 
fabulam vanakn ct longam contra Pauluin iiarranti ; aii 
Paiilo prrcmonenti , Si quit vobis cvangcUzarerit pro!' 
terguam quod evangeUzaviinus vobis , auathema tit (Ca* 
tat. I, 8, 9) ? 

CAPUT VI. — Ilic forte dicanl, Ostcndc iiobis ubi 
sit Qiristus ab Iscaclitis Prophciis pracnuntiatiis. Qiia^i 
parva sit Ista auctoi itas » qua dicunt Apostoli ca ipi;» 
iii Hebncoruin Prnphctaruni litteris legimos, in Chri 
sio esse complcla : vcl qu(»d dicit ipse Doininus , de 
se illa essc couscripta. Proindc quisquis hoc ostcnderc 
non potucrii , ipsc noii intclligit : iion Apostoli aut 



qgf 



Christiis aiit sancll codiccs mcnliunlur. \crun)lainc« 
ui mulia non colligam , ei lioc unum commomorcm , 
quod eodem loco Apostolus conscquenlcr dicil : Non 
ftoienl ttutem excklere verbum Dei, Non ettim omnes qni 
ix Israel^ hi iunt hraeliKe ; neque qui $unt smen Abra- 
Im , oiRites fHii : sed in Isaoc vocabilur tibi scmen : hoc 
cst^ non lu qui filii cornis, hi filH Dei ; sed filii promis- 
sionis deputantur in scmen (Ronu ix, 6-8). Quid ad hxc 
rcsponsuri sunt , cum aperic alio loco dc hoc scmine 
ad Abraham dicalur : In semine tuo benedicentur omnes 
gentes terras {Gen. xxvi, i)? Nam si eo lcmpore hinc 
dispularemiis , quo tempore hoc exponebat Aposlohis 
dicens, Abrahce dicta: sunt promissiones et semini fijus : 
non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam 
in uno^ Et semini tuo, quod est Chrislus (Galat, ili, 16); 
foriasse aliquis non tam impudcnler nollct hoc cr(y 
dere, antcquam videret omnes gcntcs credcre in Chri- 
slitm, qui pr.nedicalur ex semiiie Abraham. Nunc vcro 
cum hoc impleri videamus, quod tanlo antc pr.xnun- 
tialum logimus , cum omnes gentcs jam bcncdicantur 
in semiuc Abrahac, cui dicium cst antc annorum mil- 
lia, In semine tuo benedicentur omnes gentes : quis tam 
pcrlinnciler insaniat, ul vcl alium Chrislum, qui non 
sit cx semine Abrahoe , conelur inducere; vcl dc islo 
vcro Chrisio Prophetias Hebrxas cujus gcniis patcr 
est Abraham , nibil existimet prxnunlinssc ? 

CAPUT VII. — Quis aulem poicst , non dico una 
brevi rcsponsione, qiialcs * in hoc opere habcre coar* 
ctamiir, sed quolibet ingcnti volumine omnia comme- 
morare prxconia Prophelarum Hebrxorum, de Domi- 
no et Salvatore nostro Jcsu Christo? quandoquideoi 
omnia qux illis cohlinenliir Libris, vci de ipso dicta 
sunt , vel propter ipsuni. Sed propter excrciiationem 
quxrenlis , et delcctationcm invenieiitis , inuUo plura 
ibi per allegorias ct xuigmata, partim verbis solis in- 
siniiaiitur, partim etiam (acta narrantur. Yerumlamcn 
nisi aliqua ibi manifcsta essent , non cpmprehenderc« 
tur scnsiis, quo eiiam obscura clarescercnt. QuanqiLim 
el ex illis quae (Iguris involuta sunt, si quxdain vclut 
bub uno aspcclu quasi contexta ponaiiiur, iia coujun» 
gunl in contesiatione Christi vocea suas , ul cujusvis 
obtusi surdilas crubescat. 

CAPUT Vlll. — Scx dicbus in Genesi consummavii 
Dcus omnia opera sua , ct sepiimo rcquievit (Gen. ii, 
i, 2). Sex xtatibus humaiiutn genus hoc sxculo pcr 
successiones tempomm , Dei opera insigiiiunt : qua- 
rum priraa esl ab Adam usque ad Noe ; secunda , a 
Noe usque ad Abrahani ; tertia, ab Abraham usqiie ad 
David ; quarta, a David usque ad transmlgrationem iii 
Babyloniaro ; quinla , itide usque ad humilem advcn- 
tnm Doinini nostri Jcsu Christi ; sexta, quae nunc agi« 
tur, doncc Excclsus veniat ad judicium ; scptima vero 
inlclligilur in requie sanctorum, iion in hac vita, scd 
iii alia, ubi vidit rcquiesceiitem p.iupcrem divcs ille, 
cum apud infcros torqueretur (Luc. xvi, 25) ; ubi non 
fit vespcra , quia nullus ibi rerum dcfectus est. Sexto 
die in Gcncsi formatur homo ad imagiiicm Dci (Gen, 
l, 21) : sexta xtate sxculi manircstatur reformatio no- 

* Sola edilio Lov., qualm. 



LIB^R Dl30D::Cni(JS. STiS 

sira in novitatc incniis, sccunduin im.igiircm ejus qii 
creavit nos, sicut dicit Apostohis (Co/om. lOi 10). Fit 
viro dormicnli conjux de iaierc (Gen. ii, 22) : fit Cliri- 
sto moricnti Ecclcsia de sncramenio sanguinis, qui de 
latcrc mortui produxit (Joan. xix, 34). Vocatur HcfH 
vila cl mnicr vivorum, qux de viri sui latoro facta est: 
cl dicil Dominus iii Evaiigclio, Si quis non manducQ' 
verit carncm meam, el biberit sangninem mcum, non ha* 
bebit in se vitam ( Id. vi , 55). Et omnia qu» illic le-> 
guntur * cnuclcalc miMiiiatiniqiie iraclata , Christum 
ct Ecclcsiam pra^Ioqiiunlur, sivc in bonis Chrislianis, 
sivc in malis. Neque ctiim friislra dixit Aposiolus, 
Adum qui est forma futuri (Itom. v, ib) ; ct illud, ne- 
liuquct homo patrcm et matrem, ct adhasrebit uxori sute: 
et erunt duo in carne una. Sacramcntum , inqiiil , hoc 
magnum est , ego aulem dico in Christo et in Ecclesia 
(Ephes. V, 51, 52). Quis eniin non aguoscnt Chrislum 
co inodo rcliquisse Ritrcm , qui cum in forma Dei eS" 
set , non rapiuam arbitratus est esse asquaHs Deo , 9ei 
semetipsum extnanivit, formam servi accipiens (Philippm 
II, 6, 7) : reliquisse cliam tnatrcm synagogam Judxo- 
rum , Vetcri Testamcnto carnaiilcr ii.haTcntcm , el 
adhxsisse uxori suae sanctx Ecclcsia;, ut in pacc No¥i 
Tcstamcnli * esscnt duo in carnc una ? Qiiia cum sit 
Dcus apud Paircm , pcr quem facti sumus, factiis est 
per cariiem particcps nostri , ut illius rap:lis corptis 
essc possemus. 

CAPUT IX. — Sicut din sacrificium ex terrao 
rructibus reprobatur, Abcl autcm sacrificium ex ovl- 
bus et earum adipe suscipitur; ita Novi Tcstamenti 
fides ex innocentia gralls Deum laudans, Vcteris 
Teslamenti terrenis operibus anteponilur : qnia elsl 
ante Judxi rccte illa fccerunt ; in eo tamcn infidcll* 
talis rei sunt, quia Christo venienle jam tempus Novi 
Testnmenii a tcmpore Veieris Testamenli non dis- 
tinxcrunt. Dixit cnim Deus ad Cain : Si recte offerai^ 
rccte autem non dividas, peccasti. Qui si obtempera&sct 
Dcp diccnti, Qmesce ; dd te enim conversio ejus , et iu 
dominaberis iltius; ad sc convertisset peccatum suum, 
sibi lioc tribuens , ct confitcns Dco : ae sic adjutus 
iiidulgentiai gratia, ipse pcccalo suo dominnretur; 
non illo sibi dominanle servus peccali , fratrem ocei-* 
dcret innocentem (Gen. iv, 5-8.). Sic et Judu*!, in 
quorum bocc figura gcrcbanlur , si quiescerent a sua 
|icrtiirbaiionc, et tempus salutis pcr graiiam iii pee- 
calorum remissioncni agno^ccntes, nudirentChrisluin. 
diccnleni , Non est opus sanis medicus^ sed mule ha^ 
bentibus : non veni vocare jnslas , sed peccatores in por- 
nitentiam (Matth. ix, 12, i3); et, (hnnis qni fadt pec* 
catumy servus est peccali; et, Si vos filius liberavcrit^ 
tunc vere liberi eritis (Joan. viir, 54, 56) : ad se eon- 
vcnissent pcccatum suum in confcssioiie, sicul iii 
Psalmo scriptnm est, medico dicentes, Ego dixi^ Do • 
mine^ miserere mci; sana aninmm meam^ quia peccavi 
tibi (Psal. XL, 5); et eidein pcccaio^ qiiamdiu essoi 
adhuc iii eorum roortali corpore, per spem graii:o 
Hberi dominarcniur. Nunc autcm igiioraiites Dei ju- 



^ An. Er. et Mss., inieUigmiiur. i 

* UMa.fUipac€tioviTisia'aeiai;oaiissOtia.Ml»vaam. 



CONTRA FAUSTUM MANICH^UM, S. AUGUSTINI 



, et soam Tolciilcs constituere {nom, x , 3) » 
datl de operibus Legis , non humiliati de peccatls 
sins , non quieveninl : et regnaiite peccalo in eorum 
mortali corpore ad obediendnm desideriis ejus (/</• 
▼I, 11), offenderuiil in lapidem offensionis (/</. ix, 52), 
et cxarecrunl odio adversus eum, cujus opera vidcntes 
Deo accepl»esse, doliierttitl, lllo tfn caccus natus 
jam videbat, sibi dicente, Sctmus quia peccatore$ Den 
Non exaudit; $ed qui eum coiuerit, et voluntafem eju$ 
feeerit , hune exaudit (Joan. «, 31) : tanquam hoc els 
diceret, Super sacrificium Cain non respicil, sed 
super sacrificium Abel respicit. Iiaque occidllur Abcl 
ininiir naiu a fraire majore nalu : occidiiur Christus 
capul popiili miiioris iiaiu a populo Judajorum ma- 
jore nalu : ille in campo, isle in Calvariaj loco. ^ 

CAPUT X.— InierrogaiDeusCaio, non Uiiquam 
Igiiarus eum a quo discai , sed tanquam judex rcum 
quem puniat, ubi sit fraier ej^is. Respondel ille nc- 
scire se , nec ejus se esse custodem. Usque adhuc 
qaid nobis respondent Judxi , cum cos Dci voce, hoc 
est, sanclanim Scriplurarum voce inlerrogamus de 
Christo, nisi nescire se Chrislum quem dicimus? Fal- 
lax enini Cain ignoralio, Judrcorum esi falsa nogalio. 
Essent autem qoodam modo Christi custodes, si 
cbristianam fldem accipcrc et custodire voluissent. 
Nam qiii custodil in corde suo Clirislum , non dicit 
quod Cain, Numqwd ego cu$to$ $nm fratri$ meif Dicit 
Deu$ ad Cain : Quid feci$lif Vox $anguim$ fratris tui 
cUimat ad me de terra, Sic arguit iii Scripturis sanclis 
vox divina Juda^os. Habet enim m:ignnm vocem 
Chrisii sanguis in terra, com eo accopto ab omnibus 
gentibus respondetur,' Amen. Ilacc est clara vox san- 
gulbis , quam sanguis ipse exprinilt ex ore fidelium 
.eodem sangulne redemptorum. 

CAPUT XI. — Dicit Deu$ ad Cuin : Et nune maledi- 
ctu$ tu a terra^ qum aperuit o$ $uum excipere $anguinetn 
fratri$ tui de manu tua ; quoniam operaberi$ lerram , et 
noH adjiciet virtutem $uani dare tibi : gemen$ et tremen$ 
eri$ in terra (Gen. iv, 9-12). Non dixit, Maledicta 
terra ; sed , Maledictu$ tu a terra^ quas aperuit. o$ $uum 
acdpere $anguinem fratri$ toi de manu tua» MaledictBS 
est cnim populus Judaicus infidclis a terra , id est, 
ab Ecclesia , qu» aperuit os suuin in confessione 
pcGcatorum accipere sanguiiiem Chrisii, qui fusus est 
in remlssionem peccatorum , de mano persccutoris 
nolentis esse subgrntia, sed sub Lege; utessetab 
Ecclesia maledictus, id est, ut eum intelligeret et osten- 
deret Ecclesia maledictum, dicente Apostolo, Quicuni" 
queemm ex operibue Legieeunt^ 9ub mateti^to $unt Legie 
(Gaiat. III, 10). Deiiidc cum dixissct, ldaledictu$ tu a 
terra , qum aperuit o$ $uum excivere eangmnem fratri$ 
tm de manu tua ; non dixit, Quoiiiam operaberis cam; 
sed ait, Quoniam operaberi$ terram , et non adjiciet 
wrtutem $ujm dare libi. Unde non est neoesse eamdem 
lerram inteliigere operari Cain, quae aperuit os acci- 
pcre sanguinem fratris de mann ejus : sed idco male- 
Jicliis iulelligitur ab hac terra , qaoniam operatur 
terram , qa» non adjiciet virtutem suam dare illi ; Id 
ttt| loeo popidam Judsorom malcdictom agnoaclt et 



ostcndit Ccclesia, qnoniam occiso Cliristo adhoc ope- 
raiiir terrenam circiimcislonem, terrenom sabbatom^ 
torrctium azymuin , terrenum pasclia : qii» omnif 
lerrena operatio babet occultam virtutem uitelligenddr 
gratix Cbristi , qu» non datur Jud.Tts in impietate el 
iiifidelitate persevcrantibus , quia Novo ^ Testamento 
rc\elata csi; et non transeuniibus ad Domlnom ^ 
uoii cis aufertur vilamcn , quod in lectlone Yeteris 
TestftmeAli manct , qiiia in solo Chrisio evacuatur » 
noD ipsa leclio Vetcris Testamcnti , qux habct abs-. 
condiiam virtutcm, scd Tchimen quo absconditur 
(II Cor. ni, 44-16). Unde Christo in cruce passo* 
veluin tcnipli conscissum est (Matth. xxtii, 51), ut per 
Christi passioncm reveleniur secrcla sacrainentorom 
fidelibus, ad bibeiidum ejus sanguinem ore aperto 
in confessione transeuntibus. Propterca populus ille, 
sicut Oiin , adhuc opcrntiir terram , ndhuc exercet 
operalioncm Lcgis cnrnnlilcr, qux non ei dat virtufem 
suam, qiiia iii ca non intelligit graiiam Chrisii. Pro- 
pterca ct in ipsa tcrra quani Chrislus portavit, id cst, 
in ejiis carnc, ipsi opcrati sunt salulem nostram 
cruciOgcndo Christum , qui mortuus est propter de^ 
licta nostra. Nec eis dcdit eadcm terra virtutem 
suam , quia non justificati sutit virtiite resurroctionis 
ejus , qui resurrcxit propter jusiificationcm nostram 
(Rom. IV, f&) : quia et$i crucifixu$ e$t ex infirmitate^ 
$ed vivit ex virlute Dri , siciit dicit Apostolus (II Cor. 
XIII, 4). Hscc ergo cst virlus terrx illius, qiiam non 
ostcndit impiis et incrcdulis, Undc nec resurgens , 
cis a qiiibus eral crucifixus apparuit; tanquam Cain 
opcranti lerram, ut graniim illud seminarehur, non 
ostendcns ' cadcm terra fnictum virtutis sux : Qiro- 
ntam operaberi$^ inqiiit, terram^ et non adjieiet vktutem 
$uam dare tibi. 

CAPUT XII. — Gemen$ et tremen$ eri$ in terra, Nune 
ecce quis non videat, quis non ngnoscat in toia terra, 
quaetimqoe dispcrsus est ille populus , qoomodo ge- 
mat moerore amissi regni , et tremat timore sub 
innumerabilibuspopnlisChristianisf Ideoqne respon- 
dil Cain ct dixit : Major e$t cau$a mea , i/ ejieh me 
hodie a fade terrm^ et a fade tua ab$coHdar, et ero 
gemene et tremen$ $uper terram ; el erit ^ omni$ qui 
invenerit me, ocddet me. Vere indegemit et treinit, 
iie regno eiiam terreno perdito , ista visibili morte 
occidatur. Ilanc dicit mnjorem causam , qoam illam 
quod ei lerra non dat virtutem suam, ne spiritualiter 
moriatur. Camalitcr eiiim sapit, et abscondi a facle 
Dei , id est , iraium habere Deiim , grave non putat , 
nisi ne inveniatur ct occidatur. Carnaliter aaplt tan- 
quam operans terram , ciijus virtutem non accipit* 
Sn|>ere autem secunduin carncm, mors est (Rom, viii» 
6). Quam illc non inieliigens, amisso regnogemit, 
et corporalcm mortem treiiiit. Sed qiild el respondei 
Deus? A*oii sfc, inquit; ud omni$ qui ocdderit Cain^ 
uptem vindicta$ ex$olvet :id est, non sic qoomodo 
dicis; non corporali morte interibit gcnus Impiom 

> Tres Mss., quo! a yavo, 

* Duo Miss., in cruce posito. 

* vaticantts codex, non ottemiemi. 



2C1 



cariialium JudflK>niiii. Quicumque enim eos ilai per- 
uideril, septem tindictas exsolvel; id est» aufcret ab 
th sepiem vindiclas, quibus alligali sunt propter 
reatum occisi Cbristi : ut hoc toio tempore quod 
septenario dierum numero volyitur, quia * non interil 
gcns JudaBa, salis appareat fidelibus Cbrislianis, 
quam subjectionem meruerint, qui superbo regno* 
Doininum interfeceritnt. 

CAPUT XIIL^El po$uit Dominus Deu» Cain it- 
gnumt ne eum occidat omnis qui invenerit (Gen. iv, 
13-15). Hoc revcra multum mirabile est , quemad^ 
modum omnes genies quae a Romanis subjtigatx sunl, 
in ritum Romanorum sacrorum Iransierint, eaque 
sacrilegia observanda et celebranda susceperint ; gens 
autcm Judcca, sive sub Paganis rcgibus, sivesub 
Cbristianis, non amiserit signum Legis suo^ , quo a 
ca*teris genlibus populisque distinguilur : et omnis 
imperator vel rex qui eos in regno suo invenii, cum 
ipso signo eos invenit, nec occidit ; id est, non eriicit 
ut non sint Judxi , certo quodam et proprio suaBi 
observaiionis sigiio a c(eterarum gentium commu- 
nione discreti : nisi quicumque eorum ad Cliristum 
transierit , ut jam non invcniatur Cain, ncc cxeat a 
facie Dei , nec babiiet in terra Naid ', quod dicitur 
inlerpretari Commotio. Contra quod maluin , Deus 
rogalur in Psalmo , Ne dederi$ in motum jfedes meo$ 
{P$al. Lxv, 9) ; et , Manu$ peccatorum non moveani 
me {P$al. xxxv, 12) ; et, Qui tribulant me^ ex$uUabunt^ 
$imotu$fuero{P$ai. xii, 5) ; el, Dominu$ a dextri$ e$t 
mHU, ne commovear {P$aL xv, 8); et innumerubiiia 
talia : quod patiuntur omnes qui exeunt a iacie Dci, 
id est , a misericordia dilectionis ejus. Unde dicilur 
in quodam psalmo : Ego din tn abundanlia mea, Non 
movebor in atemum, Sed vide quid sequitur : Domine^ 
invoiuntale tua ffrig$titi$ti decori meo virtutem; aver^ 
ti$ti ttutem faeiem tuam, et factu$ sum conturbalm 
{P$ai. XXIX, 7, 8). Unde intelligitur omnem animam 
participatione lucis Dei, non per se ipsam, esse pul- 
chram , et decoram , et virtuie pollentem. Quod ei 
isti Manichasi si considerarent et inlelligercnt, non 
in tanlam blasphemiam caderent , putando se esse 
naturam et substaiitiam Dei. Sed ideo iion possunt , 
qiiia non quiescunt ; sabbatum enim cordis non hi- 
lelligunt : nam si quicscerent, sicut diclum est ad 
C n, pcccalum suum ad se converlerent, id est, sibi 
tribuerent , non genti ncsdo cui tenebrarum ; atque 
ita per gratiam Dei eidem peccato dominarenlur. 
Nunc vero et ipsi et omnes qui diversis erroribus 
coutumaces, resisteiido veriiati exeunt afacieDel» 
sicut Cain, sicut Judaei perditi, habitant in terra 
commoiionis, id est, in perturbatione carnali, conira 
jucunditatem Dei, hoc est contra Eden {Gen. iv, 16), 
quod inierprelatur Epulatio, ubi est plantatus para- 
disus. Jam ca!tcra pnuca de multis breviterque pcr- 
stringam, ne propositum opcris hujus et responsionis 
mcx nimia longiiudine scrmonis impediam. 

I Rditi, magi$ quia. Abest, magi$^ a Vs$. 

* Aliqmi Usi.^superbiregna. 

* Mauuscripti, inUrra .vatm. 



LIBER DUODECIMUb. «01 

CAPUT XIY.— Oitom enim non moveitad qiuereat 
dum et intelligcndum Christum in illis Libris » ut ea 
omittam qusc quamvis ianto suavius contemplentnr « 
quanto ex abditioribus locis enucleantur, tamen exi« 
gunt prolixitatem dissertationis, quia plurihus atiesia» 
tionibus indigent : ut omiltam ergo talia ; quero non 
moveant ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab 
Adam , Deo placuit, eitranslatus est {Gen. v , 2i) ; et 
septima requies pracdicatur, ad quam transfertur 
omnis qui tanquam sexto die scxu xiate sxculi, 
Christi adventu formatur ? Quod Noe cum suis per 
aqiiam et lignum liberatur {Id. vii , 23) ; sicut familia 
Christi pcr Baplismum crucis |)assionc signatur *• Quod 
de lignis qiiadratis eadem arca fabricatur ; sicut Ec- 
clesia de sanciis construiiur , ad omne opus bonum 
scmper paratis (II Tim. ii,2i). Quadratum enim , 
quacumque vcrtcris , firmiter slat. Quod sexies longa 
ad latitudinem suam, et decies ad altiiudinem suam , 
humaui corporis instar, ostendit quia in corporc hu- 
inaiio Christus apparuit. Quod cubitis quinquaginta 
laiitudo ejus expandituf: sicul dicit Apostolus , Cor 
nostrum diiaiatum e$t (II Cor. vi , 11). Unde , nisi cha* 
riute spirituali ? Propter quod ipse item dicit: Charitas 
Dei d\lfu$a e$t in cordibu$ nosiri$ per Spiritum $anctum 
qui datu$ e$t nobi$ {Rom. v, '/). Quinquagcsimo eiiim 
die post rcsurrectionem suam Chrisius sanctum Spiri- 
ium misit, quo corda credei^tium dilatavit {Aet. ii , 
1 4). Quod trecentis cubjiip ionga est, ui sexies quin- 
quaginta compleantur : sicut sex xtatibus omne hujus 
ueculi tempus extenditur, in quibus omnibus Chrisius 
nunquam destitit prsdicari ; in qUinque * per Prophe- 
tiain prsnuntiaius , In sexta per Evangelium diliima- 
tus. Quod ejusaltitodo iriginta cubitis surgii, qoem nu* 
merum decies habet in trecentis cubitis longitiido : quia 
Christus est altitudo nostra , qui triginta annorum 
aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravii , 
contestans Legem non se venisse solvere. sed implere 
{Maith. V , 17). Legis autem cor ui decem pRecepiia 
agnosciiur : unde decies tricenis arc» longitudo per- 
ficiiur ; unde et ipse Noe ab Adam decimot computa- 
iur {Gen. v, et Luc. lu, 36-38). Quod biiarolne gluii- 
nantur arcx Ugna intrinsccus ct exiriiisecus {Gen. n , 
U , 15) : ut in compage miiiatis significetur tole- 
ranlia charitatis, ne scandalis Ecclesiam teniantibus, 
sive ab eis qui intus, sive ab eis qui foris suni, cedat 
fraterna junctura , et solvatur vinculum pacls. Esl 
eniin biiumen ferveniissimum et violentissimum g1o« 
ten, signidcaiis dilcciionis ardorem, vi magna foriitu* 
dmis ad ienendiun societaiem * spiritualeiD omnki . 
iolcrantem. 

CAPUT XV. — Quod cuncta animalium genera m 
arca clauduntur : sicut omnes genlcs, qnas ctiara 
Pelro demonslratus discus ille significaty Ecclesia 
continet. Qiiod ei munda et immunda ibi suni anlma* 
lia {Act. X, 1 i , 12) : sicut in Ecclesiae Sacrameniit 



* Ib B , signatum. Er. Lugd. ven. 
> Editi, iii qtOm. MeUus Mss., m 

tibu$. 

* Am. ei Er., ardorem. m maanafortitudim ad 



secuti surous. M 
^futngice ; subuadi, 



d63 



CONTRA FAUSIUM MAX;CH.EUM. S. AUGUSTINl 



m 



ct boni et niall vcrsanlur. Qiiocl scpicnn suntmunda, 
e( bina iinniuiKia (Gen. vii, 2) : non qnia pauciores 
sunt mali qunm boni; scd quia boni scrvaut uniiaiem 
^pirilus iti vinculo pacis. Sanclum aulem Spirilum 
divina Scriplura in scpUrormi opcralionc commcndat, 
^ipientias et intellcclus, consilii et forliludiuis, scicn- 
%ix ct pietalis , ct timoris Dci {IsaL xi , S, 5). Unde 
ct ille nuincrus quinquaginla dicrum ad advenlnm 
suncli Spiriius pcrtincns, iu septies scptcois, qui fiunt 
quadraginla novcm, uno addito consummatur; pro- 
titcr qiiod diclum cst : Siudentei servare unitalem 
tpirUus in vinculo pacis {Eplte», iv » 5). Mali aulein in 
binario uumero nd scbismaia faciles, et qiiodain modo 
divisibilcs oslendunlur. Quod ipse Noe cum suis 
octavus numeratur : quia in Chribto spes resurrcctio« 
nis nostrx apparuit, qui ociavo die, id esl, post sab- 
Vati sepiimum primo , a mortuis resurrcxit ; qui dics 
a passiooe terlius , in numcro autem dicrum qui pcr 
omne tcmpiis volvuntur, et ociavus ct primus est. 

CAPUT XVI. — Qiiod afca coIIecU ad unum cubi- 
tum desupcr coasumniatur : sicut Ecclesia corpus 
Cbristi in unilalein collecla sublinialur cl pcrficiUir *. 
Undedicit in Evangelio : Qui mccum non coUigit , 
ipargll {Matth. xii , 50). Quod adiius ei fn a hilere : 
ncmo quippe inlral in Ecclesiam , nisi per Sacramcn • 
Uim rcmissionis pcccalorum ; boc aulem de Cbristi 
latere apcrto manavit. Quod iuferiora arcu2 bicame- 
rata ct tricameratA coiislrumUur {Gen. vi , 16) : sicut 
Ox omnibus gentibus vcl bii»artitam multitudincm 
cangsegat Ecclesia , proptcr circumcisioncm ct prx- 
putium; vcl tr.paiUtam, proptcr trcs filios Noe, 
quoruro progenie replctus est orbis. Et ideo arcn^ 
inferiora ista dicta siint , quia in bac tcrrcna vita est 
diversitas geniium , in summo nuiem omnes in unui» 
coiisummnmur. Et non est ista varietas : quia omiiia 
et in omuibus Ciiristus est , tanqnam iios in uno cu* 
liito desnpcr ccelesti unitale consuinmans. 

CAPUT XVII. — Quod post scptem dies ex qiio 
ingressus est Noe in arcam, factum est diluvium : quia 
in spe futurx quieiis, qux seplimo die signiiic:i(a est, 
baptizamur. Quod pneier arcam omnis caro, quani 
tcrra sustentibat, diUivio consumpta cst : quia pra^tcr 
EcclesLc socictatem, aqua Baptismi quamvis cadcni 
sit, non solum non valet ad salutcm, sed valet potiiis 
ad iKrnlcicP. Quod quadraginU diebus ct quadmginta 
iioelibus pluit {Id. vii, 17-25); quia omnis reatus 
pcccaiorum, qui in dcccm pneceptis Lcgis adniitiitur,, 
pcr univcrsum orbcin terrarum, qui qiiatuor pi>rtibns 
coulinelur ; decem quippe qualcr ducta , quadraginta 
(iunt ; sive ille rcalns, quod ad dies pertinet, cx rerum 
prosperitfite, sive, quod ad nocies, ex rcrum adversi- 
iale coQiractus sil, sacramcnlo Bapiismi coelestis 
ablulturi 

C^VPUT XVIII. — Quod Noe quingentorum erat 
annorum cuni ei locutiis est Domuius ui arcam sibi 
facerel , et sexcentos agebat annos cum in eam csset 

* vaticani duo et Callicani prope omnes Ms?. , Sicut 
Seclexiam corpus Christi in unitatem cottectmn sibtimat et 
Xrficii' 



ingrcssus(6'fN.v, 51, vu, 6)« unde intelligitur per oeo* 
tum annos arca fabricata; quid aliud hic videntoir 
ccnium anni sigttificare , nisi setates singulas saseuli ? 
Undc ista sexta xtas, qiuc completisquingentis usqiie 
ad sexcentos significatur, in manifestatione evangelica 
Ecclesiam coBStruit; et ideo qui sibi ad vitam consti- 
Ut , sit velut quadraturo iignum , paratus ad orone 
opus bonum, et intret in fabricam sanciam : qnia el 
sccundus uiensis anni sexcenlesimi,. quo intcat Noe in 
arcam , camdem senariam a>taiem signiikal. Duo 
cnim menses sexagenario numero concluduQtur ; a 
senario autcm numcro et ftcxaginta cognominantiir, 
et sexcen!i,ct scx millia, et sexaginla millta, el 
scxccnta miilia, et scxcenties, et quiquid deinceps in 
mnjoribus suminis per eumdem ariiculum numerus ia 
infiniLn incrcmenta consurgit. 

CAPUT XIX. -* Et quod vigesimus et sepliniiA 
dies mcnsis commcmoratur ; ad ejiisdm quadraturas 
significalionem pcptinct, qu:D jam iu quadratis lignis 
oxposita est. Scd bic evideiUius , quia nos ad. omiie 
opus bonum paratos , id est , quodam modo coiiqaa- 
dratos trinitns pcrficil : in memoria, qua Deum reeo* 
liinus; in intelligentia, qua cognoscimus ; in volun- 
t:ite, qiia diiigimus. Tria enim ter , et boc ter , flunt 
viginli scptein, qui est niimcri ternarii qitadratiis. 
Quod scptimo mense arca scdit, lioc est, rcquievit 
{Id. viti, 4, 14) ; ad illain scptimam requiem signift* 
catio recurrit. Et quia perfecli requiescunt , ibi qno- 
qiie iliias quadraturac numerns iteratur : naoi vifesimt 
septima die secundi roensis commendatiim est lioe 
sacramentum:; et rursus vigesima et septima die 
scptimi roensis eadem commendaiio eonfimiola est » 
ciun arca requievit : quod enini promittilur in spe, 
hoc exbibetur in re. Porro quia ipsa seplima requiee 
cum octava resurrcctione conjungitur : neque enim 
reddito corpore fiuiuir roqnics quae post hane viiam 
excipit sanctos, scd potius toium hominem non adhoe 
spe, sed jam ipsa re, omni ex parle, et spiriiuseicer- 
poris perfecia immortalitaiis saUite renoviitiuii , ia 
xtcriix vitx munus adsumit : quia ergo sepiima re» 
quies cum octava resurreciione coHjungitor; et lioc in 
Sacramento regenerationis nostrac,.id est. inBaptismo, 
altum profuiuiumqiie mysterium esl. Quindecim r.ii- 
bitis supcrcrevit aqua excedens altiUKliBem montium 
(Id, vu, 20) : id est, lioc Sacramentum transcendit 
omnem sapicntiam siipcrborum. Septem quippe ei 
oclo conjuncli , quindecim fiunt. Et quia septuagiaia 
a septcm, ci oclogiula ab octo denominantur , con« 
jiincto utiK)que numero ^ centmn quinquagiiOa didiug 
exallata est nqua, eamdcm commendans nobis aique 
confirmans aitiludinemBaplismi in consecrando novo 
homine ad lenendain quietis et rcsurrectionis Odero. 

CAPUT XX. — Quod post dies qtiadr.iginta emis- 
siis corvus nou est reversus , auL aquis tttiqiie inier^ 
ceptus, aut aliquo supcrnaUinte cadavere iUectua; si- 
gnificat liomincs immunditia cupiditatis tcterrimos , 
ct ob boc ad ea qux foris sunt iti lioc mundo nimis 
inlentos, aiit rebaptizari , aut ab liis quos praMer ar- 
^m* id cst, prxtcr Ecclesiam Baptismus occidil» se- 



m 



LIBER DUODECIMUS. 



m 



duciet (eneri. Qiiod coluniba emissa, noii inventa re- 
quie reversa esl ; ostendii per Novum Testainentum 
reqiiiem saiiciis in hoc mundo non csse promissam« 
Post qoadraginta eniin dies emissa est ; qui numerus 
vitam, qujb in boc mundo agitur, signilicat. Deniqoe 
1K>st scptem dies dimissa, propter illam septenariam, 
operationcm spiriiualem, ollvx frucluosum surculuni 
rctulit : quo signiftcaret nonnullos etiam extra Eccle- 
siain baptizaios, si eis pinguedo non defuerit charita<* 
lis, posteriore tempore quasi vespere, in ore coium- 
bo: tanquam in oscuio pacis , ad unitatis societatem 
posse perduci. Quod post alios septem dies dimissa » 
reversa non est (Gen. viii,G-i2) ; signincai finem sae-> 
culi, quando erit sanciorum requies non adhuc in sa* 
cramenlo spci, quo in boc lcmporc consociatur Eccle* 
sia, quamdiu bibitur quod de Chrisii lalere manavit ; 
sed jam in ipsa perfectione saluiis seternae, cum tra« 
deiur regnum Deo et Palri (I Cor. xv, 34), ut in illa 
pcrspicua contemplatione incommutabilis veritatis 
nullis mysteriis corporaiibas egeamus. 

CAPUT XXL — Nimis longum est , ut vel tam bre^ 
viter quam haec cucurri, cuncta contingam : cur sex* 
centesiroo et uno anno vitae Noe, id est, peractb sei- 
lentis annis aperitur arc» tectimi , et tanquam reve- 
latur f|uod erat absconditum sacramentum. Cur vigesi*- 
ma septimadie secundi mensis dicitur siccasse terra ^ 
(Gen, vin, 13, 14 ), tanquam finita esset jam bapti* 
Eandi ncccssitas in numero dierum quinquagesiino et 
seplimo. Ipse est enim dies sccundi mensis vigcsimus 
septimus, qui nuroerus ex illa conjunctione spiritos et 
corporis, septies octonos iiabet, uno addito propler 
unitatis vinculum. Cur de arca conjuncti exeant, qui 
disjuncti inlraverant. Sic enim dictum erat, quod in* 
Iraverii in arcam Noe et filii ejus, et uxor ejus et uxo- 
res filiorum ejus (Id, vii, 7) : seorsum viri, seorsom 
feminae commemoratae suoL In boc enim tempore 
imjas sacramenti, ctro ooneupiscit adversus api- 
ritum , ct spiritus adversus carnem ( GtUal. v, 17). 
Exeunt autem Noe et uxor ejus, et filii ejua et 
uxores filiorum ejus (Gen. viii , 18) , nunc ooojuocte 
commemorati mascuii et femin» : quia in fine saeculi 
atque in resurrectione jostorum, omnimoda et perfe- 
cta pace spiritul corpus adhaerebit, Dulla mortalitatis 
indigentia vdconcupiseentia resistente. Cur animalb, 
quaravis et munda et inununda in arca fuerint, tamen 
post egressom de arca non ofleruntur Deo in sacrifl- 
cio nisi munda (Ibid., 20). 

CAPUT XXII. -- Quid deinde sibi velit, Deo lo- 
quente ad Noe et tanquam rursus ab exordio , quia 
inultis modis eadeni signiQcari oportebat , figuraro 
Ecclesise commendante, quod progenies ejus beued^ 
citur ad implendam terram, quod dantur eis in escam 
cnncta animalia : aicot in illo disco Petro dicitor , 
Macla ei manduca (Acu x 15). Quod ejccto sangoine 
jubentur manducare : ne vita pristina quasi su£R)cata 
in conscientia teneatur , sed babeat tanquam effusio- 
nem per confessionem. Quod testanientym posnit Deus 
iiiier se et bomines atque omnem anintam vivam» ne 

* ita Mss. Al in ediiis, sieca$$e terram, 

SlNCT. AUOUST. yill. 



perdat eam diluvio , arcum qui apparet in nubibuf 
(Gen, IX, 1-17), qui nunquam nisi dc sole respleudet: 
iUi enim non pcreunt diluvio separati ab Ecdesia , 
qui in Prophetis et omnibus divinisScripturis tanquam 
in Dei nubibus agnoscunt Cbristi gloriam, non qus- 
runt suam. Verum ne adoraiores hujus solis amplii» 
lumescant, sciant ita significari Christum aliquando 
per sdem , sicut per leoncra , pcr agnum , per lapi« 
dem, cujusdam simiiiuidtiiis causa , non proprietatis 
substantia. 

CAPUT XXIII. — Jam vero iliud , quod de vinca 
quam plantavit, inebrialus Noe, nudalus est io domo 
sua ( Itrid,, 20-25 ) ; cui non appareat Chrislus paa- 
sus in gente siia ? Tunc enim nudata est nonortalitas 
carnis cjus , Judxis scandalum , Gentibus sliillida , 
ipsis autein vocatis Jud^eis et Gcntibus tanquam SeiA 
et Japbetb , Dei virtus et Dei Sapientia : quia quod 
stultum est Dei, sapicntius est, quam homines; et 
qood infirmum est Dci , fortius est qu:im iiomines 
(I Cor, 1, 23-25). Proinde in duobus filiis, maximo et 
miiiimo, duo populi Agurati, unam vestem a tergd 
portantes, sacramentum sciliccl jam praeleritae atqoe 
transactfe domiiiicae p^ssionis , nuditalem patris * oe- 
que inluenlur, quia in Christi necem non cohsentiunl; 
et tamen bonorant vclamento, tanquam sclentes unde 
sint nati. Medius autem filius, id est, populus Judxo- 
rum, idoo medius, quia nec primatum Aposiolorum 
tenuit, nec ultimus in Geniibus credidil, vidit nodila- 
tem patris, quia consensit in necera Cbristi ; et nun«> 
tiavit foras fratribus : per eum quippe manifestatum 
est, et quodam modo publicatum. quod erat in Pro- 
phetia secretum ; ideoque fit servus Iratrum suorum. 
Quid est cnim aliud hodieque gens ipaa, nisi quaedam 
scriniaria Chrislianorum, bojulans Legem ctProphetas 
ad lestimonium assertionis Eoclesiae, ut nos honoremus 
per sacramentum , quod nuntiat illa per litteram 7 

uAPUT XXIV. — Quem autero non excitel, quem 
iion vel informet, Vel confirmet iu fide, quod ita be* 
nedicuntur duo illi , qui nuditatcm patris bonorave- 
runt, quamvis aversi ; vdut qoibus facium sceleratae 
vinesedisplicuerit? Benedicttu, inquit, Dominus Deu$ 
Sem, Quanqiiam enim sit Deus omnium gentiuin , 
quodam modo tamen proprio vocabulo et in ipsis jam 
Geniibus dicitur Deus Israei. Ei unde boc factum esl, 
nisi ex benediclionc Japheth ? In populo enim Gen- 
lium totum orbem tcrraruni occupavii Ecclesia. Hoc 
prorsus, lioc prxnuntiabatiir, eum diceretur : iMtificci 
Deus Japheth, et habitet in domibus Sem (Gen, ix, 26, 
27). Videte, Manichxi, videte ; ecce in conspectu ve- 
stro cst orbis terrarum : huc stiipetis, boc doletis in 
populis nostris , quia latificat Deus Japheth. Vidcte 
si non habitet in domibus Sem , id est, in Ecclesiis , 
quasfiUi Prophetarum Apostoli construxerunt. Audite 
quid dicat Paulus jam fldelibos Genlibus : Qui eraiie, 
inquit , Ulo in tempore une Ckristo , atienati a tocietate 
Itraelf et peregriki Teetamintcrum^ et pronttttionis $pem 
non habente$9 et $ine Deo in hoc mundo, Per hxc ver- 
ba ostenditur quod noiidum babitabat J«ipheth in do* 

^ Editi, nuditatem pairi$ velant, Abest, ulaHt^ a Uia. 

fNeuf.J 



267 



CONTRA FAUSTUM MANICHiEUM. S. AUGUSTINI 



W8 



niibus Scm. Scd paulo posl quemadmodum concludal 
adveniic. Igiturjam, iiiquil, non estis peregrimcl m- 
iptilini ; scd estis cives sanctorum, et domestici Dci, su- 
pertBdificati super [undamcntum Apostolorum et Pro- 
vhelarum, ipso summo angulari lapide existente Christo 
Jesu (Ephes, ii, l^, 19, 20). Ecce quomodo dilaUlur 
Japhelh , cl habilal in domibus Sem. El lamen Epi- 
stolas Apostolorum, quibus liacc omnia conleslanlur, 
imclis. lcgiiis, prxdicalis. Ubi cl vos ipsos dcpulavc- 
rim, nisi in illa maledicia mediciale cui non esl lapis 
angularis Clirislus ? Quia necin illo parielc vosagno- 
scimus, qui ex circumcisionc credidil in Ghrisium , 
unde eraui ei Aposloli ; ncc in islo qui csl ex pnepu- 
lio, unde sunl omnes ex caeleris Geniibus, in e^mdem 
4inilatcm fidei, lanquam in pacem anguli * concurren- 
les. Scd cl omnes qui quoslibel nostri canonis Libros 
accipiuiil cl legunl, ubi Chrislus morlalilcr nalus cl 
passus oslendilur, ncc Umcn eamdcm inorlaliUlcm 
in passione nudalam consocialo uniUlis sacramento 
bonorificc vclaiil, scd sinc scienlia picUlis cl cbariu- 
tis nuntiant illud , undc omncs nali sumus ; quamvis 
inlerscdisscnlianl, ct Judxi ab bnercticis, cl ipsi hx- 
retici alii ab aliis, una Umcn conditione servilutis , 
vel ad aliquain attesutionem , vcl ad aliquam proba- 
tioncm utilcs sunt Ecclesix. Nam et de hxreiicis di* 
ctum csl : Oportet et hareses esse, ul probati manife- 
sti fiant inter vos (l Cor. xi, 19). Ite nunc, et objccUtc 
caluinnias veteribus Litteris sacris ; boc agite , scrvi 
Cbam ; ite, quibus vilait nudaU caro ex qua nati estis: 
nequc enim esset unde vos quoquo modo christianos 
appellarepossetis, nisi Christus sicut a Propheiis pray 
nuntiatus est, vcnisset in mundum, bibissct de vinck 
«ua calicem illum qui transire non potuit , dormisset 
\n paasione sua, Unquam in ebrieUte stultitix, qux 
stpientlor est boroinibus ; atque iu uudaretur moru- 
lis camis infirmius per occultum Dei consilium, for- 
tior hominibas , quam nisi Dei Verbuin suscepisset , 
nomen omnino cbrisiianum , quo et vos gloriamini , 
non esset in terrts. Yerum hoc agiie, ut dixi ; irri- 
denter prodiie quod nos revercnter honoremus : uia- 
tur vobis Ecclesia tanquam subdilis sibi , ut probati 
manifesti fiant in ea. Usque adeo niliil, quod vel ha- 
bitura vel passura erat, Propheue iili ucueruni, iit et 
vos ibi locis vestris iuveniamus, in vaniute perniciosa 
ad reprobos capicndos, utili ' autem ad probaios ma« 
nifcsUndos. 

GAPUT XXV. — Christum dicitis ab Israclitis Pro- 
phctis non esse^ prxdictum : cui pnedicendo omncs 
illas paginx vigilant , si eas pcrscruUri pieUte, quam 
cxftgiure leviute malletis. Quis alius in Abrabam exit 
de terra sua ct de cognatione sua , ut apud exteros 
ditetur et locupletctui: (Gen. xii, i-3) , nisi qui relicu 
terra ct cognaiione Judxoruni , unde secundum car- 
nem natus est, apud Gentes iu praepollet et praevalet, 
ut videmus? Quis alius in Isaac lignum sibi porubat 
ad vlctimam (id. xxn, 6) , nisi qui crucem sibi ad pas- 

t sic plenque Mss. Alii autem cnm Am. et Er., in pace 
enguU. AtLov., m pacis angulo, 
* Ed*ti, uiUes. Ai Mss., ttfflt : sup('le, vmtate. 



sionem ipse porUbat? Quis alius aries imniolandus in 
veprc comibus adh.tirebat, nisi qui criicis patibulo 
pro nobis oflTerondus alfigebatur *? 

CAPUT XXVI. — Quis aliiis in aiigelo cum Jacob 
luctalus, eum sibi prxvalentem, quasi fortiorein inQr- 
mior victusque victorem partim bencdicit , partim la- 
titodinem femoris ejus claudam reddit(6Vn. xxxii, 
24-31) ; nisi qui prxvalcrc adversus se passus popu- 
lum Isracl, quosdam qni crediderunt, bencdixil in cis? 
Latitiido nuiem femoris Jacob, in muliiludUic carnalis 
popiili claiidicavit. Quis alius lapis positus ad capul 
Jacob, ut nomiiiatim quodam modo cxprimeretur, 
etiam unctus est, nisi caput viri Christus? quis enim 
Cbrisliim ncscit ab unctione appellari? Qui etiam hoc 
ipsum in Evangelio commemorans, ct de se figuraium 
apertissime lestificans, cum quemdam Natlianaclcm 
dixisset verc kraelium , in quo dolus non esset ; ei 
cum ille Unqiiam lapidem illum habens ad caput^ 
confessus eum esset Filium Dei ct Regem IsraeU ista 
confcssionc quodam modo ungens lapidem, id cst, 
ipsum esso confilcns Cbristum ; ibi opportune Donii- 
nusetiam illud commemoravit, quod tunc vidit Jarob, 
qui per bencdiciionem appellalus est Israel : Amen 
dico vobis , inquit, videbitis coelum apertum » ei Angetot 
Dei ascendentes et descendentes iuper FiUum honuiiig 
(Joan. I, 47-51). Hoc enim Israel videraty cum illuin 
lapidcm ad caput habebat ^ a terra in ccelum scalas, 
pcr quas ascendebant et descendebanl Angeli Dei 
(Gen, xxvui, 11-18). In quibus significati sunt Evan- 
gelistnc prxdicaiorcs Christi : ascendenies ulique, cum 
ad intclligcndam ejus snpereminentissimam divinita- 
tem exccdunt universam croaturam, ul eam inveniant 
in principio Deuni apud Deum , per quero facU sunt 
omiiia (Joan. xi, 1-3); dcscendentcs autemy ul eum 
invcniant factum ex muliere, iactum sub Lege, at cos 
qui sub Lege erant redimeret (Gaiai. iv, 4, 5). In illo 
enim scalae a tcrra usque ad coelum , a camc usjue 
ad spiritum ; quia in illo camales proficiendo , velni 
ascendcndo spirituales fiunt : ad qoos lacle niitricn- 
dos, etiam ipsi spirituales descendunt quodam modo, 
cum eis non possunt loqui quasi spiritualibus , sed 
quasi carnalibus (I Cor. iii, 1-3). Sic et ascendilur ct 
descenditur super Filium hominis. Filias euim iiomi- 
nls sursuro in capite noslro, quod est ipse Salvator; 
et Filius hominis dcorsum in corpore suo, qvod est 
Ecclesia. Ipsum et scalas intclligimas, quia ipse dixit, 
Ego sum via (Joan. xiv, 6). Ad ipsam ergo ascendilur, 
ut in cxcelsis intelligatur ; et ad ipsum descenditiir, 
ut in membris suis parvuli nutriantur *. Et per illum 
ascenditur et descenditur : exemplum quippe ejos se- 
quentes praedicatores ejus, non solum se erigunt, ut 
eum sublimiter spectent ; sed ctiam humiliant, ut cum 
teroperanter annantient. Videte Apostolum ascenden- 
tero : Sive , ^quit , mente excesiinm , Deo. Videte et 
descendeniero : Sive^ inquit, tempertmtes Murtui^ vobit. 

* Hlc editio Lov. addit« spinit primitus coronatus ; quae 
verba absunt ab editis aliis et nostris ftiss. 

• sic Am. Ei. et prope onmes Mss. At Lov., U in mem- 
Ms wk parwli» mUrtatur. 



m LIBER DUODEGIMUS. 

Dicat et per quein ascoiidcrit et dcsccndcrit : Charitas 
enim, inquit, Chritti compellit no$ ; judicontei hoc, quo- 
niam si unus pro omnibu$ mortuus esty ergo omnes mor^ 
tui sunt : et pro omnibus mortuus esl^ ui qui vivunt^ jam 
non sibi vivant , sed ei qui pro ipsis mortuus est et re- 
surrexit (11 Cor. v,. 13-45). 

GAPUT XXYIl. — Haec in Scnpluris sanctis sancU 
spectacula qucin non delectant, sanam doctrtnam non 
sustincns ad fabnlas convertilur (II Tim. iv, 3, 4). Et 
illse quidem rabuis animas in qualibet corporis a:taie 
pueriles varia qiiadam delectatione sollicitant : scd 
nos jam corpus Chrisli, agnoscamus in Psalmo vocem 
noslram, et dicamus ei : Narraveruntmihi injusti de* 
lectationes ; sed non vcut lex tuOf Donnne (Psal. cx\ni, 
8o). Chrislus mihi ubique illorum Librorum , ubique 
illarum Scripturarum pcragranli et anbelanli , in su- 
dore lllo damnationis humana^ , sive ex aperto , sive 
ex occulto , occurrit et reflclt : ipse mihi et ex non- 
iiulla diflicultate inventionis su:e desiderium inflam- 
mat, quo id quod invenero avide sorbeam, mediillis- 
que reconditum salubriter teneam. 

GAPUT XXVIII. — Ipse roihi in Joseph innuilur, 
qiii persequentibus ct vendentibus fratribus, in Mgj* 
pto post labores hoiioratur {Gen. ixxvii-xLvii). Di- 
Jicimus enim laborcs Ghristl in orbe genlium , quem 
signiflcabat iEgyptus, per varias passiones marlyrum ; 
et nunc vidcmus honorem Christi in eodcm orbe ter- 
rarum , erogatione frumenti sui sibi omnia subjugan- 
tis. Ipse mihi innuilur in virga Moysi , qu» in tcrra 



ro 



Apostolus, Eumaem eibum spirittta!em manducaverunt^ 
ostendit et illud spirilualiter intelligi in Christo ; sicut 
et potum cur spiritualem dixisset , aperuit cum sab- 
junxlt, Pelra autem erat Christus : quo aperto cuncta 
fulserunt. Gur ergo non et nubes Ghrisius, et cohim- 
na, quia rectus et firmus et fulciens innrmiiatem no- 
siram : per noctem lucens, per diem non lucens ; ut qui 
non vident, videant; et qui vident, ceci flant ( Joan. 
IX , 39)? Nubes et mare Rubrum * ; Baptisinus utique 
Christi sanguine consecratus : hostes sequenies a ter- 
go ; moriuntur peccaia prxterila. 

CAPUT XXX. — Ducitur populus pcr desertuni 
(Exod, XVII , i) ; baptizati omnes nondum pcrfruentcs 
promissa patria, sed quod non vident, sperando ci per 
patientiam exspectando (Rom, viii , 25) , tanquam iu 
deserto sunt. Ei illic laboriosx et periculosae tentatlO'* 
nrs, ne revertanlur corde in iEgyptum. Nec ibi tamen 
Christus deserit : nam el illa colurjna non recedit 
(Num, XIV, 44). Et amaix aqux ligno dulcescunt : 
quia inimici populi signo crucis Christi honorificato 
mansuescunt. Et duodecim fontes, scpluaginla palmn 
arbores irrigantcs (Exorf. xv, 23-27), apostolicam 
graiiain praefiguraiit , populos in septenario numer» 
decuplalo rigantcm, ut per scpiiforme Spiritus donum 
Lcgis decalogus implcaiur. Et hostis inlercludere mo- 
litus viam , exiensis Moysi mauibus signo crucis do- 
minicx supcrniur (Id. xvii). Et morsus mortifcri ser- 
pcntum exalialo et respccto xneo scrpente sanantur : 
quod verbis ipsius Domiiii declaratur , Sicut exaltamt^ 



serpens effecta, ejus morteiii flguravit a serpente ve- * inquit, Moyses serpentem in eremo, sic oportet exaltari 



nientcm : sed quod apprehensa cauda ejus ritrsus vir- 
ga redditur (Exoii. nr, 2-4), significat quod posteriusS 
peraciis jam omnibus in fine actionis, ad id quod fue- 
rat, resiirgendo revertitur, ubi per vita; reparationcro 
roorte consuropta , nihil serpentis apparet. Nos quo- 
que corpus cjus in eadem mortalitate pcr ruhrica tem- 
porum volvimur : sed flne novissimo velut cauda sas- 
culi, per manum ', id est, per poteslatcm judicii , ne 
ullra prolnbalur apprehensa , reparabimur , et novis- 
sima inimica morte destructa resurgentes (I Cor. xv, 
2G) , in dextera Dei virga regni erimns. 

GAPUT XXIX. — Jam de exitir Israel ex iOgypto, 
non ego , sed Apostolus loquatur : Nolo autem vo§ 
ignorare, fratres, quia pntres nostri omnes sub nube 
fuerunt^ et omnes per mare transierunt^ et omnes in 
Moysen baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eam- 
dem escam spirilualem manducaverunt , et omnes etcm- 
dem potum spiiitualem biberunt. Bibebant enim de fpi- 
rituali sequente petra : petra autetn erat Christus (Id. x, 
i-4). Exponendo unum, in cxtera introduxit .intel- 
lectnm. Si eniro petra Christus propter firmitatem, 
cur non et manna Ghristus , tanquam panis vivus qui 
de coelo descendit (Joan. vl, 42)? qiio vcre qui vescun- 
tur, spiritualiter vivunt. Nam illi veterem figuram 
carnaliter accipIeDtes, mortui sunt. Sed cum dicit 

^ Sic nonnuUi Mss. Alii vero cum edilis Am. et Er., sed 
quod apprehensa cauda significal posUrius ; omissis verbis, 
^us rursus wrga redditur, Haec eadem ^terit editio Lov. 
quae sic habet. sed apprehensa cauda mmdficat quod poste^ 
rius peractisjam onvmus in pne actumms. 



Filium hominis ; ut omnis qui crediderit in eum , non 
pereat^ sed habeal vitam asternam (Num. xxi, 9 ; Joan. 
III, 14). liane etiam ista non clamant? Tantane est 
surditas in cordilius duris? Fit Pascha in occisione 
ovis : occiditurChrislus, de quo in Evangclio dicitur, 
EcceAgnus Dei^ ecce qui toUit peccatummundi (Joan» 
I, 29). Prohibentiir qui Pascha faciunt, ossa fran- 
gere : non franguntuf in cruce ossa Domini. Aitesta- 
tur Evangelista hinc esse dictum , Os ejus non com^ 
nnnuetis (Exod. xii, 46; Joan. xix, 39). Sanguine 
illiniuntur postes, ut pernicies dcpellatur (Exod. xii, 
22, 23) : signantur signo dominicae passionis in 
frontibus populi ad tutclaro saluiis. Datur ibi Lex 
quinquagesimo die post acium Pascha (Id. xx) : ve- 
nit Spiritus sanctus quinquagesiino dic post Domini 
passionem (Act. n, i-4) Diciiur illic scripta Lcx diglto 
Dei (Exod. xxxi, 18) : dicit Dominus de Spiritu san- 
cto, In digito Dei ejicio damonia (Luc. xi , 20). Et 
clainat Paustus oculis clausis, nihil se in Litteris illis 
invcnisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! 
Qtiid autem mirum si oculos habet ad l^endum , et 
cor ad inlelUgendum non habet, qui positus ante 
ostium claosum divini secreti , non fide pictatis pul- 
sat, sed elatione iropietatis insultat? Plane ita sit» ila 
flat : justum enim est. CJaudatur superbis janua salu- 
tis : veniat roansuetus, quero docet Dominus vias suas 
(Psal.xxiv, 9), videat et haec in illis Libris, et cae- 

« slc Am. et Er, At Lov. et plcrique Mss.: mbei et nuae 
Rubrum. 



«71 



CONTRA FAUSTUM MA^lCHil2.LM[, S. AUGUSniNl 



tn 



lera vcl omnia, vel quacdam, qualia crcdat iii omnibus. 

CAPUT XXXI. — Vkleat Jcsum introduccntem 
populum in terrara promissionis ( Jo$ue in ) : ne- 
<|ue enim boc temere ab inilio vocabatur , sed ex 
ipsa dispcnsatione nomine mutato Jesus appellaius esl. 
Videal bolnsm de terra promissionisin ligno penden- 
tero {Num. xiii,24).Videat in Jericho tanquam in hoc 
moriali saeculo merelricem , de qnalibus ait Dominos 
qnod prxcedant superbos in regnum coclorum ( Matth, 
mi , 31) , per feneslram domiis sux tanquam per os 
"corporis sui cocciim mittcniem {Josue ii) , quod eet 
ntiqiie sangoinis signum , propier rcmissioncm pccca- 
lorum confiieri ad salutem. Videat muros ipsius civi- 
tatis , tanquam mnnitiones mortales saeculi , septics 
circumacta Testameiiti arca cccidisse {ld,y\) : sicut 
nonc pcr lempora , quae septem dierum vicissitudine 
dilabunliir, Testamentum Dei circuii totum orbem 
terrarum ^ ; ut in fine teitlporom mors fiovissima ini- 
mica desiruatur , et cx impiorum perdilione unica do- 
mus tanquam onica Ecclesia libcretur , mundata a 
torpiludine rornicationis, per fenestram confcssionis, 
4n sanguine remissionis. 

CAPUT XXXH. — Videat tempora, primo Judicom, 
postea Regum ; sicut erit primo judicium , deindc re- 
gnura : inque ipsis temporibos Jiidicum ci Reguin ite- 
•rom atque iterum multis et variis modis Christum ct 
Ecclesiam flgurari. Quis erat in Samson obvium leo- 
>nem necans , cura petendae uxoris causa ad alienige- 
nas tenderet ( Judic, xiv), nisi qoi Ecclesiam vocatu- 
^us ex Gentibus dixit, Gaudete, quia ego vici sceculum 
(Joan. XVI , 33 )? Quid sibi yolt in ore ipsius leoms 
^cisi lavus exstructns ( Judic, xiv, 8 ) , lusi quia ecce 
«conspicimus leges ipsas regni terreni , quae advcrsus 
Christumante fremoerant, nunc jam perempta feri- 
late dulcedini evangelicae praedicand» etiam muni- 
meita praebere ? Quid est illa mulier plena fidociae^ 
bostis tempora ligno transfigens (Jd. iv, 21 ), nisi 
fides Ecdesiae, cnice Christi regna diabdi perimens? 
•Quid vellus complutum area sicca , et posteacompluia 
area sicco vellere ( Id. vi , 37-4o ) , nisi primo ona 
gens Hcbnconim , habens occulte in sanctis roysto- 
rium Dci, quod est Christus, quo mysterio totiis oiiiis 
iracuus crat ; nunc autem in manifestatione totus or- 
i>is id habet, illa vacuata est? 

CAPUT XXXIIl. — Quid jam Regum temporibus , 
tit et inde pauca commemorem, nonne ab ipso exor- 
dio commutatum saccrdotium in Samuelem , rcpro- 
bato Heli (1 Reg. ii, 27-36) , et commutatum regnum 
in David, reprobato SaCile {Id. xvi, 1*U), clamat prx- 
nontiari novimisacerdotium novumque regnum, rcpro- 
bato vetere, quodumbraeratfuturi, in Domhio nostro 
Jesu Christo venturum? NonncipseDaTid, cum pancs 
Itropositionismanducavit, quosnon licebatmanducare 
nisi solis sacerdotibus ( Id. xxi, 6 ) , in una persona 
utrumque futururo , id est, in nno Jesu Christo regnum 
3t sacerdoiiuro figuravil ? Nonne ooro decero tribus a 
templo separatae sunt, et duae dereGctae ( UI Reg, xit, 

* NonnuUi Mss. omSttunt, totum. Editi habent, toto orbe 
terranmu 



16, 20), salis iiidicat qiiod detota ipsagcnte Apofeto 
lus ait, Reliquia! per eleclionem gratitB mIwb facta $wl 
{ Rom, XI , 5 ). 

CAPUT XXXIV. — Pascicur Elias tempore flMBfs 
corvis mane afferentibus panem, et ad vespcram car 
nes (III Reg. xyii , 6 ) : et Manichxi non iiiteliigniil 
in illis Libris Christum , cui qiiodam modo saluiem 
nostram esuricDti confitentor pcceatores, fidem pri* 
mitias spirittis nunc habcntes * , in fine autem , veliil, 
ad vesperam sacculi , etlam camis resurrectionem. 
Mitlitur Elias pascendns ad alienigenam vidoam, qoas 
volebat duo ligna colligcre , priosqiiaro mereretor : 
non bic soln ligni noroine , sed etiaro numero Kgiio* 
rom signum cnicis exprimitur. Benedicitor larina 
ejos et oleom (/6id.,9-i6) : froctos et bilaritas clia- 
ritatis , quae cum impendltur , non deficit ; hilarem 
«nim datorera diligit Deos ( II Cbr. ix, 7 ). 

CAPUT XXXV. — Elisaeo poeros insoltanles el 
clamantcs , Calre , calve , bestiae comedont ( lY Reg. 
II, 23, 24): poerili stulUlia deridentes Christom in loco 
Calvariae crucifixum , invasi a daKmonibus pereont. 
Mittii Elisaeos per servom bacokira soper mortuuni , 
ei non reviviscit ; Ycnit ipse , conjiuigit et eoaptat sc 
morti cjos, et reviviscit {Id. iv, 29-37) : misit 
serroo Dei Legero per servum siram, oec profuil in 
peccatis mortoo generi humano ; qu% tamen non sine 
caosa missa est ; ille enim misit, qoi sciret eam prius 
esse mittcndam : venit ipse , conformavit se nobis , 
(actus pariiceps mortis nostrae, et yivificati sqrons. 
Curo securibus ligna caedcreiitur » de liguo fierrom 
exsiliens, in profondom fluminis mmoro est , alqiie 
in lignuro desuper ab Elisaeo projectum , rerersom 
est {Id. VI, 4-7 ) ; ita cum Impios Jodaeos percor- 
pu8 operata praesentia Christi tanqoam lofractoo* 
sas arbores caederet , qoia de iUo Joamiet dixerat » 
Eece $ecuri$ ad radke$ wrbcm po$Ua e$t {Matth, niy iO}» 
ab eis inlerveniente passione, corpus ipsora deseroit*, 
In infemi profunda descendens, qoo in sepollon 
desoper posito , tanqoara ad manubriom soom spiri* 
tu redeunte surrexit. Quam multa pneteream brevi« 
tatis necessitate constrictus, noniBtqui legont, 

CAPUT XXXVL — Jam ipsa In BabylcttiUim trans- 
migratio, qoo etiam Spiritus Dei per Jeremiam pro- 
pheUm jubet ut pergant, et oreat pro eis ipsis in 
qiiorum regno peregrinaniur, qood in Hlontro pace 
etiani pax esset istorum , et aedificarent domos , et 
novellarent vineas, et plantarent hortos (yer«ii. xxix, 
i*7), quis non agnoscjt quid praefiguraTorit, qui at- 
tenderit veros Israelitns , in quibus dolus noa est 
( Joan. 1 ,47 ) , per apostolicaro dispensationoro cum 
evangcUco sacramento ad regnom Geutiian trans- 
migrasse? Unde nnbis Aposlokis, tanquam Je- 
remiam rcplicans, di.it: VqIo ergb primo ommum 
fieri deprecatione$ , adoralione$ , interpellatione$ » gra- 
tiarum actiotm pro ommbu$ hommtm , pro regilnu , el 

^ Am. Er. et plerique Mss., hahentem. 

• Edltio tx)v., spiitlitt cormt* ip$um deseruk. Abest, ipt- 
f tes, ab aliis libris, cujus looo subintelUgitur, prenemia. 
Christt. 



473 



LIBER DUODEGIMUS. 



m 



kU qui in sublmiUile iunt , ul quielam el tranquiUam 
vitam agamui , tit omni pietale el charilate : hoc enim 
bonum et acceptum e$t coram Salvalore nostro Deo » 
^t omnes homine$ vult salvo$ peri , et in agnilionem 
ueriiatis vemre ( I Tim. ii , 1-4 ). Ex hoc quippe ilUs 
credentibus constructa sunt domicUiar pacis , basili- 
cx dirislianarum congregatiouimi , et novellat» 
vinefi populi fldeKum , et planUti horti; ubi eti.im 
inter omnia olera granum iUud sinapis regnat, sub 
ciijus umbraculis longe bteque porrectis, etiam alii- 
petax superbia Gentiam tanquam in cadli volatilibus 
confiigiendo reqiiiescit ( MaUh. iiii , 31 , 32 ). Nam 
<Iuod etiam post septuaginta annos , secundum ejus- 
dem leremia! prophetiam , reditur ex caplivitate , et 
templum renovalur (Jerem. xxix , 10 , el Etdr. i) ; 
quis fidelis Gikristi non intclligat, post evoluta tem- 
pora, quse septeBarii dierwn Bumeri repetitione 
iranscumint, etiam nobis, id est Ecclesiae Dei, ad 
illam ccelestem Jerusalem ex hujus saeculi peregrina- 
tione redeundum? Perquem, nisi per Jesum Ghrl- 
6tum , vere sacerdoCem magnum , cujus tiguram ge- 
rebai ilie Jesus sacerdos magnus illius teroporis, 
quo tenplura aediOcatum est post captivitatem ? Quem 
propheia Zacharias vidit in sordido habitu , devicto- 
que diabolo , qui ad ejus accusationem stabat, abla- 
tam ilii lordidaiii vestem, et datum indumentum ho- 
norts et gloris ( Zach, ui) : sicut corpus Jesu Ghri- 
sti quod est Ecclesia, adversario in iine temporum 
|)er judicium superato, a luctu percgrinatioiiis In 
gloriam sempitemae salutis assurhitur. Quod etiam in 
Psalmo dedicationis domus apertissime canilur : Con^ 
vertisti iuctum meum in gaudium milu , consdditti «ur- 
nttm meum , et acdMisti me ketitia; ut cantet Hbi gio- 
ria mea , ei non compungar {Ptal. xxix ,12,13). 

CAPUT Xl&VII. — Quis potest ex occasione al- 
terius operis, omnia quae iu Ulis veteribns Legis et 
Prophetarum libris figurate Ghristum annuntiant, 
quantalibet brevitate perstringere ? Nisi forte qois 
putat ingcnio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua 
lempora cocurrerunt, ad Ghrisli significationes inier- 
pretando vertantur. Hoc forle Judaei possunt dicere , 
sive Pagani : eis autem qui se Ghristiaiios pulari vo- 
lunt , prcmit cervicem apostolica auctorius , dicens, 
Omnia hmc ttt figura conlingebant iHis; et , Hac 
omnia figurcB nostrw fuerunt ( I Car. x , 10 , 6 ). Nam 
si Ismael et Isaac homines nati , duo Testamenta si- 
gnificant (Galat. iv , 22, ^) ; quid crcdendum est 
de tot factis , quae nullo naturali usu , nulla negotii 
iiecessiute facu sunt? Nihilne significant? Si quis 
nostmm, qui Hebraeas litieras ignoramus, id est 
ipsos vocum characteres , viderct eas in pariete con- 
scriptas» honorato aliquo loco ; quis esset Um excors, 
ut eo modo pictum parielcm puUret ? annon * potius 
iatelligeret scriptum , ut si logere iion valeret , non 
tamen illos apiccs aliquid significare dubitaret? Ita 
prius illa Dmiiia , quae sunt iii vetcri iiistrumeiito 
Bcripiurarum sancUrum , quisquis non pcrverso ani- 



nio legerit, sic oportet inovcatur, ut aliquid ca signi- 
ticare non ambigat. 

GAPUT XXXVIR. — Vtrbi enim gratia ; numquid; 
si oporicbat adjutorium viro feminam fieri, etiam 
hoc necessius uUa cogebat, vel ulla suad^i utili- 
Us , ut de dormientis latere fierei ( Gen. ii , 18 , 21, 
22 )? si causa evadeiidi diluvii opus erat fabricari ar- 
cam ; quid opus erat mensuras ejus , aut ipsas potis- 
simum fieri , aut etiam scriptis ad religtonem posteri- 
tati propagandis commemorari ? Si propier genus re- 
parandum animalia iiicludi oportebat ; quid opus erat 
illo potissimum numero septena de mundis , bina de 
immundi^? Aditum ad afcam flcri necessiias utique 
cogebat; in latere antem fieri , vel etiam memoriae 
commendari per litteras ( i(f. vi , 14-vii, 3), quid 
cogebat ? Immolarc filium jubetur Abraham : jussus 
hoc fuerit , ut ejus obedientia Uli ctiam examine pro- 
baU, posteris iiinotesceret ; convenientius ligiia por- 
Uvcrit filius, ne pater scnexque porUret; non ait 
postea filium ferire permissus, ne orbiute gravissima 
se feriret : numquid etiam si nuUo efiiiso sanguine re- 
dirctur , minus esset probatus Abraham? Aut si jam 
opus erat pcrfici sacrificium , etiainne , ut ille aries 
in vepre adhxrens coriiibus apparerct (Id. xxu), 
ad ullum augmentuin victimoe pertinebat? Sic omnia 
eum considoraniiir, et quasi superflua necesearila 
contexu iiiveniuntur , admoneot humanum anunum » . 
id est animum rationaleio , prius aliquid signiflcare , 
deinde quid significent qu9rere. 

GAPUT XXXIX. — luque etiam ipsi iudxi, qui 
Ghristum, cujus passiouem nos agnovimus, illi deri- 
denl , nolunt Ulibus rerum , non tantum dicUrum , 
sed etiam gestarum figuris praenuntiatum videri, oo- 
guntura nobis discere * quid iila significent : quae nisi . 
aliquid significare ooncedant, Um divinae auctoriutis 
Libros ab inepUrum fabularum . igiiominia non de- 
fendunt. Vidit hoc Philo quidam, vir liberaliter eru- 
ditissimus, uiius illorum, ciuus eloquium Graeci Pla- 
toni aequare non dubiUnt : et conatus est aliqua in- 
terpreUri, non ad Ghristum inlelligendum, inquem^ 
noii crediderat ; sed ut inde magb apparcret quan- 
tum intersit, utrum ad Ghristum referas omnia, pro- 
pter quem vere sic dicta sunt, an praeter illum quasli- 
bet conjecturas quolibet mentis acumiiie persequaris; 
quantumque valeat quod Apostolus ait, Cum transieris^ 
ad Dominum , auferetur veiamen (II Cor. iii, 16). Ut 
enim quiddam ejusdem Philonis commemorem , ar- 
cam diluvii secundum rationem liumaoi corporis fii- 
hricatam volcns intelligi, Unquam m^mbralim omnia 
pertractabat. Gui subtilissime numerorum etiam re- 
gulas consulenti , congruenler occurrebaiit omnia , 
quae ad intelligendum Ghristum nibil impedirent , 
quoniam In corpore humano ctiam ille humani gene- 
ris Salvator apparuit ; iiec Umcn cogerent, quia cor- 
pus humanum est utique et hominum caeterorum. At 
uUi veutum cst ad ostium , quod ia arca: latcrc fa- 
ctiim est, omnis huinnni ingcnii conjcctum dcMi Ut 



* Apud Er. l.ugd. vcn. Ix)v., ac non. M. 



.Km. Er. ac piurQs Mss., dktre. 



S75 



CONTRA FAUSTUM MANIGUiEUM, S. AUGUSTINI 



taroen aliquid dicerel, inferiores corporis partes , per 
quas orina et Gmus egeruntur, iil'i ostio signiflcari 
ausus esl credere, ausus et dicere, ausus et scril)ere. 
Non mirum, si ostio non invento sic erravit. Quod si 
adCliristum transisset, ablato velamine, Sacramenta 
Ecclesi» roanantia ex latere homiais iliius invenissct 
(foan. XIX, 34). Nam quia praedictum est , Eruta duo 
m eame una {Gen, ii, 24); propterea et in arca quse- 
dam ibi ad Gbristum, quxdam vcro ad Ecclesiam re- 
lcruntur, quod totum Ghristus est. Sic et in cxterjs 
interpretationibus (iguraruro per universum textum 
divinx Scriptiirae licet considerare, et comparare sen- 
8us eonim qui Ghristum ibi intelligunt , ct eorum qui 
pr.cter Ghristum ad alia quxtibet ea detorquere oo- 
nantur. 

GAPUT XL. — Nec Pagani nobis in hoc obstre- 
punt; neque enim audent contradicere, ne ilianon 
solum dicta, sed etiam facla, figuraie accepta inter- 
pretemur ad Ghrislum intelligeiidum : praesertim quia 
ea qox prxnuntiata intelligimus, etiam demonstra- 
mu8 impleta ; cum fabulas suas ut aliquo modo com- 
mendent, ad nescio quas physiologias vel tbeologias, 
id est, rationes naturales, vcl divinas, interpretando 
referre conentur : ex parte plane satis indicanies S 
qualia sint; ex parte autein dissimulantes , dum 
ea rident in theatris qusB venerantur in templis, in 
turpitudine nimium liberi , in supersiitlone nimium 
servi. 

CAPUT XLI. — Nobis autem quisquis dixerit, non 
ideo illa vel gesla vel scripta , ut Ghrisius in eis in> 
telligatur; excepta ipsa tanta consonantia rerum prae- 
flguratarum et nunc impletarum , aliis prcesagiis pro- 
pheticis apertis manifestisque ferielur : siciiti cst 
illud, In iemine tuo benedicentur omne$ gentes, lloc 
diclum est ad Abraham, hoc ad Isaac , hoc ad Jacob 
{!d, XXII, 18, et XXVI, 4, et xxviii, 14). Unde non im- 
mcrito dicit, Ego sum Deu$ Abraham, et Deus Uaac^ et 
Deus Jacob (Exod, in, 6) : completurus utiqiic in be- 
iiedictione omnium geniiura , quod ex eorum scmine 
promisil. Nec immerito ipse Abraham, cum ejiis ser- 
VU8 ei jurasset , sub femore suo jussit eum ponere 
manum, {Gen, xxiv, 8, 9), 8ciens inde vcnturam car- 
nero Ghrisii, In quo benedici orones gentes non tunc 
praenuntiamus , sed quod tunc pnenuniiatum est , 
nunc videmus. 

GAPUT XLII. — Yellom scirc, imo melius nesci- 
erim , qua caccitate aniini legerit Fanstus , ubi voca • 
▼it Jaoob fiHos suos , et dixit : Congregammi ut an- 
nuntiem vobis quce occursura sunt vobis in novisslniis 
diebus : congregamini et ttuditCy filii Jacob; audite, 
Israel, patrem vestrum, Hic certe neroo dubitat pro- 
phetantis personaro esse dilucidataro. Audiamus ergo 
quid dicat filio suo Judae , de cujus tribu Cbristus ve- 
nit ex semine David secundum camem , sicot aposto- 
lica doctrina testatur {Rom, i, 3). Juda , inquit , te 
iaudent^ fratres ttu; manus tuce superdorsa ininncorum 
Ittortim, adorabunt tefilii patris tui, Catulus ieonis Juda^ 

* Am. cum inallis llss., plene saUs judicantes. 

* lu iiss. juxia Lxx. At editi, te laudabuni. 



«76 

de germinatione filius meus, ascendisti recumbenSf dcT' 
miiti ut lco, et ut catulus leonis, quis susdtabii eumf 
Non deerit princeps exJuda^ et duxdefemaribus ejus^ 
donec veniant qua reposita sunt ei; et ipse exspectatio 
gentium^ alUgans ad vineam pullum suum^ et cHido 
puilum asince': lavabit in vino stolam ncom, et in san- 
guine uvw amictum suum : fulgcntes oculi ejus a vino , 
et dentes candidiores lacle (Gen. xlix, 4, 2, S-12). 
Falsa sint ista , obscura sint ista , si non in Christo 
e>identis^ima luce claruerunt ; si non eum laudaiit 
fratres ejus Aposioli , et omnes cohaeredes ejus, non 
suam gloriam quaerentes, sed ipsius : si non sunt ma- 
nus cjus super dorsa iiiimicorum ejus; si non depri- 
muntur atqtie corvantur ad terram , cresjeentibus po- 
pulis cliristiaiiis, quicumque illi adbuc advcrsantur : 
si non eum adoraverunt filii Jacob in reliquiis, quae 
per eleciionem gratiae salvae factae sunt (Hom. xi, 5) : 
81 non ipse catulus est leonis, quoniam nascendo par- 
vulus factus est ; propter lioc additum, De germina- 
HonefiUus meus, Causa quippe reddita est quare catu- 
lus, in cujus laudc alibi scripturo est, Catulus leonis 
fortior jumentis (Prov. xxx, 50); hoc est, etiaro par- 
vnlus fortior majoribus : si non ascendit in cnice re- 
eumbens , cum iiiclinato capite rcddidit spiritum : 
si non dormivit ut leo, quia et in ipsa morte non esi 
victus, sed vicit; et utcatulus leonis, inde enim 
mortuus unde et natus : si non ille eom anscitavit a 
morluis, quem nemo hominum vidit, nec videre po- 
test (I Tim, vi, 16). Eoenimquod dicinm est, Quis 
susdtabit eum? satis expressa est tanquaro ignoti si- 
gnificatio. Si defuit princeps ex Juda, et dux de fe- 
rooribusejus, doncc venirent opportuno tempore, 
quae promissa tanquam reposita fueraiit. Sont enim 
littcrae certissimae hisioriae ipsorum quoque Judaeo* 
riim , qiiibus ostenditur primum alienigenaro Hero- 
dcro regero fuisse in gente Judaeoruro, quo teropore 
natus Christus est (Matth. ii, 5, 7). Ita non defuit rex 
de semine Juda , donec veiiirent quae reposiia erant 
illi. Sed quia non solis Jud.-eis fidelibus profuit quod 
(Tomissum est, vide qoid sequatur : Ei ipse exspe- 
ctatio gentium. Ipse ailigavit ad vineam pulium antim, 
id est, populum suum , in cilicio praidicans el cla- 
inans, Agite pcenitentiam ; appropinquemi enim regnum 
ccelorum (Id, iii, 2). Populuro autero Gentium illi sub- 
dittiro cognosciinus piillo asin.ne coroparaturo, in quo 
etiaro sedit diicens eiim in Jerusalem {Id. xxi, i-10), 
id est, in visioncm pacis, docens manauetos vias 8uas. 
Si non lavit in vino stolam suam : ipsa est einim glo- 
riosa Ecclesia, quam sibi exhibrt, non habentem 
maculam aut rugam (Ephes. v, 27) : cui dicituretiam 
per Isniam, Si fuerint peccata vestra dcut phoenidum^ 
tanquam nivem dealbabo (Isai. i, i8). Uiide, nisi dc 
dimissis peccaiis? in quo frgo vino, nisi illo de quo 
dicitur, qiiod pro multis e/fundetur in remissionem pec- 
caiorum (Matth. xxvi, 28)? Ipse est enim botnis iiie 
qiii pependit in ligno (Num. xui, 24). Propterea et 
hic vide qiiid adjungnt , Et in sanguine uvte anuctwn 
suum, Jam vero fulgcre oculos ejus a vino, illa in cor- 
porc ejus membra cognoscunt , quihus donatum est 



277 



LIBER DUODECIHUS. 



m 



saflcia quadam ebri^iaie alienalx meniis ab infra b- 
benlibiu lemporalibus xternam lucem sapieniije con- 
tueri. VJnde quiddam paulo ante commetnoravimus, 
dicente Paulo , Sive enim mente exce*dmus, Deo, Hi 
•unt fulgentes ocuti a vino. Sed tamen quia sequitur, 
iSive temperantessumuSf vobis (11 Cor. v, 15); nec par- 
vuli relinquunlur adhuc lacte nutriendi {Hebr, v, 12) ^ 
quia et hic sequitur, Et dentet ejus candidiores tacle, 

CAPUT XLUl. — Quid ad haec respondelis, insani ? 
Nempe ista manifesia sunt ; nempe omnes; non dico 
calumnias conlradiclionis , sed etiaro nebulas dubita- 
tionis expellunt. Talia quxrile primo in illis Libris, 
lalibus priino credite, qux nunc a me nec omnia com- 
memoruri possunl, quia nimium est; nec multa, quia 
longum est; nec pauca veUcm, ne sola exisiimeiitur 
ab eis qui illa non legunt , ct ne fidelis ac diligens 
lector me reprehendac , cum plura evideiitiora repe- 
rerit , quod ista polissimum posuerim qux mihi oc- 
currere in pracsentia potuerunt : invenietis enim 
omlta quas omnino nec tali saltem indigeant admo- 
nilioney quali modo usus sum in verbis Jacob. Quis 
enim jam qu«rat expositorcm dum legit , Velul ovis 
ad victimam ductus est; et omnia qoae illic multipli- 
ciier et evidenter diciinlur^ Quia livare ejus sanati «m- 
miM, Quia peccata nostra ipse portavit (Isai. un, 7,5) ? 
Quis non quasi Evangelium caniari arbilretur, Fode- 
runt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa 
niea; ipsi vero consideraverunt et contpexerunl me : di» 
viierunt sibi vestimenta mea^ et super vestem meam nU- 
serunt sortem ? Quis nisi nimium csecus jam impleri 
non cernat, Commemorabuntw et convertentur ad Do- 
nunum universi fines terree , et adorabunt in conspeetu 
ejus umversa patrim gentium {Psal. xxi, 17, 18, 19, 
28)? Quid iilud in Evangelio, Tristis est anima mea 
usquead mortem {Matth. xxvi, 38) ; el, Nunc anima 
mea turbata est {Joan. xii, 27)? Nonne prius in Psal- 
mo sonuit, Domdvi conturbatus? Et unde factum est 
utdormirel ? quorum vocibus^acclamatum est, Crud- 
fige^ crueifige {Luc. xxiii,21 , 22); nonne et in Psalmo se- 
culus prxmmtialy FilH honnnum, dentes eorum amiit^ et 
sagitteBt et lingua eorum gtadius acutus ? Quid autem 
fecerunt, qjid nocuerunt resurrecturo, et super coelos 
ascensuro, ct totum orbem terrarum gloria sui nomi- 
nis possessuro? Yide utrum hoc Psalmus ante tacue- 
rit : scquitur enim y Exaltare super cmlos^ Deus^ et 
super omnem terram gloria tua {PsaL lvi, 5, 6). Quis 
unquam de Gliristo dictum dubiUvit,'Doiiriiitt« dixit 
ad me, Fitius meus es tu, ego hodie genui te ; postnia a 
me, et dabo tibi Gentes hcereditatem tuam^ et posses- 
sionem tuam terminos terrm {Psal. ii, 7, 8) ? Quis 
alium inteUigere permissus est, ubl Jeremias dicit , 
nimiruro de Sapientia, Tradidit iltam Jacob puero fuo, 
et Jsrael electo suo : post hojc in terris visus est^ et cum 
hominibus conversatus est {Baruch. iii, 57, 58) ? 

GAPUT XLIY. — Quis iion eumdem Salvatorem 
agnoscatapud Danielem, cum antiquo dierum offertur 
filius hominis, et accipit regnum sine line, ut serviant 

* Lov. , msi qumim vocibus. Abest, nisi. ab editis aliis 
otMse. 



ei omnes gentes ( Dan. vii , 15, 14 ) ? Jam vero si lo- 
cum illum quem commemoravit Dominus ex ejusdem 
Danielis prophetia, Ciim videritis abondnationem vastM' 
tionis quas dicta est a Daniele *, stantem in loco sancto; 
qui UgU , intetiigat {Id. ix , 27; Malth. xxiv, 45). sl 
supputatis etiaro temporibus hebdomadum , ilie nn- 
menis perlractetur ; non solum Ghristus , sed etiam 
tempus reperiiur, quo eum oportuit venire passurum. 
Quanquam , et sine computatione temporum , mani- 
fcstis rcrum effectibus Judaeos urgere soleamus, cum 
quibus nobis, non utrum in Ghristo sit salus nostra , 
sed utrum jam venerit , passusque fuerit disceptatio 
est. Gonvincunlur autem rebus ipsis aperlissimis, non 
solum de fide omnium gentium , quas ei servituras 
cadem, cui cedere cogunlur, Scriptura prxdixit, quae 
ita clarescit toto orbe terrarum, ut omnium tergiver- 
santium oculos feriat ; vcrum etiam de iis quae in ipsa 
Jiidxorum gente jam lacta suiit, quod sacrarium ever- 
sum est, quod cessavit hosiia , et sacerdos, et unctio 
pristina : quae omnia Daniel lunc pracnuntlavit futuni, 
quando ungi Sanctum sanctoruro liquide prophetavit 
( Dan. IX , 24-27 ). Gum igitur illa omnia jam iiicla 
sint, exigiiur ab eis eliam unctus Sanctus sanctonun, 
et quid respondeant non inveniunt. Quomodo autem 
nobiscum iion de Ghristo , sed tantum dc adventn 
ejiis disccplarent, nisi benc nossent eum in suis^Libris 
propheuium ? Gur a Joanne quxrunt , utrum ipse sit 
Ghristus {Joan. i, 19)? Gur ipsi Demino dicunt • 
Qunmdiu animam nostram tottis? Si tu es Christus^ dic 
nobis palam { Id. x, 24 ) ? Gur Petrus et Andreas et 
Philippus dicuntNathanaeli, Invenimus Messiam^ quod 
interpretatur Christus { Jd. i, 41 ), nisi quia hoc nomcn 
in Hla gente per illas Litteras et sciebatur, et exspe- 
ciubatur? Nam nulla alia gens reges et sacerdotes 
suos christos habuit et vocavit, quorum significativam 
unctionem cessare fas non fuit, nisi cum ille venisset 
qui iu cis prxnuntiabatur (I Reg. x,l ,2, et Exod. xxix) . 
Sic eniiii Judxi noverant illos christos svos, ut tamen 
unum spcrarent, pcr quem demum liberarentur : sed 
cxca:cati oceulta jusiitia Dei, diim soiam ejus virtutem 
cegiiant, infirmitatem, in qiia pro nobis mortuus est, 
non intcUexerunt. Hiiic illa verba in libro Sapientiae 
de illis prxdicta cognoscinius : Morte turirissima con- 
demnemus illum ; erit enim respectus in sermonibus itlius : 
si vere FiUus Dei est, suscipiet iltum,ettiberabitiilumde 
nmnibus contrariorum, Easc cogitaverunt et erravemnt ; 
exccecavit enim illos matitia eorum {Sap. ii, 18-21). 
Qnod etiam de istis verissime dici potcst, qui in taiiia 
multitudine testimoniorum, in tanta disposilione proi- 
nuniiatarum rerum , in tanla manifesiatione com- 
plctarum, adhuc dicunt Scripturis illis Ghristum non 
esseprophetatum. Quod si iterum atque iterum dicant, 
nos iterum alque iterum possumus documenta pro- 
ferre , adjuvante iilo qui tantam copiam pncbuit ad^ 
vcrsus calumnias erroris humani , ut ea qux jam 
commcmoravimus , non repctamus. 

GAPUT XLY. — Jam porro aliam Fausti tergiycr 
sationem, quam credo cum et ipse prxclarissima pro 

* in Uss. dcosi, a Damele. 



m 

pheUe laoe reperoulerelur, callidissimam se invenisse 
■rbitratij» eat, eiiam refellere piget, ne firoplerea 
potetar aliquid dixisse , qata ei responderi digmim 
habituro est. Qoisenim dementis&imus diceret, enenris 
esse fidei, de Ghristo sine teste non credere ? Vellem 
mihi isti responderent , coinam de Ghrislo ipsi eredi- 



GONTRA FAUSTUM MANtGUmV, S. AUGUSTINI 



ritiro est ei qood dictmus ul Prophelis credaiar : 
magis enim ad hoc pertinet, ot Propbetis credatur , 
priusquain purgata et roborata mente possit iDlellfgi 
qui pcr Propheias sic loquebatur. 
CAPUT XLVII. --- Ai enim si Ghrfstom propheta- 

^ veriint, non digne neqoe congraenter sua propheia* 

^issent : an illam vocem de cobIo audieront , Hic e$t tione vneroat. Unde hoc scilis? An qoid slt vel bene 



Ft/tss meui (Matth. in, 47, xva, 5)? Ei quippe voci 
potius Faostus nos jubel credere, qoi de Ghristo non 
vult teslibos homiiHbos credi , quast ad nos eiiam 
ctjusdem vocis notiiia sine homine tesie pervenerit , 
Cttffi et nanirestom sit sic eam pervenisse, ul Apo- 
stolus dicat, Quomodo autem inweabuHt , in qitem non 
eredidenmt ? mu qvtomdo credent ^ quem npn audie* 
runtf Quomodo «filMC audiem mne preedicanU? aut 
(.uomodo prmdicafmnt, m non milUmtur? mut eenptum 
ett , Quem speciod eorum pedes qui annumtiant pacem, 
qm mimmiiant bona (Rom. x, U. 15) ! Videas certe 
tliMaiadmodum praedicationem doctrinae aposloUctt , 
propbetlcam tesiimoDiom cemiletor. Ut emm uon 
conlemnereoiur, neque labulosa dncerentor qo» Apo- 
aiofi amNintiabantt demensirabantor tsnc a Propheiis 
Mle ftiisse praedieu : qoia etsi ajtlestabantor mira- 
cula, aoa defoisseai (sicut otiam nuoc adhuc qiiidam 
mosfiilant ) qui magic» poieniiae cuacia illa iribuereni, 
Biii lalis eorom eogitatk) conlestaiione proplietica vUi- 
eerelur. Magicis enim aKilr:* longe anlequam nascereu* 
lur*, Prophelas siblconstituerea quibus prasnonUaren- 
iur* nemo otique dicerei. Sed videlicet veut nos Fao- 
8I0S de vero Ghrislo Hebraeis Prophelis tesiibos crede- 
re, qoi de fiilso Ghristo Persarom erroribus credidit. 
GAPUT XLYI. --r Verwn disciplina catholica pro- 
pterea simplici ilde prios nutrfri oporiere docet men- 
tem chrisiianam , ol eam capacem faciat ad inlcili- 
genda sopema ei aeterna. Sic eienim et propbeta dicit : 
m» erediderHie, non inteUigetii ( Itai. vii, 9 ) . Al ea ipsa 
est simplex fidcs, qua credimus, antequam cogno^ 
acamos so^reminentem scienUam cbarilaiis GhrisU, 
ot impleamor In omiiem pleoiiudinem Dei ( Ephee. 
01, iO)« oon sine causa dispensaUonom humiliiatis 
ejus, qua hiimanitus nalus el passos est, a Prophetis, 
per prophelicain geniem, per prophelicum populuni, 
per proplieUcum regnutn lantoante prxdiciam; nisi 
quia ui illa slulUtia qnae sapientior esl hominibus, et 
in illa infirmilate qune fortior est hominibos ( I Cor. 
1, 25 ) magiiom aliquid latel ad jusUlicalionem el glo- 
rificationem nosiram. El ibi sunt omnes thesauri sa- 
picniias ei fcienti» abscondiU (Cotou. ii, 5)» qui 
nolli aperionior , si sibi per matemam carnem traje- 
ctom eibiMii, id est, per apostolica et prophetica obera 
lacUs alimenta contempserit; et Unquam infan- 
tilem victom qoasi pra>grandi fttate fasUdiens , prius 
in venena haereticorom qoam in sapienUie cibom, 
coi se Idoneom iemere arbitratur , irrueril. Non ergo 
quod dicimus nccessariam simplicem fidem , contra- 

< Kr. tugd. ven. Loy. addont, ei. H. 

« Am. et Er. nasceretur ; et iaflra, prcenmtiaretur. 



vel male vivere , judicare vos potesiis , qoorom jn- 
stitia est poUas soccurrendom esse meloni i^on scn- 
tienli, nl eom vos mandocetis, qnam mendieo eso- 
rienti, ot manducandom aliqoid deUs? Gatholicis 
autem parvulis, anlcqiiam sciant quae sil animae hn- 
manae perfecta jusiiUa , et qnantum hitersit inter 
ipsam cui sospiralur, ct islam qoa hic vivilolr, sofficit 
de idis viris hoc exisUmare , qood commendat apo* 
slolicae doctrinae saniias, quia justut ex fide tmt (Rom. 
1, 47 ). Crei^dil aiHem Alfraham Deo, et deputatum ett ^ 
iiti mi justitiam. Prcemdem eidm Seripiura , qma ex 
ftdejuiti/icat gentet Deue^ prmmmtimrii ^^roto, dicem^ 
Qma in semine iuo benedicennaf omnm gente$ ( Galea. 
ni, 6, S). Apostoli verba sont Ad cojos tam etonia 
umque emnihos noiisstmam vocem, el a vestris falla- 
cissimls somniis evigilareiis » seqiererolni vestigia 
patris nostri Abraham , et in ejos sennne benedice- 
remini com omnibos genUhos. Ipse enim accepit^ 
sicot dicil Apostolos , ft^am efnctMCfftdnfs , Ji^fiarv- 
lumjusiiticB fidei , quee est in preeputio, «t rit pater 
ofimimn eredenHum per praiputiurn ; ut deputetur et HHs 
ad /uffffffam : ut tU paier eireumcisioniSf non his eotam 
qui ex dreumcisione tunt , ted et Hs qui tequuntwr ve- 
f f f^'ii , quee ett in prmputia fidei patrit noM Abraham 
(Rom. IV, il, 12). Gojos ergo josUiia fidel nobis ad 
exomplum imltanda propo^u esi, ot ei nosjosUficati 
ex fide, paeem hat)eamos ad Deom, intelligere debe- 
mos qoemadmodum vixerit , non reprehendere : ne 
ante per abortom labamor ex otero matris EcdesiaB , 
quam per subilem conceptom forroati perfectiiioo 
nascamor. 

GAPUT XLVIH. — iioc Faosio pro moribQS Pa- 
trlarcharom et PropheUrom ex voee parvolorum no- 
slrorum breviter responderim : Inler qods et me ipsom 
depoiaverim , dom Umen non repre^iidaro vium 
sandororo ahUqoorom, eUam si nonfntelligam qoam 
mysUce vixerlnt, qoorom vliam nobls laodabiliter 
Apostoli Evangelio soo praedicaront , sicot iHi sna 
proplieliafuturos Aposlolos prasdlxenmt,ot clamentad 
se invicem duo Te8UmenU,sicutduo Seraphim, San- 
cluf, fanemf,fanc(Kf Dominut Deuttabaoth (/fof.vi,?). 
Gom vero cceperit Fausios Palriarchas et Proplielas , 
non generali atqoe indefinita reprehensione , ^cot hic 
fecil, sed proprie facla eorum comroeinorando crimi- 
nari, adjavabit roe Dominos Deus eorom, qoi est 
eUam noster , ot ad singula congnientcr apteque re* 
spondeam. Nunc vero Hlos hoTnincs Faostus Mani- 
diaeos vituperat, Paulus aulem aposiolos laodai : eli- 
gat quisque cui credat. 



S81 



LIBER TERTIUS DECIMLS 



LIBER TERTIVS DECIMUS, 



CAPUT PRIMUIL-- Faustus dmt.QuomodoChri- 
sium coUlis, Propbetas repudiantes, quonim ex prx- 
sagiis acoipitur fuisse venUirus ? Cbristum quidem iio- 
slrum, id est, filium Dei, Hebraeorum aliquos annun- 
tiasse Proplietas, nescio an probare quis possit, cum 
res coeperit examinari. Verumiamen etiam si hoc ita 
se babeat, quid ad nos? lUos manet baec reprehensio, 
qui ex Judaismo forte ad ChrisUanismum coBversi 
sub testiinoniis. ut perhibes, Prophetarum, postea 
neglexerint eos, ut beueficiorum ingrati. Porro autem 
nos naiura GentUes sumus, id est, quod Paulus prae- 
putium vocat {Ephes. n, il), sub aUa oati lege^ 
et prxfatoribus aliis quos GentUiUs vates appellat, 
atque ex his postea sumus ad Cliristianismum con- 
Tcrsi : non aiite eflecii Jiida^i, ut merilo Hebraicorum 
Prophetarum sequeremur fidem, eontes ad Cliristia- 
nismum« sed sola exciU fama, et virtutam opinione, 
atque sapieutia Liberatoris noslri Chrisii Jesu. Uad^ 
si mibi adbuc in pateraa reUgione moranti , prxdica- 
tor adveniens, Chrisium vellet ex Prophetis insinuare» 
hunc ego proUnus demenlem putarem, qui Genti&i 
mihi, et longe alterius religionis hommi, de magls 
dubiis dubia conarelur astruere. Quid ergoopus erat, 
nisi ut ante Propbetis mihi credendum esse persua- 
deret, e( tunc per Propheus Cbristo? Quod ipsum ui 
fieret, opus iiem erat aliis Prophetis« qui pro istis fa- 
cerent fidem. Quapropter si u Christum per Prophe- 
tas accipiendum puias, Propheias per quem accipies? 
An dicturus eris, Per Christum, ui vicissim, id esi, «i 
alter alterum commeodei, Chrisius prophetas, ei 
Prophetx ChrisUmi? Sed Paganus utriusque eorum 
conditione lU)er, nec Prophetis de Christo dicentibus 
crederei, nec Chrisio de Propheiis. lu totum nuUi . 
alii, quam sux fidei dcbet, quicumque iit ex Gentibus 
Clirisiianus. Atque ut exemplo fiat id quod dicimus 
apertius, ponamus aUquem nunc a nobis catechizari 
Gentilem, cui assidcnlcsdicamus, Crede Chrisio, quia 
Deusest. Ulc vero, Uade hoc mibi probatis, dicai? Et 
nos respundcntcs dicamus, Ex prqphetis. Rursum 
illo quxrente, Quibus Prophetis ? nos respondenmus, 
Hcbrxis. Alque Ule subridens dicat , Sed his ego mi- 
nime credo. Nos auiem respondeamus, Quid, quod 
eos Cbrisius confirmat? Idem vero multo magis ri- 
dens, dicai, Quid, quod cgo nec ipsi credo? Quid fiet, 
his iu iransactis'? nonne hxrebimus, et iUe risis 
nobis ianquam imprudentibuSy remeabii ad sua ? lu 
nibU, ut dixi, Ecclesiae Christianx Hcbrxorum testi- 
monia conferuni, qu;e magis constei ex Geniibus 
quam ex Judaeis. Sane si suni aliqua, ui fama esi, 
Sibyllx de Christo praesagia, aut Hcrmetis , quem di- 
cuiit Trismegistum, aui Orphei, aliormnque in Genti- 
litate vaium , hxe nos aUquanto ad fidcm jiivare po- 
tcrunt, qui cx Gentibus efficimur Cbristiaai : lle- 

* Plurc^ i^lss., iubalienali n lcge. 
^ NonnulU Mss., traciatis. 



brjeorum vero testimonia nobis , etiamsi sint ven , 
anie fidem inutilia sunt, post fidem supervacua ; qula 
anto quidem eis credere aon poteranius , nunc vero 
cx superfluo crcdimus. 

CAPUT II. — AuGUSTiNus respondit : Prosithoc no- 
bis loco ad breviutem respondeodi superior Um pro- 
lixa responsio. Puto enim jam qui illam legerit, ridet 
istum uUa deUranlem, et adhuc diceniem , Christuro 
FiUum Dei Hebra^s non pra^.nuntiasse Propheus : in 
qua sola genie nomen ipsum quod dicitur Clirislus; ei 
in rege, et in saccrdoie sacratissimura fuit (Exod. xxix ; 
1 Reg. X, i, e/ Exod, xi\ ) ; nec inde sublalum, anto- 
quam ipse venissei , qoi in iilis figiirabatur ( Dan, ix, 
ii). Respondeant aulero ipsi, Christi nomen unde di" 
diccriai. Si a Maiiichaeo, quxro ipsi Manichaeo qno- 
modo crediderint, ut alios taceam, homines Afri ho^ 
mini Persae : cum Fanstus reprehendat Romanos, «i 
Graccos, vel aUas Gentes, si Hebraeis ProplMiis ttn» 
quam Qlienigenis de Ckrisio credideriRi; dicatqve 
Hlis acoenmodatiora esse vaticlnia Sybillae et Orpbei , 
Tcl si qua forie alia sunt vatum Gentilium, ui credft- 
4ur in Chrisium : noc atlendat in nullls Ecclesiis iNa 
reciUri , cura Hebrxi Prophetae m omnibus geniibus 
clarcani, aique ad Christianam salutem lanU fideUum 
examina adducant. Dicere autem non esse apUm Gen- 
libus Hebraeam prophetiam, ut credant in Christuro , 
cum videat omnes gentes per Hebncam prophetiam 
credere In Christum, rtdicula insania est. 

CAPUT III. Disprtcei vobis Ulis Christus, qualis 
per Hcl)neo8 pracnuniintus est : et Uiiieii omnes po* 
puli Geotium , apud qiios Hcbneam propbetiam niil* 
ium pondus auctoriutis habere arbitramini, in Ulem 
Chrisimn credunt, qualis per Hebraeos praRiiuiiiiatus 
cst ; accipiendo scilioet Evangeliiim , quod Deus mu 
fjTomiseratf sicut Apostolus commemorat, per Prophe 
tat suos in Scripturis sanctis de Filio suo, V/tii faetu$ 
est eiexsemine David secnndum camem {Rom, i, 2, 3). 
Uiide prophcU Isaias dixit, Erit radix Jesse^ qui exmar^ 
get regnare in gentibus : fw eum gentes sperabimt (Iwi. 
XI, 10 ) ; ct, Ecce Virgo concipiet, et pariet filium , ei 
vocabunt uomen ejus Emmanuel (irf. vn, 14), quod 
inlerpreialur^ Nobiscum Dens {Mauk.i,^) : iiec * pi»* 
icnt isli, hominctn Unlummodo Cliristum ab He* 
bncis Prophctis prxnnntialuni ; hoc enim videtur te- 
tigisse Faustus, cnm aitChristum quidem nostrnm Fi« 
lium Dci ; quasi Hcbra» Chrisium suum nonFilium De« 
diccrent. Ecce nos ostcndimus Deum Chrisium vtrgi» 
nis Filium ex Hebrxa prophetia. Nam utique ei Ja- 
dxi camales, ne faoc solum puiarent esse Chrisimn , 
qiiod proptcr nos facius est liomo ex semine David, 
adinonei eos ipse Domlnus ex prophelia ejusdem Da- 
vid,quaeren8 ab eis quid cis videretur de Christo,cu- 
jiis euipdicerent esse FUium. Qui cujn respondisseDit 
Duvid; nc hoc solum , ut dixi, puiaretur , ol non re- 

> Apud Er. l.ugd. Vcn. lx)v., nc, M. 



m 



CONTRA FAUSTUM MANICHi£l3M, S. AUGUSTINI 



«i 



spicerent ad Emmanuel, quod csi inlerprclatum, No- 
biscuin Deus, Et quomodo, inquit, ip$e David in t pt- 
rilu dicit eum Dominum , dicem : Dixit Dominut Do- 
mino meo , Sede ad dexteram meam , donec ponam 
inimicos luo$ scabeUum pedum tuorum ( Matth, xxn , 
42-ii)? Ecce.inquaro, nos ostendtmus ex llebraca 
prophetia Chrislum Denm : vos ostendite aliquam 
prophetiani vestram, unde nomen Christi ditlice- 
ritis. 

CAPUTIY. — Maniclixus enini vester non fuit pro- 
pheta venturi Christi : apostolum quippe ejus se di- 
cit, impudcntissima quidem fallacia; nam constat 
non soluni post Tertullianom, venim etiam post Cy- 
prianutn hanc hxresim exortam. Omnes (amen ejus 
cpislolu! ita exordiuntur Maniclmut apottolm Je$u 
Cliritti, Huic vos de Christo quare credidistis? Qiiem- 
nam tesiein vobis sui aposlolatus adduxit? nomenquo 
ipsum Christi, quod non scimus nisi in regno JndaM>- 
rum in sacerdotibust et regibus institutum, ut non 
sohuu iile aut iile homo, sed universa ipsa gens to- 
iumque regnum prophela ficret Christi christianique 
regni, cur iste invasit, cur usurpavit« qui Prophetis 
Hebneis vos vetat credcre, ut vos Talsi Chrbti fallaces 
discipulos falsiis et fallax apostolus faciat ? Postrcmo, 
ne diccretur ei, Mcntiris, protulerit vobis aliqnos ci 
prophetas, secundum assertionem suam Christum 
pra^nuiiliantes : quid facietis ei» qualem Faustus ca- 
techizandum sub exemplo proposuit, qui neqiie ipsis 
ue(|ue illi credere voliierit? An Apostolos nostros 
pro sc testes vocabit ? Noit, opiiior, homines produ- 
eei, sed Libros apcriet : quos non pro se, sed contra 
sc apcrtos reperiet. Ibi enim Chrisluin natum ex Ma- 
ria virgine, ibi Filium Dei factum ex semine David 
sccundum carnem legimus et docemus {Id, i, 2i- 
^; Luc, II, 7, et Rom, i, 3). Qiiod si eos infaisatos 
dixcrit, ipso testium suoruni fidcm oppiignabit : si 
autein alios, quos dicat Apostoloruni noslroram, co- 
dices protulcrit, quomodo eis ipse auctoritatem da- 
bit, quam per Ecclesias Christi ab ipsis Aposioiis 
constitulas non accepit, ut iiidc ad posteros firmata 
Gommendationetranscurreret?Qiiomodo iile, cui nou 
credo, profert mihi Scripturas qitibus dc illo credam ; 
ct eis ipse conatur dare auctoritatetn, cum cgo ipsi 
non credam ? 

CAPUT V. — Si autcm famac de Christo credidi- 
itis; hoc enim et Faustus magnis angustiiscoarcuius, 
transeuntcr attigit, ne scilicet aut eos iibros proferre 
cogeretur, quorum auctoritas nulla est, aut ad eos 
ligaretur, quorum aucloritas ci coniraria cst : ergo si 
de Christofamx credidistis, videte ulrum fama ido- 
nea testis sit, diligenter considcraie «iiio vos prxci- 
pitetis. Mala eniin roulta de vobis fatna disseniiiiat, 
cui credi non vultis. Qu:e igilur ratio esl, haiic dc 
Christo vcllc vcraccm, quam de vobis viiltis esse 
mendacem ? Quid quod eliam famas Chrisli contradi- 
citis ? £a quippe clarior, ea pra^pollentior, aures et 
mentes et linguas otnnium gcntiuiii tenet, qu:c Cbri- 
sto ex scminc David sccundum Scriptiiras llcbras.ss 
dissemiiialo, iinplct, qiiod ibi scriptum csl, promis- 



sum Abrahac, ct Isaac, et Jacob, In $emine luo bene- 
dieentur omne$gente$ (Gen. 2«, 18, xxvi, 4, et xxvfii, 
li). Quid ergo respondeiis, cuinam de Chrisio cre- 
dideritis, quibus testes alienigen» non placenC? 
Nostrorum porro Librorum auctorius, tot gentiom 
consensione, pcr successiones Apostolorum, episco- 
porum, conciliorumquc roborata, vobis a^ersa esC : 
vestrorum autem nulla est, quia et a lam paucts pro- 
fertur, et ab iis qui Deum et Chrislunlk mendaccm 
colunt. Uiide conlra eorum mcndacein doctrlnam lit, 
nisi ct ipsi tanquam imitaiores Dei et Christi sui 
mendaces habeantur. Fama voro ctiam ipsa consulta, 
ct vos pessimos jactat, et Christum ex semine David 
contra vos prxdicare non ccssal. Yocem Patris de 
codIo non audistis (Matth, in, i7, el xvii, 5), opera 
Christi quibus de seipso testificabatur, non vidistis : 
codices in quibus htTC scripta sunt, ntspeciechristi.i- 
na fallatis, velut accipitis ; ne tamen contra vos lc- 
ganlur, infalsatos dicitis. Profertis inde Chrisluin 
dicentcm, Si mlA non crediti$^ operibu$ eredite (Joan. 
X, 58) ; cl, Ego $um qui te$timomum perhibeo de me\ 
et te$timonium perhibet de me, qui mi$it me, Pater {id. 
viit, i8) :et non vultis coutra vos indeproferri, SerU' 
tamini Scripturae^ in quibu$ putqfi^ vo$ vilam wtemam 
habere; ip$af te$timomum perhibent deme ; et« Si ere^ 
dereti$ Moy$i^ credereti$ et mihi ; de me enim iUe ^cri" 
p$it; el« Hubentibi Moy$enet Propheta$, audianteo$ {Id. 
V, 59, 46) ; et, Si Moy$en et Propheta$ non audiunt, 
nec si qui$ a mortui$ re$urrexerit^ credent ei (Luc. xvi, 
20, 51 ) I Unde huc cxistis? unde confiditis ? Scriptu- 
ras tanta auctoritatc firmaias commendatasque rc- 
spuitis, miracula noii facitis : qnae si faccretis , etiam 
ipsa in vobis caveremus, pra^struente nos Domino et 
dicente.Exstfr^enf multi p$eudochri$ti et p$eudopro^ 
phetof, et facient $igna et prodigta mnUa^ ni falkuitf $t 
fieri pote$lt etiam electo$ : eece prmdixi vobi$ (Matth, 
xxiv, 2i, 25). Usquc adeo nihil credi voluit adversus 
con rniatnm Scripturarum auctoritatcm, qusc fidem 
siiam rcbus ipsis probat, qux* per temporum succcs- 
siotics hacc inipleri et eflici ostendit, qu» tanto an- 
lequam ficrcnl, prxnuntiavit. 

CAPUT VI. — Restat ut rationem vos exhibere di- 
catis, tatn certatn ct invictam, ut pcr seipsam dccla- 
rata veritate, nitllam testis auctoritatcm, nuUam 
niiraculi veritatem requirat. Quid dicitis ? quid pro- 
fertis? quain rationem, quam vcritaiem? Fabulailhi 
est longa et vana, piierilc ludibrium, et muliebre 
jocamcntum ', et aniculare dcliramentum, continens 
initium truncum, et medium putridum, et finem rui- 
nosuin. Ciiin etiim vobis ex ejus initio dictum fuerit, 
Inunortali, invisibili, incorrupiibili Dco, quid factura 
erat gens letiebrarum, si cum ca pugnare noluisset *T 
et dc medio ejus, Quoniodo cst incorniptibilis et in- 
contaminabilis ' Deiis, cujus mcnibra in pomis el 
olcribus manducando et digercndo conterilis ut pur- 
gclis? ctdefinecjus, Qiiid fccit anima misera, ut 

* plerique Mss., aeocamenl;.'m. 

* Lov., toluisset. vcrius Ain. Er. ct plurcs Hss. , no- 
liiaset. 

* Malti codicos, ct incommutabiti$. 



UBEa TERTIUS DECIMUS. 

iii globo tencbranim perpeluo viiiculo puaiatiir , qux 
Don suo vilio, sed alieoo maculala, Deo suo deQ- 
cienle mundari non poluit, quo miitente poUuta est? 
bsesitanlibus vobis, et quid respondeatis non inve- 
nientibus, conspuuntur ^ tam muiti et tam grandes * 
et tam pretiosi codices vestri ; et multum dolentur ' 
labores anliquariorum, et saccelli miserorum, et pa- 
nisdeceptorum.Siergo nec Scripturarum auctoritatis 
antiquitas, nec miraculorum potestas, nec morum 
sanitas, nec rationis veritas, vos asserit ; abito con- 
fusl, etredite confessi, ipsum esseCbristum omnium 
in se credentium Salvatorem : cujus nomen et cujus 
Ecclesiam i*a exbibent praesentia tempora, sicut 
praeterita nuntiarunt ; non per quemlibet de caver- 
nosis latebris procedentcm, sedquadam gente, et 
quodam regno ad hoc propagato et insiituto, ut ibi 
de illo cuncla figuris prxnotareiitur, qux nuiic ex- 
pressa rebus agnoscerentur, et ibi per Propbeias prae- 
dlcta scribereutur, quae nunc per Apostolos pnedicata 
praesentarcntur ^? 

CAPUT VII. — Proinde constituite vobis aliquem 
caiechizandum geniilem, in quo Faustus defecisse nos 
risit : ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. 
Si enim dixerimus homini gentili, crede Cbristo, quia 
Deusest; et responderit, Uiidecredo? prolataque au- 
ctoritateProphelarum, eis se iion crederedixerity quod 
ilti Hebnsi sint, ipse paganus; ostendimus (idem 
Propbetarum ex iis qu£ veiitura cecinerunt et venisse 
cernuntur. Credo enim quod eum non bteret, quantas 
a regibus bujus sacculi pcrsccutiones prius pertulerit 
cbristiana religio : aut si laterct, per ipsani bistoriam 
gentium et impcriales leges litteris niemoriaeque 
mandatas, ei facile probaretur : quod ciuu tanto ante 
praedictum ex propbeta cognosceret dicente, Ulquid 
fremueruni gentes, el popuU meditati iunt inania? 
Astilerunt reges terrce^et principesconvenerunt in untuii, 
adversus Dominum et adversum Christum ejus : quod 
non de ipso David fuisse dictum, in eodem ipso psal- 
mo facile apparet. Ibi enim dicilur etiam ilFud, quod 
bomines quamlibet pertinacissimos ipsa rerum mani* 
fciitatione confundit, Dominus dixit ad me : Filins 
meusestu, ego hodiegenui te; p<^ula a me^ et dabo 
tibigentes hteredilatem tuam, et posseuionem tuam 
terminos iencs {Psal. u, i, 2, 7, 8) :quod genti Ju- 
daeorum in qua regiiavit David, non esse concessum ; 
Cbristi aulem noininc loiige lateque oinnes gentes 
occupanie, ncmo dubilat csse completum. Credo 
moveretur, cum hiiic jet aiia raulta ex propheiis au- 
diret, qiiae nunc perseqiii longum est. Videret eiiam 
ipsos reges terrae Chrisli iinperio jam salubriter sub- 
jugatos, omnesque gentes eidem servientes : et le- 
geretur ei de Psalmo lanto ante praedictum, Adora- 
bunt eum omnes regesterrtBf omnes gentes servient ei 
(Psal, Lxxi, II) : totumque psalmuin ipsum, qui figii- 



i86 



* Plerique Mss., conspicuaUur. 

* in Mss., et tam grandcevi. 

' Lov., delentur. Ueliiis Am. et non paucl Hss., doicntur; 
vel, utalii, dolendi. EdilioEr habet, dolent. 

* Am. Er. el aliqiiotMss., pra:8tarcntur. 



rate tanquam in Soiomonem dicitur, si legere vellet, 
iiiveniret Cbristum vere regem pacificum ; boc enim 
Salomonis nomen inierprelaiur : in quo cognosceret 
complcta omnia quae ibi dicuntur, longe remolissima 
ab iiio homine SaJomone rege Israel. Illuln itidem 
psaimum, ubi Deus unclus a Deo dicitur, et utique Chri- 
stus ipsaunctionedeclaratur; idemque Christus Deus 
apiTtissime ostenditur, cum Deus unctus insinuatur 
(Piat. xLiv, 8) : si considerare vellct quu2 ibi de 
Christo, qtiae de ipsa Ecclesia dicta sunt, quae ibi 
quidem praedicla legeret, iii orbe autem terrarum 
impleta conspicerct ; vtderct quoque ipsa simulacra 
gciitium per Christi nomen sic perire de orbe tcrra- 
rum, idque ipsum a Prophelis pracdiclum esse disce- 
ret : audiret Jcremiam diccntem, Sic dicetis iUis : DH 
qui ccslum et terram non fecerunt^ pereant a terra, et de 
iub ccelo (Jerem, x, li). Item alio ioco cum eumdem 
prophctam dicentem audiret, Domine^ fortitudo mea^ 
et cdjutorium meum^ et refugium meum in die mator 
rum : ad te genUs venient ab extremo terra^ et dieent^ 
Quam falsa possederunt patres nostri ^mutaeraf et non 
est in eis utilitas ! si faeiet homo deos et ipsi non sunt 
dii. Propterea ecce ego ostendam iltis in tempore itto ; 
manum meam ostendam iUis^ et virtutem meam^ etsdent 
quoniam ego Dominus ( Id. xvi, i9-2i ), Haec au 
diens de Scriptura prophetica, ct cernens in universa 
tcrra, quid dicain quemadmodum movcrctur ad 
fidcm, quando et boc rebus ipsis probamus, cum per 
proplieiiain ante tempora conscripUm, et bis lempo- 
ribus impletam , corda lidelium sic firmari cogoo- 

sciinus ? 

CAPUTYIII.— Jamverone hominem, sicut magni 
quidnm homines fuertint, Chrislum pularet, idem 
propheta hoc illi de cogitatione excuteret. Ibi enim 
sequitnr et dicit : Matedictus homo qui spem habet in 
homine, et firmal earnem brachii sui, et a Domino diS" 
cedit cor ejus : et erit neut tamarix ^ qwe in deserto 
est : non videbit cum venient bona , et habitabit inter 
ifit^uos 1*1 terra deserta , in terra saisa quos non tnhabh- 
tabitur:ei, Benedictus homoqm confidit in Domino, el 
erit Donunus spes ejus : eritque tanquam lignum fructi^ 
ferum secus aquam , et in humore mittet radices tuas ; 
non timebit cum venerit aislus, et erunt m eo propaginrs 
nemorosm ; in anno sicdtatis non timebit, et non deficiH 
faciendo fructum. Hic certe cum maledictum diceret 
eum qui spem ponit in bomiiie , eamque malediciio- 
nem propheticis similitudinibus explicaret ; et bene- 
dicium qui in Domino confideret , eamque benedictio- 
nem congruis itidem similitudinibus texeret ; turba- 
retur fortasse iile , quomodo ei , ne spem siiam in 
hominem poncret , Dcum Chrislum aniiuntiaremus , 
et rursum eum non cx propria natura , scd ex nostra 
morlalitate suscepta hominem diccremus. Sic enim 
quidain Deum credendo Christum, ei liomiiiem negan- 
do erraverunl : ct rursus quidam homiiiem putando , 
ct Deum ncgaiido, aut contcmpseruiil, aut in bomine 



Am. ET. cum i)luriJ)US Mss., tramarix. 



tS7 



CONTaA FAUSTUM MANICII^UM, S. AUGUSTLNI 



«S8 



9pem saam ponenlcs, in illud maledicium incidenint. 
Hie ergo isie gentilis si lurbarelar, diceret contra fi- 
dem nostram istum proplietam locutum fulsse : quia 
nos secundum aposlolicam doclrinam non tanturomo-, 
do Deum Cbrisium diceremns, ut in eo spes securissi- 
me ponaiur , sed eliam Mediatorem Dei et hominum 
liominem lesum (I Tim. ii, 5) ; istum aulem Deum 
lantnm dixtsse, de natura ▼ero humnna nullam Tecissc 
mentionem : ibidem ejusdcm prophetae vocem autlirct 
se admonentis et corrigentis, Graw cor per omitta, et 
homo est, et qms agnoscet eum {Jerenu xvii, ^9)? Ideo 
<|oippc homo , ut graves corde per formam servi ex 
llde sanarentur, et eum agnoscerent Deum, qui pro- 
pter cos ractus est homo , ne in hominc spes eoruni 
esset , scd iii homine Deo. Et lamen , grave eor per 
omnia , et homo e$t : formam $ervl accipiens. Et quis 
tignosdt eum ? qui cum tn forma Dci esset, non rapinam 
mlntratus est esse aqualis Deo ( Phitipp. ii , 7 , 6). El 
homo est : quia Verbum caro factum est^ et habitavit in 
nobis, Et quis agnoscet eum ? quia in principio erat VeT" 
hun^ et Verhum erat apud Deum^ et Deus erat Verbum 
{JoM. I, 44, 4). Et Tcre grave cor per omma : nam ct 
in discipulis ejus ipsum grave cor fuit, 'Cum eis dice* 
bat 9 Tanto tempore vobiscum sum , et non cognovislis 
me ? Qiiid est enim, Tanto tempore volnsam «vm, nisi 
qood hic dicilur, Et homo e$t ? Quid est autem illud , 
Et non cognovistis me ? nisi qood bic dicitur , EU quis 
agnoseet eum ? Qucm, nisi eom qui dlcit, Qw me vidit^ 
vitSt et Patrem {Id. xiv, 9) f Ut spes nostra non sit in 
tNMiitnc , propter illud per propbclam editum maledi- 
ctum * : scd sit in bomiiie Deo , ii cst , in Filio Dei 
Solvatore Jesu Cbristo , Mediatore Dei et liominum ; 
et quo Patcr major est propter formam servi , et qui 
Patri xqiialis est propter Ibrmam Dei. 

CAPUT IX.— Dicit ct Isaias : HunttliabUur et cadet 
contumelia horrnnum *, et exaltabituf Domintu solus in 
illa die : et manibus fabricata omnia abtcondent in spe^ 
Imneis et in scissuris petrarum et in cavernis terrce , a 
faeie timoris Domini et a ma}estate virtutis ejus, cum 
wurrexerit confrtngere terram, Ula enim die projicia 
komo abonnnationei aureas et argenteas , quas fecerunt 
icf adorarent supervacanea et noxia {Isai, ii, 17-20). Et 
forte istc gentilis, qoem catcchizamus , qucm dixit 
Fauslus cum risu dicturum , Non credo Prophetis Hc- 
brxis , aliqua mniiu fabricata idola abscondit in spc- 
lunca , aut in scissura petrae , aut in caverna terra; , 
aut aliqucm amicum suiim scit hoc fecisse, aut in ci- 
Vttatc, vcl in fundo sno scit factum csse a facie timo- 
ris Domini , qui per regcs tcme , socundiim eamdem 
prophctiam, jam sibi servienles seque adorantes se- 
\erissimis lcgibus tcrrain confritigit , id est , terreiii 
oordis frangtt audaciam. Quomodo crgo dicat, Non 
credo Prophetis Hebro^is , cum ct in se ipso complc- 
luro forte cognoscat, quod olim prxdictum cst a Pro- 
pbetis Ilebrxis. 

CAPUT X. Magis verendum erat, ne tanta rerum 
evidcntia circumfusus , fortassc diceret , poslcaquam 



ista per mandum fteri cceperuiit, Christianos bas Lil- 
teras composuisse , ul ante divinitos pi^icta poU- 
rentur, ne quasi tefflere bQmanllos (acta conteiniie- 
rcntnr. Iloe verendum erat, nlsi esset late sporsos 
lateque notus popnlos Judsorora : Cain ille signo oe- 
ccpto, ne ab aliquo interficiatar (Gen. rv, 15) , el illc 
Cham servus fratrum suorum ( /if. ix , 25 ) fiortando 
Libros, quibiis illi enidiantar, ipse oneretur (a). Per 
eoriim quippc codiccs probamos, non a nobis tanqoani 
de rerum eventu commonitis ista esse conscripta, sed 
dlim in illo regno prdndicta atqoe servata, nonc a^ 
tem manifestata et impleta : in quibos el ea quae ibi 
niinus perspiciia sont, quia in figura eontingebant it^ ; 
seripta sunt autem propter noj, m quos fims smculorum 
obvenit (I Cor, x, i 1) , j.im nunc illustrata solvuntur ; 
et qiiae umbris fuiorarum adhuc remm opacabanlur » 
jam Haictarum Itice manifestantur. 

CAPUT XI.— Forte eiiam binc ae dicerel permove- 
ri, quod ipsi, in quorum Libris haec invenluntor esse 
praenuntiala , qus nunc cernuntur impleta , non no- 
biscum tenent ejosdem Evangdii societatem. Com 
vero doceretur etiam boe ab eisdem Prophetls esse 
praedictom , quantum moveretar ad fidem ; qots tara 
demens est , ut non videat ? quis tam impodein * ot 
ae videre dissiroulet ? Qub enim dubitel bec de Ju- 
dsnis fuisse prephetaturo , com Isaias dicat » AgnovH 
bos possessorem suum , et annus prtnepe dondni snt ; 
Israel autem me non cognovit^ et populu* meui me non 
mteilexit (Isai. i , 5) ; aot illad qaod Apostohis com- 
mcinorat , Tota die expandi manus meas ad pojmium 
non credentem et contradicentem (Rom,\ , 2i ; Isai, 
Lxv , 2) ; et maximc illud , Dedit iUis Dens spiritum 
eompunctionis , oculos ut non vitleant , et awres ut non 
autUant et non inteltijant ( Hom. xi, 8 ; Isai. vi, 10 ).; 
et multa bujusmodi ? Quod si dicerct, Quid ergo pec- 
caverutit Judxi , si Deus illos cxca^cavit no agnosce- 
rent Christum? qitantnm posscmus, imboendo rudi 
foomini osteiideremus ex aliis occultis pcccatis i)eo 
cognitis, vcnirc justam pcenam* hujus cxcitatis : qnod 
non solum dixisse Apostolum de quibosdtni, Propter 
hoc tradidil Hlos Deus in eoncupiscentiam cordis eorum^ 
vct in reprobum scnsum^ ut faciant qum mm eonveniunt 
(Rom. 1, 21, 28), volcntero ostondcre quxdam peccaia 
niaiiifesta , cx posna venire qoorumdara occultorum ; 
6cd iicc ipsos boc tacuisse Propbetas demonstrarc» 
mus. Naro ne pergam longius, idem Jeremlas eo ipso 
loco , ubi ait , Et homo est , et qws agnoscet eum ? ne 
quasi hoc ipso excusati essent Judsei, quia non cogno- 
verunt, Si enim cognovissent^ sicut Aposlolos dicit, 
nunquam Dominum gloriw cnidfixissent (I Cor. ii , 8) ; 
seqoitur, et ostendit occulti eorum nieriti fuisse ul 
non cognoscercnt. Ait enim : Ego Dominus , inlerra- 
gans corda , et probans renes , ul dem unicmque secuii- 
dum vias ejus^ et secundum fruetum studiorum eju$. 

CAPUT XII.— Porro si lioc gcntilis illc moverelur , 
cur ctiam ipsi qui appcllniitur Cbristiani , in raultas 
ho^cses variasque discedunt : nequc hoc a Propbetis 



( .\ro. Er. ct quidam Mss., edicltmi matedictum, 
* Aliquot Slss., contumacia. 



* Am. et plurcs Mss., imprudens. 
(a) n Kclract., ca|>. 7, n. o. 



289 



Hcbracis prxtcrmissum esse doccrcmus. Tanquam 
enim esset consequcns, ul Judxis in sua cxciiale de- 
monslraiis , boc illi venirel in menlem , quod cUam 
mulli sub nomine Cbristlano ab ipsa Cbrisliana so* 
cieute deviarent » ipse Jeremias , velut catecbizandi 
ordincm nobis insinuans, continuo subjccit : Qammii 
perdix^ cangregavit qm mn peperit^ facien$ divithi 
$uat non eumjudicio, Perdix cnim nimis contentiosuflk 
animal , notum est quanta avidilate ipsius contentio- 
nis currat in laqueum. Non enim disputare amani 
hxretici, sed quoquo modo superare impudentissima 
pervicacia , ut congregent , sicut bic dixit , quac ncn 
pepercrunt. Cbristianos enim , quos maxime Chrisli 
nomine seducunt , jam per ipsius Cbristi Evangelium 
natos invcniunt , et faciunt illos divitias suas : Don 
sane cum judicio , sed cum temeritatc inconsiderata. 
Non enim intelligunt ibi esse veram salubrem , et 
quodam modo germanam aique radicalem clirtstianam 
societatem , unde istos separaverunt , quos ad suas 
divitias congreganint. Et quia de lalibus dicit Apo- 
stolus, Sicut enim Jamnes et Mambret retHterunt 
Moya , tic ct i$li retistunt veritati ; homines mente eor^ 
rupti , reprobi circa fidem : sed ultra non proficienty 
dementia enim eorum mamfesta erit omnibus^ sieut et 
ilbrum fuil (II 7tm. iii, 8, 9) : sequitur et bic Propbe* 
ta, et dicit de perdice, qui ^ congregavii qux non pe- 
perit , In dimidio dierum ejus dereUnquent eum^ et in 
novissimis suis erit insipiens : id est, qui primo tan- 
quam per pollicitationem et osteutntionem excellen- 
tis sapientiae seducebat, erit insipiens, id est, appare» 
bit insipiens. Eis quippe quibus primo sapicns erat, 
timc erit insipiens, cum apparcbit, quia dementia 
ejus nota erit omnibus. 

CAPUT XIII. — Et tanquam ille quem catechiza- 
mus , qusereret et diceret , Qno ergo signo manlfesto 
adhuc parvulus, et nondum valens liquidam discar- 
nere a tot erroribus veritatem ; quo manifesto indicio 
tenebo Ecclesiam Chrisli» in quem jam credere tanta 
rerum antea praedictarum manifestatione compeUor? 
scquitur idem prophcta, et tanquam motus animi 
ejus ordinatissime excipiens, docet eum Eoclesiam 
Christi ipsam esse pnedictam , qux omnibiis cminet 
ct appnret. Ipsa enim est sedes gloriae , de qua dicit 
Apostolus : Templum enim Dei sanctum est^ quod estis 
vos (1 Cor. III, 17). Unde istc dicit : Sedes autem glo^ 
rios exaltata est , tanctificatio nostra (Jerem, xvii, iO- 
12). Propter hos enim motus parvulorum, qui possunt 
seduci ab bominibus, manifestationem clariiatis Ec- 
clesix Dominus quoqiie prxvidens, ait, Non poUU 
civitas abscondi supra montem constituta [Matth. v» 
li) : quia ulique sedes gloria^ exattata est , saneiifica* 
Ho nostra^ ut non audianlur illi qui ad rcligionum 
scissuras traducnnt, dicentes, Ecceliic estChtistus^ 
ecce ilHc, Partes enim ostendunt , dicentes, Ecee luc , 
ecee iUic. Cum illa civius super monlem sit ; quem 
montem, nisi eum qui secundum prophetiam Daiiielis 
ex parvo lapide crevit, et (actus est monsioagnus, iu 
ut impleret universam terram {Dan. ii, 54» 55)? Nec 

« IQ Lugd. et ven., quia. M. 



LIBER TERTIUS DECIMUS. m 

illi audiantur, qui sub nomine quasi sceretae et apo- 
cryphoi vcritatis ct hominum paucitaUs dicunt , Ecee 
in cubiculist ecce in deserto (MaUh. ixiv, 25, 26) i 
quia non potest abscondi civitoi super montem consi^ 
tuta, quia sedes gloriee exaltaia est, sanctificatio nostra^ 

CAPUT XIV. — Cum ergo gentilis iste his atque 
bujusmedi aliis testimoniis Propheiarum de perscciH 
tioiie regum et populorum, de fide regum et populo- 
rum , de abolitione idolorum, de caecitate Judxorum, 
de probatione codicum ab ipsis cusiodilomm, da 
amentia kxreticorum, de excellentia sanctae Eccle$i3 
verorua et germanorum Cbristianorum, anle pracdicta 
etnunc impleta eonspioercl; quid inveniret Gde di- 
gttius, quam illos Prophetas, quibus de divinitale 
Christi eligeret crcdere ? Etenim si antequam isia fle- 
rent , ingererem gentili Prophetas Hebrxos , quibus 
ea foiura crederet, quse faota nondum videret, merito 
forlasse diceret : Quid mibi est cum istis Prophctis , 
quos uiide veraces probem, non mihi ostcnditnr? 
Cum vero tam magna et tara multa qii.x praedixerunt, 
jom ad effectum manifestationemque perducta sint; 
plane ille, si perversus esse nollet, nec ista ullo modo 
contemneret, quae tanio ante, et tanto apparatu, pra^* 
videnda et praenuntianda commendari meruerunt, 
nec illos a quibus praevideri et pracnuntiari potue* 
runt. NuIIisenim prudeniius credimus, velde pra^r- 
itis quae olim facta sunt , vel de fuiuris quae nondum 
lacia saiil , qunm eis qui nobis fidem verborum suo- 
nim tam multis laraque magnis, quse ab eis prxdioU 
jam facu sunt, probavcrunt. 

CAPUT XV. — Sibylla porro , vcl Sibjllaj , el Or- 
pheus, et nescio quis Hermes, et si qui alii vates vel 
theologi , vel sapientes , vel phiiosopbi Gentium de 
Filio Dci, aut de Paire Deo vera praedixisse seu 
dixisse perhibentur, valet quidem aliquid ad Pagano- 
rum vaniutem revincendam, non Umen ad istorom 
auctoriutem amplectendam ; cum illum Deum nos 
colere ostendimus , de quo nec illi ucere potuerunt , 
qui suos coDgentiles populos idola et jxmonia co« 
lcnda partim docere ausi sunt, partim prohibere ausi 
non sunt. At illi sancti auclores nostri eum populum, 
cam rempublicam , ule rcgnum , imperanle ct adjii- 
vante Deo, propagavcnint atqiie rexerunt, ubi sa- 
crilogium esset, quod istis rerigio fuit. Iiaquc si qui 
illic in cultum simulacrorum et dxmonum lal)cren- 
tur, aut poena plectebantur, ipsis suae reipublicx lo* 
gibus, aut liberrimo tonitru ^ coercebantur propheti- 
cis vocibus. Unus cnim ab eisdem colebaiur Deus, qui 
fecit coelum et tcrram, propbetico sanc ritu, hoc est, 
significativo futiirorum; qui ritus abolcrelur, cum 
illa vcnissenl quae per cum ^ignificabantur esse ven- 
tura : quandoquidem ipsum regnum magnus quidam 
propheU fuit, ubi rcx, et sacerdos mystica significa- 
tione ungebantur (Deut. xviii , 15 ; Psal. ii, 6 ; PsaL 
cix, 4; I Reg. x , 1, ei Exod. xxix); quod non ante, 
ipsis quoque Judxis ignoraiitibtts , ac per boe invitis 
ablatum esl , nisi cuni tem'sset ille gratia spirituali 



t sicAm. etMss. AiEr. elLov.» aui Uberrime ;aa^ 
voce, tonitru. 



S91 



CONTR\ FAUSTCM MANICHiGUM, S. AUGUSTIN1 



2M 



unctus Dcus prcc parlicipibus suis, ille sanclus san- 
clorura (Dan, ix , 44, et P$al. luv, 8) , Idem Tcrus 
rex consulendo nobis, et idem vcrus saccrdos se 
ipsum offerendo pro nobis, Quamobrem quantnm di- 
sial de Chrisli advenlu inler prjedicationem Angc- 
lorum et conressioncm daemoniorum , tantnm inter 
amtoriiatem Prophctarum ct curiositalcm sacrile- 

gorum. 

CAPUT XVI. — His ct talibus , qu» nunc breviter 
langimus, tunc forie pro neccssitale depeliendi vc- 
ternosi erroris aliquanlo lalius dispulalis, clroborc 
uberioris probalionis asscrtis, illc gentilis quem nobis 
calechizandum Faustus proposuit, si salotem soani 
peccaiis suis praeponerel, profccto movcretur ad 
fideni : qua imbulus et in Ecclesiae catholicae gremio 
fovcndus collocalus, consequenler etiam moncrctur 
quos mores lcncre debcrel. Ncque perlurbaretur eo- 
rum roullitudine, in quibus ca non inveniretqux ob- 
scrvarc jubcrelur : quamvis cum eo corporaliler con- 
gregarcntur in Ecclcsiam, et cadem Sacramenla pcr- 
ciperent. Sciret cum paucis liSRreditatem Dci , cun 
mullis aulcm signacula cjns participanda : cum paucis 
communicare sanciitaiem vilac, ct donum cliaritatis 
dilTussc in cordilins nostris per Spirilum sanclum qui 
dalus est nobis (Rom. v, 5), ad quem fonlcm interio- 
rem nullus alicnns acccdit ; cnm muliis aulcm sancti- 
talem Sacramenti , quod qni manducat et bibit indi- 
gne , judicium sibi manducat et bibit (1 Cor. xi, 21), 
qui aulcm mandncarc contcmnit , non habebit in sc 
vilam (Joan. vi, 54), et ideo non perveniet ad vilam 
sciernam. Eosdemque paucos , in comparatione mul- 
titudinis malorum , paucos dici ; esse antem per se 
ipsos consideratos in roagno numero , diffnsos toto 
orbe terrarum, crcscentes inter zizania, et cum 
palea usque ad diem messis et ventilationis (Matth. 
xiii, 25, 26, et ni, 12). Hoc in Evangelio dictum 
est, hoc a Prophetis ante pnedictum. Anie enim 
prxdictum cst, Sicut tilium in medio spinarumf ita 
ftroxima mea in medio fHiarum (Cant, ii, 2). Anlc 
prxdiclum est, Inhabitavi in tabemaculis Cedar; cum 
his qui oderant pacem , eram pad/icus (PsaL cxix , 5, 
7). Anlc pncdictum est, Signa in fronte eos * ^i ge- 
tnunt et moerent ob iniqidtates popuU mei^ quce fiunt in 
medio eorum (Exech. ix, 1). Itaquc istc geutiiis, quem 
tali alloquio flrmaremus, jam factus civis sanclorum 
el domosticus Dci , nec jam alienus ab Israel (Ephes, 
II, 19, 12), scd verus Israelita, in quo dolus non es- 
set (Joan. i, 47) , disceret ciiam i^ta verba ex corde 
simplici diccre , qux subsequentcr contexit idcm ipse 
Jereinias : Patientia Israel^ Domine; universi qui te 
derelinquunt , terreantur. Cum enim de pcrdice dixis- 
sct, qui * clamat et congregal qux non pciierit» com- 
roendavit excellentiam civiiatis super montem positas 
qos abscondi non potcst, ut ab Ecclcsia catholica bo- 
minem hxretici non separent ', dicens , Sedes autem 

« Ijov.: signa Thau bi ftfmte eos. Abest, rtoi, ab cdiis 
aliift et aHss. necnon a graeoo LXX. 

* Er., quee. M. 

s Am. Er., hominem hcereUcum non separaret. Plurei 
Kss., hminem haere^cmn separarei. 



glorice exaitata est , sanctificatio nostra. Deinde qoasl 

veniret in mcntem , Quid ergo facimus de tnm multis 

malis, qui tanto amplius ubiqne permixti snnt, quanto 

excellentior esi Christi gloria in unitate omniuro gen- 

tium? subjecit staliin, Patientia Israet^ Domine. Pa- 

tienter enim ferchdum est quod aii , Sinite vtraque 

crescere usque ad messem (MaUh. xiii , 50) : ne impa- 

tientia tolerandi malos , relinquantur boul , qui pro- 

prie sunt corpns Cliristi ; et ideo cum ipsi relinqunn- 

tur, ille relinquitur. Uiidc subjecit atque addidit, 

Vnivern qui te derelinquunt, terreantur: confundanlur 

qui recesserunt in terram. Terra est enim homo de se 

pnesumcns , atquc alios lit de ipso prxsumatur indu- 

cens : et ideo seqnitur, Evertentur^ quoniam dereUque-' 

runi fontcm vitce Dominum. Quid eniro aliud clamat 

perdix, nisi apud se csse et a se dari fontem vil», ad 

quem congregaii rccedant a Christo, Christi promis- 

sione decepti, cnjiis nomine jnm tenbantur imbuti? 

Non enim qoos pepcrit, congregnt ; sed ut congreget 

qiios non pcpcrit, dicit, Salus quam Chrlslus promisit, 

apud me cst ; ego dabo. Sed vide quid iste dlcat , 

Sana me, Dondne, et sanabor ; salvum me fac^ et saivus 

ero. Undc Apostolus dicit, Nemo glorietur in homine 

(I Cor. III, 21) : ct iste suhjungit , Quotdam gioriatio 

mea tu es {Jerem. xvii, 13. i4). His modis nos instrui- 

mus hominem ex apostolica propheticaque doctrina , 

ut a^dincctur supcr fundamenta Apostolornm et Pro- 

phetarum (Ephes. ii, 20). 

CAPUT XVII. — Fanstus aiitem quomodo persua- 
derct divinitatrm Chrislt, homini gentili, quem con- 
siitnit diccntem, Ncc Prophetis credo de Christo; nec 
Christo de Prophctis? An Christo crederet dese ipso 
dicenti, cui non credcrct de aliis testificanti? Vere 
ridiculum est hoc putare. Qnem seroel eniro dignuin 
fldc non duceret, aut omnino nihil ei crederet, aut 
fiotius pro aliis quam pro se ipso testificanti crederet. 
Hic forte Faustus irrisus, Sibyllas homini Iegeret,*et 
Orpheum, et cxteros hujusmodi, si quos alios Genti- 
lium reperiret de Christo aliquid pracnuntiasse ? Scd 
non faceret : eos quippe sibi incognitos fassos esi, di- 
cens, Sane st sunt aliqtta^ ut fama est^ SibyU<e de 
Christo prcesagia, aut Hermetis, quem dicunt Trismegi- 
stnmt aut Orphd aliorumque tn Gentilitate vatum.Wo^ 
rum ergo istc litteras nesciens , qiiandoquidetn pcr 
famam piitat esse aliquos talcs, non eas utique lege 
rct illi diccnti, Ncc Prophctis crcdo, nec Christo. 
Quid igitur faceret? An proferrct Manichxum» et ex 
iilo commendaret Chrisiam? Nunquam hoc fecerunt : 
scd potius dc Christo, eujus jain nomen ubique dul- 
citcr clarum est, Manichxuro semper commendare 
conati sunt , ut hoc melle scilicct vcnenati sui pocoli 
lahra pcrungerent. Cum enim Chiistus promiserit 
suis , missurum se Paraclelum , id est, consolatorcm 
vcl advocatum, Spiritum veritatis (Joan. xiv, 16); 
per hanc promissionis occasioncm , hunc Paracleium 
dicentes esse Manichxum , vel in Blanichxo, subre- 
piint in hominuro mentes ignorantes ille a Chrisio 
promissus quando sitmissus. Qui autem legerunt ca- 
nonicam librum, qui Actus Aposlotorum inscribitur. 



m 



LlBEa QUARTUS DCCIMUS. 



291 



Yidciil illam Chrt2>li proniisslOiiciu illic lursus com- 
uicmoralam, el illic iuanifeslissimc implelam (Acl.\ 
8, et II, i-i). Sed modo quxriinus, unde illi gculili 
fidem facercl dc Chrislo? Puio enim ncminem esse 
lam caecum » qui velil diccrc , Manichxo crcdo : cum 
dicat , Cbristo non credo. Dcindc si non ridcns , sal- 
tem stomachans diceret, llane Persicis iibris nie jubcs 
credere, qui Hcbrocis me dixisli * non credere? Quo- 
inodo ergo capturus es , bxretic^ , islum bomincm , 
nisi jam nomini Chrisii aliquo mudo subditum inve- 
neris ; ut quia ille jam Christo credendum esse non 
dubilat, tanquam mclius prxdicanti Christum Mani« 
cbxo ^cccptus acquicscat ? Eccc cst illc pcrdix con- 
gregnns quac nun pepcrit. Ii.ine eum nondum dcrc- 
linquitis, vos quos congregat, et nondum vobis appa- 
let insipicns, qui dicit llcbrxorum tcstimonia nobis *» 
etiam si vcra sint, antc fidcm inutilia cssc, post (idem 
supcrvacua. 

CAPUT XYIll. — Abjiciant crgo qui crcdidcriint, 
omnes libros per quos factum est ut crcderent. Nam 
si hoc vcrum cst , cur vel ipsum Evangdium Christi 
a fidelibus lcgatur, non vidco. Ante ndero quippe 
Inutile est , quia illc gcntilis, quem ridentcm riden- 
dus , vel potius flciidus Faustus inducit , non crcdit 
Chrislo. Post fidcm autem supcrvacuum, si cliam 
veris de Christo prxconiis jam supcrfluo crcditur, 
cum in cum credilum fuerit. Ilic forle dicetis : Sed 
Evangelium dcbel legere ja:n fidelis , ne obliviscatur 
quod credidit. Sic crgo, insani, ctiam Prophetarum vera 
testrmonta , ne obliviscatur quare crediderit : quod si 
oblitus fuerit» firnium apud eum non poterit essc quod 
credidit. Aut projicite jam libros Manichu:!, quibus 
tcslibus credidistis tucem pugnnssc cum tcnebris, quac 
lux ipse Deu$ erat; et ut possct ligarc lui tencbras , 
prius csse luccm a tenebris devoratam, et ligaiam, 
ct in(ioinataiu , et dibnialam : quam vos mandu- 
cando recreatis, et solvitis, et purgatis , ei sanatis, nt 
vobismerces rctribuatur, nc cum iila qux libernri non 
potucrit , in globo actenio damnomini. Hanc fabcllam 
quotidie et moribus et vocibus cantatis : cur adhuc in 



* sic Am. et plcrique Uss. At Er. et lx>v., 

* Am. et Er., vobis. 



dixi. 



caquceritistestimonia libroruni, ut in rcbus supcrfluis 
ct conficicndis codicibus vcstris alicna substantia 
coiisumaiur, et Dci vestri ligalu lencatui * ? Incendite 
omncs illas membranas , elcgantcsque lecturas deco- 
ris pcllihus cxquisilas *, iit iicc rcs superfliia vos onc- 
ret, et Dcus vestcr indc solvatur, qui tanquam poeua 
sorvili etiam in codicc ligatus teneiur. Nam si posse- 
tis libros vcstros vcl clixatos comedere, quantum 
mcinbris Dei vcstri bcncficium prxslaretis ? An ct si 
fieri posscl, carnis immunditia proiiiberet paginas ab 
cpulis vestris ? Impulct crgo sibi cncausti munditia, 
qux corio inhaisit agnino. Sed et hoc vos (ccistis, 
qui tanquam primo bcllo vestro, id qiiod mundum 
erat' in calamo, inimunditix mcinbrnnarum scri- 
bendo affixistis : nisi qiiod colores conlrario testimo- 
nio vos arguunt. Yos enim potius ad lucem candida- 
rum paginarum, cuin tcncbris atramcnii vcnistis. 
Nobis dcbetis irasci inlia diccntibus« an vobis talia 
credentibus, ut, vcliiis, nolitis, isia consequantur? 
Nos aiitcm ct ad commcinoraiioncm fidei noslrx, et 
ad consolationcm spci nostrx , et ad cxhoriationem 
charitatis noslrse , Libros prophelicos ct apostolicos 
lcgimus altcrutris vocibus sibimet concincntes; et ea 
conciuenlia, tanquam coelesti luba, cta torpore mor- 
talis vit;c nos excitantrs, ct ad palmam supernae vo- 
cationis extcndcntcs. De Libris eniin proplieiicis 
quiddam cum commemorasset Apostolus, sicut scri- 
plum cst , Opprobria eaprobrantium libi eeciderunt 
super nie (Pia/. Lxviii, 10); continuo subjungit utili- 
tatcm divinsc lectionis : Quwcumque enim ante scripta 
$Hnt, iiiquil, ut no$ doceremur^ $cripta $unt ; ut per 
patientiam et consolulionem Scripturarum $pem /lubea^ 
mu$ ad Deum ( Hom. xv, 4). Scd contradicit Faiistus 
Fiat ergo illi quod dicit Paulus : Si quis vobi$ evange' 
lizaverit prcelerquam qnod accepi$ti$, anathema ul 
( Galat. I, 9 ). 



> Lov., membra ligata teneanlur. Superfluo addita vox, 
membray qua carent editi aiii et Mss. cujusque looo subiu- 
tcliigitur, $ubstantia. 

* Sic Am. Er. et Mss. At Lov., exaquatas. 

s Editio lx>v., tanquatn primo Ubelto vestro id qnod im 
mnndwn erat. castigatur ex ediUonibus aliis et Mss. 



LIBER QUARTirS DECIMUS. 



CAPUT PUIMUM. — Fadstds dixit : Quare Moy- 
sen non accipiiis? Ainoris pietatisque causa , qua co- 
limus Christum. Quis enim irreligiosus adco cst , ul 
eum iibentcr aspiciat ^ , qiii suo maledixerit patri? 
Quapropter et nos MoyKcn, quanquaro humanorum 
iiulli unquam divinoriimque peperccrit blasphemattdo, 
plus tamen hinc exsecramur , quod Christum Filium 
Dei, qui nostrac salutis causa pependit in ligno , diro 
devotationis * eonvlcio lacessivit : utrum volens , an 

« AliqiiotliaB.,ac<:4?ta/. 

* Am. Er. et quidam Mss. constanter habcnt, dniotionis. 
Ucmque paulo post, coi.ttS, tion tam crudce devo- 
titim$ conftimetfa.— Editio PP. Benodictioorum Antuerpiaoa 
babet, devotioni$. M. 



casu, tu videris. Neutro enim horum excusatus erit 
aut cororoendatus, ut debeat accipi. Alt enim male- 
dictum esse oronem qui pendet iii ligno ( Deut. xxi , 
23 ). Hunc ergo tu vis ut accipiam , huic ut crcdam : 
cum si divinus fuit, constet euro scientem volentem- 
que maledixisse Christo ; si vero nolens ncsciens* 
que maledixerit, constet euro non fuisse divinum. Tu 
ergoclige utrumvis, aut Hoysenprophetam non fuisse, 
et imprudcntia peccal^se, ut duin aliis ex roore suo 
maledicit, ncscicns blaspheroavcrit et Deum; aut 
fuisse qiiidero divinum , nec futura ha?c ignoravisse , 
sed invidentcm tamen nostrae saliiti, qiisc futura erat 
ex ligno, in cjus auctorcm maledici oris sui ven na 



295 



CONTRA FADSTtJM SIANTCniEUM , 8. AUGUSTINI 



prompsisse. El quis crgo credai bunc vidissc aut 00- 
gnoTisse Patrem , qui sic laccraverit Filiuin : lionc 
adTcntum Filii poiuissc pncdicere, qui ascensionis 
ejus ignoraveritexilum? Huc accedit, quod illud etiam 
considero, quam late hoc sit sparsum convicium, 
qnamqoe nmlta compreliendat et violet : ut omnes 
eiiam tangat justos ct martyres, qnotquot similis pas- 
sionis exitu defuncti sunt vita, ut Pctruft, et Andreas, 
ac reliqiii ejusdem sortis. Quos nisi Moyses aut ut non 
proplicta , nescisset , aut ut malignus odisset , si fuit 
propheta , non tam cnidclis devotationis contumelia 
lacerasset. Neque cnim vulgo saltcm cos maledictos 
dicit, id cst , apud homincs tantum , sed maledictos 
Dco. Quod si ita cst, unde jam benedictionis relin- 
queiur spes vel Christo, vel Apostolis, vel ipsis nobis, 
si nominis ejus causa * crucifigicontingat?Quam dc- 
nique imprudens erat ct vacans inspirationc divina, 
ut cogitare nequiverit diversis ex caosis homines in 
ligno suspendi ; alios quidem ob iniquum facinus. 
quosdam vero justitioe causa , et proptcr Dcum : id- 
circoque confusc omnes ct sine discretionc ulla sub 
idem conjccit malcdictum : cuin essct diccndum, si 
ei prudentia inesset ulla, non dicam divinatio , ct si 
adco crux ofTondcrat eum, ul sola cxcepta abdicata- 
que esset ex* omni genere punitionum, malcdictiim 
esse sceleratum ct impium omnem qui pcpcndissci in 
ligno; ut esset discretio aliqua inter juslos ct inji»- 
slos : quanqiuim ne sic quidem vera dixissct, cum 
latronem Ghristos de ligno sccum inlroduxcrit in pa- 
radisum Patris sui (Luc, xxiii, 43). Ubi est ergo, 
Matedicttu omni$ qui pendel in Ugno f An Barabbas 
latro ille insignis, qui non solum in ligno suspcnsus 
minime est , sod etiam Judsonim rogato cmissus c 
carcere {Matth. xxvii, ^6), niagis fuit benedictus, qiiam 
ille qui cum Chrislo de cruce ascendit in ccehim? 
Quid denique , quod ctiam eum maledlctum vocat, 
qui solem adoraverit, aut lunam (D^u/. xvii, 3)? Si 
ergo sub gentili positns rege , solem adorare cogar, 
et cum restitero, maledictum hoc metucns jubear cru- 
cifigi, in aliud ejus incurram maledictum , quod ad- 
versus eum deprompsit qui pcndet in ligno ? An ipsi 
quidcm bonis oninibus malcdicerc consuctum est? 
Nos vero tanii devotationes ejus scstimarc debcmus, 
quanti sunt stomachantium vetularnm. Sic cnim ct 
Dci omnes pueros ac virgines pari dcvotaiione pro- 
sequilur dicens , malcdictum csse omncm qui non 
sosciiaverit semen in Isracl(/(i. xxv, 5-10). Qiiod 
aequc convicium principaliter quidem Jesum tangit, 
qui ortus et ipse, ut dicitis, ex Judaeis, nullam tamen 
iiiter eos servandx posteritatis causa sobolcm susci- 
tavit. Deindc ct discipulos ejus, quorum nonnullos 
quidem ab uxoribus sejunxit, quos copulatos invene- 
rat : quosdam vero et conjongi veluit, qnos depr&- 
hendit intactos. Qna de rc Moyseos impunitam hanc 
linguam, maledictorum jaculis Ghristum lumen, san- 
ctimoniam, divina omnia peteniem, jure nos cogno- 
Tcris exsecratos. Ac ne forte multum intercssc putcs 
inter suspcnsom et crucifixom ; nam el hoc in prxsi- 
< sola fcre editio IjOv.» d onrne^ nos ^u$ causa. 



dium vobis dcfensioiiis soleiis assumere ; coRMuemift 
bisce vcstris Psauluni audias praPScrtbenleHit CkHtttu 
no$ redemit demaledicto Le§i$^ f§etu$pra noHf maU- 
dictum :quia ecripium e$t^ MaUdietuecmmeqiA pemUi 
tn ligno ( Gatat, iii , 15 ). 

CAPUT II. — AuGusTiNus respondlt r Plus homo 
Faustus dolet Cbristuni esse maledictom a Hoyse , d 
ob hoc odit Moysen , qoia diligit Christam. Inlerira ^ 
anteqoam apcriam In qnam magno sacramenlo , ec 
quam pie dictom sit , Maledictu$ omms qtd fn ligno 
pependerii {Deut. xxi , 23) , Istos pios bomines inter- 
rogo, cur irascantur Moysi , qoandoqoidem maledi* 
ctum ejos ad Christom istorom non pervenerit. Si 
enim Christus pcpendit In ligno, ckvis utiqne afnxus 
est. Unde etiam ipsas cicatrices post resurrectioiiem 
discipulo minus crcdulo demonstravit {Joan. xx, S7}. 
Qiiod si ita est, uiique vulnerabile atqiic mortale 
corpus habuit , qiiod isti nolunt fatcri. Si crgo et illa 
vulnera, ct illo? cicatrices falsae erant , (^lsnm esi ct 
qiiod pcpendit in ligno. Non itaque potnit ad enm 
illa malcdiclio pervenire, non est quod succense:int 
ci a cnjus ore processit. Itaque si ipsi irasci se flngunt 
ei qiii maledixerit falsae morti Christi , qood secuii- 
dum ipsos dixerim ; qiiomodo fugiendl sunt, qni nou 
malcdicunt Christom , sed quod est exsecrabilius « 
crimiiiaiitur? Si enim non est accipiendiis qui malc« 
dictum iugerit mortalitati ; quomodo est detestandus 
qui fallaciam objicit vcritati? Sed jam videamus ex 
occasione calumniantium hxreticorum, quomodo illud 
sacramcntiun fidclibus cxponatur. 

GAPUT IIL — Mors hominis cx pcena peccati csf, 
undc ct ipsa peccatiim diciiur : non quia pcccat homo 
dum moritur, scd quia ex pcccato faotum est ut ino* 
riatur. Sicut alio modo dicitur lingua proprie caro 
qiiac intra dentes sub palato movetur; et alio mmlo 
dicitur lingtia, quod per Hiiguam fit; secundom qaem 
modum dicitur alia lingiia gncca, alia latiiia : et raa- 
nus alio modo dicitiir ipsiim proprie corporis mem- 
brum quod movemns ad opcrandura , et aiio modo 
nianus dicitur scriptura qux fit per manum. Dicimtis 
cnim , Prolaia est manus ejus : Lecta cst advcrsns 
ciim manus ejus : Ilabeo manuni tuam : Itr- 
ci|)e mnnum tuam. Manus utique proprie mem- 
brum cst homiais : noii auicm opinor illam scriptu- 
ram membrum cssc homiiiis, ct tamcn dicitur ihanus, 
co quod manu facta sit^ Sic et peccatum, non tantum 
ipsum opiis malum, quod pcena dignnm est; sed etiam 
ipsa mors, qiix peccato facta est, peccatum appcllnta 
cst ^ Illud itaquc pcccatum , quo rcus esset mortis , 
non commisit Chrislos : illud autcm altenim , id est, 
mortem , qux peccato iiiflicta est humanae iiat«r:c , 
suscepit pro nobis. Hoc sospcndit in ligno , hoc ma- 
lcdictum esl per Moysen : ibi mors damnata cst ne 
rcgnarct , ct maledicta est ut perirct. Quapropter pei 
Cliristi tale peccatum, dnmnatum estet nostrum pec- 
catum ut nos liberarcmur, ne regnante peccato not 
damnati remancrcmus. 

* Er. et pieriquo Mss., appeUainm §U. 



217 



LinER QUARTUS DECIMUS. 



m 



CAPUT IV. — QiimI ergo miratnr Faustiis malc- 
dicium esse pcccaluro , malediciRm cs&c morlem , 
roalcdiclam esse mortalilatcm caritis sii»o peccalo 
Cbri$li , ex peccalo lameti liomiiiis etiam in Cbristo 
faciam? Ex Adam quippe corpus assumpsit , quia ex 
Adam virgo Maria , qu» peperit Chrislum. Dixernt 
aulem Deus in paradiso, Qua die tetigerilis^ morte nuh 
ricnuni {Gm. ii, 17) : lioc est malediclum, quod pc- 
pendii in ligno. Ille negcl Chrislum malediciam, qui 
negat et mortuum. Qui autem confltetur et nioriuum, 
ct ncgare non potest mortem de peccato esse , et 
ob lioc eliam ipsam peccatum vocari , audiat Aposlo- 
hiin diceniem , Quoniam vetui homo noiter thnut cum 
illo crucifixus eu {Rom. vi, G) ; et intelligat quem ma- 
lcdicldni Moyscs dixerit. Ideoque securus *■ Apos(o« 
lus ail de Chrislo, Faciu$ pro nobii malediclum {Galat. 
III , 15) : sicut non timuit dicere, Pro ommbui mor- 
tuus est {UCor. v, i5). Ilocestenim, mortum eit^ quod 
maledictiu : quoniam mors ipsa ex maledicto est, et 
nialedicUim est oninc pcccatum , sive ipsom quod fit, 
ut seqnatur supplicium , sive ipsum supplicium, quod 
alio modo vocator poccatum, quia fit ex peccato. Sus- 
ccpit auicm Cbristus sine reatu supplicium nostrum, 
ut iiide solveret rcaium noetrum , et finiret etiam 
supplicinm nostrum. 

CAPUT Y. — Ex ingcnio meo ista dixerim , si non 
Apostolus tctiies hoc inculcai, ut ct dormientcs exci- 
tot, et calumniantes offbcet. Miiit, inquit, Deut Fi' 
lium tuum imimHitudinem carnii peccati^ ut de pec^ 
cato damnaret peccatum in carne {Rom. viii, 5). Non 
erai crgo illa caro peccati , quia non de traduce mor- 
lalititis in Mariam per masculum venerat : sed tamen 
quia de peccato est mors , illa autem caro quamvis 
ex virgine, tamen morialis fuit ; eo ipso quo moi^talis 
erat , simililudinem babebat carnis peccnti. IIoc ap- 
pellat cliani pcccalum , conscquenler dicens , Vt de 
peccaio datnnaret peceatum in carne. Item alio loco , 
Euni, iufiuit , qui non noverat peccatum , peccatum pro 
nobis [ecit , ii( noi simus justitia Dei in ipso (II Cor. v, 
21). Cur crgo timcret Moyses dicere maledicium, 
qnoil Paiilus non limuit dicere peccatum ? Plane boc 
Propbeta et praevidcre debuit , et prxdiccre , paralus 
ab ti.iereticis cuin Apostolo reprchendi. Quisquis enim 
reprcbenderit Propbclam dixisse , maledictum ; cogi- 
tnr rcprebendere Apostolum dixisse, peccatum : nain 
uiiqne maledictum comes peccati est. 

CAPUT VI. — Ncc idcomajor invidiaest, qnod ad- 
dideiit, Oeo, ut dicerct, Maledictus Deo omnis qui pe- 
nenderit in ligno. Nisi enim Deus odisset peccatum , 
et mnrtem nostram , noii ad eam suscipiendam atque 
dclendain Filinni suum mitteret. Quid crgo mirum , 
si maledictum est Deo , quod odit Deus ? Tanto enim 
lilienlius nobis donat immortalitatem , quap futura est 
Christo vcniente, qnanto misericordius oJit mortem 
nostram , qure in ligno pependit Christo moriente. 
Qiiod auiem additum est , omnii, ut diceretur, Male- 
divtui omnii qw tn iigno pependerit , non sane Moyses 
minus prxvidit eiiam jusios in cruce futuros, sed benA 

* Plurcs aiss., tecutui. 

Sanct. Augcst. VUl 



prscvidit hopreticos veram mortQM Domini ncgaturos, 
et ideo volenles ab boc maledicto Christum srjun- 
gere, ut a mortis etiam veritaic sejungerent. Si 
cnim vera illa mors non erat , nullum maledictum 
Christo cnicifixo pcpendit in ligno, quia nec vere cru* 
cifixus 0$t. Scd contra longe futuros b:cretieos, quaro 
de longe clamat Moyses , Sine causa tergiversamini , 
qnibus displicet * verilAS mortis Christi, Maledictus 
omnii qui pendet in ligno : non illc ant ille, scd omnis 
omnino ! Etiamne ct Filius Dci ? Eiiam prorsns. N:ini 
boc cst quod non vultis : inde satagitis, indc seduci- 
tis. Di<plicet enim vobis maledictnspro nobis, qitia 
displicet mortuus pro nobis. Tunc cnim exira malc- 
dictum illius Adam, si cxira illius morlem. Cum vero 
ex bomine et pro bomine mortem suscepit, ox illo et 
pro illo eiiam maledictum quod morliconiilalur, sus- 
cipere non dedignatus est eiiam illc , prorsus ctiam . 
ille Filius Dei semper vivus in sua jusiilia , morluus 
autem propier delicta nostra {Rom. iv , 25), in carne 
suscepta ex poena nosira. Sic ct scmper benodictus 
in sua jusiitia, maledictns auicm piopler dclicta no- 
stra , in morte suscepta c\ poena noslra : ac per boc 
additum est , omnii , ne Cbristus ad veram morlem 
non periinere dicercinr , si a maledicto, quod mort 
conjunctum est, insipienii bonorificeatia separarelur. 
CAPUT VII. — Qui autem ex vcriiale evangclica 
fidelis est , intelligit tam non esse contuinoliam Chri 
sti cx ore Moysi , cum euro dixit malcdictum , non 
ex divinitate majestatis sux, sed ex coiiditionc poen» 
noslrae, ex qua in ligno suspensus est; quam non est 
tous^ Chrisli ex ore Manicbxorum , cuin eum negant • 
carncm babuisse morlalcm , in qiia vcram mortem 
paterelur : quia ex illo prophetico nialcdicto laus in- 
telligitur bumilitatis, ex isto b;£retico quasi honoro 
crimen objicitur falsitatis. Si ergo negas malcdictum, 
ncga morluum : si negas moriuum , non jam contra 
Moysen, sed conlra Aposloios dimicas. Si aulem con- 
fiteris morlunm , coiifitere suscepisse poEinam reccaii 
nostri sinc peccato noslro. Jam vero ubi audis poe- 
nam peccaii , ant ex bencdiciione credc vcnicntcm , 
aut ex malediciione : si e\ bcnediciionc vcnit poena 
peccati , opla esse sempcr in poena peccati ; si aulcm 
optas inde liborari , crodc pcr divin»; scnlentix justi- 
tiam ex inaledictione venissc. Confilcre ergo male- 
diotnm suscepisse pro nobis « qucm confileris mor* 
tnum esse pro nobis ; ncc aliud significare voluisse 
Moysen , cuin diceret , Maledicim omnii qui in ligno 
pependerit; nisi, Morialis omnis et moriens omnis 
quiinligno pependerit. Poierat enim dicerc, Male- 
dictus omnis morlalis ; aul , Maledictiis omnis mo- 
rieiiS : sed boc est quod asserit Pro|>heta*, quia scie« 
bat Cbristi mortem in cruce pcnsuram, et futnros bx» 
reticos quidicerent, Pependit quidein inligno, scd 
specie quadam , non ut vere moreretur. Oamando 
ergo, Maledictui, nihil aliud clamavit , nisi quia vcro 
mortuos , sciens mortem hominis peccatoris , qnani 
niie pcccaio ipse suscepit , de illo maledicio venien- 



• Vis., qvibns diiplicet. 
' ID )18S., profttwtiiL 



{DixJ 



rio 



C0NTR.4 FAUSTUM MANICII^UM, 9. AUGUSTINI 



590 



um quo dictum c§l , Si teligerilis , morte moriemini 
{€en, II, i7). Ad hoc perrmel ei scrpcns Hlc in 
ligno suspensus , quo signiflcafrclur iiion falsam mor- 
tcm Clirislum flnxisse , scd illam vcram in ligno pas- 
Hoiijssux suspendisse, in quam scrpens illc bomi- 
ncro male suadendo dejccit. Quam vcram moriem 
nolunl isti conspicere : ct ideo non sanantur a vciieiio 
serpcntis, sicul in cremo quicumque illum atlcndc- 
rent snnabnntur (Num, xxi , 9). 

CAPUT Mll. — Iiaquc Talcmur ab impcrilis dici, 
aliud cssc afHgi ligno , aliiid In Iigno pcndcrc. Sic 
enlm qiiidnm pul:ml solvcndam csse islam qti;esiio- 



tcr moriuus sii, fallaciter cicnfriccs ostcnderit; icl 
est, non vcre passus , nec vcrc roojrtuus sit , nee illic 
verae fucrini cx vcris vnlncHbus cicairiccs? Quae smit 
evidcitiiores docirinae mendaciloquorum da^monlo- 
rum , qiiam istx quibus pcrsuadctar FiliUin I>ci , iJ 
cst ipsam vcrilatcm, essc mcndnccm? Sed isli in 
doctrina sua babcnl et apcrlam, non quidcm dncmo- 
niorum, scd (aincn creaiursc culturam, quam damnal 
Aposlolus, dicens : El coluerunt, et servieruut creatutm 
polius quam Creatort ( Rom. i, 25). 

CAPUT XI. — Proinde isii in pbanlasmatibus fabti- 
larum suarum idola et da^monla nescientes colunl : in 



iicm, ut Jiidam dicant a Moysc nialedictum qiii laquco « sole aulem ei luna noTcnint se servire crcainnc ; cC 



6c suspcndit ; quasi primo novcrint utrum ex ligno an 
f X lapide se ille suspenderit. Sed verum est, quod et 
Faustus commemoravit, Apostoluro non sinerc aliiid 
intelligcre, quam dc Cbrisio esse pnedictum. Sed ta- 
lis imperitia nonnullorum Catbollcorum , vcnatio Ma- 
nicbaiorum est. Tales cnim solcnt inscctariy tales suis 
f.ilkiciis irrctire : tales in eos cecideramns, talcs bx- 
seramus ; lales , non viribiis nostris , sed Dei miscri- 
cordia eruti sumus. 

CAPUT IX. — Quse autem divina Moyses lacessivit, 
sicut Faustus criminaiur dicens, qiiod humanorum 
nulliunquam divinorumque peperceritf Dixit ciiim, et 
ablit : nibil sategit probnre, iiibil curavii ostcndere. 
Nos autem scimus Moyscn omnia vere divina pie lau- 
dasse , ct pro sui tcmporis congruentia sua^que dis- 
peiisationls graiia, Juslc bumaua rcxissc. Exignnt 
isti iit lioc doccam, cum et ipsi doccre conaii fucrint 
qnod Faustus objicit , caiite quidcm , ul crat acutus, 
scd ob hoc Incautus, quia suo acumine se pcrimcbat. 
Felix enim cor aculum ad verilatcm , infclix contra 
Teritatem.Non dixil, hominum nulli unqitaro dcorum- 
quc pcpcrcerll, scd, hunmnorum^ iiiquit, et divinotum, 
81 cuim diccrcl cum Deo non pcpcrcisse, facile con- 
irinceretur falsoc criminationis; eum Moyses inveni- 
retur ubique bonorare ae prxdlcare Deum verum , 
qui fccit ccclum ei tcrram. Si autem diceret , nulli 
dcorum pcpercisse, proderet se Cbrisiinnis ilfos dcos 
colcre , a quibus adoraiidis Moyscs probibet : atque 
ita sub alas Caibolicse matris pullls fugicntibus noa 
congregaret qux non peperlt. Ut crgo insidias lcn- 
deret parviilis, dixit divinorum nulli pcpercisse 
Moysen , quo possenl ncqiic Christiani , apcrto deo- 
rtira cultu, fugcre impielatem istorum nimis abbor- 
renlcm a religione Cbristinna , et Pagani eis favere 
adversiim nos, qui Moysen scirent contra idola ct 
tontra dcos Gcnlium, quae sunt daemouia, multa vera 
et digna dixisse. 

C.\PUT X.— Quodsi istis displicct, apcrte. se fa- 
tenntur >doIorum vel dxmoniorum essc cultorcs : 
qiiod quiilem ignorancer essent , co ipso solo quod 
csseiit bx»retici. De talibus enim dlxil ApustoJus : 
Quia in noviuimis temporibui recedenl qmdam a fide^ 
itaendmtes spMtibui ieductoribus ^ doctrinii dcemonio- 
rum in hypocria nHndttciloquorum (I7tm. it, 1, 2).Qiii 
eiiini nifii daeniones, qiiibusesl amica fallacia, isus 
pcrsr vJ*!rent quod Christtis fallncitcr passus, lliilaci- 



quod puiant se eliam CreatOri servifc, muliimi faf- 
luninr : pbantasmati enim suo serviunt, Creatori au« 
tcm nutlo modo serviunt , quando ea ncgant Deum 
crcassc, qux apcrte Apostolus ad Dei creaturam pcr- 
tihere demonstrat , dicens , cum de eibis et camibus 
agerct, Omnis enim crealura Dei bona est, et nihil abyn 
ciendum quod cum gratiarum aclione percipilur (I Tiuu 
IV, 4). Vidctc quid sit sana doctrina, quaro nou fcrcti- 
tcs V08 ad fabulas convcrtisiis. Quomodo Aposroliis ct 
creaturam Dei laudat , ct ci tafmcn Cultum reirgionis 
exbiberi vctat : sic et Moyses (qui vobis videtuf nulii 
diviuorum pcpcrcissc , noii ob aliud suspicor, iiisi 
quia solem ci luuam vcturt adoRiri [Deut. xvii, 5], ad 
quorum circuitum vos pcr omnes angulos vertitis , iK 
eos adorctis) solcm ci lunam vera laude laudavit, 
cum eos factos a Deo , ct in coelesti ordine nd per- ' 
agenda sua opera collocntos , sicut cst , ita narravit : 
Solan in potestalem diei , luiiam in potestatem noctis^ 
(Gen, 1, 16, et PsaL cxxxv, 8, 9). Falsis autem veslris 
landibus sol ct luna Hou gaiident. Dlaboliis nevit falsa 
laude gaudcre, prsevaricatrix crcntura. Polestales vc- 
ro ccelorum, qux pcccalo non Inpsrc sunt, artincem 
suum in sc Inodari volunt : qunrum illa vcra taiis esi» 
qua Crcatori illarum non Gt injurla. Fit autem cvtm 
dicitur quod partcs ejus sunt, aul membra ^us» aut 
aliquid subsCantiae ipsius. IIIc enim perfectus , el niil- 
lius iudigcns , et nusquam defluens, neque discissiis , 
neque pcr loca dfslenlus, apud sc ^tus iDCommutnbi- 
lis, sibique sufflcicns, sc ipso beatus, prqpter abon- 
dnntiam boniiatis per Yerbum suum dixit , et fucta 
sunt; mandavit, et creaia sunt ( Psal, cxLvni • 5 ). 
Pruinde si tcrrcstria corpora , dc quibus loquebatur 
Apostolus cum cibum, nullum immundum diceret, 
bona suiit, quia oinnis creatura Dei bona est ; quanto 
roagis cofelcstia, in quibus excelluni sol ct luna ! cuni 
ipse Apostolus dicat, Corpora ccelestia et corpora ierr& 
<fn«; ied ^ia tst imletHwk ^loHa, alia terrestrium 
(I Cor. XV, 40). 

CAPUT XII.— Nonergoconvici:|tur Moyses sollel 
lunT, cum eos veiat adorari ; sed eos UnMlat tanqiiam 
crcaiuram cosicstem : Deum autem laudftt tamfuam 
creatorem ccelcstiuro et terrestrium ; nec voli offendi 
Deum, cum illi pro illo adorantur, q«l propter illum 
et cx illo Inudantur. 

At*(}uniil sibl FaiistuS argute reprehendore viftu^ 
est, qiiod cti \m mjlcdictum vocat .Moyses, qni $9km 



;- 



adoraveril ac lunam. Si ergo, iuquit, tub gentiU potitui 
teget ioiem cogar adorare, el cum restUerOy maledictum 
hoe meiuenif jubear crucifigi , in aliud eju$ incurram 
wialedie(um , quod advereus eum deprompeit, qm pendet 
itt ligno. Vos quidem nullus rez genlilis cogil adorare 
8olem, quod nec ipse sol cogcret, si in tcrra rcgnaret, 
quia ncc nunc a vobis hoc vult Deri :8cd sicut Crealor 
ipse impios blasphemaiores suos usque ad judicium 
•ustinct, sic et ipsa coelesiia toleraiit vanos adoralores 
8U0S usque ad judicium Crcaloris sui (a). Tamen mo- 
mentote Cliristiauum regcm non posse cogcre ut sol 
adoretur. Degeutili enim* rcge exemplum Faustus pro- 
posuit» sciens profecto ad Gentiles pcrtinero quod fa- 
cilis, cum soieffl adoratis* Nou est ergo boc cbristia- 
unin : sed ubique jain pcrdix nomcn Cbristi ponit , ut 
cotigreget quae iion peperit (i^rem. xYiiy il). Vidcte ta- 
men quain iacile rcspoiidcat veritas » ct stna doctrina 
quam (acile disrumpatbuuc ve&tr» qiucstionistanquam 
iueviiabilem et bicipitem laqueum. Ecce faciamus ali- 
quem armatum regia potcsiate commiBari bomiiii cbrt 
siiauo, ut si solem adorarc uoluerit, snspeudaiur in ii- 
gno. Si dcclinavero , inquis , maledictum , quod Lex 
prompsit in solis adoratorem, incidam in illud quod ea- 
dcm Lcx prompsit in cum qui pcpendertt in ligno. Ita 
vero turbaberis : sed tii, imo nec tu , qui et nullo co- 
gcnie adoras solem. At vero Cbristiaiius sediflcalus 
super fundameutum Apostolorum ci Propbctarum 
{Ephet. 11,20), attcndit snigulas (!ausas, et singula ma- 
lcdicta : vidct unum pertinere ad corpus morialc, 
quod ligno suspenditur ; aUerum ad aninium, quo sol 
adoratur. Etsi eniin corpus inclinatur in adorando , 
animus tamen aut colit quod adorat , aut fingit ; 
utrumque autem perniciosum est. Quaproptcr quo- 
niam malcdictum in utroque mors mcruit, sicut mors 
est corporis in ligiio pendere, iia mors aniini cst so- 
lem adorare. Eligcndum est igitur maledictum in 
corporis inorie, quo maledicto ct ipsuin corpus iii 
resurrectioue liberabilur : devitandum autcm male- 
dictum in anim« morte, nc cum sup corpore in xicr- 
no igne damnetur. Hanc cnim quxstionem nobis 
Domiiius solvity diccns : Kolile timere eos qui corpus 
occidunt, animam autem non po$sunt occidere : scd eum 
timete qui Iwbei potestatem et animam et corput occidcre 
in gehennam ignis ( Malth. x, 28 ). Taiiquam diceret , 
Nuliie tiiucre malodicium corporalis inonis, quod 

(/<) II Rctract.« cap. 7, n. 5. 



LlB£R QULNTUS DECIMUS. 



m 



tcmporaliicr sulvitur : sed liinete maledictum spiri- 
tuaiis mortis , pcr quod aiiiina in xlemum cum suo 
corpore cruciaiur. Ecce non est anicularis maledi- 
ctio , sed propbelica prxdictio « Malcdiclu^ omnis qui 
pendet in tigno, Sic cnim aufert Cbrislus de maledictd 
maledictum, quomodo de morte mortem ^ de peccato 
peccatum. Sic ergo iion blaspiiemavit Moyses diceiidu^ 
Maledictus omnis qui pendet in ligno : quomodo nou 
blasphcmaverunt Aposlolidiceiido, Mortuutest (II Cor. 
V, li, 15) ; cl, Yetus homo noster confixus est cruci cum 
illo {Rom, VI, G) ; ct , De peccato damnavit peccatum 
{Id, VIII, 3) ; et, Eum qui non noverat peccatum, pecca^ 
tum pro nobis fecit (U Cor, v, 21) ; ct inulta hujusmodi. 
\os autein cuin hor/eiis malcdicium Cbristum , fatc-» 
niini vos horrere inortem Chrisii. Ubi apparet vestra, 
non anicularis malcdictio , scd diabolica simulaiio , 
qui morlcm Chrisli corporis, animx vestrx morts 
non creditis. Quam tamen niortcm Christi noii ve- 
ram, sed simulalam suadctis : qunsi non audeatis pcr 
nomen christiaiium houiines fallcrc, nisi ipsum Chri- 
stum magistrmn faUaci;c faciiilis. 

CAPUT XUL — Quod autem iiividus conanentioe 
vel virginitati Fausto Moyses visus est, quia dixit, 
Matedictus omnii qm non suscitaverii temen in Israel 
{Deut. XXV, 7); legant Isaiam damaatefli, Hofc dicii 
Donmus spadonibus omnibus : Qui obserwaveriiU prm* 
cepta meOf et elegerint quce ego vo/o,. ei euttodierini 
tcstamentum mcum ; dabo illis in domo mca ei in muro 
meo locum nominatum , mcliorem filiorum et filiarum : 
nomen a'ternum dubo iUis, et non decrit illit {Isai, lvi , 
4, 5). Aul si contrarium putant Isaiain Moysi, bic cis 
piaceat, si ilie displicet ; non cst paruinadvcrsus istos. 
Nobis enim siifricit scirc unum Dcum locutum ct per 
Moysen et per Isaiam : et maledicium esse omnem qui 
nonsuscitavcrit semcn in Israel, sive tunc, cum populo 
secundum carncm propngando ciinm camalis prolis 
operatio in conjugali castitnte ad ofllcium civicum ^ 
pcrtincbat ; sive uunc, nc quisquam spiritualiter na- 
tus, putet sibi dcbere sufQcere, ncc instet dominicis 
lucris, quibus quisque pro modulo suo pncdicando 
Christuni, dcbet generare cbristianos. Ita iila diviiia 
scntentia tcmpora utriusque Tcstamcnti mirabrcvita- 
te complcctilur , Malediclut onmis qui non wscitaverii 
semcn in Israet, 

« I ditlo Lov. , ad officimn cottfugum. At Hss. coro Am. 
el }S£^,adolficium civtcum^ babeot, aut| ad officiumd' 
vium. 



LIBER QUINTUS DECIMVS. 



CAPUT PRIMUM — Facstds. dixit : Quare non 
accipiiis Teslameiitum TctiisT Quia et umne vas ple- 
uum superfusa non recipit, sed effundit : etstomacbus 
satur rejiclt iiigesta. Proinde et Judaei ex prxoccupa- 
tione Moyseos Testamento Veteri satiati, respuerunt 
Novom : et nos ex Christi pneventione Novo referti, 
respuimus Vetus. >o8 ideo uinimque accipitis , quia 
in ncutro estis plcni, sed semi : altcrumoue ex altcro 



in vohis non Um repletur, quam comimpiUnr ; quia 
et sema vasa nunquam de dis8imili implentnr matc- 
ria, sed de eadem ac 8tbi aimili, ut viui vino , mcllis 
inelle, et aceti aceto : quibus 8i dissimilia et non sul 
generls superfundas , ut melli fel , et aquam vino , et 
acetogaroa; non repletlo vocabitur hxc, sed adulie- 
rium. Hxc ergo causa esl, uiide nos parum accipiinus 
Testamentmn Vetus : et quh Ecclesia nOdtra, spunsa 



805 



CONTRA FAUSTUM MANlClliflUM, S. AIGUSTINI 



SOft 



Clirisii, panperior quidem ei nupla, sed diviii, con- 
tcnta sit bonis marili sui , humilium amalorum dedi- 
gnalur opes, sordent ei Teslamcnli Vclcris cl cjiis 
aucloris munera, fam3>quc suoe^ cusios diligenlissinia, 
itisi sponsi sui non accipitlittcras. Vesira sanc Eccle- 
^ia usurpct Tcstamcntuni Vetus, qux ut lasciva virp;o 
immcmor pudoris, alicni viri et muneribus gaudet et 
litteris. Amator deniquc ille vester, et pudoris corru- 
ptor Ilebrxorum Dcus, diptychio lapideo suo , aurum 
vobis promittit etargrnlum, vcntris snturitatcm {Deut. 
viii, 7-9), el tcrram Chnnanaiornm (Exod, xxni, 23). 
lli vos ddcclavcruiit tain sordidi quicslus, nt libeat 
peccarc posl Chiisluin, iit silis ingrali (am inimcnsis 
dotiliiis cjus. Il;ic vos illidunt, ut iu Ilebncorum de- 
|>rrealis Deo post niiptias Clirisli. Discile crgo jam 
iiunc eliain fuUi vos, et dccipi falsis promissionibus 
ejiis. Paupcr esi , egens csl, ncc ea qiiidem |)ru:stare 
polcst qux promiltil : nam si sux proprix conjugi , 
dico auiein Syimgogoe, nihil horuin pncstat quae 
poHicclur, ct qiiidcin inorcm gcrcnli sibi pcr omnia , 
(l soivienli submissiiis quain ancilla; vobis pra^staic 
qiiid poterit alienis ub se, et mandatoruin suoruni 
dclrcclaiitibus juguin supciba ccrvicet Scd vos qut* 
dem pcr^itc agcre iit coppislis, rudcin pannum vclcrl 
vcstlmciito coiniiiittite , iiovum vinum vetcriiosis 
ulribus credile {Matih, ix, 16, 17), duobus maritis 
iiiilii placituri scrviie, christianam denique fidcm 
llippocenlaurum facitc, nec equum perfcctum, nec 
liominem : iiobis soli Christo servire permiilile, ejus 
laulum immortali dotc conlentis , ct imitantibus 
Apostoluin qui dicit, Sufficientia noslra ex Deo est, qvi 
iiO$ idoneos probavit ministros Novi Teslamenti (II Cor, 
111, 5, G). Ilcbrxonim Dei ct nosira admoduin divcrsa 
conditio cst ; quia ncc ipsc quae promillit implere 
polcst, cl iios ca fasirdimus accipcrc. Supcrbos nos 
advcrsiis blan(Iit.ias cjiis, Christi liheralitas fccit. Ac 
ne incongnic nie hac comparasse cxislimcs, Pauiiis 
iii iios hai:c conjugnlis disciplince similitudincm prior 
conlulit, diccns : Q«<b sub viro esl mulier vivcnte viro 
alligata est lege viri : si auteni morluns fuerit vir cjus, 
tolula est a ige viri, Ergo vivente viro vocabitur^ iiiquil, 
aduitera, si juncta fuerit alteri viro : quod «i mortuus 
fuerit vir cjus^ non erit adultera alii conjuncta { Rom, 
VII, 2, 5). Per hoc oslciidens , spirilu nuccliari eos 
qui non anle repudiantes, ei in inortuis quodam moJo 
|H)ncnies Logis auclorcm,tum dcmumsecopulaverint 
Ciirisio. Quod dictuin ad cos prxcipiie spectat , qui 
credidcrint ex Judaeis , videlicct ut ipsi stnt primai 
supcrstitionis obliti. Nobis vcro iil hoc quid opus est 
vel prxcepto, quibus ex Geiililitate conversis ad 
Christuni, Hcbrxorum Dcus nou mortniis debct vide- 
ri , sed ncc naius? Sane Judaeo, si credat, Adoneus 
debet videri dcfunctus, gentili vero idolum : et uni* 
ciiiq[uc quod est veneratus anie cognitom Chri^tum. 
Nam 81 pos: idolola'.r*^ divortia IJebraeorum quis 
Deum et Christum pariter colat , nihil ille quidcm a 
dctriti pudoris fcmina discrepavii, qus post unius 
mariti obitum duobus nupseril. 
C.\riJT II.— AuGmiMJS rcspoiuli : .^uditc bxc , 



quorom corda possidet Christus ; et vldcic, si toleratis^ 
nisi quia ipse est vestra patienlia. Faustusuovo mclle 
plenus,respult acetum vclus,et Pauliis aceto vetere plc- 
nns, cflTudit dimidiu!n,quocapcretinfusuni mcl tiOTiim; 
non servaiidum, sed corrumpendum. Vidcs eii!m, 
qiiod ait npostolus Paulus , Servus Chrisli Jesu^xuea' 
tus apostolus , segregatus in Evangelium Dei , ex mclle 
novo esl. Illud autem qiiod sequitur, Quod ante pro^ 
miserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Fi- 
Uo Stto, qui faetus est ei ex semine David secundum 
camem {Rom. i, 1-5); ex accto veterc. Quis hoc susii- 
nerct audire, nisinoscoitsolareturidcmdiccns: Opor- 
tet et hoireses esse , ut probati manifesli fiant in vobis 
(I Cor. XI, 19)? Sedquidopus esieadem jam supcrius 
satis dicta rcpetcre {Lib, 8) ? Nam pannum noviim et 
vcstimentum vctus, et vinum novum ei otres vctcres, 
non duo Testamenta significare, sed duas vilas, ct 
spes duns : ad duo vcro Tcstamenta intciiigcnda 
illam daiam csse a Domino similitudincm , Propiirfa 
omnis scriba eruditus in regno Dei similis esl patrifmni- 
lias proferentidethesaurosuonova et vetcra{Matth, xiii, 
52), ex bis qux aiite diximus , rccordetur qui potue- 
rit, vel certe rccenscai qui voluerit. Duas cniin spes 
si (juis habendas putaverit ut et proptcr felicitalcni 
tcrrcnam, ct proptcr rcgnuin coelorum Deo serviat; 
hxc iilam iipii caplt , ct cum hxc alii|ua tribulutione 
fuerit pcrlurbata, dcficions homo amittet etiam illam. 
Inde cst ct illud : Nemo potest duobus dominis servire. 
Quod exposuit dicons, Non petestis Deo scrtire et 
mammonce {Id, vi, 2i). Vetus autem Tcslamcntum 
recte intelligentibus prophetia cst Novi Tcstamenti. 
llaque et in illo priino populo sancii Patriarchx et 
Prophelx, qui iiilciligebant quod agebant, vel qiiod 
pcr cos agebatur, in Novo Testamenlo habcbant 
islam spcm salulis xlernx : ad illud enim pertine- 
banl, quod intclligcbant ct diligebant; quia ctsi non- 
dum revclabalur, jam tnincn iigurabatur. Ad Velus 
autcin illi pcrtinebnnt, qui iion illic amplius quam 
proniissa tempornlia cogilnla concupiscebant , iii 
quibus xicrna (Igtirata et pn phelata non inloIlig&- 
bant. Sed hxc jain s:ttis supcrquc prioribus rcspon- 
sioiiihus noslris dictn siml. 

CAPUT III. — Illa vero cst mirnbilis iinptidciitia, 
cum Municliaeorum sacrilcga et immuiida socictas 
etiani castam spoiisam Clirisli se jactare non dubitat : 
in quo adversus sanctx Ecclesiae vcre casta roembra ' 
quid proficit, nisi ut veniat in mciitem adversus talcs 
apostolica illa admonitio : Aptavi vos uni viro^ virginem 
castam exhibere Christo. Timeo autem^ ne sicut serpens 
Evam fefeltit astulia sua, sic et vestras mentes corruin • 
pantwr acastitate^ quce est in Christo (11 Cor, xi, % 5)? 
Quid enim agunt isli evangclizantes nobis prxter quoJ 
accepimus, iiisi ut nos a castitaie corrumpant , quam 
Cbristo servamus, quando legem Dci culpant noininc 
vetustatis, et crrorem suum laudant nomine iiovi- 
tatis, qiiasi oinnis vetustas fugienda sit, aut omnis 
Dovitas appetenda ; cum et mandaluin vetus in laude 

^ solaeduio tx>v., rere cathotucg casta membra. 



m 



L1BER QUINTUS DCCIMUS. 



soo 



|MHial nposlolus Joannes ( I Joan, ii, 7 ), ei profanas 
verborurn novhalcs evilari jiibeal aposlolus Paulus 
(I Trm. VI, JO)? Te crgo, vcra sponsa veri Chrisli Ec- 
clesia cnihciica, alloquar et ego le pro modulo meo, 
qualiscumque filius ct servus tuus positus in te dis- 
pensarc cibaria coiisorvis meis. Gavo sempcr, ut ca- 
ves, Mauichrcorum inipiam vanitatem, jam tuorum 
pcriculo cxpcrlam, el liberalione conviciam. Ille me 
qiiondam de gremio luo crror cxcusserat : expcrtus 
fugi quod experiri non debui. Sed libi prorccerint 
cliam pericula mca, cui nunc servit liberalio mea. 
Qiiia nisi mihi vcrus cl ver.x sponsus tuus, de cujus 
latere facta es, in vcro sanguine suo remissionera 
peccaturum posui^set, absorbuissct me vorago falla- 
ci;e, et lerram ractiim serpens irrcparabililcr dcvo- 
rassct. Noli decipi doniiiie vcritaiis : haiic sola lu h:i- 
bes, et iii lacie tuo , ct in pane tiio ; in hac autem 
tanlum nonien ejus esi, ipsa non est. Et in luis qiii- 
dem grnndibiis sccura rs : scd appello in te panulos 
tuos, fralr£8, filios, dominos meos, quos vel tanquam 
ova sollicitis alis foves, vel l;inquam infanles lacte 
nulris, sine corruplione fecuiida, virgo mater. Hos in 
te appello tencros fctus tuos, ne garrula curiositate 
seducantur abs te ; sed potius anathcment, si quis eis 
cvangclizaverii prxler id quod acceperunt in te (Ga- 
lat, 1, 9) : nec rclinquantverum vcracemqueChristum, 
in qiiosiintoinnes thcsauri sapientinc et scieiilix abs- 
condili (Cobst. ii, 5), cl magnam multitudinem dul- 
ccdinis ejus, qiiam abscondit meluentibus se, perfccit 
autem Sj erantibus in se ( Psal, xxx, i20 ). Ibi vero 
quoniodo possunt essc verba veracis, iii prxdicalore 
Christi fallacis? Contemne insulialiones eoruin : quia 
bcne tibi es conscia, promissionem vitnc xicrnx te 
ailainasse in muneribus sponsi tui , id est, ipsum 
sponsnm tuntn, quia ipse cst vita xterna. 

CAf^LT IV. — Non autcm, sicut illi desipiunt, ad 
nlieiium dcuin sediicta cs, proroitlcntem saturitatcin 
vcnlris el lerram Chanan:i:orum. Inlelligis quippe in 
ipsis eliain promissionibus te jam tunc flguratani et 
prophelalam, prxscienliam parlurissesanclorum.Nec 
lapidco dipiychio miserabili dicacitale rcprehcnso ino- 
vcaris : quia non habes lapideum cor, quod illx tabu- 
lae in populo priore significabant. Es enim epittola 
Apostolorum, tcripta non atramento^ sed spirilu Dei vivi; 
non in tabutis tapidriSf sed in tabutis cordis carnatibui 
(II Cor. 1)1, 2, 3). Adquse verba illi vani gaudent, putan- 
tes Aposiolum reprehendisse dispensationem ilH tem- 
pori congruam Vcteris Testamenti , non intelli^^enteft 
hoc cum ex Prophcta dixisse. Uxc enim vcrba, qux 
iinpcrite amplectuntur, longe antcquam per Apostolos 
dicerentur et iinplerentur, a Prophetis, quos rcspuuiit, 
pracnunlinta sunt. Propheta enim dixerat : Auferam 
eis cor tapideum, et dabo eis cor carneum ( Ezech, xi, 
19). Videant si non hoc esl, Non in tabutis tapideis^ 
$cd in tabulis cordis camaiibus, Nam neque ibi qiiod 
dictum est cor carneum , neque hic tabulu: carnales, 
Ijoc volunt, ut carnaliter sapiamus ' : sed quia in 

* Fdiiio lx)v. , sapiamus ista, Abcst, isia, a cxterls 
libris. 



comparaiione lapidis, qui sine sensu est, caro seniit; 
per lapidis insensualitalem significatum cst cor noii 
intelligcns, et per carnis sensualitatem significatum 
est cor inlelligens. Tu potius isios irride^ qiii dlcunt, 
et terram et ligna et Inpides babere sensum, ct intel* 
ligeoliore vita vivcre, cames autem stolidiore et obtii- 
siore. Unde non a veritate, sed a sua vanitate cogun- 
tur fateri mundiiis esse legem conscriplam ia tabulif 
l.ipideis, quam snuni ihcsaurum in pellibus mortici- 
nis. An forte quia in fiibclla sua ctiam lapldes dicunt 
essc ossa priiicipum, non eis dubitant coria pr;rpo- 
ncre agnorum? Ncnipe ergo illa Tcblamcnti arca 
mundius tegebat lapideas tabulas , quam caprina pel- 
lis codicem islorum. Ilxc lu misericorditer irride, ui: 
eis irridenda ct fugienda commcndes ; nam in illo- 
dipiycliio lapideo, jam lu non corde lapideo iiitelligbi, 
quid duro illi populo congruebat ; et in eo taraHn 
agnoscis- pelram, ipsum sponsum tuum, illum quem 
Petrus loquitur, tapidem vivum ab liominibus reproba^ 
tum^ a Deo autem eteclum et honorificalum, lilis erga 
crat tapis offensionis, et petra scandati : tibi autem /a- 
pis quem reprobavcrunt cedificantes, factus est in capui 
anguti ' ( I Pctr' ii, 4>8 ). Quod totum idem Petrus 
apostolus explicat, et toium a Prophetis , a quibus. 
isti damnati alienanlur, prxdiclum esso commerao- 
rat. Lege sane etiam illud diplychium : ne tiincas». 
plane sponsi- lui est. Aliis lapis ille sigiiificavil durani 
stoliditatcm : tibi autcm firmam slabllilatcm. Digila 
Dci scriplx' sunt tabulas illse {Exod, xxxi, 18) : digita 
Dei sponsus tuus cjecit daemonia {Luc, xi, itO) : digito- 
Dci expclle tu docliinas dxmonioruro mendacih>qim- 
rum caulcriaulium * conscientiam (I 7im. iv, 2). Ei. 
boc dipiychio rcpellis adullerum, qui sc ParacIclum 
dicil, ut sanclo nomiiie te seducat. Quinquagcsiiuo* 
enim die post Pascba daUe sunt ilhe labulx ( Exod, 
XX ) ; et quiiiquageaimo die post passioncra sponsi tui 
quam Pascba illud prxfigurabal, dalus est digilus Dei, 
Spirilus sanctiis promissus Paraclelus {Act. ii, 1-4). 
Noli ergo formidare diptychium, quo libi scripta olim» 
qux nunc agnosceres, mittebantur : tantuin noli esse 
siib lege, ne illam timore non impleas ; scd sub gra« 
lia , ut sit in te plenitudo legis charilas. Non eniin 
aliud diplycbium receiisebat sponsi tui ainicus, cum 
diceret : iVani, Non aduttcrabis^ Non homicidium fa* 
cies, Non concupisces, et si quod esl atiud mandatum^ 
in hoc sermone tecapilutatur^ Diliges proximum tuum 
tanquam te ipsum. Ditectio proximi matum non opera^ 
tur. Ptenitudo autem tegis est charitas ( Rom. xiii, 9 
et 10 ). Ibi enim sunt duo illa prxcepta , dilectionis 
Dci, et dilectionis proximi, singulis tnbulis explicaia. 
Iloc ergo diptychium ille prxmisit, qui tibi hx'C dui 
pnccepta vcnicns commeiidavit, inquibus tota Lex 
pendet et Prophetx {Matth, xxii, 57-40). In primc 
prsccepto cst castitas nuptiarum tuarum, iii socundo 
uniias meinbrorum tuorum : illo amplectcris diviiiita 
tem, Isto congregas societatem. Qux duo prxccpla, 
ipsa sunt decem : tria pertinent ad Deum , et se|item 

' Ms&,tincapiieanguU, 

* Lov., cauteriatam habentiwn, M editi alii el ^. hoa 
loco babciit. cauleriantuuu. 



»7 



CONTRA FAUSTUM MANICILEUM, S. ALCUSTINI 



SM 



ad proximuin. puiliciim diplychium, in qno, vclcrc 
figtira, ille dileclor et dileclus luus prxnuniiabai lilil 
caiiticum novum, in decachordo psalterio {P$aL xci, 
4 ) : tanquam pro te etiam nerros suos extensurus 
in ligno, ui de pcccato pcccatum damnarei in carne, 
vi justilia legis impleretur in te {Rom, vni, 3, i). 
diptycbium conjugale, quod non sine causa odii 
aduUera I 

CAPUT y. — Jam enim mihi ad te est sermo, ma- 
nichxa congregaiio fallax, ei faiiaciis involuta. Itane 
multinuba toi elementis, vel poiius mereirix prosii- 
tuta da^moniis, ei sacrilegis vanitatibus imprapgnaia, 
9udes malrimonium cailiolicum Domiiii tui, crimiiie 
Impudiciiine lacerare? Osiende nobis moechos luos, 
eplenditencntem * poiidcralorem, el Atlantem latura- 
i-ium. iUuin cnim dicis cnpiia elemcnlorum icnere, 
inundumque suspeiiderc ; islum auiem genu flxo, scar 
pu'is validis subbajularc taiitam molem , utique ne 
illedenciai. Ubi suui isli? Qui si vere essent, quando 
•tl te veiiircni occiipaii l:tnlo negolio? quando ad le 
iiilrarcni, ui blanda manu lua, ct oiiosn, plane deli- 
cala *, post taiitum Jaborcm, alleri digitos, alieri hu- 
meros confricares? Scd fallunt te mala dxmonia, 
i|uae tecum scoriantur, ui coiicipias mendacia, et pa- 
lias phantasmata. Cur crgo non respuas diptychium 
\eri Dci, tuis membranis inlmicum, quibus toi falsos 
dcos adamasii mente vagabunda per (igmenta cogiia- 
tionum tuarum, quibus omnia poeiica mendacia gra» 
viora ei lionesiiora rcpcrireniur, vel boc cerie, quod 
apud poclas neroinem dccipit ipsa professio faisitalis, 
in libris auiem tuis tania fallaciarum turba, puerilcs 
et in senibus anitnns ', nomino vcritaiis illecias, mi- 
ferabilibus corruinpii crroribus, cum prurienies auri- 
bus, sicui Aposiolus dicit, cl a vcriiate audiium suum 
avericiites, ad fabulas couvertuntur ( li Ttm. iv, i ) ? 
Quomodo crgo sanam doctrinam fcrres illarum tabu- 
larum, ubi primum prxceptum est, Audi^ Itrael ; Do^ 
mltius Dcut ffitis, Deui tinus e$t {Deut. vi, i), cum toi 
fieoruin nomiiiibus ^ deleciata iurpissiini cordis forni* 
caiione voluleris? Annon recordaris amaioriuih can* 
ticum tuum, ubi describis maxlmum regnanlem re- 
gcm, sceptrigcrum perenncm, floreis coronis cincium 
et facie rutilanlem?Quem si solum talcm amares, 
crubesccndum iibi esset : nam etiam vir unus floreis 
coroiiis cincius piidicx conjugi displiceret. Nequc 
cnim potes dicere hoc aiiqua myslica significaiione 
ita dictum, vel iia demonsiratum, cum tibi prxcipue 
laudari Manichxus non ob aliud soleal, nisi quod re- 
iiioiis (igurarum iniegumentis, ipse iibi veritatcm nu- 
ilam ei propriam loqiicrciur. Proprie ig)iur canias 
Deum regem sceptrigerum, floribus corpnatum.Ponat 
saliem sccpirum, quaiido coronis floreis cingiiur : non 
decet regiae virgx severitatem ii!a luxurix molliiudo. 
IIuc acccdit , quia iion a te solus adamatiis est : se- 
qucris enim cniitando, ct ndjungis duodccim sxcula 

< Am. Er. et aliquot Mss., splendide ten.mt€m. 

* sic probac noue llss. AUi cuui odiiis, et otioso pane de- 
tscuta. 

* ix)v. , puerites et seniles mwnos. ^elius cdili alii ci 
Mss., pumles et in scnibus aninm. 

* Aliquoi Mss-, dconm nundmbus. 



floribus convestita, ei canoribiis plcn», ct in facieui 
patris flores suos jactantia. Ubi et ipsQS Auodcclm 
magnos quosdam deos pronteris, ternos pc|r quatiior 
tracius , quibus ille unus circumciiigilur. Quem qiio* 
modo immensiim faciaiis, qiicm sic circiiindaitmi di- 
citis, nuiiqiiam inveiiire potuistis. Adjungis etiam in* 
niimerabiles regnicolas, ei dcorum agmina, et angc- 
lorum cohories : qu;e omuia non condidisse dicis 
Deum, sed de sua substnntia geiiuisse. 

CAPUT VI. — Ila coiivinceris innun>erabiles deof 
colere , non ferendo sanam doctrinam , qua doceiur 
uiius de uno Dco natus Filius, ei utriusque Spiritus 
sancius. Quos tamen non solum innumerabiles , sed 
nec tres dcos fas est dicere : quorum esl non soluro 
una eademque substantia , sed etiam una c^idemqne 
opcraiio, per Ipsam proprinm unam earodeinque sub- 
siantiam ; pcr crcaiuram vero corporalcm eliam de- 
mohsiraiio singulorum. Hicc tu non intelligis, nofi 
cnpis : novi , plena es , inebriala es , Ingurgitaia cs 
fabuloso sacrilcgio. Digeras aliquando quod exbalas, 
et ie jam obruere talibiis desinas : interim canta quod 
cantas, ei inspice, si potes, dedecus fornic;iiiQnis luac. 
Iiiviiavit cnim te doctrina dxmonioruin mendacilo- 
quorum ad ficias domos angelorum , ubi flat aura sa-^ 
lubris , et ad campos * ubi scatent aromata , cuju^ 
arborcs ct monics , maria et flumina , dulce nectar 
fluuni per cuncta sxcula. Ei crcdidisti et finxistl bxc 
in corde tuo , ubi vanis recordationibus luxuriata ct 
dissolula jacteris. Cum enim qua^dam taiia dicuntur 
de ineffabili afQuentia spiriiualiuin deliciarum, utique 
in acnigmate dicuntur ; ita ut novcrit animus qui taii- 
biis cxerceiur , csse aliud quod ibi quxreiidqin et inr 
telligcndum sit , sivc corporcis sensibus io veritalo 
corporali ialc quid deinonstrclur , sicui ij;nis iii rubo 
{Exod, III , 2) , ei de virga serpcns , ei de serpenie 
virga {Id. iv, 2-4), el iunica Dpmiui a persecuioribus 
non divisa (Joan. xix , 21) , ei obseqiiio mulieris un- 
ctio pedum aut cnpilis ejus {hlanh. xxvi , 7» el Joaii. 
xii, 5) ,. ei frondes multiludinis praeccdciitis ci con- 
se [ueiitis ascllum ejus {Matih. xxi, 7-9) : sive in spN 
riiu per imagincs corporum , vcl in somnio , vel in 
ecstasi flgurate pstendantur , sicut Jacob scalae (Gen. 
xxviii, 12), et Danieli lapis pr;.ecisus sine manibus ct 
aucius In montem {Dan. n, 31, 35), et Peiro ille 
discus {Act.Xt Ii)> ciJonnni tam niulta (Apoc. i, 
etc) : sive sola locutione ad eumdem modum figu- 
reniur, sicut Cantica caniicorum {Cantie. i , etc.) , et 
qiiod in Evangelio fccii patcr familias nuptias fiiio 
sno {Matth. xxii, 2 U) , et homo quidam duos fiiios 
habuit, frugi ei luxuriosum {Luc. xv, i i-32), ei honio 
quidam novellavit vineain, et locnvit agi icolis {Matth. 
xxiy 33). Tu vcro pnccipue Manichxum ob hoc prx- 
dicas , quod non ad talia dicenda , sed potius a^ sol- 
venda ulilmus venerit : ui ci figuris niiii^iorum aper- 
iis , et suls narrationibus ac dispiiiaiionibus evidcnli 
lucc 'prolalis , nullo se occiiliaret aenigmatc. Addis 
eam * prxsuniptionis liujus causam , quod vidclicet 

* Forte, ad eampum. 

• sola fcre cdilio IX)V., loco, eam, habcl, etiam. 



¥» 



LIBER QUINTUS DEQMUS. 



9U 



aurnpii, iil flgiiras bujusinodi vel vidercnl, vel agercnt, 
vel dicerent , scicbanl islum postca venlurum , per 
qtiem cuncta manifeslarcnlur : iste aulem, qui sciret 
|K>sl se neminem adfulurum , scntcntias suas nullis 
allegoricis ambagibus texcrel. Quid ergo facit afTecius 
luos desideriis carnalibus sordidus, incampis etmon- 
tibus ncmorosis , et coroiiis floreis , et scateiitibus 
aromalibus ? Si non suiit aenigmala raiionis , pban- 
tasmaia sunt cogiialionis, aut vecordia furoris. Si 
vcro .nenigmata csse diciintur, cur non fiigis adulterum, 
apertam vcriiateni, ut illici:it, promitlcntem, et fabu- 
]osa fall:iicia qiios illexerit illudeniem? Nonne ministri 
rjiis , ct ipsi niiseri lalibus vanitatibiis veneoati , in 
liamo suo solent hanc escain de Paiilo apostolo po- 
Dcre , ubi ait : Ex parte enim uimus, el ex parte pro^ 
phetamus; cum autem venerit quod perfectum €$t , quod 
ex parte esl, auferetur ; el, Videmus nunc per treculum 
in cenigmate , lun^ autem facie ad faciem (I Cor, xiii , 
9, iO, 12)? Ut scilicet aposiolus Pauliis ex parle 
«cicrit, et cx partc propbclavcril, per speculum et in 
aenigmaie vidcns, quod totum auferendiim est veniciiie 
Manichxo, et atferentc quod perfectum esl, ubi facie 
ad faciem verilas* >identur. lasciva, immunda, sine 
froiite adimcisla garris, adbuc pascis venlos, adhuc 
am{;iccteris idola cordis tui ! Ilane tu facic ad f:'.ciem 
vidisti regnnnlem rcgcm sccplrigcrum, floreis coronis 
cinctum, et deorum agmina, et splcndiienontcm ma- 
giium * , sex vultus et ora fcrentem , micantemque 
lumine ; et aileniin regem honoris , Angelorum cxcr- 
ciiibus circumdatuin ; ct allerum adamantem hcroam 
billigcrum ; dextra hastam tenentem, et sinistra cly- 
peum ; et alierum gloriosum regcqd ircs rotas impel* 
lcniein ', ignis, aqux, et venti; et maxiinum Atlan- 
tcm mundum ferentcm humeris , ct cum geiin flxo 
brachiis utrinque ^ secus fulcicntcm? Ilxc ei alia inille 
portenta tu faciead faciem vidisti, an hxc tibi doclrina 
da^inonioruro mendaciloqnorum pcr ora deccptoruin 
c<uitat, et nescis ? Yac tibi, infelix ! ccccqiiibus plian- 
tasmatibus constiipraris, ecce quas vanitatcs pro veri- 
t.ite lambis: et serpentinis poculiscbria, de dipl}xhio 
lapidco audes insultare matronali verecundiae conju- 
gis uiiici Filii Dei .; quia illa jam non sub pxdagogio 
Logis ' , sed suL magisterio graiia^, nec superba ope-, 
ribus , nec fracta terroribus , vivit ex fide et spe et 
charilate , facla Israel, in qiio dolus iion est {Joan, i, 
45) , et audiens qood ibi scriptum est , Dotntniij Deui 
tttus , Deus unus est (Deut. vi , 4) : quod tu non aa« 
diens, in tam multos fictosdcQS fornicatiunem tuam 
difrudisli* 

CAPUT VA. — Quomodo non sint tibi mmicx 
iil.c Tabulae, In quibus secundum pneccptum est, Non 
accipies in vanum nomen Domini Del tui {Exod, xx, 
7) ; quandoquidem tu eiiam ipsum Christum, qiii pro- 
pter carnales a carnali vanitate mundandos , ctiain 

> verbum, verUas^ abesia pluribiis manuscriptis. 

* Er. clLov., splendenUm Aqmtm, Am.cnmaliquotlfS6., 
fpUndide tcnentem magnum, Aiii quidam probs notae uaB.« 
^iierutUenentem magnum, 

* Atn. Er. et noanulll Blss., imptentm, 
^ QukJam oodic- s, utrv.que* 

* bic Mss. Edili autcm, sub pa:daqoqo figis. 



carneis oculis verus in veriiate carnis exortiis est , in 
fallaciie vanitate posuisti? Quomodo tibi non sitad» 
versum tertium pra^ceptiim de sabbati requie, qiiae 
tot figmentorum illusionibus inquicta anima ventiia- 
ris ? Hapc tria prxcepta quonriodo pcrtineant ad dile« 
cMo|iem Dei , quando capics, quando sapies, quando 
amabis? Immoderala es, et foBda, et CQuientiosa : 
tu4nuisli , evanuisti, viluisli, excessisti modum luum, 
turpnsli decorem tuum, iurbnsti ordinem tuum. Talis 
apud te fui , novi te. Quo pacto ergo te nunc doceam 
hxc tria pr^eccpla ad dileciioiiem Dei pcrlincrc , ex 
quo, et per quem, et in quo sunt omnia (Rjm, xi,. 
50) ? Unde hoc intelligis, quando nec illn seplem, quati 
ad dilcclionem proximi pertinent qua humanai vitxt 
societas continetur , erroris lui dclestanda pcrversi-. 
taie nosse atque obscrvare permiltcris? In quibus 
mandatum primum est , Honora patrem tuum et ma^ 
trem tuam : qnod ct Paulus commemorat mandatum 
primum in repromissione , eadem atqiie iiidcni. etianv 
ipse praecipicns {Exod, xx, i%, et Ephes, vi , 2}. Tu 
autem docirina dxmoniaca * didicisii inimicos depu-. 
tare parcntes tuos, quod lc per concubiium in carne. 
ligavcrint, el boc modo utiquc dco liio immundaa.. 
compcdes imposuerint. Hinc eliam conscquens prae* 
ccpliim , quod cst, Non moechaberis , ita violatis, ulc 
hoc maxime in conjugio, detcslcmini, quod filii pro-. 
creantur ; ac sic Auditorcs vesirqs , duip cavcpt ne 
fcminx quibus miscentur concipiant , etiam uxpnjnii 
adiilteros faciatis. Ducunt enim eas ex lege matrimo- 
nii, tabulis proclamantibus, liberorum procrcandoruiii, 
causa : et vestra Icge, metuenlcs ne particulam dei. 
sui sordibus carnis afOciant , ad explendam tantiim. 
libidinem feminis impudica conjunctione misceniur ;. 
filios au:cm inviii suscipiunt , propter quod solum 
conjiigia copulanda sunt. Quomodo ergo non prohi- 
bes nubere, quod de te tanto aute prxdixit Apostolua.- 
(1 Tim, IV, 5) , quando id conaris auferre dc nuptii<i, 
unde sunt nupii» ? Quo ablato , niariti erunt turpilcr; 
amatorcs; merctrices, uxores; thalamr, fornices;; 
soceri , Icnones. Ac per hoc etiam illud prxccptum, 
quodcst, Non occic/cs, ex ejusdem erroris perversiiato 
non servas. Dum cniro times ne dei tiii mcmbrum. 
ligctur in came , non das csurienti pancm : hic for- 
midans homicidium falsum , illic perpetras veruro '.. 
Itaque si incurrns in eum famclicum qui mori possit,. 
nisi cibum porrlgendo subvenias ; jam in bomicida, 
tcneberis aut lcge Dei , si non dederis ; aut lege Ma- 
nicbsei , si dederis. Quid cxtera Decalogi pra^cepta, 
quomodo servabis? An a furt^ abstineas , ut nescio 
qiiis pancm , seu quamlibet escam in suis visceribus 
trucidandam, dcvoret potius , qiiam tu, si possis, ei 
subripias, atque ad oflicinam vcnlris Elcctorum luO'' 
rum curras, ut furlo tuo dcus tuus nec in gravius 
incidat vinculum» et quo incidoral cruatur? Porro,si 
in eodem furto comprebendaris , nonne per ipsum 
deum luum, nbu te abstulisse jurabis? Quid enim 

t in K!ss., dwmonica, 

* in D, , perpetrans verum, Er. tugd. ven. secau Wfft 

imni. H' 



511 



OjaiKA FAUSTUM MANICILKUM. S. AUGUSTIiNl 



51« 



libl fodQrus est Ulis dcus , cui dicis , Falsuro juravi 
l>cr le , sed pro lc ; nisi velles ut exiiium tibi infer- 
roro, dum bonorero deferrero? Its et illud roandaiuro 
1^18 , Ne faUum Uitimottium dicas^ propter mcrobia 
dei lui sic contemnes S ^it ca non soluro lestimonio, 
scd ti juramcnlo falso de compcdibus libcrcs Jam 
vcro quod sequilur , Non concupiscei uxorm pro^dmi 
fiii (Exod. XI, 45, 16 , 17) , debct apud tc impleri : 
ct boc unum vidco, quod nulla tui crroris neccssitaie 
iriolarc cogaris. Scd si neOas est conjugem concupi- 
Kccre alienam , considcra quid sil concupisccndum 
se proponere alienis : cl rocordare dcos tuos formo- 
808 et deas formosns , pRt'l)entcs se ut ardonter con- 
cupiscanlur , ilii a feminis priucipibus (cnebrarumi cl 
illas a mascuis : qutbus cxcitaiis in fruendi libidi- 
nem , ct in suos amplcxus inliiantcr xstuantibus, 
cruant ab cis illum deum tuum ubique compcditum, 
et tanCa suorum lurpitudine, ut solvi valeal, indigen- 
tem. Nam rcm proximi non concupisccre , quod est 
ultimnin Decalogi mandaturo , unde poles, misera? 
Nonue tibi dous ipse tuus In terra aliena se fabricarc 
meniiiur snecula nova, ubi post falsam vicloriam falso 
ii iumplio tumescas ? Quod curo modo insana vani- 
tate desideras , ci carodem (crraro gentis teuebrarum 
suinma vicinilate substantiae tuae coujungi crcdis, uti- 
qne rcAi proximi concupiscis. Mcrito tlbl est inimi- 
cum diptycbium , con(incn8 taro bona mandala mul- 
tum crrori luo contraria. Nam illa tria qu» ad dilc- 
ctioncni Dci pertinent , omnino ignoras, omnino non 
eervas : b;cc autcm septcro quibus socie(as bumana 
non locditur, si qunndo custodis, aut pudorc roprime- 
ris, nc intcr bomines confundaris; aut limorc fran- 
l^eris, ne publicis legibus puniaris ; aut malum factum 
bona aliqiia coDsucltidinc borrescis ; aut ipsa naturali 
lego , quaro injuste alieri facias quod libi ab allcro 
lleri non vis , advertis : error taroen tuus quaro te 
in contrarium ire coinpellat , et dum se({ueris , ct 
doro non sequeris , sentis ; curo vel hoc facis quod 
|»ati non vis , vel ideo non facis quia pati non vis. 

CAPUT VIII. — At ista vera sponsa Cbristi , cui 
de dipiydiio lapideo froute impudcntisslroa insulias, 
rntclligit quid distct intcr litteram ct spiritum (II Cor. 
III, 6) , qux duo dicunttir alio modo , Lex et graiia : 
ct noo jam in vctustate litterx , sed in novitate spi- 
rilus Deo serviens {Rom. vu, 6), non est Jam sub 
fegc , sed sub gralia. Neque enim liligiosa cxcatur ; 
sed mitis intendit vcrbis Apostoli , ut inteilignt quid 
appellet legcin , sub qua nos jaro non vuli esse, quia 
iransgressionis gratia posila esl, donec venirei semen cui 
promissuni est {Gatal. iii , 19) : ct quia ideo subintra- 
fU.ut abundaret delictum ; ubi autem abundavH deli- 
ctum , superabundavit gratia (Rom. v , 20). Nec ideo 
umen eaindem lcgem peccaturo vocat, quia sine 
gratia nou viviQcat; auget eniro potius reaiuiuprx- 
varica^Jone addita : Vbi enim iex non est , nec pra^ 
daricatio (Id. Iv , 15) ; et ideo per se ipsam, cum sola 
litiera est sia^ spiritu , id est , lcx slne gratia , tan- 
tummodo reo* facit : scd proponit sibi quod pularc 

* Vr, i.ugtl. vcn , contenmis. u. 



miniis inlclligcnies possent, et nperit qnid dlcat; 
cum ait : Quid ergo dicemus f Lex peccatum eMi f Ah' 
$it : sed peccatum non cognovi nisi per tegem. Nitm 
concupiscentiam nesciebam , nlft lex tHceret , Non tou'' 
cupisces. Occasione itaque accepta, peceatum per mem- 
datum fefiliit me, et per Utud ocddit. liaque textfUi- 
dem sancta , et mandatum sanctum ei jwstum ei hinmm. 
Quod ergo bonum est , factum e$i miln mors f Abnt : 
sed peccatum ut appareat peceaium , per bonum mikt 
epcratum est mortem (Rom. vii,7-13). llxc ista, cui Id 
insiillas, intelligil; quia gemcns peiit, qaia humilis 
qnxril , quia milis pulsat : et sic videt non reprc- 
bendi legcm, cum dicitur, Liltera occidit^ tpiritui 
autem vivificat (II Cor. ui, 6); sicut non reprekendi- 
tur scientin, cum dicitur, Scientia inftai^ cliariia$ vero 
ocdlficai, Nam uUquc ipse dixerat, Scimus qma omne$ 
scientiam habenms : et tunc adjungit , Scienlia inftnt^ 
charitas vero eedifical (I Cor. vni, 1). Utquid crgo 
habcbat ipse quo inflaretur , nisi quia cum charitate 
non solum non inflat sclenlia , sed etiaro firmat? Ita 
litlcra curo spirllu, et lex curo gratia , jam non eo 
modo Iittera et lex appellatnr, sicut perseipsaro emn 
occidit abundante delicto. lla enlm lex et rtrtof pee^ 
cati dicta est (Id. xv , 56) , com logec ejos noxiani 
delectationcro , per sevcram prohibitioneoi. Noe U« 
men ctiam sic mala est : $ed ptceaium ul upporeai 
peccatum , per bonum operalum e$i mortem. Ila muhi 
quibusdam sunt noxia , qu.imvi8 non stiit mala. Nam 
et vos cum oculos doletis, etiaro contra dcum vestruin 
solcm fcnestras clauditis. Hxc igitur sponsa Giristit 
jam roortua legi , id est , peccaio , qiiod legis prohi- 
bitione (it abundanlius , cum lex sine gratia juhet« 
non jiivat : tali ergo legi mortoa , nt sit alicrius qui 
ex mortuis resurrexit, disccmit ista sine legis Injuria» 
iie sncrilegium commitlat in ojus auctorem : qiiod lu 
facis iii eum, quem non intclligis auctorero boiii; coiii 
audias Apostolum dicenlem, llaque tex quidem ^ancta^ 
ei mandatum sanctum et juslum ei bonum. Ecce aiiclor 
boni est , qui tibi vidclur unus ex principibus icne- 
brarum. Atlende veritatem , ferit tibi oculos. Ecco 
P:inlus apostolus dicit, Lex quidem sancta , ei manda^ 
tum sancium et justum et bonum, Ecce cujiis aiicior 
est, qui diptychium illud, quod siulm irrides, in 
magni sacramcnti dispcnsaiionero * pracmisil. Eadoni 
qiiippe lex , qu:c per Moysen data e8t , graiia ct vcri* 
cas per Jesum Christum facta est (Joan. i, 17) , cum 
aecessit litter» spiritus , ut inciperet impleri jusiitia 
legis, qwe non implcta reos ctiam pncvariiatioiie 
faciebal. Neque enim alia lex est sancla et jiista eC 
bona , el alia per quaro peccatom mortom operatur» 
cui mori nos oportct , ut simus alterius qiil ei mor* 
fuis rcsurrexit : sed endein ipsa est. Ecce seqoere, 
legc. Sed peccaium, inquit , ui appareat peccaium , per 
bonum mihi esi operatum morlem, ut fial supra modum 
peccator , aut peccatum per mandaium. Surda, cacca^ 
aiidi , vide. Per bonum, inqnit, miAi operaium e$i 
mortem. Ergo lex seinper est ixma ; sive obsit inaui* 
hus gratia, sive prositplenisgratla, scroper cst boiia : 

* Am. Er. etaliquot Mss., dispcnsattone. 



515 



LIBER QUINTUS DECIMUi^. . 



514 



siciit sol semper est bonus , quia omnis creaiura Dei 
lioiia est (I Tim. nr, 4), sive dolcntibus ocuiis noceat, 
f ive snnos mulceat. Proinde quod est octilis saniias 
ad vidcndum solero , lioc est gratia meiitibus ad im- 
plendam legero. Et sicut oculi sani nou solis delecta- 
tioni rooriuntur, sed illis ictibiis asperis radiorum, 
quibus reverberati in denslores tcnebras pellebantur : 
sic atilma per charitatem spiritus salva facta , non 
jusiitix legis mortua dicitur , sed illi reatui et proe- 
▼nricilioni , quam iex per littcram , cum gratia de- 
fiiit, raciebat. Ilaque de illa utrumque dicitur, el, 
Bona est lex^ $i quis ea legitime utafur; et quod sequi- 
lur, Scicns hoc^ quia justo lex non est potita {Id. i, 
8,9); quia non opus habet terrentc liltera , quem 
delcciai ipsn jiislitin. 

CAPUT IX. — llxc sponsa Cliristi gnudens in spe 
plen.T saluils suj% ct tibi opiat botiam convcrsionem 
a fabulis ad verilatem, ne Adoncum quasi adiilterum 
reformidans, cum versulissimo adultcro serpcntc re- 
manons. Adonai enim verbum hebrscuni esl, et inter- 
prctatiir Dominus , co modo quo solus Dcus dicitiir 
Domintis : sicut Lntria, quod vcrbum gr.xcum c$t,et 
intcrprctiilur Servilus, non qucccumquc, sed illa qiia 
tantiiinmodo Deo servitur : sicut Amen, inlerprclatur 
Yernm, non ubicumque et quoiuodocumquc, scd my- 
S!ica rcligione. Quod si a te quxratiir nndc tu quo- 
^ue liabcas ; pneter bebrxas lilicras, vcl qiiae cx bc- 
brau) sunt, non invonis. Non ergo timet Ecclesia Chri- 
•ti istonim noroinum objeciionem : intelligit, etamat; 
Dcc curat impcrilum insullatorcm : et quae uondura 
iutciligit, credil essc lalia,(|ualia nonnullaejipcrtn est, 
quae nondum intollecta sic erant. Objiciat ei quisque 
quod Eramanuel adamavcrit; irridet inscitiaro illiiis 
komiiiis, amplectitur vcritaiem hujus nominis. Obji- 
ciat quod amavcrit Nessiam ; rcpellit exstinctum ad« 
versarium , tenet unctum magistrum. Ita te quoque 
eupit saiiari a vanis crroribus, et sedificapi super fun- 
damcnium Apostolorum et Prophctarum (Ephe$. ii, 
20). Quom dicis Ilippoccntaurum , nesciens quid lo- 
quaris, ncc altendis quid libi tua faimia confecerit, 
cum cx parte dci tui et ex parte terne tenebrarum 
lalsum mundum fabricasti in cordc tiio. lliine ille non 
est Uippocentaurus , semiferus ct scmideiis? Vcre, 
quia nec Uippocentaurus diceudus cst. Quid auiem sit, 
lu aitende , et crubesce et miicscc , ut corruptionem 
tuam a scrpentc adultero perhorrescas:cujusastutiam 
sl apiid Moysen credendam non putasti, apud Paulum 
caveredebuisti,qui veram Ecelcsinm volcns virginem 
eastam exhibere Christo, rtm^o, inquil, ne sicut-ier' 
pen$ Evam fefellit in versutia $ua , ita corrumpaniur 
mentes vestrce a simpHcitate et ea$titate, qum e$t in 
Ckristo (II Cor. XI, 2, 3). Hoc lii cum audircs, usquc 
adeo lamen desipuisli, et venenatis incantniionibus 
e^M amens facta es, ut aliis multis hxrcsibus nliud 
atque aliud idcm serpens , tibi autem eiiam se Ciiii- 
sium esse pcrsuascril. Porro si errant roulLnc fallaciis 
ejiis variis et roultiformibus irroiitae, quae tamen hanc 
adroonitionero Apostoli veraro fatentur : lu qiiantura 
adullcrata cs » quam in longiiiqiio prostiliita , qtkc 



ipsum pro Chrislo babes, a qno Aposlolus Chrisii se- 
ductam Evam atque corruptnm clamnt , ut ab eo vlr» 
ginem sponsam Chrisil tali admonitione eustodiai ? 
Tenebravlt cor tuum , qui tecum in phantasmatilHis 
Incidorum nemorum volutatur. Quic snnt, ubi sunt, 
nnde sunt fidelia promissa ejiis? ebria, non a vino 
(/iai.Li,«l)! 

CAPUT X. — Nempe conviciala es impudentia sa- 
crllega Dco Prophciarum, qiiod ipsis Judasis sibi scr- 
vienlibus non exhibiierit quod promisit. Nec snne 
dixisli quid pi-omiscrit et non exlilbueril, ne ibi con- 
vinccreris aul jnm cxhibitum qood non Inlelligis, aut 
adhuc fiitiirum quod non credis. Tihi quid promissimi 
cst et pr.TScnlalum, unde tibi fidcs fterel te ncceptu- 
ram iriumphos novoriim s.xculorum super tcrram le- 
nebrarum? Si aliqiios prophclas protulcrisJn quibus 
legamus cum laiide praedicios fuluros Manich.ros,' 
uiide jam tibi aliquid cxhibiiiim putes, hoc ipso quisr 
esse vos videmus; prius probatura cs quod non ipse 
Manichrus tihi prophctas finxerit , qui sibi ut crcde- 
res voluit. Neqiie enim puiai turpe mendacium : aut 
vcro poiesl diibilarc falsos prophelas ostcndore in pcU 
libiis oviiiis , qiii Clirislum laiidans asscvcrnt falsns 
cicatriccs oslcndisse in membris suis. At ego vos 
plane prxdictos b^o, non soluin a prophetis aliqiiando 
obscurius, vcrum et «b Apostok) cxprcssius. Scd vi- 
dele qiiemndmodum : Spiritus, inqiiit, manifeste dicit^ 
quia in novistimis lemporibus recedent qwdam a fde , 
intend^ntes spiritibus scductoribus , et doctrinis dwmo- 
niorum in hypocrisi mendaciloquorum, cuuterialam ha-- 
hentes conscientiam suam , prohihcntes nubcre , uhsti' 
nentes a cibis quos Deus crcavit ad pcrpiciendum cum 
gratiarum actione fidelibus , et iis qui cognoverunt vcri- 
tatem : quia omnis creatura Dei bma cst , ct nihil abji- 
ciendum quod cum gratiarum actione percipitur (I Tim. 
IV, i-i). Wxc qucmadmodum in vobis iinplcia sint» 
et luce clarius omnium qui vos noverunt cculos lan- 
git S ct siipra pro teinporc ostendimus. 

CAPUT XI. — Ihla aulcm , qiiam doclrina aposlo- 
lica virgiiicm casUun uni viro cxliibcns Cbrisio, a fal- 
lacin scrpi ntis qiia tu corrupta cs , nionci ut cavcat, 
agnoscit Dciim Prophetaruni , Dcuin vcrutn , Doum 
Suum : hujiis ultimx pollicitmioni secura credit, cu- 
jiis tanla promis a completa jnm lenet ; nec quisqiinni 
dicit, ad pra^scns tempiis ci confictos esse Prophekis» 
qiios in Jiidxorum codicibus asserit. Quid cnim 'in« 
credibilius promiltebatiir, qiinm id quod Abrahoe di« 
cliim est : /n semine tuo hcnedicentur omnes gentes 
{Gen. XXII, 48). El quid ccrtius jam tcncmus cxhibi* 
tum? Illa ccrtc est uliiroa ejus proroissio, quam pro- 
phela brevitcr ila commemorat : Beati qui habitant in 
domo tua; in scecula swculonm laudabunt te {PsaL 
Lxxxui, 5). Finita quippe omni indigenlin, cl novissi- 
ma inimica morte destrucU ( I Cor. xv, SG), pcrpctua 
Dei laus crit oiiosorum ncgotium : quo jam nemo ac- 
cedet, unde jnin neroo discedct. Quod ullbi propbcta 
ita commemorat : Collauda , Jerusalein , Dominum ; 

^ l/)vanienses legl vold>aat, oni<oi Uawiant : niiuui 
rcctc. 



St5 



OONTRA FXLSTUM MAXirjLEUM, 8, AUGUSTLM 51« 



(oi.M Deum tuum^ Sion : quotuam eonfirmMU ueelu 
pcrlarum iuarum , benedixil fiUo$ luo$ tJt U ( P$aL 
GXLVii • ly 3)* Claiiftis porlis nullus iDlrabit, nuUus 
eiibit. Quod et ipse g|»oiisus io Evangelio dicit, faiuis 
Tirgioibus, etiam pulsantibus , se noo aperlurom 
(ilaitk, XXV, 13). IIxc Jerusalem» sancta Ecclcsia, 
gponsa Cliristi, in Apocalypsi Joannis copiosins ube- 
riusque dcscribitur. Noii credal buic propbeticoi pro- 
missioni Tirgo casta , si non jam tenet quod ei per 
eamdem propbetiam hoc tempore futurum promissum 
est : iiudt , /S/ta, et vide, et indma aurem tuam, et obliviece- 
repopuium /tium, etdomumpatri$tui;quoniamconcupi' 
vit rex $peciem luam, qma ip$e e$t Deu$ luu$, et adora- 
bunt eum fHim Tyri in muneribu$ : vullum luum depre^ 
eabuntur divite$ plebi$. Omni$ gloria eju$ fHia: regi$ 
wtrinMecu$t in fimbrii$ aurei$ circunuimicta varielatibu$ : 
a/ferenfur regi virgine$ po$t eam^ proxinue eju$alferentur 
Ubi , in Iwlitia et ex$uitatione adducentur in lempium 
regi$. Pro pairibu$ tHi$ nati $unt tibi filii, coml'Aue$ eo$ 
prindpe$ $uper omnem tirram : memoree erunt nomini$ 



tui in omni progenie \et generatione^ propUraei popuJi ' 
confitebuntur tibi in ieternum et iu iOKuiutm emtmii 
(P$al, xLiv, il-18). Scdtu inrelix a serpente corr»- 
pta, quando vel cogitire conaris quae sit polcbriimfo 
filiae regis intrinsecus? Ipsa est euim castitat meiitiii^ 
ubi tu vitiala cs, ut aperireutur tibi oculi a(| amiiir 
dum etadorandum solemet luiiam; ac sicperjasism 
judicium Dei allenareris a ligno vltae, quod ea «tema 
et interna sapienlia; nihilque aliud vocares putareg- 
que veritnicm atqne saplentiam , nisi lucem Istam « 
quam per niale aportos oculos tractam, et in immcn- 
siim auctain , niuliiplicitcrquo varialam per imagioes 
fubulosas iinpiidica mcnte convolveres. Has sant for* 
nicaliones tqac nimis abominandae. Et tamen patienler 
cogila eas, ct revcrterc ad me, dicit Yeriias. Uevcr- 
tcre ad ine, ct niuiidaberis, reparaberis ', si conrini- 
daris libi , cl rerundaris milii. Iloc audi , boc dici^ 
vcra Vcritas, qiL-c ncc faUacibus formis cura tcncbra* 
rum genie pugAavit, ncc fallaci sanguinc te rcderoit, 

* Lov. et Belgid tantum Xss. oniittunt« reparaberU, 



LIBER SEXTl^ DECIMITS, 



CAPUT PRIMUM. — Faustits dixil : Quarc Moyseii 
noti accipilis, cuin Chrihtus dicnt : Moyte$ de me$cri' 
p$il ; et $i credereti$ Moy$i, credcreli$ ct mihi (Joan, v, 
46) ? Ego vcro non solum M(»yscn dc Chrislo scri- 
psisse vcliin , scd omncs ctiam Proplictis Juda;orum 
cl Gcntiiim. Qnid ciiim Iioc nostras fldoi noccrct, aut 
qiiid non potius p; oilessct, si congrua et conveiiientia 
undiqiie iii Denm noslrum lestinionia cnrpercmus? 
Siqiiidcm cssct etiam tum liberum nobis , odio ma- 
iieiite atque exsccrationc supcrstitionis eorum , solas 
ab cisdcm do Christo cxccrpcrc prophctias : adco 
niihi contrariuni non potcst csse, si cl Moyscs,quam- 
Vis sit alienus a Christo, iioimiliil tamen vidcaliir 
gcripsisse de Chrlsio. An quisquam homiiiuin non 
optaverit de spiiiis omnibus florem legere, de omni 
berba friigem, de muscis omnibus mcl : quamvis ncc 
muscas, nec gramcn in cibum, ncc spiiias in coronse 
usurpenius ornatum? An quisqiiam iiollct in omni 
proruiido mnrgaritam nasci , in omnibiis tarris gcm- 
mas, in silvis omnibus poma? Aut si plsccm dc mari 
cderc non nocct , aquam bibcre nocet , sciuntqno 
homines utilibus suniptis inimica rcspuere; nobis li- 
bcrum non csset, religionis cnjusque ritu damnato, si 
esset inuiilis nobis , solas iiide de Christo prophetias 
aecipcrc? Nequc Iioc prodcssct erroribus ad capien- 
dos nosmct ao rcdigcndos in proprinm scrvitulem : 
quia nec spiritibus iinmundis, cum iidcm Jcsnin cssc 
Filium Dci exscrte indissimulanterquc confitercntur 
{Matth. VIII, 29), profuii, ut minime sint nobis cxosi. 
Quare si et Moyscs secundum hoc tosrnnonium dc 
Christo aliquid scripsit , accipiam : Ita tnmen ut ipsi 
hoc niinime prosit ad captivandiim mc in propiiani 
legem, quam nihil videam a Paganismo disiarc. Qua- 
propier iiihil omnino est qiiod arbilreris, si probalum 
buc fucrit , nie minime gavisurum , spiritum oiuncui 
proplictasse dc Christo. 



CAPUT II. — Tibi sane sufflcientes* refeiam gra- 
tias , si queniaJinoJum oslcndis qoia Christus Moy- 
sen de se scrifisisse testaius sit , ita eliam illud do- 
ceas, quxnam sint ea qux scripsit. Nam ogo quidcm 
Scripturas ejus pcrscrutatus, ut jussuro est', niillag 
ibidcm de Christo prophetias inveni ; sive quia iiullae 
sunt, sive qiiia inlclligcre ipse non potui. Undo in iii-' 
genti positus «tsIii, ratione cogchar in allcrum e duo- 
bus; ut aut falsum pronuntiarein capiiulum boc, aut 
mendaccm Jcsum. Scd id qiiidcm aliciium pictatis 
crat, Dcum existimare mcnlitum. Rcctius crgo visuni 
est, scriptoribus ascribere falsilatcm, quani veritatig 
auctori mcndnciuin. Quippe cum et ipsum diccntcm 
audircm, fiircs fuisse ct latroncs otnnes qui venerutit 
ante se {Joan. x, 8) : qua senleniia primuin omnium 
vidco feriri Moysen. Ad hxc, et cum mnjcslatem 
siiain loqucnii eidem , ubi sc mundi lumcn appellat^ 
JuiKtI iiidigiiantes rcclaniarcnt , Qicia tu de te te^iifi' 
cari$y testimonium tuum non e$t verum : non cum ridco 
proscculiim , ubi inaxiinc locus cxigebat , iit dicerct 
de se proplictasse Moysen ; scd tanquain rcvera nlic- 
nus ct iiulliim luilicns cx corum pairibus tesiiino- 
nium , rcspondit , Nempe in iege ve$lra uriplum e$t , 
quia duorum hominum te$timonium verum e$t, Ego $um 
qui te$lificor de me ; et lc$tificatur de me, qui me miuff 
Pater {Id. viii , 15, 17, 18). Illud cis commeniorans 
quod de coclo dictum omncs audieranl, Hic e$i FU\u$ 
meu$ diiecti$simu$ , cred)te ilti {Matth, iii, 17, et Luc* 
IX, 55 ). Necnon ct illud mihi verisimile non vidcttir, 
Judxos potuisse lacerc , cum Christus diccret de se 
scripsisso Aloyscn, qiiin statim, ulpote maligiii et 
asiuli , qiia:rci ent qiiidiiam illud cssct , quod de se a 

> Am. Er. etBlss-, in$ufficientc$, 

* Lov.y ut vihumesl, Aro. etEr., utjnstinn eii. veiius 
Mss., utju$$um est : isto videricct F.vangclii c»| ituio Jv^iu 
5, ^. 30, .si:rt(<aiNt/it ^crtfilttrai, cu.. 



517 



LIBER SEITUS DECIMUS. 



Slt 



MuyM scripUnnpiiUiret. 8ed ei h»e eoniro oroniraria 
t diumilas hoq minus Jesom nihil lale dtnisae signi- 
licat. 

CAPUT III. — Quamyis etgo et luec non parra vi- 
deanUir ad coiifirmandaro suspicionem falsi de capi- 
tulo iKio , pltts tamen illo teneor , quia omnem , ut 
diii f lioyseos scripturaro scrulacus , nuUas ibi de 
Cbristo proplietLis inyeni. Nunc tamen te compertus 
melioris iuleUigentiac lectorem , consecutunim me 
aliquid credo , aclurumque faieor gratias , si spero 
profcctus ac doclrinx , quam mibi objurgationis Vaad 
llducia promiltit, nulla frustreris invidia ; sed doceas, 
si quid est quod me forte legentem praetericrit de Dco 
ac de Domino noslfo memoratum in scripiura Moysi* 
Nec dixeris, quaeso, ut imperiii solent, boc ipsum 
saiis esse debere ad fidem , quia Cbristus dixerit de 
so scripsisse Moyscii.Noloenim nunc ad me respicias, 
quem ad credendum profcssio mca fccit obnoxium , 
ut non possim non credere ei quem scquor ; sed puta 
nos cum Judxo tractarCt puta cum Geniii : cum eis 
diseriiiius , Moyses de Cbristo scripsit , qiixsiluri 
erunt * probationes , quid oOcFcmus t Numquidnam 
dicere polcrimus , Cbristiis boc dixit , cui adbuc illi 
niinime credunt? Ncmpe opus crit nus i|>sis ostondcrc 
qiiid scripserit. 

CAPUT lY. — Qutd ergo oslcndemus'? An illud 
quod vos solotis , ubi Deus sitiis lor|uilur ad Moyscn 
diccns : Su$cUabo Uli$ Proplieiam de fratnbu$ ip$0' 
rum $imUem tibi {Deut. xvtii, 15, 18)? Sed lioc 
qiiidcm ad Cbrislum niiuime speclare , ncc Jud:cum 
kitet, ncc nobis sic crcdorc coiidiicibilc est : qiiia non 
propbcla Cbristus, nec Moysi similis projtbcta : sii|ui- 
di-m ille fucrit bomo , \\k Dcus ; ille peccalor , bic 
satictus ; ille ex coilu iialus , bic sccunduin te ex vir- 
gine , sccundum mc vcro ncc ex virgtnc ; illc ofTenso 
Dco suo occtdilur in mpnte ( Deut. xxxiv , 5 ) , bic 
Patri pcrp!acens palitur propria voluntaie ( Joan. x , 
18). Quoiiiudo crgo ipse eril propbeta similis Moysi? 
Mempe statiin nos Juda:us aut ut imperilos irridebit , 
aut coargucl ul metidaccs. 

CAPUT Y. — An illud offcrcmus ei , quod periiHlc 
soletis iiiduccre, Vi^ebunt vitam $uam pendentem , et 
non credent vitis $u<e ( Deut. xxviii, 6G ) .' Cui vos qui- 
dem adjicitis , in ligno ; nam non babelur. Scd boc 
quoqiic probare quod«adCbristuni ininimc pcrlineat, 
uibil tam iu promptu est. Inicr maledtctorum enim 
sseva, quae prompsit in populuin suum , si a lege ^ua 
dcsciscerent , etiam boc adjecii , futuros eosdcm di- 
ceiis in capiivitate boslium suorum, fincmque sui 
meditaturos diebus ac noctibus , ut nec vitx ipsius 
su^ ftduciam gererent , qux sibi eset a victo: ibus 
condonata ; quia cadem ex inccrto pendcrct pavcns 
ac sollicita sempcr sub imminetUia gladiorum. Ne boc 
quidcin crgo ad Cbristum pcrtinet : quxrcnda sunl 
alta. Nam illiid quidem vix cn^diderim de Cbrislo vos 
dictum puiare , maledictum esse omncm qui peiidct 
in ligno ( Id, xxi , 23 ) : aut illud aliud, iiitcrficien- 

* Er. !.U{;d. et ven., erant. M. 

* in u., ostaidimui. ur. Lugd. Luv., seculi sunius. M. 



dum esse propbetam slve principem populi , qui eos 
a Deo suo vellet averiere , aliquodve infringere man- 
dalorum (Deut. xiii, 5).Qiiod ego qnidem Chrislnm fe- 
cisse plane negare non possum. Sed tu contra de ipso 
hsDC esse scripta plane fsterl non poteris , ne si boo 
sit, qu.Trere rursus incipiamus, etiam io quouain 
spiritu Moyses propheuverit , ut aut malodiceret 
Christo , aut eiim juberct occidi. Si enim spiritum 
Dei habuit, bscc de Cbristo non dixit : si b»c de 
Christo dixit , spiritlim Dei Jion iiabuit. Neqne enim 
divinus spiritus aut malediceret Christo, aut eum 
juberct iiiterfioi. Ut ergo^ Moyseii ab hocr crimine 
vindicctis , fatcamini necesse est , iie haec quidem 
eum scripsisse de Cbristo. Quod si bxc de Ckristo 
minime scripsit , aut alia dabilis , aut nulia erunt. Sl 
nulla fiierint , nec Chrisius potuit asseverare quod 
niisquam est. Ita si Cbristus hoc minimc asseverave- 
ril , capiluhiin illud falsum esse constiterit. 

CAPUT VI.— Scd nec illud quidem verisimile esl, 
qnod prosequitur , Si credereti$ Motjn , credereti$ et 
mihi ( Joan. v, 46 ). Quia dtssimllis admodiim iradi- 
tio cst et longe altera Moyseos et Christi , ut si eo« 
rum alteri Judsei crcdereiit , allcri nccessario repu- 
gnarent. Nam Moyses quidcm pr» cxteris ab oninl 
opere abstincndum docct in sabbaio , causam(|ue in- 
ducit rcligionis bujiis banc esse, quia Deus cum 
miinduni ct qiix in co snnt omiiia fabricarct , sex 
dicbus indulscrit opcri , septinia vero cessaverit , 
quod cst sabbatum : idclrco<|uc bcnedixerit, id est , 
sauctificaverit , lanqiiam SU9C Iranquillitatts portuiii , 
logcniquc dcderit iiisupcr, ut qui idem solverct , oc- 
cidcrctur ( Exod. xx, 8-11 , et xxxi, 13-17 ). Hoc 
igUur Jiid:ci vcbenienter crcdebant , docentc Moyse ; 
idcircoque Cbristo ne aures quidem accommodandas 
piilabant , asscveranli Dcuin scmper operart , nec ul- 
lum sibi cessationis slatuissc diem , quia sii jugis cl 
iiifatigabilis virtus ; scque adeo idcirco nunquam de- 
berc cessare, ne sabbatisquidem : Pater ciiim, inquit, 
meu$ $empcr operatur^ et me oportet operari (Joan» v« 
17, ei IX, i ). Item Moyses carnis peritomen in sacris 
ct Dco amabiiibiis iiumcrat, jubct(]uc circumcidi 
m.isciilinum omne, camc prxputii ipsorum : esseqiie 
boc docet necessariuin signum tcstamcnti illius , quod 
Dcus suus disposucrit ad Abraham , arfirmatque quod 
virorum quisquis ^ boc non gestavcrit, Qxtcrniinabi* 
lur illc de tribu sna , ct haercditatis qu» AbraboR re« 
promissa sit ac seinini ejiis , non vcnict iii consortium 
{Gen. XVII, 9- U). Et boc ergo Judaci vaidecrcdi<> 
derant, asseverante Moyse : idcircoque fidem Cbristo 
babere non poierant infirmanti ea , et insuper assc- 
vcraali quod dupliciter gebennae filius ficret , qui 
esset circumcisus {Mattli. xxiii, 45). Itcm Moyscs 
carnalium ciborum soUicilani facit di.'crciioncin , ct 
inter pisces ac volucres et qiiadrupcdia bclluonis in 
modum disccptator sedet ; jubctt|uc alia quidein 
abligiiriri pro roundis , alia vcro pro imroundis ne 

* Amcriiacbius et nonnulli ^:ss., qnod utrorum vironm 
qniqHi%. Vxasims vcro, quod virorum rwo» w» aidsqui^ '» 
kUpic esse flcbraismuni notal ad orani liliri : t Uebrjlcc, » 
Viii, •.C>i*<s nnonmicimiqHC vi.o. um. t 



%\9 



CO.MILV FAUSTUM MANICn.^^UM, S. AUGUSTINI 



m 



contingi Ttiidem : quorum in parte porcum laxal et 
lcporeni , et si qiiid in piscibus caret squama , aut ia 
quadriipedibus unguiam fissam non liabet, nec rumi- 
nat ( Deui. xiv, 3-20 ). Ct hxc ergo Judx*i rortiter 
credideruiit , scribenle Moyse : idcircoquc Ckristo 
Jam ercdere non poierant, indilTereniiam docenti 
ciborum, et a suis quidem discipulis oinnia penitus 

.reinovenli , saecularibas Tcro vulgo concedenli omnia 
qux posseiit edi, atqne asscveranti quod eos nibil in 
os intrans pollueret; qnia qux de ore impudenter * 
procedant, ea sola sint' qux polluani hominem 
( MaUh, XV, il-20 ). Dacc atque alia niuUa Moysi 
eontraria , Jesum dogmatizare , neino qiii nosciat. 

CAPUT VII. — Qiue quia singula percurrcrc lon- 
gum cst , unum pro mullis ostcndam , id est , quia 
Clirislianarum hxresiuin pars maxima , et, quod est 
in promptu , Cntholici niliil eorum servare ciirant , 
quae Moyses scrlbil. Quod ipsum si non de errore dcs* 
cendit aliquo, sed ex vcra illa Clirisli et discipulorum 

^ eju6 traditionc , vos omnino lateamini nccesse est , 
contraria Inviccm sibi Jc^um dociiissc aique Moysen : 
Idcircoque nec creditam Chriblum a Judscis, qiiia 
fldem vellcnt exhibere Moysi.Quorsum ergo falsum 
noo erit , illud Jesum dixisse ad cos , Si ercderelii 
Mihfu^ crederelit et mihi : cum sit longe maiiirestum , 
idcirco magis eos non credidisse J^o , qula Moysi 
crederont; potuisse antem fidem Christo liabere, si 
Moysi credere dcstitissent ? Tu tamen , ut dixi , ubi- 
nam Moyses de Cbristo aliiiuid scripscrit , qtixso nos 
doceas* 

CAPUT\ni.-.AIia8 inquit : Si Chrislianus cs , 
crcde diccnti Christo quia de se scripsit Moysos.Quod 
»i non credis, chrislianus non cs. Inepta hxc scnipcr 
et imbccilla rcsponsio est niliil habentium qiiod os- 
tendaut. Qiianto igilur mdius Tecisses , si idcm con* 
fitcrcris simpIicitiT ? et tainen hoc mihi quidcm di- 
cere potuisli , qiiem scias neccsse haberc ut credam 
causa religionisqua Tamulor Christo : licel hoc ipsum 
adhuc qua^ratur , utrum sit ct hoc Christi tcstiino- 
nium, ut crcdidebeat absoluie; aii scripioris, ut 
examinari sollicitc. Ncc si nos non ( rediinus falsis , 
Christuin hinc offendiinus , scd raisnlores. Tamcn 
uicumque hoc ferri ' polcril Chrislianis oppositum : 
quid autem de illis agemus, qnos rotuii, Jud.eo sci- 
licet atque ^entili , qnibus diccre non possuimts , Si 
christianus cs, crcde; si non credis, chrisiianus non 
es?Quanquam ne Christiano quidcm boc rcctissime 
dixeris, cuin Christus Thomam apostolum dubitantenr 
de se aspernatus non sit ; scd quo animi ojns viiliic- 
rtbus moderetor, corporis sui cicairiccs ostendit : nec 
dixit, Si disc.pulus cs, crede, si non crcdis, disci«- 
pulus non cs. Tu niihi hoc dicas , non de Christo du- 
bitanti , sed dc scntentia , ntrum sit ejiis:, an subin- 
diicta. At, inquis, bcnliores appellat, qui non vidcrunt 
et crcdideruiit ( Joan. xx, 27, 29 ). Hoc si ideo dictum 
putas , ut sine ratione ct judicio quidque credamus ; 
eslo tu bcatior siiie sensu , cgo mihi contcntiis cro 
ciim ratione bcatus audissc. 

*• iii Mss., bnpnidenicr, 

» ir, Logd. ei vcn., peri, M. 



CAPUTIX— AuGUSTiNUS respondit : AstiHe qui* 
dem paratum te dicis , si quas in libris Moysi de 
Christo prophetias inveneris, ita percipere, ac li 
piscem dc mari , com aquam Ipsain unde piscis cs* 
pilur, respuas. Sed qiiia Moyscs omne quod scri|isif, 
de Christo cst, id est, ad Chrisiom omnino pertinet, 
sive quod eum figuris rerum vel gestarum vel dicta- 
rum prxniiiitiet , sive qnod cjiis gratiam glnrinmqaa 
commendet ; tu qui commentiiium faUacemqueChri 
stum do Maniclixi litterls credidis(i,ita Moysl non vis 
credcrc , siciit ncc |)isce!n vis edcre. Vemni h«c in- 
tcresl , quod Moysen hostilitcr iiiscctaris , pisccin aa-> 
lem fallaciter laiidas. Si enim pisccm de mari edcro 
non nocet, sicui ipse dixisti; cur ita eum vos noxium 
pncdicatis, ut si alin esca non occurrat , priiis f.ime 
consumanuni , qiiain piscc vescnmiiii? Quid , quod si 
omnis caro iinmunda est , ul dlcilis , et in omiii aqiia 
omni(|ue licrba vita illa misern dei veslri retiii(;tiir, 
qux pcr vcstra alinicnta pui-gnnda esi ; detcstabilis 
supcrstitio tun ct pisccm te cogit projicere qucm laii- 
das:i, et nqunni innriiinni bibere nc spinas cdercqnas 
vituperasti ? Qiiod vcro ctinm dxmonibus Dci fnmu- 
lum compnrnsti , ul qunles illi fucrunt cum Christum 
confitereiitiir, ( Matth, vni, 29), talisct istc acci|)ia- 
tiir si aliquid in ejiis libi is rcpcriri potucrii qiiod pne- 
dicet Christuin; ille quidcm non deJignaiur oppro- 
brium Domini sui. Si enim paterfamilins Deelzebub 
appellatiis est , qnanto mngis domestici cjiis (Id.T^ 
25) ? Scd vos viJctc a quibus ista didiceritis , profecto 
scelcratiores qnam iili qui D^mino ita conviciati snnt. 
IHi eiiim non euin Cliristum esse crcdebant, ct idto 
fullaccm putnbant : vos autcm doctrinnm non putatis 
cssc verncein , nisi qujc Christum audet pncdicare 
fallaccin. 

CAPUT X. — Unde autcm libi vidctur Icgcm Moysi 
liiliil a Pnganismo distnrc ? An qiiia tcmplum, sacri- 
ficium, altarc, saccrdotemquc commcndnl? At hxc 
omiiia nomina ct in Novo Tcstameiito rcperiuiitnr. 
Sotvite, inquit, icmplum hoc, et in triduo re$uscilabo 
iUud{Joan. ii, i9) ; ct, Cum offers munus tuum ad al' 
iare (Matth. v, 24); et, Vade ostende te $acerdoti\ 
et offer pro te sacrificium, quod pra^cepit Moyscs, 
in testimonium illis (Id. viii, 4). Quoruin autein 
figurx fucrint istrc, parlim Dominus i{)sc dcmonstr.:t, 
cum tcniplum corporis sui tcmplo illi comparat ; par- 
tim apostolica doctrina cognoscimus : Temptum enim 
Dei sanctum'est^ ait Apostoliis, quodestis vos (\Cor, in, 
17) ; ct, Obsecro itaque vos per misericordiam Dei^ ui 
exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo 
plaeentem (Rom. xii, 1) ; ctcxtcra hujusmodi. Proindc 
illa omnia fitjura nostra: fnerunt (I Cor. x, 6), siciit 
idem dicit, el sor^pc commemorandnin est : quia no.i 
du^moniis cxhibebantiir, scd uiii vcro Dco, qiii fecit 
coclum ct tcrmm ; non tanqtiam indigcnti talibus, sed 
tempora distingucnti, et jubenti prxscntia, pcrqiice 
significaret futiira. Vos aulem, qui ut seducatis ct de- 
cipiatis idiotas imperfectosque t.nnstianos, Pag^- 
nismum vos fingitis detestari, cditc nobis anctorit? • 
tcm christianorum lihrorum, in ^iuibus vobis solcm ac 



S!2i LIBER SEXT 

liinain colcrc nlquc adnrarc pnrccpium 8il. Veslcr 
crgo potius error Paganismo similis csl ; qiiundoqui- 
(lcm ncc Cbristum coliiis, sed Chrisli nomine nescio 
qiiid» quod vobis nocnticndo fmxislis, et dcos vcl in 
itlo conspicuo coelo visibiles, vel alios innumerabi- 
les commcnlilios adoraiis. Quibus phaiitasmatibus 
quasi vanis atqiie iiianibus simulacris, non xdiculas 
f iliricaslis, scd corda vcsira templa Tecislis. 

CAPUT XI. — Exigis a me ut osiendani quu^nnm 
scripieril de Chrislo Moyses. Jam qoidcm supcriiis 
niiilta dcmonslrata siini ; scd quis possit omnia de- 
monstrnre ? Pmcseriim, quia si quxdam commemo* 
rem, parntus videtur isie perversus, vel in alium 
rciisum ca conari pcrvcrtcrc ; vel si fuerit CTidenti:! 
clarioris vcrila.is oppressns, dicere sc illa lanquam 
dc m.^ri salso suavcm pisccm capcrc : ncc idco se ad 
lo'.am Scriplurnm Moyscos, velut ad aquam marinam 
bibcndam cogi oportcrc. Qunproptcr sufficere arbitror 
huic opcri, ut ea ipsa qux rcprehendenda dcccrpsit ^ 
de Sciipiura legis llcbrccorum, ad Cliri^tum pncdi* 
candum i eriincrc, si rccte intclligniitiir, ostendam t 
m qiio sniis nppareat multo mngis cxlcra, vel sUtim 
pronuiitiata, vcl diligcntor ac vcracitcr pcrscrutata, 
christianx lidci conveiiire ; si ea qux dcridenda atque 
damiianda objicit iiiimicus, eis ipsis convincatur 
christiaiia vcrilate damnandus. Quapropter, o pleue 
omiii fnllacia, cum Dominus ui Evaiigolio dixerit, Si 
credereiii Moysif crederetis el mihi; de me enim iUe 
icripiil {Joan, v, 46); niliil est quod lc in ingcnti 
:rstu po^iiutn fingas, ct cogi vidcaris in altcrum e 
duobus, ut aiil falsuin pronunlics capiluliim hoc, aut 
mcnilaccm Josuin. Siciit eniin hoc capitulum vcrum 
cst, ila cl vcrnx cst Jesus. Reciius viium est^ i:iquit, 
tcriptoribus ascribere (aUilalem^ qnam verilalis auclori 
mendacium. Iianc tu (^hristum crcdis vcriiatis nuclo- 
rem, qucm prxdicns cnrnis, ct moriis, cl vuliierum, 
et cicnlricum siinulntorcm ? Volo mihi oslcndns, undc 
auctorem veriiatis didiccris Cbristuro, si eis, qui de 
illo scripserunt, quorum nuctoritas recciiti meinoria 
conimciidata atque firmata iu poslcrus cmanavit, au* 
des ascribcre falsitatcm. Non eniin vidisil Chrislum, 
aut qiieinadmodum curn Apostolis, locutus cst tccum, 
aut de cwio tc, sicut Saiilum ,vocavit {Act, ix, 3-7). 
Quid dc illo senlire, quid credere possumus, n.si 
quod Scriplura tesiatiir ? Porro si mciidax esl Evan- 
gcliuin disseiiiiiiatum ct notum omnibus gcntibus, ci 
ab initio proidicationis nominis Christi in Ecclcsiis 
ninnibus iii tanto sanctitatis culmine collocaturo; 
qiixi scriptura profcrri potcst, cui de Chriito fides 
'iabenda sit? Qnid potcris proferre scriptum, quod 
loii iile qui hoc noii vult crcderc, dical csse confi- 
Mum, si lanla Evangelii nolitia veait in dubiam? 

CAPUT XII. — Deinde subjungis, ip.sum te audisse 
diccntem, furos fuisse ct latrones oroiies qiii vene- 
runl anie sc'(JoaR, x, 8). Undc illum audisti hoc di« 
centem, nisi ex Evangclio,? At si hoc, quod ita credis 
cx Evangelio, ut tanqii^ro ex ore Domiiii audisse te 
dicas, alius falsum essc coateudat, alqiic liic di\isse 

' Am. et 3lsft., secerpit. 



us DEciMus. zn 

Chri^tiiin ncgct; qiio ibis? quid facics? Nonnc evan- 
gelicam auctoritatein qiiantis potueris firibus prxdi- 
cabis ? Miser, illic scriptum est -quod non vis cre* 
dcrc, ubi didicisti qiiod ita crcdis, ut boc te ab ipsd 
Cfaristo dicas audisse. Ecce nos ulmalque crcdimus, 
quia Evangelio sancto crcdimus, ubi utnimque scri- 
ptum cst; ct dc Christo scripsisse Moyscn, et omncs 
qui anle Christum vencrunt, furcs fiiisse et latrones. 
Vcuisse quippe ila vultintelligi, quia missi non suiit r 
nam qui missi sunt, sicut Moyses et sancii Prophc- 
tae ,' non ante ipsum, sed cuin ipso vcnerunt ; quid 
non eum pcr supcrbiam prxccderc volucrunt, scd 
eum per ipsos loqucntcm huiniliter poriavcrunt. Vos 
aulem, qui haec Domini verba sic inielligitis, sccun- 
dum vestrum inlellectum satis confitcmini iiullos vos 
habcre prophctas, qui venturuin Chrislum pr^pheta- 
verint : et idco vobis eiim sicut voluistis, finxisiis. 
Nam si aliqui vestri, quibus qiiidcm proptcrea fidcs 
habenda non est, quia non nisi a vobis profenintur^ 
tamcn si aliqui sunt, quos dicere audcatis prophctassd 
Chrislum falsa came venturum, falsa moile iiassii^ 
rum, falsas cicatrices dubitaniibus discipulis obla- 
turum ; non dico ex boc ipso quam sint deicstamli 
atque fugicndi, quamque non possint esse veraces; 
quibus dc mendacio Christus placet : ut hoc non di- 
cnm. certe ut dicere coeperam, secundum istum inlel- 
lectum vcstrum fures fucmnt et lalroncs, quoniam 
ante Christnm vencrunt, qui eum Tcnturum qaoqno 
modo prxdicavemnl. Porro si ille intcllectus est ve- 
rus, ut ipsi ante Christum venisse dicantur, qui cum 
Christo, id est, cum Verbo Dei venire nolucrunt, scd 
cum eos non miserit Dcus, mendacia sua hominibiiS 
attulerunl : vos quoque ipsi , quamvis post Christi 
p;issionem et rcsurrectioiiem in hoc mundo naii fuc^ 
rilis, furcs ct latrones estis ; quia priusquaiu vos ipse 
illumiiiarel, ut veritatem ipsius pncdicaretis, anto 
cum vcnirc voluislis, ut vestram fallaciam jactaretis. 
CAPUT XIII. — Illic autem, ubi ei dictum est ^ 
Jud:cis, Tu de te testificaris ; testimonium tuum non esl 
verum; non mimm est,. non te videre proseculum 
cum, ul diceret de sc prophotasse Mo}-sen : non eiiirti 
habcs pium oculiim, quo id possis viderc. Nam ecce 
idipsiim quod eis respoiidil : ncmpe, In lege vcsira 
tcriptum est, quia duorum hominum testimonium vertim 
est, Ego cum qui testificor de me, et teHificatur de mi^ 
qui me misit, Pater (Joan, viii, 45, 17, 18) : quid alihd 
sonat rccte inlclligentibus, nisi illum tcstium nume- 
rum in lego prophctico spirita coiisecratum et com- 
mendntum, ut etiam sic pncnuntiaretur futura rcvc- 
lalio Patris et Filii, qiiorum Spiritus est in illa inse- 
parabili Trinitate Spiritus sanctus? Ideo scriptuin 
est, /ii ore tiuorum vel trium testium stabit omne vet' 
bum {Deul, xix, 15). Alioqain et unus testis plcriim- 
que verum dicil, et plarcs pleriimque mentiuiilnr : 
potiusque creditum cst in exordio fidci gentium uni 

^ vetns codex Bemanfinoram Parisicnsinm habet Uc in- 
serta quaxlam non mala, sdlicet : Kon praster tllum vene* 
runt^ qtm cum Hio venerunt. renturos prvcone^ wiitibai^ eic 
verumha^csumja su;U cx Aiigusliin traciatu 45 ia.Joui- 
ucui. 



SI5 



CONTRA FAUSTUM MANICIL^^IJM, S. AIICUSTINI 



524 



apostolo eYangdiiaiiti, qiiam populis errnntibus a 
quibus ipse perseculionem paticbalur. Non igitur 
fnistra qiiodam modo consecraius est iste numerus 
leslium : ct cum Iioc Dumiiiiis fcspondii, eo quoqiie 
ipso intclligi voluit de se prophetasse Moysen. An 
furie inde calumniamini, quia non ait, in lege Dei, 
scd, iii legeve$tra scriplum estf tJbi usiialam locutio- 
nem Scriplurarum quis non agnoscat? /n lege ciiiin 
testra dixit, vubis data (II Tinu n, 8, et Galat i, 11» 
12) : sicut dicit Apostolus Evangclium saum, quodse 
timen accepisse tcstatur, noti ab bomine, sed per 
revelationem Jcsu Cbrisli. An et Cliristum dicitis 
iiegasse se habcrc Patrcm Deum, ubicumque non ait, 
Patcr nosler; sed» Pater vcster {MaUh. vi, 26, 
S2, eic) ? Jam vero vocem illam, quam Gommcmo- 
rasti cceio dciaura, Bie eu Filim meui diiecti$simui^ 
trediteitli (Id. iii, 17, el xvii, 5) ; quia vos non audi- 
fttis, nolite illi crcdere. Si aulcm ideo crediiis, qoia 
eam in Scripturis sanctis invenistis, ibi est et ista 
cui credere non vullis, de Cbristo scrip^isse Moysen; 
ibi ali» roultae, quibus pariior lidem derogatis : iicc 
iimetis, miseri» ne iia profanus aliquis dicat, istam 
Tocem omnino non soouisse de coelo ; et sicut vos 
contra salutem gencris bumani, qiios omnibus gcnti- 
bu8 evangelica aucioritate eoiifertur, etiam in vc- 
3tram pcrniciem argumeniamini, cum didtis pro* 
pterea non esse credcndum, quiHl dixerilChristus de 
^ se scripsisse Moysco, quia si hoc iUe dixisiet, nec Ju' 
dmi tacere potuiseenl^ quin ttaiim, utpote maligni el 
Mtuti^ quarerent quidnam illud esset, quod de $e a 
Moy$e ecriptum putarei : sic ct ille vatius et pcrditus 
dtcftl, Si de ccelo vox illa sonuidset, omnes Judxi qui 
atidicrant, crcdidi:>sent?Cur crgo non consideratis, 
insaiii, sicut fieri poiuit ut ct post illam ccelestcm 
vocem dura Judxorum iiifidelitas pcrniancrei; iia 
fieri potuisse ut cum Cbrislus dicerct de sc scrtpsissc 
Moysen, hoc inagis maligna astutia timcntes undc 
conviiiccrentur aiidlre, omnino non qtuurcrcnt qiiid 
.dejUo 5cri|Mftcrit Moyses? 

CAPUT XIV. — Scd hanc non solum sacrilegam 
adversus evangclicam sanctiiaiem, verum etiam ener- 
.vein ac dcbilem esse argumentationem sentit et Fau- 
8tus ; atqiie intentionem suam in illud potius con- 
fert, eoqiie se plus tcneri dicit, quia omnem Moy- 
seoB scripturam scrulaius nullas ibi de Cbristo 
propbeiias inveniL Cui cilo respondco, quia non in- 
telligit: et si cur non intelligat quisiiuam quxsierit; 
rcspondebo, quia inimico, qiiia advcrso ' animo le- 
git ; quia non ideo scrutaiur ut sciat, sed quod ne^it, 
scire se putat. Hxc prxsumplio tumidoi arroganli» 
oculum cordis vel claudit, ul oinnino non videat ; vel 
distorquet, ut pcrverse videat, et aliud pro alio pro- 
bet aut improbet. Tu me, inquit, dQce^ quid eu quod 
me forte Ugentem praterierit de Deo ac Dondno.noUro 
memoratum in Scriptura Uoysi, Et bic cito respon- 
dcam, Totum te praeteriil, quia totom ille' de Cbri- 
Mo scripsit. Scd qnia totum discutere et pcriractare 

* FdUlo Fr., aversQ, 

• Eaiii, iUud. At M^., iUe, 



non possumus, hoc tibi in isio opcre, si potero D»- 
mino adjuvante, servabo, quod supcrius dixi, m ei 
ipsa qux ad rcprehendendum eligis, osteiidam deChri- 
sto esse conscripta. Qiiln ctiam petis ne dixerim, H 
imperiti sotent^ hoc ipsum satis esee debere ad fidem^ 
quia Christus dixerit de $e $cripsi$u Moysen. Quod qui- 
dem si dico, noii ut imperitus, sed ut Odclis dico : noa 
valereauicm hoc ad convincendum GenUIem vel Ja- 
daeum, et ^o fateor; sed adversiis vos» qui qooqoo 
modo nomine Christiano gloriamini, satis csse idq- 
neum ac prxvalidum, tu quoqueetsi diu lergiversalos, 
tamen coacius es conflteri dicens, Noh enim mm 
ad me respidas^ qnem ad credendum profema «m f^ 
ck obnonum^ ut boh posst« Homeredere ei qmem e t q n » : 
$ed puta nos cum Judofo traetarei puia cum Crailii. 
Quibus verbis ostendisti, te interim, cum quo mihi 
niiiic res cst, qiiia te ad crcdendum profe&sio tua fccit 
obnoxiuin, satis cssc convictum de Christo scripsisse 
Moysen ; quia ipsum Christum boc dixisse, in Cvan- 
gelio scriptum cst, cujus tam pracclaram sanctamqne 
auctorilatem labefactare non audes : quia ct cum id 
ex obliquo uudes, difncultatis tux pressug angustiis, 
et cerncns quantn ruina le obruat cum tibi dicilur, 
nulliim esse scripturam cui de factis ct diais Cbristi 
flagites esse credendnm, si Evangelio lam sancte la- 
teqiie notissimo crcdendum csse non putas; et timeos 
ne amisso Christiani nominis pallio nuda vanitas ve- 
stra omnibus conspuenda et detestanda ramaneat, 
rursus te saucium colligere conaris, etdicisqiiodistis 
Evaiigelii verbis jam te ad crcdendum profcssio toa 
fecit obnoxiuni. Sic ergo te interim, cum quo nunc 
ago, tcnco, ferio, periino, id est, errorem tuum at* 
qoc fallaciam ; et cogo fatcri de Chrislo scripsisso 
Moysen : qiiia hoc Christum disisse in Evangelio Io« 
gitur, cui te ad credendum professio tua fccit ob- 
noxium. Cum Judxo vero vel Gentili si mibi ne'- 
ccsse fuerit dispuiare, jam supra osteodi qiiibus 
modis pro meis parvulis viribus me agere oportere 
exislimem. 

CAPUT XY. — Ncc illud nego de Christo esse 
prxdicium, quod tu tanqiiam fadle refellendum ele* 
gisli, ubi Deus loquiiur ad Moysen, dicens : Su$dtabo 
ilU$ Prophetam de fratribu$ ip$orum $imilem tibi {DeuU 
xviii, 15, 18). Nec me tiia lauta et lepida antitheta, 
quibus luieum sermonem qiiasi colorare ac pingere 
voluisti, ullo modo ab bac fidei veritato deterreot. 
Comparans enim Christum atque Moysen, et cupieas 
demonstrare dissimiles, ut ob lioc non de Chriftlo vl* 
deatur intelligendum esse quod scriptum est, Sosa/* 
liabo UUs Propheiam $imilem tWi; opposftisti tibimel 
ex adverso multa contraria, quod ille bomo, hic Dcos; 
ille peccator, hic saoctus; ille ex coitu oatus, bic 
secundum nos ex virgine, secundum vos ve"o nec ex 
virgine; ille offenso Deo occiditur in monte, hic iPa* 
tri p^rplacens patitiir propria voluntate. Quasi vero 
cum siinile aliquid diciiur, ex omoi parte iatque ex 
omui modo siinile iniclligatiir : quia non ea tantum, 
qitx uniiis ejnsdeiiique natune sunt, dicuoruriiiterso 
essc siinilia, sicut gcmini hom;oes, vel filii parenti- 



52$ LmEK SEXTUS DLICIMLS. 

btis, vci omnes homincs onintbiis hominibus, in quan- 
tiim homines suiit, siiniles ulique suni, quod el in 
cxleris animalibus inlueri facillimiim est , vel arbo- 
ribus, ut olca oles, laurus lauro similis dicilur, Te- 
nimellam nalurjB dispnris su